Y học và vệ sinh Thể dục thể thao cho sinh viên

Y học và vệ sinh Thể dục thể thao cho sinh viên là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

TR NGă IăH CăPH MăV Nă NG

L i nói đ u

đáp ng các yêu c u đ i m i trong công tác đào t o theo h th ng tín ch và nâng cao ch t l ng giáo d c đ ng th i giúp cho sinh viên có đ c nh ng tài li u

và n m ch c nh ng ki n th c có th v n d ng trong quá trình công tác tr ng

ph thông sau này, chúng tôi t ch c biên so n đ c ng bài gi ng môn v sinh và

y h c Th d c th thao dành cho sinh viên h cao đ ng – ngành giáo d c th ch t

tr ng i h c Ph m V n ng s d ng trong quá trình h c t p v i hình th c l u hành n i b

N i dung đ c ng bài gi ng g m 2 ph n:

Ph n I: V sinh h c th d c th thao g m 5 ch ng Ph n này bao g m nh ng

ki n th c c b n v v sinh h c nh V sinh cá nhân, v sinh dinh d ng, v sinh môi tr ng, v sinh h c đ ng và v sinh th d c th thao

Ph n II: Y h c Th d c th thao g m 4 ch ng nh m cung c p ki n th c c b n

nh t v y h c th d c th thao,ch n th ng trong ho t đ ng th d c th thao, m t

s tr ng thái b nh lý th ng g p trong luy n t p và thi đ u th d c th thao, xoa bóp th thao và th d c ch a b nh

có đ c đ c ng bài gi ng này chúng tôi đã d a trên c s b giáo trình qui đ nh c a b giáo d c và đào t o , các tài li u , sách tham kh o liên quan,

đ ng th i đ phù h p v i kh n ng và trình đ c a sinh viên chúng tôi c g ng cô

đ ng nh ng n i dung chính c n thi t nh t theo h ng rút g n nh ng v n đ y đ theo n i dung ch ng trình ng th i đ nâng cao n ng l c t h c c a sinh viên, sau m i ph n ho c m i bài chúng tôi có so n m t s câu h i ôn t p và th o lu n đ

h ng sinh viên vào nh ng v n đ tr ng tâm c a bài h c, sinh viên có th t p t

gi i quy t nh ng tình hu ng có th x y ra trong luy n t p và gi ng d y th d c th thao sau này

Thông qua h c t p b môn này chúng tôi mong mu n sinh viên n m đ c

PH Nă 1: V ăSINHăH CăTH D CăTH ăTHAO

Ch ng 1 V ăSINHăCÁăNHỂN

M CăTIểU:

- N măđ căc ăs ăkhoaăh căc aăcácăph ngăphápăv ăsinhăcáănhơn

- Bi tăcáchăgi ăgìnăv ăsinhăthơnăth ,ăbi tăphòngăch ngăm tăs ăb nhăth ngăg păđ ă

b oăv ăc ăth ăm tăcáchăcóăhi uăqu

N IăDUNG:

Bài 1 V ăSINHăB OăV ăDA

1.1 M tăs ăđi măv ăch căn ngăsinhălỦăc aăda

Daăthu căh ăc ăquanăb oăv ăngo iăvi.ăDaăbaoăb cătoƠnăb ăc ăth (ăcóădi nătíchă1,4ăậ 1,7m2)ă vƠă chi mă 7%ă tr ngă l ngă c ă th ă ng i).ă Daă lƠă b ă m tă ti pă xúcă v iă môiă

tr ng,ălƠăc ăquanăcóănhi u ch căn ngăquanătr ng:

- Ch căn ngăcheăch ăvƠăb oăv

- Ch căn ngăc măgiác

- Ch căn ngăthamăgiaăquáătrìnhăđi uăhòaăthơnănhi t

- Ch căn ngăbƠiăti t

Ngoài ra, daălƠăn iăs năsinhăraăm tăs ăch tăcóăho tătínhăsinhăh căcaoănh ăvitaminăD,ăHistamină vƠă m tă s ă ch tă khác.ă Daă vƠă t ă ch că d iă daă cònă ch aă đ ngă ă m ă vƠăglycozen

1.2 V ăsinh b oăv ăda:

- Th ngăxuyênăt măr a,ănh tălƠăsauăkhiălaoăđ ngăvƠăluy năt pă Th ăd căth ăthaoăă(TDTT)

- T măr aă,ăngoƠiăvi călƠmăs chădaăcònălƠmăchoătuy năm ăhôiăđ căthôngăv iăbênăngoài,ăth iăđ căch tăđ căquaăm ăhôi,ălƠmăđi uăhòaăthơnănhi tăh iăph căs căkh e.ăMùaăhèănênăt măr aăth ngăxuyên(ăítănh tă1ăl n/ngƠy.ăMùaăđôngăítănh tă2ăl nă/ă

tu n.)

- Ph iăb oăđ mănh ngăyêuăc uăv ăsinhăkhiăt m nh :

+ Khôngăt măngayăsauăkhiăv aălƠmăvi căn ng.Khi luy năt p,ăm ăhôiăraănhi u,ăc nă

ph iăngh ăchoăđ ăm t,ăráoăm ăhôi r iăm iăt m

+ Không nên t măkhiăm iă nănoăho căkhi quáăđói

+ Khôngăt măkhiăđangăquáăm tăho căđangă m

+ Khôngăt măsauăkhiăv aău ngăr uăbia,ăho cădùngăcácăch tăkíchăthíchăkhác

- Máiătócăđ pălƠămáiătócăg năgƠng,ăs chăs ă uătócăc năđ că g iăth ngăxuyên ,

gi ăs chă,ăkhôăđ ătránhăn mătóc

- N uădaăb t năth ng,ăxơyăăxátă,ăch yămáu,ăc nătuơnăth ănguyênăt căvôătrùngăv tă

th ng.ăB ăb nhăngoƠiădaăph iăkhámă,ch aăk păth i

CỂUăH IăỌNăT P

1 ụăngh aăvƠătácăd ngăc aăvi căch măsócăb oăv ădaă?

2 Cáchăv ăsinhăch măsóc b oăv ădaătrongăluy năt păTDTT

Bài 2 V ăSINHăTRANGăPH C

NgoƠiăv năđ ăth măm ,ătrangăph căc năb oăđ măcácăyêuăc uăsau:

2.1 Trangăph c(ăqu năáo,ăgiƠyădép,ăm ầ)ăph iăcóătácăd ngăb oăv ăc ăth ăvƠă tácăd ngăđi uăhòaănhi tăđ ăc ăth :

- MùaăHèănênăm căqu năáoăb ngăch tăli uăv iăd ăth măm ăhôi,ăd ăthoátănhi t,ămƠuăsáng,ăr ngărưi

- Mùaă ôngă,ăđ ăgi ănhi tăđ ăc ăth ăc năm căchoăđ ă m(ălen,ăd ă,ăbông).Qu năáoăcóă

th ăbóăsátăng iănh ngăkhôngăquáăch t,ăl aăchonătrangăph cămƠuăs m,ănênăgi ă mă

đ u,ăc ,ăng căvƠăchơn,ăqu năáoăph iăluônăkhôăráo

2.2 Trangăph căph iăb oăđ măchoădaăđ căs chăs ,ăch ngănhi măkhu n:

- Th ngăxuyênăgi tăqu năáoăb ngăxƠăphòng,ăph iăkhôăn iăcóăn ng,ăcóăđi uăki năthìănênă i,ălƠătr căkhiăm c

- Khôngădùngăchungăqu năáoăv iăng iăkhác,ăd ălơyăb nhăngoƠiăda

2.3 Trangăph căph iăphùăh păv iătínhăch tăcôngăvi c:

- Trangăph căph iăt oăđi uăki năthu năl iăchoăho tăđ ngăvƠăb oăv ăng iălaoăđ ng

- Áoăqu n,ăgiƠyăTh ăthaoăph iăg nănh ,ăv iăb n,ăcóătínhăch tăcoăgi năt t.ăN uăch tăquá s ă nhăh ngăđ nătu năhoƠnăvƠăhôăh p,ăh năch ăv năđ ng.ăN uăr ngăquáăs ăkhóă

th căhi năđ ngătác

- Giày ,t t(v )ăph iăkhô,ăs ch.ăKhôngăđiăgiƠyăquáăch tăho căgu c,ădépăcaoăgótă(nh tălƠăđ iăv iătr ăem)

1.ăăTrangăph căc năcóănh ngăyêuăc uănƠoăngoƠiătínhăth măm ?

2.ăăTrangăph căTDTTăc năcóănh ngăyêuăc uăriêngănƠoăđ phùăh păv iătínhă

ch tăcôngăvi c?

