Giúp học sinh: - Cảm nhận đợc vẻ đẹp, chất thơ của cảnh sắc thiên nhiên xứ Huế đặc biệt là của dòng sông Hơng, thấy đợc vẻ đẹp văn hoá, lịch sử của dòng sông này.. - Hiểu đợc những cảm n
Trang 1Trờng THPT Phan Đình Phùng
Tổ: Ngữ Văn
Thiết kế bài giảng
(Trích)
Hoàng Phủ Ngọc Tờng
-(Sách Ngữ văn nâng cao lớp 12)
A Mục tiêucần đạt.
Giúp học sinh: - Cảm nhận đợc vẻ đẹp, chất thơ của cảnh sắc thiên nhiên xứ Huế
đặc biệt là của dòng sông Hơng, thấy đợc vẻ đẹp văn hoá, lịch sử của dòng sông này
- Hiểu đợc những cảm nhận tinh tế, sâu sắc tình yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lắng của tác giả dành cho sông Hơng, cho xứ Huế thân yêu
đợc thể hiện qua 1 áng văn đẹp đẽ, tài hoa Từ đó bồi dỡng thêm cho mình tình yêu đối với quê hơng, tổ quốc
- Hiểu đợc những đặc sắc nghệ thuật của bài kí và phong cách nghệ thuật kí của Hoàng Phủ Ngọc Tờng
B Chuẩn bị cho giờ
học.
- SGK + SGV
- Tranh ảnh về SH…
- Nhã nhạc và hò Huế
C Tiến tình lên lớp
1- ổn định tổ chức lớp
2- Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra bài “Ngời lái đò Sông Đà (Nguyễn Tuân)
3- Bài mới
Lời dẫn: Chúng ta đã từng biết đến vẻ đẹp của Sông Đà: vừa hùng vĩ dữ dội, vừa thơ mộng trữ tình qua ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân Bài học hôm nay chúng ta sẽ đợc thởng thức vẻ
đẹp của một dòng sông đã đi vào thi ca- Sông Hơng qua bút kì của Hoàng Phủ Ngọc Tờng:
“Ai đã đặt tên cho dòng sông”
HĐ1: Tìm hiểu phần tiểu dẫn
- Trình bày những nét chính về
cuộc đời và sự nghiệp thơ văn
của HPNT
I Tiểu dẫn
1 Tác giả:
- Tiểu sử: + Sinh 1937 tại TP Huế + Quê gốc ở Quảng trị, sống, học tập và hoạt
động cách mạng ở Huế -> cuộc đời tác giả gắn liền với Huế nên tình cảm, tâm hồn thấm đẫm nền văn hoá của mảnh đất này
- Sự nghiệp văn học:
+ Phong cách nghệ thuật:
* Là cây bút uyên bác, giàu chất trí tuệ
* Tài hoa, trí tởng tợng phong phú lãng mạn đậm chất thơ
* Lối viết hớng nội, xúc tích, có chiều sâu văn hoá, cảm hứng nhân văn
+ Tác phẩm chính: (SGK)
- Trình bày những hiểu biết về
bài bút kí “Ai đã đặt tên cho
dòng sông”
2 Tác phẩm – Thể loại. Thể loại.
- Xuất xứ:
- Hoàn cảnh ra đời
- Cảm hứng sáng tác:
- Vị trí đoạn trích: bài kí gồm 3 phần, đoạn trích nằm ở
đoạn đầu và đoạn kết của bài kí
-> Là tác phẩm tiêu biểu cho đặc trng thể loại và văn phong của HPNT
HĐ2: Đọc và tìn hiểu văn bản
GV hớng dẫn HS đọc diễn cảm
văn bản theo từng đoạn nhỏ
II Đọc hiểu văn bản.
1 Đọc – Thể loại. Tìm hiểu bố cục.
