Module GIỚI THIỆU VỀ TỰ ĐỘNG HÓA

Các chức năng có thể được tự động hóa là bất kỳ hay tất cả các chức năng sau: bổ sung, biên mục, truy cập công cộng OPAC và WebPAC, đánh chỉ mục và tóm tắt, lưu thông, quản lý các ấn phẩ

Lý do căn bản

CNTT-TT đã thay đổi phương thức mà

thông tin được tạo ra và phân phối Chúng cũng đã thay đổi cách mà các thư viện

chọn lọc, bổ sung, tổ chức và phân phối

thông tin Các cán bộ thư viện phải thích ứng với sự thay đổi này và bổ sung kỹ

năng trong việc sử dụng các hệ thống thư viện tự động hóa Bài này sẽ giới thiệu

nghiệp vụ thông tin đối với tự động hóa

thư viện

• Các lợi ích của tự động hóa thư viện

• Các khó khăn tiềm tàng trong việc thực hiện tự động hóa thư viện

Kết quả học tập

Kết thúc bài học này học viên sẽ có thể:

• Định nghĩa tự động hóa thư viện

• Nhận biết các lợi ích của tự động hóa

• Nhận dạng các khó khăn tiềm tàng khi thực hiện tự động hóa thư viện

Tự động hóa thư viện là gì?

Tự động hóa thư viện là việc ứng dụng

CNTT-TT vào các hoạt động và dịch vụ

của thư viện Các chức năng có thể được

tự động hóa là bất kỳ hay tất cả các chức năng sau: bổ sung, biên mục, truy cập

công cộng (OPAC và WebPAC), đánh chỉ mục và tóm tắt, lưu thông, quản lý các ấn phẩm liên tục, và dịch vụ tham khảo

Hệ thống thư viện tích hợp là gì? (ILS)

Một hệ thống thư viện tích hợp là một hệ

thống thư viện đã tự động hóa mà trong

đó tất cả các phân hệ chức năng chia sẻ

một CSDL thư mục dùng chung Trong

một hệ thống tích hợp, chỉ 1 biểu ghi thư

mục cho 1 cuốn sách Tất cả các giao dịch liên quan đến cuốn sách này đều được kết nối (linked) tới biểu ghi biên mục này Để

thảo luận về ILS hãy vào:

www.odl.state.ok.us/servlibs/l-files/glossi.htm

en.wikipedia.org/wiki/Integrated library sytsem

Những ưu điểm của 1 hệ thống

thư viện tự động hóa (ILS)?

• Không có sự trùng lắp các biểu ghi vì cơ sở

dữ liệu thư mục có thể được hiển thị trước khi các biểu ghi mới được nhập vào

• Các sai sót được giảm thiểu vì biểu ghi

Các đặc điểm chung của một

• Các Hệ Cơ sở dữ liệu – các hệ thống chính

thường dùng Hệ thống quản trị CSDL được

cung cấp bởi các công ty như Oracle và

Informix Các hệ thống mã nguồn mở cũng săn sàng và có thể tải xuống từ Internet

Các đặc điểm chung của ILS?(2)

thức TCP/IP để kết nối qua mạng (LANs

và WANs)

•

phép họ duy trì CSDL thư viện (phân hệ biên

mục chính), và một giao diện được cung cấp

cho người dùng mà cách này cho phép họ tìm kiếm và hiển thị các kết quả - Mục lục trực tuyến công cộng (OPAC)

• Giao diện thứ ba để tìm kiếm và truy hồi mục lục

mà mục lục này có thể hoặc không thể được

trình bày trong các hệ thống là WebPAC

Tầm quan trọng của MARC?

Chuẩn MARC cho phép thư viện:

• Mô tả các nguồn lực ở dạng thức cho

phép thư viện in, trình bầy, biên mục các biểu ghi đúng

• Tìm kiếm và truy hồi các loại thông tin cụ thể trong phạm vi các trường cụ thể

• Có 1 định dạng chung làm cho các nguồn lực thư mục có thể chia sẻ được với các thư viện khác

• Dễ dàng chuyển vào một hệ thống thư

viện khác mà không cần mã hóa lại các biểu ghi

Z39.50 là gì?

• Z39.50 được định nghĩa chung chung như là chuẩn giao thức truy hồi và tìm kiếm thông tin được sử dụng chủ yếu bởi thư viện và các hệ thống có liên quan đến thông tin.