-

Bài 3 V ăSINHăR NGăMI NG

3.1 S ăl căv ăch căn ngăvƠăc uăt oăr ng

* C uăt oăr ng:

- Hìnhăth ăngoƠiă:ăR ngăcóămƠuătr ngăngƠ,ăg mă3ăph n:ăThơnăr ngă,ăc ăr ngăvƠăchơnă

r ng

- C uăt oătrong:ăT ăngoƠiăvƠoătrongăg măcóă:ăL pămenăr ng, ngƠăr ng,ăt yăr ng.ă

* Ch căn ng : Cóă3ăch căn ngăchính:

- nănhai(ăc năxéă,ănhai,ănghi năth că n)

- Giúp cho quá trình phát âm

- Th măm

3.2 V ăsinhăr ngămi ng:

3.2.1.ụăngh aăv ăsinhăr ngămi ng:ăMi ngălƠăc aăngõăc aăđ ngătiêuăhóa,ăđóălƠăm tă

h căl năn mătr căngưăt ăh uănênăvi căv ăsinhăr ngămi ngăliênăquanăđ năc m i,ă

đ ngăhôăh păvƠătiêuăhóa

3.3.2 Nguyênănhơnăsơuăr ngăvƠăcáchăv ăsinhăr ngămi ng:

Nguyênănhơnăsơuăr ng:ăDoăv ăsinhăr ngămi ngăkém,ăviăkhu nălênămenăth că nă

bámă ăr ng,ăpháăh yămenăr ng,ă năsơuăvƠoăngƠăr ngăr iăt yăr ng

Phòngăb nhăsơuăr ng:

- Hi nănayăn cătaăápăd ngă4ăchínhăsáchăl năđ ăphòngătránhăb nhăsơuăr ngăchoă

- Floăhóaăn cău ng:ăChoăthêmăFloăvƠoăn cămáyăthƠnhăph ăv iăt ăl ăphùăh p

- S năxu tăvƠăkhuy năkhíchăs ăd ngăkemăđánhăr ngăcóăFlo

- năđ ngăítăl nătrongăngƠyăvƠăch iăr ngăngay

- Ti năhƠnhăcôngătácănhaăh căđ ngăg mănh ngăn iădung:

+ăGiáoăd căv ăsinhăr ngămi ng:ăCh iăr ngăhƠngăngƠyăvƠoălúcăsángăs măkhiăth căd yăvƠătr călúcăđiăng ăChúăýăch iăc ă3ăm tăr ngăv iăkemăcóăFlo

+ăT ăch căsúcămi ngăb ngăn căcóăphaăFloă(ă0,2ăgăFlo/1 lítăn c),ăsúcămi ngă2ă

l n/tu n

+ Khámăr ngăđ nhăk ă6ătháng/l năPhát hi năs mănh ngăemăcóăr ngăsơuăđ ăch aătr ă

k păth i.ăR ngăs aăb ăsơuănênănh ăs măđ ăr ngăm căđ u,ăđúngăv ătrí,ăchúăýăn năcácă

r ngăl chăl căkhiătr ăđ iăr ngăs a

+ă N uă th yă cóă d uă hi uă viêmă l iă ,viêmă mi ngă ph iă đ nă bácă s ă khám ngay, súc

mi ngăb ngăn cămu iăphaăloưng

- C năquanătơmăđ năch ăđ ă nău ngăc aăcácăbƠăm ămangăthai(ăcóăđ yăđ ăcan-xi)ăđ ăthaiănhiăphátătri năt t.ăTr ăemăc năđ cănuôiăb ngăs aăm ăcóăđ yăđ ăcan-xiăs ăgiúpă

m măr ngăphátătri năthu năl i

CỂUăH IăỌNăT P

1 S ăl căc uăt oăc aăr ngăvƠănêuănguyênănhơnăsơuăr ng

2 Côngătácănhaăh căđ ngăg mănh ngăn iădungăgì?

Bài 4 V ăSINHăTAIăậ M Iăậ H NG

4.1 Kháiăquátăv ăTai-M i-H ng (TMH):

- TMHălƠăcácăc ăquanăc măgiácăgi ăcácăch căn ngăr tăquanătr ngănh ănghe,ăng i,ă

phátăơmăvƠăc măgiácăth ngăb ngăchoăc ăth

- TMHăcònălƠăc aăngõăc aăcácăgiácăquanăquanătr ngăkhácănh ătiêuăhóaăvƠăhôăh p

- TMHălƠăcácăh căthôngăv iănhau,ăt tăc ăđ uăđ călót,ăph ăb iăniêmăm c.ăCácăb nhă

c aătaiăm iăh ngăth ngăb tăđ uăt ăniêmăm cănênăb nhăcóăth ălanănhanhăt ăh cănƠyăsangăh căkiaăvƠălanăxu ngăđ ngăhôăh păvƠătiêuăhóa.ăDoăv yămƠăt ăviêmăh ngăcóă

th ăd năđ năviêmăm i,ăviêmăxoang,ăviêmătaiăgi a,ăth măchíălƠăviêmămƠngănưo,ăviêmă

ru tầ

4.2 V ăsinhăb oăv ăm iăh ng:

- Dùngăkh năs chăđ ălauăm i,ăkhiăxìăm iă,ănênăb tăbênănƠy,ăxìăbênăkia.ăKhôngăxìă2ăl ă

m iăcùngălúcăvìăviăkhu năcóăth ăvƠoătaiăgi a(ăthôngăquaăvòiăEustachi)ălƠmăviêmătaiă

gi aăho căviêmăxoang

- Khôngăhítăn căm iăvƠoăvìăcóăth ăgơyăviêmăh ng, đ ngăru t

- Khôngăng iăcácălo iăhóaăch tăđ c:ăAxităm nh,ă,ăcácăh păch tăcóăch aăClo,ăBrômă

ầăcóăth ăgơyănhi măđ c

- C năcóăkh uătrangăkhiăti păxúcăv iămôiătr ngăđ căh i

- Rènăluy năthơnăth ăđ ănơngăcaoăs căđ ăkháng,ăc ăth ăthíchănghiăv iăth iăti tăthay

- Viêmătaiăgi aăc năđ căkhámă,ăch aătr ăngay

- Khiăcóăd ăv tăr iăvƠoătaiăkhôngănênăt ăl yăraămƠăc năđ năc ăs ăyăt ăđ ăkhámăvƠăx ă

lý

- Khôngădùngăcácăbi năphápădơnăgian,ăl căh uăđ ăch aătr ăviêmătai

- Khiăcóăápă su tăkhôngăkhíăthayă đ iăl n,ănhanh,ăđ tăng t(ăti ngăn ăl n,ălênă cao,ă

xu ngăth p), nênăb tă2ătai,ăháămi ng,ălƠmăđ ngătácănhai,ănu tăđ ătránhăápăl căm nhătácăđ ngălênămƠngănh lƠmăù,ăđi cătai

CỂUăH IăỌNăT P

1 Nêuănh ngăyêuăc uăv ăsinhăb oăv ătai

2 Nêuănh ngăyêuăc uăv ăsinhăb oăv ăm iăậ h ng

Bài 5 V ăSINHăM T

5.1 S ăl căc uăt oăc aăm t:

- Nhưnăc u

- Cácăb ăph năph ăthu căb oăv ăm t

- Võngăm căvƠăđ ngăd nătruy năth năkinh

5.2 Gi ăv ăsinhăm t:

- Gi ăv ăsinhăm t,ăphòngăch ngăcácăb nhăviêmănhi măm tăr tăđ năgi nănh ngăc nă

cóăýăth căt tăvƠăt ăch căt tăv ăsinhăxưăh i

- M iăng iăc năcóăkh năm tăriêng,ădùngăn căs chăđ ăr aăm tăho căt mă.ăKh nă

m tăvƠăch uădùngăph iăs ch,ădùngăxongăph iăph iăkh nă ăn iăcóăn ng

- Khiăcóăd chăđauăm tăkhôngădùngăkh năch uăchung,ăkhôngădùngăkh năb nălauăm tă,ălauăm t, khôngăd iătayăb nălênăm t.ăkhiăb ăđauăm tănênădùngăthu cătheoăs ăh ngă

d năc aăth yăthu c

- Khôngădùngăcácăph ngăphápăch aătr ătheoădơnăgianănh ăđánhăqu mă,ăđ păthu că

khôngăanătoƠnăho căt ăphaăch ăthu cănh ăm t

- Th căhi năcácănguyênăt căanătoƠnălaoăđ ng,ăquiătrìnhăb oăh ălaoăđ ng(ăcóăkínhăcheă

ch n,ăb oăh )

- Tránhăcácătròăch iănguyăhi m:ăsúngăcaoăsu,ăđánhăkh ng,ănémăđ tăđáăvƠăcácăv tăs că

nh n

- Cóăch ăđ ă nău ngăđ ăvitaminăA

5.3 Cácăb nhăth ngăg pă ăm t:

5.3.1 auăm tăđ :

Doănhi uănguyênănhơnăgơyănên(ăviărút,ăviăkhu n,ăn mầ)ă,ăch ăy uălƠădoăm tă

b ănhi măb n,ăkíchăthíchăng a,ăd iăm tăgơyăb iănhi măd năđ năđauăm t,ăviêmăm t

Lo iăđauăm tăđ ădoăvi-rút gơyănên,ăcóăth ăthƠnhăd chăl nă(ăcóăth ăkèmăcácătri uă

ch ng:ăs t,ăviêmăh ngă,ăm tăm i).ăD uăhi uăch ăy uălƠăchói,ăs ăánhăsáng,ăc mărát,

ch yăn căm t,ănhi uăd ăm t.ăB nhăđauăm tăđ ălơyălanădoăv ăsinhăkémăquaăđ ngă

n căb n,ăch uă,ăkh năm t,ăb ăb i,ăaoăh ,ătayăb n,ăb iăăb nầ

5.3.2 auăm tăh t:

LƠăb nhăviêmăk tăm c,ăgiácăm căcóătínhăch tăkinhăniên, lây lan, doăm tălo iăviăsinhăv t(chlamydiaătrachomatis)ăt ngăt ănh ăviăkhu năgây nên.ăNg iăb ăb nhă

m tăh tăítăc măth yătri uăch ngănênăch ăquan,ăch ăđ năkhiăb nhăchuy năăsangăcácă

bi năch ngălúcăđóăng iăb nhăm iăđ ăýăđ n

Tri uăch ng:ăMiăm tăc m,ăcóăítăd ă,ăbênătrongămiăm tăcóăcácăh tănh ăl măt m,ăcóă

n c,ănhi uănh tă ăn păg păvƠă2ăgócămiătrên.ăH tăl năd năvƠăv ăra,ăthƠnhăs oăr iălành( theo 4ăgiaiăđo n)

C ngăcóăth ăcóănh ngăbi năch ngădoăb iănhi m,ăkémăv ăsinh :ăS oăcoăqu păkéoălôngămiăgơyălôngămiăxiêu,ălôngăqu m,ăgơyăng a,ăd iăm t,ăc ăxátăvƠoăgiácăm căgơyă

m ăđ c,ăsinhămƠngăm ngăho căviêmăb ămiăgơyătoétăm t,ăkhôăm tă,ăt căl ăđ o.ăN uăkhôngăch aăs ăd năđ nămùălòa

5.4 T tăc năth ăvƠăphòngăch ngăc năth ătrongănhƠătr ng

C năth ălƠăm tăt tăkhúcăx ăc aăm tălƠmăcho m tăch ăth yăđ căv tă ăg nămƠăkhôngănhìnăth yăv tă ăxa

5.4.1 C ăch ăc năth :

Cóăth ăvíăm tănh ăm tăth uăkínhăh iăt ,ăth uăkínhănƠyăluônăthayăđ iăđ ăcongă

đ ă bi nă đ iă m că chi tă quangă Doă đóă m iă v tă ă xa,ă g nă m iă hi n rõ trên võng

m c.C ăch ănƠyălƠădoănhơnăm t(ăth ăth yătinh)ăph ngălênăhayăd tăxu ng(ăg iălƠăđi uă

ti t).ăCóă2ătr ngăh p:

- Tr ngăh pă1:Vìăm tălýădoănƠoăđóămƠănhơnăm tăph ngălênăquáăm c,ăkhôngăd tăl iă

nh ăbìnhăth ngăthìă nhăc aăv tăc ngăhi nătr căvõngăm c,ăgơyănênăc năth

- Tr ngăh pă2: N uănhưnăc uăkhôngăcóăhìnhăc uănh ăbìnhăth ngămƠăcóăhìnhăb uă

d c đ ngă kínhă tr că sauă dƠiă quáă 23mmă ă thìă nhă c aă v tă c ngă hi nă tr că võngă

m cc năth

5.4.2 Nguyênănhơnăgơyănênăc năth :

5.4.2.1 Nguyên nhân b măsinh:ăChi mă30%ăcácătr ngăh păc năth

Tr emăm iăsinhăraăđưăcóăđ ăchi tăquangăcaoăhayănhưnăc uăhìnhăb uăd c

5.4.2.2.Nguyên nhân m căph iătrongăquáătrìnhăs ng:ăChi mă70%ă tr ngăh pă

c năth

Ch ăy uălƠădoăthi uăýăth căgi ăgìnăv ăsinhăb oăv ăm t,ălƠăt tăph ăbi nătrongăh căsinhăvƠănh ngăng iăđ cănhi uăsách

- Doăt ăth ăng iăh căkhôngăđúng,ăthóiăquenănhìnăg n,ăcúiănhi u

- căsáchăkhiăthi uăánhăsáng,ădoăgi yăx u,ăm tăđ ăch ănhi u

- M tăph iăt pătrung,ăc ngăth ng,ăm tăph iăđi uăti tănhanhătrongăth iăgianăkéoădƠi(ălàm vi căv iămáyătínhă,ăch iătròăch iăđi năt )

- Doăm tăs ăy uăt ăkhácănh ăsauăkhiăm căcácăb nhăcúm,ăs iă,ăđ uầ,ăkh uăph nă năthi uăvitaminăA

5.4.3 Bi năphápăphòngăch ngăc năth :

+ăC năchúăýăgi ăv ăsinhăm tăkhiăh căvƠălƠmăvi c,ăđ măb oăánhăsángăkhiăh c

+ăChúăýăđ năngu năsángăthiênănhiên:ăDi nătíchăphòngăh c,ăquiăcáchăc aăl nă,ăc aă

s Dùngăđènăđi năđ ăsáng,ăkhôngăquáăchói,

+ăTrangăb ăbƠnăgh ăh căt păđúngăquiăcách

+ăC iăti năch tăl ngăsáchăv ,ăb ngă,ăph nầ

+ăKhôngăn măkhiăđ căsách,ăkhôngăđ căsáchăkhiăđangăđiătrênătƠu,ăxe,ăkhôngăđ căngoƠiătr iăn ng

+ Phòng ng aăb nhăt tă,ăd chăb nhăchoăh căsinh Kh uăph nă năc năđ ăch t,ănh tălƠăvitaminăA.ă năthêmătr ng,ăcáă,cƠ- r t,ăd uăcáầ

+ăKi mătraăth ăl căth ngăxuyênăchoăHS đ ăphátăhi năc năth ăNh ngăemăc năth ă

ph iăchoămangăkínhăphùăh p

CỂUăH IăỌNăT P

1 TrìnhăbƠyăs ăl căc uăt oăc aănhưnăc u

2 Kháiăquátăv ăb nhăđauăm tăđ ăvƠăm tăh t

3 Nêuănguyênănhơn,ăc ăch ăgơyănênăc năth ăCácăbi năphápăphòngăch ngăt tă

c năth ătrongătr ngăh c

Bài 6 V ăSINHăV ăGI CăNG

6.1 Tácăd ngăsinhălỦăc aăgi căng :

- V ănưoăđi uăhòaăm i ho tăđ ngătrongăc ăth lƠmăchoăc ăth ăthƠnhăm tăkh iă

th ngănh tăvƠăthíchănghiăv iămôiătr ngăbênăngoƠi

- Ho tăđ ngăc aăv ănưoăg mă2ăquáătrình:ăh ngăph năvƠă căch

+ăQuáătrìnhăh ngăph nălƠmăchoăcácăc ăquanăho tăđ ngătíchăc c,ăt ăbƠoănưoă

m tăm iăvƠătiêu haoănhi uăn ngăl ng

+ăQuáătrìnhă căch ălƠăquáătrìnhălƠmătr ăng iăho călƠmăch măs ăkhu chătánă

c aăh ngăph n.ăCácăt ăbƠoănưoăch ăđ ngăchuy năsangătr ngătháiă căch ă.Quáătrìnhăcăch ălƠmăt ăbƠoănưoăph căh iăvƠătíchăl yăn ngăl ng

Hai quá trình này liên quanăm tăthi tăv iănhauălƠmăđi uăhòaăl nănhauăb oăđ măchoă

v ănưoăho tăđ ngăbìnhăth ng

- Ng ălƠăquáătrìnhă căch ătoƠnăb ăv ănưo,ăcóătínhăch tăb oăv ăcácăt ăbƠoăv ănưoăkh iăb ăc ngăth ngăquáăm că(ădoăh ngăph năkéoădƠi)ăcóăth ăh yăho iăt ăbƠo

- Thi uăng ăcóăth ăd năđ năsuyănh căth năkinh:ănh căđ u,ăm tăng ,ăgi mătríă

nh ,ătínhătìnhăthayăđ iăm tăt pătrung,ăhi uăqu ăcôngăvi căsútăgi m

- Cóăth ăđánh giáăs căkh eăconăng iăquaăgi căng ă:ăkh eăthìăd ăng ăvƠăng ăsay,ăkhiăth căd yăth yăt nhătáo,ănhanhănh nă,ăn ngăl căh iăph căđ yăđ

- M tăng ălƠăd uăhi uăth ngăg păc aănhi uătr ngătháiăb nh lý vƠăm tăm iăquáăm c iăv iăv năđ ngăviên,ăb ăkhóăng ăthìăc năxemăl iăch ăđ ăsinhăho t,ăgi mă

l ngăv năđ ng, t ngăc ngăngh ăng iătíchăc c

6.2 ăM tăs ăđi măv ăsinh gi căng :

HƠngăngƠyă,ăm iăng iăc năhaiăgi căng :ăng ăđêmăvƠăng ătr a.ăGi căng ătr aătuyăng nă(ăkho ngăt ă15ăphútăăđ nă1ăgi )ănh ngăr tăc năthi t,ănh tălƠăđ iăv iăV V