- Đoạn 1: Từ đầu đến “…Chân núi Kim Phụng”
(Sông Hơng ở thợng nguồn)
Trang 2- Đoạn 2: Từ “Phải trải qua nhiều thế kỉ…” đến “… bát ngát tiếng gà”
(Sông Hơng chảy về đồng bằng, đến ngoại vi thành phố Huế)
- Đoạn 3: “Từ đấy, nh đã tìn đúng đờng về đến “… quê h
-ơng xứ sở” (Sông H-ơng chảy vào thành phố Huế)
- Đoạn 4: Còn lại (vẻ đẹp văn hoá và lịch sử của dòng sông – Thể loại những nguồn thi cảm dạt dào của tác giả đợc gợi lên từ Sông Hơng)
HS nhận xét chung về bố cục
của đoạn trích
-> Cảm nhận Sông Hơng theo chiều dài địa lí, cách kết cấu
tơng ứng với từng khúc sông trong hành trình từ thợng nguồn đi tìm thành phố tình yêu
2- Tìm hiểu văn bản
CH Qua phần soạn bài ở nhà em
hãy cho biết đoạn trích đã khắc
hoạ những hình tợng nào? Sông
Hơng đợc khám phá, miêu tả từ
những góc độ nào?
Nội dung đoạn trích
CH: Khi qua dãy TS hùng vĩ và
khi ra khỏi rừng già, Sông Hơng
đợc miêu tả nh thế nào?
Tác giả đã sử dụng thủ pháp
nghệ thuật gì để khắc hoạ vẻ đẹp
của dòng sông?
2.1 Vẻ đẹp của dòng Sông Hơng
a Vẻ đẹp đợc phát hiện từ cảnh sắc TN.
* Từ Thợng nguồn
- Khi qua dãy Trờng Sơn hùng vĩ
+ Sông Hơng là bản tình ca của rừng già
/ Rầm rộ và mãnh liệt…
/ Dịu dàng và say đắm… -> Sự hợp âm của những nốt bổng, nốt trầm để mãi ngân nga vang vọng giữa đại ngàn của Trờng Sơn
+ Sông Hơng nh 1 cô gái Di gan phóng khoáng man dại / Rừng già đã hun đúc cho nó 1 bản tính gan dạ, 1 tâm hồn
tự do, phóng khoáng
/ Cũng chính rừng già nơi đây đã chế ngự sức mạnh bản năng của ngời con gái Sông Hơng
-> Vẻ đẹp của một sức sống trẻ trung, mãnh liệt và hoang dại
- Khi ra khỏi rừng già
+ Đóng kín phần tâm hồn sâu thẳm của mình ở cửa rừng… + Mang 1 sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành ngời mẹ phù sa của 1 vùng văn hoá xứ sở
-> Vẻ đẹp đầy bí ẩn, sâu thẳm của dòng sông
Nhận xét: Bằng óc quan sát tinh tế và trí tởng tợng phong phú, bằng việc sử dụng nghệ thuật so sánh, nhân hoá tài hoa, táo bạo, HPNT đã phát hiện và khắc hoạ vẻ đẹp mạnh
mẽ, trẻ trung đầy cá tính của dòng sông, gợi lên ở ngời đọc những liên tởng kì thú gợi cảm xác đáng đầy sức hấp dẫn Theo em, vẻ đẹp nổi bật nhất của
Sông Hơng ở thợng nguồn là gì?
Cảm nhận của em về vẻ đẹp ấy?
HPNT có đem đến cho em cảm
xúc mới mẻ thú vị về dòng sông
Hơng?
GV bình một số chi tiết đặc sắc
(+ Bản tình ca của rừng già
+ Cô gái di gan phóng khoáng man dại…)
2
Hình tợng Sông Hơng Hình tợng Tác giả
Con sông văn hoá
Trang 3GV cho HS xem sơ đồ Sông
H-ơng
CH: Khi xuôi về châu thổ, hành
trình của Sông Hơng tiếp tục đợc
khắc hoạ ra sao? Qua những
khung cảnh mà nó đu qua, vẻ
đẹp của dòng sông hiện ra nh thế
nào? Hiệu quả thẩm mĩ của
những biện pháp nghệ thuật mà
tác giả đã sử dụng?