• Chuẩn này định rõ một giao thức dựa trên mô hình khách/ chủ cho việc tìm kiếm và truy hồi thông tin cùng một lúc từ các CSDL từ xa sử dụng giao diện đơn.

• Đọc thêm về Z39.50 với tài liệu: “Z39.50 Phần

1 – Khái quát,” từ Biblio Tech Review tại:

http://www.bibliotech.com/html/z39.50.html

http://www.loc.gov/z3950 /agency/

Tại sao chuẩn lại cần thiết?

• Các chuẩn cần thiết cho việc kết nối mạng

và trao đổi thông tin Ví dụ:

• MARC21 và Z39.50 cho phép tìm kiếm,

truy hồi và trao đổi các biểu ghi từ các

công nghệ nền tảng khác nhau

• Unicode cho phép việc mã hóa, tìm kiếm, truy hồi thông tin in different scripts

Mục lục truy cập công cộng

trực tuyến (OPAC)

• OPAC là một mục lục điện tử Nó tương đương như mục lục thẻ nhưng nó có thể tìm dựa trên nền Web gọi là WebPAC

WebPAC được dùng bởi các Thư viện để chia sẻ thông tin thư mục

Phân hệ Lưu thông

• Những thành phần căn bản của một ILS là phân hệ biên mục, OPAC và phân hệ lưu thông

• Hệ thống lưu thông là phân hệ giao dịch cho phép hệ thống cho mượn và nhận trả tài liệu Các giao dịch được liên kết một

cách tự động với phân hệ biên mục cho

phép bạn đọc biết được các tài liệu sẵn

sàng cho mượn hay đã được mượn rồi

+ Mượn liên thư viện

• +statistics and reports

• + Để thảo luận về các phận hệ của ILS hãy truy cập vào “Integrated Library System Reports:

Vendors info.” URL:

http://www.ilsr.com/search2.cfm

Thiết kế sẵn hay đặt hàng?

• Có nhiều hệ thống thương mại có sẵn

Những hệ thống này tuân theo các chuẩn cho ILS Tuy nhiên,những nhu cầu của

các thư viện không phải luôn luôn được

đáp ứng bởi các hệ thống này

• Cũng có các hệ thống nguồn mở có thể tải xuống từ Internet

• Một vài hệ thống tuy không phải nguồn

mở nhưng miễn phí

• Nhiều thư viện phát triển ILS riêng cho

mình

Các Hệ thống thư viện thương mại

Hãy truy cập các địa chỉ sau để hiểu thêm

về các hệ thống thư viện tích hợp sẵn có

trên thị trường:

• Hướng dẫn của AcqWeb về các Hệ thống

Thư viện Tự động , Phần mềm thư viện,

Các hệ thống Thư viện Nguồn mở

Loại hình mã nguồn mở

là một nền tảng chương

trình cộng tác mà luật bản

quyền của các chương trình

hợp tác này được phân phối

miễn phí mã nguồn cho

cộng đồng với bất cứ mục

đích sử dụng nào, điều

chỉnh, và phân phối lại mà

không giới hạn bản quyền

… (Open Source Initiative

2003)

Avanti PYTHEAS (OSDLS) Learning Access ILS PhpMyLybrary

GNUTeca OpenBiblio Firefly

Greenstone Koha

Lợi ích của Tự động hóa Thư viện

• Sản phẩm/ hiệu quả được nâng cao

• Sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực thông tin thông qua khả năng truy cập được tăng cường

• Sự chia sẻ nguồn lực được nâng cao thông qua mục mục ảo hoặc mạng

+ Thuận tiện qua việc mượn liên thư viện

+ Giảm thiểu việc trùng lắp

+ Tránh trùng trong công tác biên mục

• Tối ưu hóa việc sử dụng nhân lực và các nguồn lực khác

• Tăng cường cơ sở hạ tầng thông tin quốc gia và vùng

Lợi ích đối với nhân viên Thư viện

• Phát triển các mô hình mới về sự giao tiếp giữa nhân viên, đặc biệt giữa các dịch vụ máy tính và nhân viên thư viện

• Trao quyền cho nhân viên trong việc đưa

ra các quyết định

• Bổ sung các kỹ năng và kiến thức mới

Kết luận

• Lợi ích nhiều hơn so với bất lợi

• CNTT-TT là phải tại đây và xã hội trở thành một xã hội thông tin đang đòi hỏi việc sử dụng CNTT-TT nhằm cải thiện việc truy cập thông tin