Th iăgianăgi căng ăph ăthu căvƠoăl aătu iă,ătìnhătr ngăs căkh eăvƠăđ căđi măcáănhơn:ătr ăemăcƠngăbé cƠngăc năng ănhi u,ăng iă măy u,ăm iă măd yăho cătr ă

hi uăđ ngăc năcóăth iăgianăng ănhi uăh n

+ăTr ăd iă7ătu iăc năng ă12ăgi /ăngƠyă,đêm

+ăTr ăt ă9ăậ 15ătu iăc năng ă9ăđ nă11ăgi /ăngƠy,ăđêm

+ăNg iăl năc năng ă6ăậ 8ăgi ă/ăđêm

iăv iăV Vătrongăth iăk ăt păluy năvƠăthiăđ uăth iăgianăng ăc nădƠiăh năvƠă

b oăđ măch tăl ngăgi căng ăt t

ăb oăđ măgi căng ăăcóăch tăl ng,ăc năth căhi năcácăyêuăc uăsau:

- T oăthóiăquenăđiăng ăvƠăd yăđúngăgi

- mă b oă cácă đi uă ki nă v tă ch tă nh ă gi ngă chi uă ,ă ch nă mƠnă s chă s Phòngă ng ă thoángă mát,ă yênă t nh,ă khôngă sángă quá.ă Qu nă áoă ng ă ph iă r ng,ă nh ăkhôngătrùmăch năkínăđ uăkhiăng

- Tr căkhiăđi ng ăkhôngăluy năt păn ng,ăkhôngă năno,ăch ănênăđiăb ănh ănhƠngă,ăhítăth ăsơu,ăt măn că m

- Khôngădùngăcácăch tăkíchăthíchănh ătrƠăđ m,ăcƠăậ phê ,ăthu căláăầăvƠoălúcă

- Ch ăđ cădùngăthu căanăth năkhiăcóăs ăchoăphépăc aăbácăs ă căbi tăđ iă

v iăV V,ăkhiădùngăthu căph iăcơnănh că,ăth nătr ngăb iă1ăs ăthu căanăth năcóăth ă

đ căxemălƠăDopingă.ăTrongăth iăgianăt păn ng,ăthiăđ uăc ngăth ngăcóăth ăs ăd ngă

thêmăVitaminănhómăBă(ătheoăs ăch ăd năc aăBácăs )

- Nh ngăng iălƠmăvi căbanăđêmă,ăng ăbanăngƠyăc ngăph iătuơnătheoăyêuă

c uăv ăsinhăgi căng

- Khiăm tăng ăkéoădƠiăc năđiăkhámăđ ăxácăđ nhărõănguyênănhơnăvƠăcóăbi nă

phápăx ălýăthíchăh p

CỂUăH IăỌNăT P

1 TrìnhăbƠyătácăd ngăsinhălýăc aăgi căng

2 ăcóăm tăgi căng ăt tăc năcóănh ngăyêuăc uăv ăsinhănƠo?

Bài 7 M TăS ă I MăV ăV ăSINHăN ăGI I

7.1 ụăngh aăc aăvi căv ăsinhăc ăth ăn :

Doăc uăt oăgi iăph uăvƠăch căn ngăsinhălý,ăb ăph năsinhăd căc aăn ăgi i ph că

t păchoănênăvi căgi ăgìnăv ăsinhăb oăv ăs căkh eăng iăph ăn ăc ngăph căt păh nă

namăgi i

M tăkhác,ădoăquanăđi măphongăki năc aăxưăăh iăc ăđ ăl iăcònăn ngăn ănênăng iă

taăth ngătránhăđ ngăch măđ năv năđ ăt ănh ăcóătínhăch tăkhoaăh cănƠy

Ph ăn ăth ngăkínăđáo,ăeăth năvƠăch uă nhăh ngăc aănh ngăquanăđi măkhôngă

khoaăh căv ăv năđ ănƠyăvìăv yămƠătrangăb ănh ngăki năth căkhoaăh căv ăs căkh eă

cho m iăng iăvƠănh tălƠăch ăemăph ăn ălƠăr tăc năthi tăđ ăph ăn ăbi tăv năd ngăvƠă

v năd ng,ăt ăgiácăv ăsinhăb oăv ăs căkh eămình

7.2 V ăsinhăn ăgi i:

Trongă th iă giană cóă kinhă nguy tă khôngă đ că ngơmă mìnhă trongă n că (b iă l i) ,

khôngăđ căđ ăb năb ăph năsinhăd c,ph iăthay r aănhi uăl năb ngăn căs chă(mùa

đôngădùngăn că m)

Cóăth ăđauăb ngăd iădoăs ăcoăth tăcácăc ă ăt ăcung.ăC nătránhăđ ngătácănháyăho că

vaăch măb ngăcóăth ăgơyăbênhăt ăcungăvƠăch yămáu.ăTránhăcácăho tăđ ngăn ngă,ă

kéoădƠiầ

Hu năluy năviênăho căgiáoăviênăc năcóănh ngăhi uăbi tăđ ăcóăth ăcho cácăemăt pă

nh ăho căngh ăKhôngăđ cădùngăs cănhi uăs ă nhăh ngăkhôngăt tăđ năs căkh e

Trongănh ngăngƠyăhƠnhăkinhăkhôngănênă nănh ngăth că năcay,ănóng,s ăd ngăcácă

ch tănh ăr uăbia,ăcƠăphêầăvƠăkhôngănênăth căkhuya

CỂUăH IăỌNăT P

1 ụăngh aăc aăvi căv ăsinhăc ăth ăn ?

2 Nh ngăv năđ ăl uăýăv ăv ăsinhăn ăgi i

C h ngă2:ă V ăSINHăDINHăD NG

M CăTIểU

- Hi uărõăv ăcácăthƠnhăph nădinhăd ngăc aăth că n

- Bi tăcáchăđi uăch nhăch ăđ ă năm tăcáchăh pălý,ăkhoaăh căphùăh păv iătình tr ngă

s căkh e,ăđi uăki năho tăđ ngă,ălaoăđ ngăc aăc ăth

N IăDUNG

Bài 1 V AIăTRọăVẨăNHUăC UăC AăCÁCăCH TăDINHăD NG

- că đi mă chínhă c aă c ă th ă s ngă lƠă s ă traoă đ iă cácă ch tă v iă môiă tr ngăxungăquanh.ăC ăth ăl yăt ămôiătr ng:ăoxy,ăn căvƠăth că n

- nău ngălƠăm tătrongănh ngănhuăc uăsinhăh căc ăb năc aăconăng i.ăC ă

th ă chúngă taă nh nă đ că cácă ch tă dinhă d ngă c nă thi tă choă s ă phátă tri nă vƠă sinhă

tr ngăc ngănh ăcácăho tăđ ngăc aămìnhăt ăth că n

- Th că năcóăch aăProtein,ăGluxit,LipitălƠănh ngăch tăsinhăn ngăl ng.ă

- CácăVitamin,ămu iăkhoángăvƠăn căkhôngăsinhăn ngăl ngăănh ngăr tăc năthi tăchoăc ăth

- Khiăchuy năhóaă,ăGluxităphơnăh yăthƠnhăGlucoza, Glucoza vào máu và là

ch tăchoăn ngăl ngăkhiăb ăđ tăcháy(ăph nă ngăoxyăhóaăkh )

-Gluxit vô cùng quan tr ngăđ iăv iăv năđ ngăviênăvìănó cungăc păn ngăl ngă

t căth iăc ngănh ătrong cácăho tăđ ngăg ngăs c

1.1.2 Ngu năcungăc păGluxit choăc ăth :

Ngu năcungăc păt ăth căv t lƠăch ăy uă,ătrongăđ ngăv tăcóăr tăít Trongăt ănhiênăGluxită ăd iăd ng:

+ Monosaccarit:ăg măglucoza,ăFructozaăvƠăGalactozaă(glucoza,ăFructozaăcóă

trongăhoaăqu ,ăGalactozaăcóătrongăs a)

+ Disaccarit:ăSaccaroza(ăđ ngă n,ăcóătrongămíaăvƠăc ăc iăđ ng),ălactozaă(ăcóătrongăs a)MonosaccarităvƠăDisaccarităcóăv ăng t

+ Polysaccarit:ăG mătinhăb tă,ăGlycozenăvƠăXenluloza

Tinhăb tă:ăCóătrongăcácălo iăng ăc c nh ăg oăngôăkhoaiăs nă:

Glycozenă:ăGluxităc aăcácăt ăch căđ ngăv t

Xenlulozaă:LƠăt ăch căchínhăc aăth căv t, khôngăcóăvaiătròăsinhăn ngăl ngănh ngăcóătácăd ngăt ngănhuăđ ngăru t, gópăph năquanătr ngătrongăquáătrìnhătiêuăhóa

1.1.3 Nhuăc uăGluxităđ iăv iăc ăth

Nhuăc uăGluxităb oăđ măcungăc pă50%ă- 60%ăn ngăl ngătrongăkh uăph nă,ătrongăđóăl ngăGluxitătinhăch ăkhôngăđ căquáă1/3ăGluxităkh uăph n.ăC ăth ăc nă10gam/ă1kgăc ăth /ăngƠy

1.2 Lipită(ăM ă,ăd uă):

1.2.1 Vai trò:

- LƠăthƠnhăph năth că năcungăc pănhi uăn ngăl ngănh tăcho c ăth ă(ăOxyăhóaă1găLipităs ăchoă9,3ăKcală(ăg păđôiăProteinăvƠăGluxităch ăcóă4,1ăKcal)