- Có thể su tầm một số tranh ảnh
về Sông hơng cho HS xem trong
khi GV nói lời bình
* Về Châu thổ
- Sông Hơng tìm đến Huế
+ Chuyển dòng một cách liên tục, uốn mình theo những đ-ờng cong thật mềm
/ Từ ngã ba Tuần -> chảy theo hớng Nam -Bắc qua Hòn Chén
/ Chuyển hớng sang Tây- Bắc vòng qua Nguyệt Biển, Lơng Quán
/ Đột ngột rẽ 1 hình cung thật tròn về phía ĐBôm lấy chân
đồi Thiên Mục, xuôi dần về Huế
-> Nh 1 cuộc tìn kiếm có ý thức để đi gặp thành phố tơng lai của nó
+ Vẻ đẹp của dòng sông trở nên biến ảo vô cùng
/ Qua Tam Thai, vọng cảnh DS mềm nh tấm lụa…
DS nh 1 tấm gơng phản chiếu màu sắc…
/ Đến vùng rừng thông u tịch, lăng tẩm của vua chúa triều Nguyễn: DS mang vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc nh triết lí, nh
cổ thi
/ Tới ngoại ô Kim Long: vẻ đẹp tơi vui… Nhận xét: -> Sông Hơng qua cái nhìn đầy lãng mạn của HPNT nh 1 cô gái dịu dàng mơ mộng đang khao khát đi tìm thành phố tình yêu theo tiếng gọi vang vọng từ trái tim Với NT so sánh cân đối, hài hoà đậm chất thơ, với sự phong phú về ngôn ngữ hình tợng, nhà văn đã khắc hoạ
đ-ợc vẻ đẹp dòng sông huyền ảo, lung linh sắc màu, ngời đọc
đặc biệt ấn tợng về vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính của Sông
H-ơng gắn với thành quán lăng tẩm của vua chúa thủa trớc Câu hỏi thảo luận: ấn tợng của
em về một vẻ đẹp của dòng sông
trong khung cảnh mà nó đi qua
CH: TP Huế hiện lên qua hình
ảnh nào? Vẻ đẹp của Sông Hơng
khi gặp Huế đợc miêu tả bằng
nghệ thuật nào? Cuộc gặp gỡ ấy
gợi cho em cảm nhận gì?
GV bình: Chọn những hình ảnh so sánh, những câu văn giàu màu sắc, tạo hình và ấn tợng
- Cuộc gặp gỡ giữa Sông Hơng – Thể loại Huế
+ Cầu Tràng Tiền = vành trăng non in gần trên nền trời
-> một trong những biểu t-ợng của Huế nh mơ màng chờ đợi, nh vẫy gọi dòng sông
+ Những lâu đài của đất cố
đô soi bóng xuống dòng sông xanh biếc
+ Uốn 1 cánh cung rất nhẹ
= 1 tiếng vang vọng nói ra của tgiả
-> Vẻ e thẹn, ngợng ngùng khi gặp ngời trong mong đợi,
sự thuận tình mà không nói ra
+ Các nhánh sông toả đi khắp thành phố nh muốn ôm trọn Huế vào lòng
+ Sông Hơng và Huế hoà vào làm 1, HS làm nên vẻ mộng mơ của Huế, Huế làm nên vẻ đẹp trầm t sâu lắng của Sông Hơng
+ Sông Hơng giảm hắn lu tốc, suôi đi thực chậm… yên tĩnh, khát vọng đợc gắn bó, lu lại mãi với mảnh đất nơi
đây
Nhận xét: Cuộc gặp gỡ của Huế và Sông Hơng đợc tác giả cảm nhận nh cuộc hội ngộ của tình yêu Sông Hơng đợc HPNT khám phá, phát hiện từ góc độ tâm trạng: Sông
H-ơng gặp thành phố nh đến với điểm hẹn của tình yêu sau 1 hành trình dài trở nên vui tơi và mềm mại Sông Hơng qua
NT so sánh đầy mới lạ, bất ngờ trở nên có linh hồn, sự sống nh 1 cô gái si tình đang say đắm trong tình yêu Câu hỏi thảo luận: Những so
sánh của HPNT đã đem đến cho
GV chọn những hình ảnh, chi tiết đặc sắc để bình
(Cầu Tràng Tiền = Vành trăng non
Trang 4em những cảm xúc gì? S.Hơng uốn cong = tiếng vang không nói ra…
Lu tốc S.Hơng = Slowtình cảm dành cho Huế)
- Tạm biệt Huế để ra đi CH: Khi tạm biệt Huế, Sông
H-ơng ra đi trong tâm trạng nh thế
nào?