- LƠădungămôiăchoăcácăVitaminătanătrongăd uă:ăA,ăD,ăE,ăK

-Trongăc ăth ăng iătr ngăthƠnhăcóă10% tr ngăl ngălƠăm ăLipităt pătrungă

ăl păm ăd iăda, xungăquanhăph ăt ngă cóătácăd ngăb oăv ăvƠăs ăd ngăkhiăc năthi t

- Lipităcònăcóăvaiătròăt oăhình,ănóăcònăcóătrongăt ăbƠoănưo,ăt ăbƠoătim,ăgan,ătuy nă sinhă d c,ă thamă giaă vƠoă thƠnhă ph nă cácă hormonă cortizol,ă testosterol,ăandosterol,ăhormonăsinhăd c,ăm ăcònăbaoă quanhăcácăt ng,ăcóătácăd ngăch ngăl iă

m iăchuy năđ ng

- Lipită(ăCholesterol)ăđ căc ăth ăs ăd ngăt ngăh pănênăm tătrongătúiăm tầ

1.2.2 Ngu năcungăc păLipit trongăth căph m lƠăt ăm ăđ ngăv tăvƠăd uăth căv t

+ăM ăđ ngăv tă(ăch ăy uălƠăcácăAxităbéoăno)

+ăD uăth căv tă(ăAxităbéoăch aăno)

+ăM ăcáăvƠăđ ngăv tăbi nă(ăAxităbéoăch aăno)

D uăth căv t,ăm ăcá,ăm ătrongăs a,ălòngăđ ătr ng,ălƠăngu năLipităt tăv iăc ăth

1.2.3 Nhuăc uăLipit

- iăv iătr ăem,ăthanhăthi uăniên,ăng iălaoăđ ngăt ăl ăn ngăl ngădoălipităcungăc păkhôngănênăquáă35%ăt ngăs ăn ngăl ng

- N căta,ăvi nădinhăd ngăđ ăngh ălipităkh uăph năch ănênă ăm că15-20%

t ngăs ăn ngăl ng(ătrungăbìnhălƠă18%)trongăđóăỮălƠălipităth căv t

- Nhuăc uăkho ngă1g/1Kgăc ăth /ngƠy.ă

Trongăkh uăph nă năt ăl ăLipităvƠăProteinănênăcóăt ăl ălà 1:1

m iăch căn ngăs ngăc aăc ăth

- ProteinălƠăngu n cungăc păn ngăl ngăchoăc ăth Oxy hóa 1gam Protein cho 4,1Kcal

- Proteinăcóătácăd ngăkíchăthíchăs ăthèmă n

- Thi uăProteinăc ăth ăs ăb ăsuyădinhăd ng,ăt oăraăcácăr iălo năquanătr ngă

nh ă c ă th ă ch mă l nă ,ch mă phátă tri n,ă m ă hóaă gan,ă r iă lo nă cácă ho tă đ ngă c aătuy năn iăti t,ăs cămi năd chăgi m,ăt ngăc măth ăv iăcácăb nhănhi măkhu n,ăgi mă

n ngăl căho tăđ ngăc aăc ăb păvƠătríăóc

- Proteinăth că năvƠoăc ăth ă,ăd iătácăd ngăc aăcácămenătiêuăhóaăđ căphơnă

gi iăthƠnhăcácăAxităaminăđ ăc ăth ăcóăth ăs ăd ng.ăT ăbƠoăc ăth ăs ăd ngă20ălo iăAxităaminăđ ăt ngăh păcácălo iăProteinăđ căthùăchoăc ăth ăng i,ătrongăđóăcóă8ălo iăaxităaminăc ăth ăkhôngăt ngăh păđ cămƠăph iăthuănh năt ăth că n,ăđóălƠăcácăaxităaminăkhôngăth ăthayăth

1.3.2 Nhuăc uăProteinăđ iăv iăc ăth : Ph ăthu căvƠoăđ ătu i,ătìnhătr ngăs căkh e

vƠăch tăl ngăProtein

- L ngăPrôtein c năchoăng iăl nălƠă1- 1,5ăgam/Kgăth ătr ng/ngƠy.L ngăProtein nƠyăb oăđ măcungăc pă12%ăt ngăs ăn ngăl ng/ăngƠy,trongăđóă30%ăph iălƠă Protein đ ngăv t

- iăv iătr ăemăc nă3,5-4găProteină/Kgăth ătr ngă/ngƠy

- i v iăv năđ ngăviênă(V V) nh tălƠăV Vătr ănhuăc uăProteinăc năcaoă

h n (kho ngă2g/Kgăth ătr ngă/ăngƠy)

-Trongăkh uăph nă năc aăV Văc năl uăýăđ măb oăt ăl ăgi aăProtein đ ngăv tă

và Protein th căv tălƠă2:ă1

1 4.Vitamină(ăSinhăt ):

- VitaminălƠănh ngăh păch tăh uăc ăkhôngăchoăc ăth ăn ngăl ngă,ăkhông cóăvaiătròăt oăhìnhănh ngăl iăcóăvaiătròăr tăquanătr ngă.ăM iălo iăVitaminăcóăm tă

ch căn ngăsinhăh căriêngăkhôngăth ăthayăth ăchoănhauăđ c

-CácăVitaminăr tăc năthi tăchoăc ăth ătuy ch ăc năm tăl ngăr tăítă(ăVitaminălƠă c uă thƠnhă c aă cácă enzimă ho că thamă giaă tr că ti pă vƠoă ph nă ngă xúcă tácă b iăenzim).ăThi uăho căth aăm tălo iăănƠoăđóăđ uăcóăh iăchoăc ăth

- aăvitaminăvƠoăc ăth ăt tănh tălƠăb ngăconăđ ngăth că năvìănóăt ănhiên,ă

d ăh păthuăvƠăítăkhiăquáănhuăc uăc năthi t

- Các Vitamin chia làm 2 nhóm:

+ăNhómăVitaminătanătrongăn c:ăVitaminăCăvƠăVitaminănhómăB +ăNhómăVitaminătanătrongăch tăbéoă:ăViatminăAă,ăD,ăE,ăK

Khiăth aăVitaminătanătrongăn căthìăs ăđ căđƠoăth iăquaăn c ti u,ăth aăVitaminătanătrongăch tăbéoăs ătíchăt ă ăcácăt ăch căm ,ăgơyăđ c

1.5 CácăKhoángăch t:

- Cácăch tăkhoángălƠănhóm ch tăr tăc năthi t,ăkhôngăsinhăn ngăl ngănh ngă

gi ăvaiătròătrongănhi uăch căph năquanătr ngăc aăc ăth

- C ă th ă ng iă taă cóă kho ngă 60ă nguyênă t ă hóaă h c.ă m tă s ă ch tă cóă hƠmă

l ngă l nă đ că x pă vƠoă nhómă cácă y uă t ă đaă l ngă nh ă Canxi(1,5ă %),ă photphoă(0,05%),ăKali(0,35%),Natri(0,115%).ăCácăy uăt ăcóăhƠmăl ngănh ăđ căx păvƠoănhómăcácăy uăt ăviăl ngălƠăI,ăF,ăCu,ăCo,ăMn,ăFe,ăZn

L ngătroăc aăm tăng iătr ngăthƠnhăkho ngă2Kgă(ăchi mă4%ătr ngăl ngă

c ăth ).ăKho ngăm tăn aăl ngăch tăkhoángăđóălƠăy uăt ăt oăhình c aăcácăt ăch că

x ngăvƠăt ăch căph năm m,ăph n cònăl iăn mătrongăcácăd chăth

1.5.1 Vaiătròădinhăd ngăc aăcácăch tăkhoáng:

- Cácămu iăphotphatăvƠăcarbonatăc aăCaăvƠăMgălƠăthƠnhăph năc uăt oăx ng,ă

r ng

- CanxithamăgiaăvƠoăquáătrìnhăđôngămáuăvƠăgi măkíchăthíchăth năkinhăc

- PhotphoăthamăgiaăvƠoăc uăt oăcácăt ăch căm m (não) Photpho là thành

ph năc aăm tăs ămenăquanătr ngăthamăgiaăchuy năhóaăProtein,ăLipităvƠăGluxit

- NaClă vƠă KClă đ mă b oă duyă trìă cơnă b ngă ápă l că th mă th uă gi aă khuă v cătrongăvƠăngoƠiăt ăbƠo.ăNaăcònăthamăgiaătraoăđ iăn c

M tăs ăkhoángăch tăthamăgiaăthƠnhăph năm tăs ăh păch tăh uăc ăcóăvaiătròă

đ căbi t.ăS tăv iăhemoglobinăvƠănhi uăenzimăoxiăhóaătrongăhôăh păt ăbƠo.ăThi uăs tăgơyă thi uă máu I- t v iă Thiroxină lƠă hormonă c aă tuy nă giápă tr ng,ă thi uă i- tă lƠănguyênănhơnăc aăb nhăb uăc ,ăthi uăn ngătríătu