Sự liên tởng cảu HPNT ở
đây có gì thú vị?
+ Rời khỏi kinh thành, Sông Hơng ôm lấy đảo Cồn Huế, lu luyến ra đi…
+ Đột ngột rẽ ngoặt lại để gặp thành phố yêu dấu 1 lần cuối
+ Quanh năm mơ màng trong sơng khói và biêng biếc màu xanh của tre trúc, vờn cau
+ Thị trấn bao quanh là nơi Huế dõi theo 10 dặm trờng
đình
Nhận xét: Sự lu luyến, bịn rịn của đôi tình nhân trong chia biệt Gợi liên tởng đến mối tình Kim Trọng- Thuý Kiều Sông Hơng giống nh nàng Kiều trong đêm tình tự với chàng Kim với nỗi vấn vơng, lẳng lơ, kín đáo của tình yêu, nh tấm lòng chung tình của ngời dân nơi Châu Hoá với quê hơng xứ sở
b Vẻ đẹp văn hoá của dòng sông
CH: Dòng sông Hơng đã làm
nên nét văn hoá độc đáo của xứ
Huế nh thế nào?
GV dẫn thêm 1 số câu thơ bài
thơ viết về Sông Hơng Hàn Mặc
Tử, Thu Bồn…
- Dòng sông âm nhạc + là ngời tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya
+ Là nơi sinh thành ra toàn bộ nền âm nhạc có điểm của Huế
+ Là cảm hứng để Nguyễn Du viết lên khúc đàn của nàng Kiều
- Dòng sông thi ca-> 1 dòng sông thơ ca lặp lại mình + Là vẻ đẹp mơ màng “Dòng sông trắng lá cây xanh” trong thơ Tản Đà
+ Vẻ đẹp hùng tráng “nh kiếm dựng trời xanh” của Cao Bá Quát
+ Là nỗi quan hoài vạn cổ trong thơ bà Huyện Thanh Quan
+ Là sức mạnh phục sinh tâm hồn trong thơ Tố Hữu -> Sông Hơng luôn đem đến nguồn cảm hứng mới mẻ, bất tận cho các thi nhân
- Dòng sông gắn với những phong tục, với vẻ đẹp tâm hồn của ngời dân xứ Huế
+ Màn sơng khói trên Sông Hơng = màu áo điền lục, 1 sắc
áo cới của các cô dâu trẻ trong tiết sơng giáng
+ Vẻ trầm mặc sâu lắng của sông Hơng cũng nh 1 nét riêng trong vẻ đẹp tâm hồn của ngời xứ Huế: “rất dịu dàng
và rất trầm t…”
Em nhận thức đợc gì về lịch sử
của dòng sông Hơng, của Huế
qua bút kí của HPNT?
c Dòng S.Hơng với lịch sử hào hùng của mảnh đất cố đô.