Hi nănayăvaiătròăc aăm tăs ăch tăkhoáng,ănh tălƠăcácăy uăt ăviăl ngăch aă

đ cănghiênăc uăvƠăhi uăbi tăđ yăđ

1.5.2 Ngu năch tăkhoángătrongăth căph m:

- Th că năcungăc pănhi uăy uăt ăki m(ăK+

,Ca2+,Na+,Mg2+)ănh cácălo iărauălá,ăc ,ăqu ăt i,ăs a (vƠăcácălo iăch ăph măc aăcácălo iăth că nănƠy)

- Th că n cungăc păăcácăy uăt ătoană(ăSO

2-, PO42-) nh ăth t,ăcáă,tr ngă,đ uă

- R iălo năchuy năhóaăn căth ngăx yăraă ăm tăs ăb nhănh ăs tăcao,ătiêuă

ch y, nônănhi u,ăm tămáu,ăho cădoăt păluy năTDTT,ălaoăđ ngătrongăđi uăki nănóngă

Bài 2 K H UăPH NăVẨăNHUăC UăN NGăL NG

2.1 Kh uăph n và tínhăcơnăđ iăc aăkh uăph n

Kh uăph nălƠăl ngăth că năcungăc păchoăc ăth ătrongăm tăngƠy

M tăkh uăph năcơnăđ iă,ăh pălýălƠăkh uăph năđóăph iăcungăc păđ yăđ ăn ngăl ngătheoănhuăc uăc ăth ăvƠăcóăđ yăđ ăcácăch tădinhăd ngăc năthi tă ăt ăl ăcơnăđ iăthíchă

h p

iăv iăn căta,ăm tăkh uăph nă năh pălýălƠ:ăTrongăkh uăph năcóă12%ăn ngă

l ngădoăProteinăcungăc p(ă30%ălƠăProteinăđ ngăv t);ă15-20%ăn ngăl ngădoăLipităcungăc p(ă50%ălƠăLipităth căv t).Ph năcònăl iădoăGluxităcungăc p(ăGluxitătinhăch ăkhôngăđ căquáă1/3ăkh uăph n)

2.2 Nhuăc uăn ngăl ng:

ăduyătrìăho tăđ ngăs ngăbìnhăth ngăvƠălaoăđ ngă,ăc ăth ăc năđ căcungă

c păn ngăl ngăth ngăxuyênăd iăd ngăProtein, Gluxit ,Lipit c aăth că n.ăTrongă

c ăth ăcácăch tăProtein, Gluxit , Lipit đ căchuy năhóaăthƠnhăn ngăl ngănh ăph năngăOxyăhóaăkh ăd iătácăd ngăc aăcácăenzim

*N ngăl ngătiêuăhao: N ngăl ngămƠăc ăth ătiêuăhaoăhƠngăngƠyăg m:

- N ngăl ngătiêuăhaoădoăchuy năhóaăc ăb n

- N ngăl ngătiêuăhaoădoătácăd ngăđ căhi uăc aăth că n

- N ngăl ngătiêuăhaoădoăcácăho tăđ ngăkhácănhau,ătrongăđóăph năl nădoăcácă

ho tăđ ngăth ăl c

ătínhătiêuăhaoăn ngăl ngăc ăngƠyăng iătaăl păth iăgianăbi uăho tăđ ngăvƠăngh ăng iătrongă24ăgi

năv ăn ngăl ngătínhăb ngăKcalăă(ă1ăKcală=ă103

Cal ) Theoăh ăth ngăqu căt ,ăđ năv ăn ngăl ngătínhăb ngăJouleă(Jun)ă,ăvi tăt tălƠăJ 1Kcal = 4,184 KJ

Quaă nghiênă c u,ă ng iă taă xácă đ nhă n ngă l ngă đ că t oă raă doă thƠnhă ph nă dinhă

d ngălƠ:

1 g Protein cho 4,1 Kcal = 16,7 KJ

1 g Gluxit cho 4,1 Kcal = 16,7 KJ

1 g Lipit cho 9,3 Kcal = 37,7 KJ

1ăgăR uăchoăă7ăKcală=ăăăă29,3ăKJ

2.3 Nhuăc uăn ngăl ng:

Theoăm tăs ătƠiăli uăthamăkh oăthìănhuăc uăn ngăl ngăv iăt ngăđ iăt ngălaoăđ ngăăcóăkhácănhau:

- Nhómă1ă:ăLaoăđ ngătríăóc:ă40Kcal/1kgăth ătr ng/ăngày

- Nhóm 2 : Laoăđ ngăth ăl cănh ă:ă43ăKcal/ă1kgăth ătr ng/ăngƠy

- Nhómă3ă:Laoăđ ngăth ăl cătrungăbìnhă:ă46ăKcal/ă1kgăth ătr ng/ăngƠy

- Nhómă4ă:Laoăđ ngăth ăl căn ngă:ă53ăKcal/ă1kgăth ătr ng/ăngƠy

- Nhómă5ă:Laoăđ ngăth ăl căr tăn ngă:ă61ăKcal/ă1kgăth tr ng/ăngƠy

2.4 M tăs ăđi măl uăỦăv ăv ăsinhă nău ng:

- Chúăýăđ năv ăsinhăth căph m

- Th că năph iălƠnh,ăs chăăD ngăc ăđ ngăth că n,ăch ăbi năth că năvƠătayăng iăn uă

ph iăs ch

- Th căhi nă năchínă,ău ngăsôi

- nărauăs ngăph iăr aăs ch,ăngơmăthu cătímăho căn cămu iăloưng

- Khôngă năth că năđưăôiă,ăthiu,ă năđ c

- Th că năc năđ yăk ănh ngăthoángă,ăđ ăvƠoăt ăl nh

- năch mă,ănhaiăk ă.ăKhôngăchanănhi uăn c

- Khôngănênă năquáăno,ăquáăchánă,ăkhóătiêu

- Khôngăc iănóiă năƠo,ăkhôngăđ căsáchăkhiă n

- nănoăxongăkhôngănênăt măngay

- năđúngăgi ,ă năthƠnhăb a(ă ăd chătiêuăhóaăti tăđúngăgi )

- R aăs chătayătr căkhiă n

- Chúă ýă đ nă t ă l ă vƠă thƠnhă ph nă dinhă d ngă choă thíchă h pă vƠă đ ă nhuă c uă n ngă

3 Kh uăph nă nălƠăgì?ăTínhăcơnăđ iăc aăkh uăph n?

4 Nhuăc uăn ngăl ngălƠăgì?

5 Nêuăm tăs ăđi măl uăýăv ăv ăsinhă nău ng

C h ngă3:ă V ăSINHăMỌIăTR NG

M CăTIểU:

- Hi uăđ căs ă nhăh ngăc aăcácăy uăt ămôiătr ngăt iăs căkh eăconăng i

- NguyênănhơnăvƠăcácăy uăt ăgơyăôănhi mămôiătr ng

N IăDUNG:

Bài 1 V ăSINHăMỌIăTR NGăKHỌNGăKHệ

KhôngăkhíălƠătênăg iăchungănh ngăch tăkhíăt oănênăv ăngoƠiăc aătráiăđ t(B uăkhíăquy n:ă500-600Km) Không khí cóăvaiătròăt iăquanătr ngătrongăđ iăs ngăconă

ng iăvƠăsinhăv t.ăNgoƠiăvaiătròăcungăc păd ngăkhí(ăOxy),ănh ngăhi năt ngăkhíă

đ ngăh c:ănhi tăđ ,ăđ ă m,ăápăsu tă,ăgióă,ăb i,ăviăsinhăv tă,ăh iăn c ătrongăkhôngăkhíăluônătácăđ ngăđ năc ăth ăng i

1 Tínhăch tălỦăhóaăc aăkhôngăkhí:

1.1 Nhi tăđ :

M tătr iălƠăngu nănhi tăchínhăc aăđ aăc u.ăÁnhăn ngăm tătr iălƠmănóngăm tă

đ t,ăkhôngăkhíă ăsátăm tăđ tănóngălênădoănhi tăđ ăm tăđ t,ăkhôngăkhíăb ăgi mătr ngă

l ngăgơyănênănh ngălu ngăkhíăđ iăl u,ăt oănênăs ăthayăđ iănhi tăđ ăvƠăápăsu t

- ăvùngăxíchăđ oănóngăh nă2ăc c

- Nhi tăđ ă ăcácăvùngăđ aălýăkhácănhauăthìăc ngăkhácănhauă(ănhi tăđ ă ăvùngănúi,ăcaoănguyênăth păh n)

1.2 ă m:

ă mălƠăl ngăh iăn căhòaăl nătrongăkhôngăkhí(ăđoăđ căb ngă măk )

- ă măph ăthu căvƠoăl ngăm aă(ngoƠiătr i)ă

-TrongănhƠăđ ă măph ăthu căvƠoăs ăl ngăng i,ătínhăch tălaoăđ ng,ăs ăthoángăkhíăvƠăđ ă măngoƠiătr i

1.3 Gió:

S ăkhácănhauăv ăápăl căkhôngăkhíăt oănênăs ăchuy năđ ngăkhôngăkhíăgơyăraăgió.ă ă

n cătaăcóăcácălo iăgióăth iătheoămùaălƠăgióăb c,ăgióăn măvƠăgióăLƠo

1.4 Ápăsu tăkhôngăkhí:

Ápăsu tăbìnhăth ngăc aăkhôngăkhíă ăđ caoă0ămét,ăngangăv iăm căn căbi nălƠă

760 mmHg hay 1atm (át- m tăậphe)

- Ápăsu tăkhôngăkhíătrênăb ăm tătráiăđ t thayăđ iăph ăthu căvƠoăđi uăki năđ aălýăvƠkhíăh uă,ăth iăgianătrongăngƠyăvƠătheoămùa.- Ápăsu tăkhôngăkhíăthayăđ iănhi uăkhiă

lênăcao.ăCƠngălênăcaoăkhôngăkhíăloưngăd n,ăs ăthi uăOxyăt ng,ăcóăth ălƠmăr iălo nă

ho tăđ ngăth năkinh, tu năhoƠnă,ăhôăh p ăho tăđ ngăth ăl căgi mărõăr t

- Khiăápăsu tăt ng,ătr ngătháiăc ăth ăcóănh ngăthayăđ iănh tăđ nh:ăT năs ăm ch,ăhôă

h păgi măđi,ăs căngheăy uăđiăxu tăhi năc măgiácăđauătaiă,ătácăđ ngăx uăđ năc ăth

2 Tácăd ngăc aăkhôngăkhíălênăc ăth ng i:

2.1 Nhi tăđ ăkhôngăkhíăv iăc ăth :

- Bayăh iăm iăhôi

2.1.2 Nóngăđ iăv iăc ăth ă:

Nhi tăđ ăkhôngăkhíănóngălƠmăr iălo năcácăch căph năsinhălýăc aăc ăth ă,ăm tăn căkèmătheoăm tăđi năgi iăvƠăcácăvitaminăCă,ăB,ăcácăAxitamin.ăMáuătr ănênăđ căquánh,ă

nh pătimăvƠăth ăt ngălên,ăđiăgi iăít,ăd ăb ăviêmăc uăth n,ăHClăc aăd chăv ăgi m,ăcácătuy nătiêuăhóaăgi măbƠiăti tăgơyăr iălo nătiêuăhóa.ă uăócăkémăminhăm n,ăđ ngătácăkémăchínhăxác.ăLƠmăvi căho căluy năt păn iănóngăd ăb ăsayănóng(ătrúngănóng)

2.1.3 L nhăđ iăv iăc ăth :

- L nhăgơyătácăh iăc căb :ăLoétăm chămáu,ăđauăc ăkh p,ăđauădơyăth năkinh,ăchơnătay cóng

L nhăquáăcóăth ălƠmăt năth ngădơyăth năkinhă ăm t

- L nhăgơyătácăh iătoƠnăthơn:ăC măl nh(ăvìănguyênăsinhăch tăt ăbƠoăt ăd ngăkeoăchuy năsangăd ngăđ c)

- L nhătácăđ ngăvƠoădơyăth năkinhăgơyăcoăm ch,ăgi măs căđ ăkháng,ăgi măkh ăn ngă

mi năd ch,ăgơyăd ă ng B ăl nhăđ tăng tăd ăb ăviêmăph i,ăth n,ăcácăb nhăv ătaiăm iă

h ng

2.2 ă m:

-Trongăđi uăki nănhi tăđ ăcao,ăđ ă măcaoăc ngăc nătr ăvi căth iănhi tăc aăc ăth

- Nhi tăđ ăkhôngăkhíăth p,ăđ ă măcao gây rétăbu tălƠmăm tăs ăb nhănh ăth păkh p,ăviêmătaiăm iăh ngăphátătri n

2.3 Gióăđ iăv iăc ăth :

- Gióăcóătácăd ngăđi uănhi tăchoăc ăth ăquaăvi căđ iăl uăkhôngăkhí,ăt ngănhanhăs ă

th iănhi tădoăb căh iăm ăhôi

- Gió còn cóătácăd ngătr ăkh ăb iăb m,ăh iăđ că, lƠmăthayăđ iăkhôngăkhí

2.4 B căx ăm tătr iăv iăc ăth :

-Tiaăh ngăngo iălƠmăgiưnăm ch,ătiaăt ăngo iăt ngăs năsinhăVitaminăDăvƠăcácămen,ă

t ngăs căđ ăkháng,ăt oămi năd ch,ăcóătácăd ngăphòngăb nhăcòiăx ng,ăb nhălao,ă

t ngăch căn ngăt oămáuă( ătr ăem) Tia t ăngo iăcóătácăd ngăh yădi tăviătrùngăs ngătrên da

- Tuyăv yătiaăt ăngo iăc ngăcóăth ăgơyănênăviêm,ăb ngăda,ăungăth ădaăn uăti păxúcăkhôngăkhoaăh c.ăNgoƠiăraăb căx ăm tătr iăc ngăcóăth ăgơyăsayăn ng,ătrúng nóng khi lƠmăvi c,ăt p luy năd iătr iăn ngănóng

3 Ọănhi mămôiătr ngăkhôngăkhí:

3.1 Kháiăni măv ăôănhi mămôiătr ng

Ọănhi mămôiătr ngălƠălƠmăt năth tăch tăl ngămôiătr ngăb iănh ngăch tăgơyătácăh iăg iălƠăắăch tăôănhi m”,ăch ăy uădoăho tăđ ngăc aăconăng iăsinhăra

Ch tăôănhi mălƠănh ngăch tă th ăr n,ăth ăkhí,ăth ăl ngăgơyăb nămôiătr ngăt iăm că

đ căh i

3.2 Tìnhătr ng ô nhi mămôiătr ngăkhôngăkhí:

Không khí là môiătr ng b ăôănhi mărõăr tănh t,ăđ căbi tăv iăcácăkhuăcôngănghi p,ăcácăđôăth ă ăcácăn căphátătri n

Ọănhi măkhôngăkhíălƠăcácăch tăôănhi măb ăđ yăvƠoăkhôngăkhíădoăk tăqu ăho tă

đ ngăc aăconăng i,ăgơyătácăh iăx uăđ năs căkh eăconăng i,ăt năth tăchoăcácăsinhă

v tăvƠăcácăv tăli uăkhácănhau.Ọănhi măngƠyănayăđưătr ăthƠnhăv năđ ătoƠnăc u.T că

đ ăđôăth ăhóa,ăcôngănghi păhóaălƠmăôănhi măkhôngăkhíăđ năm căbáoăđ ng,ăgayăg t

3.2.1 Cácăngu năôănhi măkhôngăkhí:

3.2.1.1 Ngu năôănhi mădoăhi năt ngăthiênănhiên:

- Núiăl aăphunănhi uăh iăkhíăđ căvƠăhƠngănghìnăt năb i

- Gióăbưoăcu năđ tăcátăb iăcùngăxácăđ ngăth căv tălênăkhôngătrung

- Các quá trình phơnăh y,ăth iăr aăxácăđ ngăth căv tăth iăvƠoămôiătr ngăm tăs ă

h iăkhí

3.2.1.2 Ngu năôănhi mădoăcácăho tăđ ngăc aăconăng i:

Ch ăy uădoăquáătrìnhăđ tăcháyănhiênăli uătrongăs năxu tăcôngănghi p,ătrongăgiaoă

3.2.2 Cácăch tăgơyăôănhi mămôiătr ngăkhôngăkhí:

- Ch tăSunfuadioxită(ăSO2):ă nhăh ngăx uăđ năs căkh eăconăng iă,ălƠmăh iăcácăloƠiăth oăm c,ăđ iăs ngăcácăloƠiăđ ngăv t,ăh ăh iăcácăv tăli u

S ăcóăm tăc aăSO2 lƠăk tăqu c a vi căđ tăcháyăcácănhiênăli uăcó ch aăl uăhu nh (Thană,ăd uăm )

- Cácăch tăoxită nit ă( nh ăNO2, NO )c ngăgơyăraătácăđ ngăt iăhôăh păc aăconă

ng iăvƠăcùngăv i SO2 gơyăraăm aăaxităpháăh iăr ngăvƠămùaămƠng.ăOxitănit ăăsinhăraăt ă ngăx ăkhóiăôăậtô,ăxeămáy,ăc aăquáătrìnhăs năxu tăcôngănghi păhóaăh căvƠănhu m

- Oxit Cacbon (CO)ă:ăGơyăđ căh iăchoăng iăvƠăsinhăv t,ăgơyăng ăđ căăvƠăcóăth ăt ăvong.ăKhíănƠyăsinhăraăt ăquáătrìnhăđ tăcháyăkhôngăhoƠnătoƠn

- B iă :ă LƠă t pă h pă nhi uă ph nă t ă r nă cóă kíchă th că nh ă bé,ă t nă t iă trongă khôngăkhí.B iăcóăngu năg căh uăc (ăđ ngă,ăth căăv t,ăcácălo iăn măm c,ăcácălo iăhóaăch tă

h uăc ăt ngăh p )ăho căcóăngu năg căvôăc ănh ăđ tăcát,ăthan,ăb iăkimălo iăs tă, nhôm B iălƠătácănhơnăgơyăraăcácăb nhăph i,ăviêmădaăd ă ng,ăviêmăloétăgiácăm că,ăviêmăđ ngăhôăh p,ăviêmăr ngămi ng,ăviêmăd ădƠyădoănu tăph iăb iăkimălo i

3.2.3 Ki măsoátăôănhi măkhôngăkhíăvƠălƠmăs chămôiătr ng:

Vi că phátă tri nă cácă côngă ngh ă lƠmă s chă khôngă khí,ă vi că nghiênă c uă cácă

ph ngăphápăđ ăki măsoátăôănhi mămôiătr ng,ăđ ăraăcácătiêuăchu năchoăch tăl ngăkhôngă khíă đưă vƠă đangă đ că nhi uă qu că giaă quan tơm.ă Ch ngă trìnhă môiă tr ngăLiênă hi pă qu c(UNEP)ă t ă nhi uă n mă nayă đưă th că thiă nh ngă b că điă quană tr ngătrongăgiáoăd cămôiătr ngăvƠănh ngăv năđ ăliênăquan

M căđíchăc aăki măsoátăôănhi măkhôngăkhíătr căh tălƠăápăd ngăbi năphápă

đ ălƠmăs chămôiătr ngăkhôngăkhí,ătìmăraăcácăs năph m,ănhiênăli uăítăgơyăđ c

CỂUăH IăỌNăT P

1 nhăh ngăc aănhi tăđ ăvƠăđ ă măkhôngăkhíăđ năc ăth ăconăng i?