* Là 1 dòng sông anh hùng
- Từ xa xa: là 1 DS biên thuỳ xa xôi của đất nớc của các vua Hùng
- Thời trung đại: + Dòng Linh Giang đã chiến đấu oanh liệt
để bảo vệ biên giới phía nam tổ quốc Đại Việt
+ Vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân của ngời anh hùng Nguyễn Huệ
- Thời chống Pháp: + Sống hết lịch sử bi tráng với máu của các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần Vơng + Đi vào thời đại CMT8 với những chiến công rung chuyển
- Thời chống Mĩ: + Góp mình vào chiến dịch Mùa xuân
1968 Mậu Thân
* SH cùng với thành phố Huế cũng chịu nhiều đau thơng mất mát
-> Sông Hơng là dòng sông có bề dày lịch sử nh 1 ngời con
4
Trang 5gái anh hùng, khi tổ quốc gọi nó tự biết hiến đời mình làm
1 chiến công Sông Hơng là dòng sông của sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc
-> Sử thi mà trữ tình, bản hùng ca mà cũng là bản tình ca dịu dàng tơi mát Đó là nét độc đáo của xứ Huế, của Sông Hơng đợc tác giả khám phá và khắc hoạ từ góc độ lịch sử
Em có nhận xét gì về nhan đề và
câu kết thúc bài kí?
d Ai đã đặt tên cho dòng sông.
Bài kí mở đầu và kết luận bằng 1 câu hỏi “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”
- Mang nghĩa hỏi: Chính nội dung bài kí là câu trả lời, 1 câu trả lời dài nh 1 bài kí ca ngợi vẻ đẹp, chất thơ của dòng sông có cái tên cũng rất đẹp và phù hợp với nó: Sông Hơng
Theo em, câu hỏi “Ai đã đặt tên
cho dòng sông?” có đơn thuần là
để hỏi hay không?
- Mang tính chất biểu cảm
+ Là cái cớ để nhà văn đi vào miêu tả, ca ngợi vẻ đẹp của dòng sông Hơng gắn với mảnh đất cố đô cổ kính tơi đẹp + Thể hiện tình cảm ngỡ ngàng ngỡng mộ thái độ trân trọng ngợi ca của tác giả với dòng sông Hơng, thành phố Huế thân yêu Vì quá yêu mà bật thành câu hỏi “Ai đã đặt tên cho dòng sông!”
CH: Sức hấp dẫn của tuỳ bút, xét
đến cùng là sự hấp dẫn của cái
tôi tác giả Hình tợng cái tôi của
HPNT hấp dẫn em ở điều gì?
2.2 Hình tợng cái tôi của tác giả.
- Tình yêu thiết tha đến say đắm của tác giả đối với cảnh
và ngời nơi xứ Huế
- Phong cách viết kí của HPNT: Phóng túng, tài hoa, giàu thông tin văn hoá, địa lí, lịch sử và giàu chất trữ tình lãng mạn HĐ3: Củng cố bài học H/S nêu
cảm nhận sâu sắc của mình sau
khi học xong bài kí
III- Tổng kết.
- Ghi nhớ (SGK)
- Cảm nhận và hiểu đợc vẻ đẹp của Huế, của tâm hốn ngời Huế qua sự quan sát sắc sảo của HPNT về dòng sông
H-ơng-> HPNT xứng đáng là một thi sĩ của thiên nhiên, một cuốn từ điểm sống về Huế, một cây bút giàu lòng yêu nớc
và tinh thần dân tộc
- Bài kí góp phần bồi dỡng tình yêu, niềm tự hào đối với dòng sông và cũng là với quê hơng đất nớc
HĐ4: Luyện tập IV- Luyện tập
1- Hãy chỉ ra sự thống nhất trong các khám phá và thể hiện
vẻ đẹp Sông Hơng của tác giả
2- So sánh vẻ đẹp của Sông Hơng với Sông Đà -> Chỉ ra nét riêng trong văn phong của 2 tác giả: HPNT và Nguyễn Tuân