2 nhăh ngăc aăgióăvƠăápăsu tăđ năc ăth ăng i

3 Ọănhi mămôiătr ngăkhôngăkhíălƠăgì?ăNêuăcácăngu năgơyăraăôănhi mămôiătr ngă

không khí

4 Cácăch tăgơyăôănhi mămôiătr ngăkhôngăkhíăvƠătácăh iăc aăchúngăđ năs căkh eă

conăng i?

Bài 2 V ăSINHăMỌIăTR NGăN C

1 N căv iăđ iăs ngăconăng i:

N căđ iăv iăconăng iăvƠăsinhăv tălƠăs ăs ngăcònă,ălƠăđi uăki năsinhăt n

- N călƠăm tătrongănh ngăthƠnhăph năth căph măc năthi tăchoăđ iăs ngăvƠănhuăc uăsinhălýăc aăc ăth

+ăN căchi măthƠnhăph năquanătr ngătrongăc ăth ăng iă(ă63%ătr ngăl ngăc ăth ă

ng iătr ngăthƠnh,ă97%ătr ngăl ngăbƠoăthai

+ăN căthamăgiaăvƠoăquáătrìnhăchuy năhóaăcácăch t,ăđ măb oăs ăcơnăb ngăcácăch tă

đi năgi i,ăđi uăhòaănhi tăđ ăc ăth ăTrungăbìnhăm iăngƠyă,ăm iăng iăc năt ă1,5ăđ nă2,5ălítăn c.ăNhuăc uăn căt ngălênăkhiăth iăti tănóngăb c,ăkhiăluy năt păTDTTăhayălaoăđ ng.Khátăn călƠăd uăhi uăđ uătiênăkhiăc ăth ăthi uăn c

- N căcungăc păchoăc ăth ănh ngăviăch tăc năthi tănh ăIod,ăflo,ăMangan,ăK mă,ă

- N căcònălƠăthiênătaiăgơyăl ăl t,ăgơyănênănh ngăthi tăh iătƠnăkh căchoăconăng i

- Vi căb oăv ămôiătr ngăn că,cungăc păn căs chălƠăm tătrongănh ngăđi uăki nă

c ăb năđ ăb oăv ăs căkh eăvƠăđ iăs ngăconăng i

2 Tiêu chu năv ăn c:

2 1ăTiêuăchu năv ăs ăl ng:

LƠă l ngă n că s chă c nă cungă c pă đ ă ph că v ă choă cácă ho tă đ ngă c aă conă

ng iăvƠăc aăxưăh iădùngăchoă nău ng,ăv ăsinhăcáănhơn,ăv ăsinh côngăc ngăvƠăs nă

xu t

Quiăđ nhătiêuăchu năn căs chă ăVi tăNam

- ThƠnhăph :ă100ălít/ăng i/ăngƠy

- Th ătr nă,ăth ăxư:40-60ălít/ăng i/ngƠy

- Nôngăthôn:ă20ălítă/ng i/ngƠy

2.2 Tiêuăchu năv ăch tăl ng:

2.2.1 Tính ch t v t lý:

ătrongăc aăn c:ă35-30 cm Sneller.ăN căph iăb oăđ măkhôngămƠuă,khôngămùi,ăkhôngăv ăN uăcóămùiăl ăph iătìmănguyênănhơnănh ămùiăth iăc aăH2S , mùi tanh và màu vàng do S t,ămƠuăxanhădoărêu,t o Nhi tăđ năđ nhăc aăn căkho ngă15-180C

2.2.2 Tính ch t hóa h c :

2.2.2.1 Ch t h uăc :ăNgu năg căcácăch tăh uăc ălƠădoăs ăth iăr aăcácăt ăch că

đ ngăth căv tăvƠăch tăth iăb ăKhiăcóăch tăh uăc ătrongăn căch ngăt ăn căđưăb ănhi măb n

Tiêu chu năchoăphép:ă2-4mg O2/ălítăn c

2.2.2.2 D năxu tăc aăNiăt :ăNh ăAmoniacă(ăNH3), Nitric ( NO2), Nitrat ( NO3), sinhăraătrongăquáătrìnhăvôăc ăhóaăcácăch tăh uăc

Tiêuăchu n:ăăăăăNO2 khôngăcóăho că<ă0,05mg/lítăn c

2.2.2.4 ăc ngăc aăn c:ăDoăn ngăđ ăăc aăcácăch tăCa+ +vƠăMgăcóătrongăn c

- N căc ngăcóănhi uăkhoáng

- N căm măcóăítăch tăkhoáng

- N căc ngălƠmăth tă,rauălơuăchín,ăm tănhi uăsinhăt ,ăgi tăqu năáoăkhôngăs ch

2.2.2.5 Viă sinhă v t:ă N că khôngă đ că cóă cácă lo iă viă sinhă v tă ă cóă h iă mƠă m tă

th ngăcóăth ăth yăđ c,ăkhôngăcóătr ng giunăsánăvƠăviăsinhăv tăgơyăb nh

Tiêuăchu nă ăVi tăNam:ă<ă20ăE.Coli/ălítăn c

- Viăkhu năy măkhí: không có

- Viăkhu nă aăkhí:ăkhôngăquáă10ăcon/ălítăn c

2.2.2.6 Cácăy uăt ăviăl ng:ăIă tă,ăFlo

Iă tă : 5-6mg/lít

Flo : 0,7 mg/ lít

2.2.2.7 Cácăch tăđ cătrongăn c:ăNgoƠiăraătrongăn căcònăcóănh ngăch tăcóăth ă

gơyăđ căchoăc ăth ănh ăChìă(ăTiêuăchu nă0,1mg/lít.),ă ngă(<ă1mg/lít),ăTh ch tín (As : < 0,05mg/lít)

3 ăCácăngu năn cătrongăt ănhiên:

- N căm a:ălƠăn căs chă,ăítăviătrùng,ăt ătr ngănh ănh ngăítăch tăkhoáng

- N că ng mă d iă m tă đ t:ă ơyă lƠă ngu nă n că ch ă y uă trongă sinhă ho t.ă N că

ng măt ngăđ iăs chănh ngăn uăđƠoăgi ngă ăvùngăđ tăkhôngăt tăho căkhôngăquáă5ămét chi uăsơuăthìăd ăb ăôănhi m

N căb ăm t:ăN căh ăsôngăbi n:ăR tănhi uă,ăd ăkhaiăthácănh ngăítăs ăd ngăđ căvìăhayăb ăôănhi m,ănhi uăviătrùng

4 ăCácăph ngăphápăx ălỦăn c:

4.1 Ph ngăphápăl ngăl c:

Dùngăb ăch ăđ ăl ngăcácăh tăl ăl ngăxu ngăđáyăb ă.ăCóăth ădùngăcácălo iăphènăđ ă

t oăk tăt aănh ăphènănhômă:ăAl2(SO4)3 , phèn chua : Al2(SO4)3 , K2SO4.vƠăphènăs tă:ăFeCl3

4.2 Ph ngăphápăkh ăs tătrongăn c: Dùngăph ngăphápăOxyăhóaăs tă b ngăoxiă

c aăkhíătr i(ăph ngăphápălƠmăthoángăkhíăb ngăgiƠnăm a

4.3 Kh ăkhu nătrongăn c:

4 3.1ă Ph ngă phápă hóaă h c:ă lƠă ph ngă phápă ph ă bi n,ă hi uă qu ă nh tă ,ă r ă ti nă

,th ngădùngăđ ăkh ăkhu năv iăs ăl ngăl n

Hóaă ch tă th ngă đ că s ă d ngă lƠă n că Javen ( NaOCl), Clo rua vôi (Ca(OCl)2, Cloramin Bă ho că Cloramină T Khiă cácă ch tă nƠyă vƠoă n că s ă sinhă raă Cloă vƠăAxithypoclorităHOCl.ăCloăvƠăHOClăs ătácăd ngătr căti pălênăt ăbƠoăviăkhu nălƠmăchoăviăkhu năch t

- Kh ăkhu năb ngăOzon:ăOzonăđ că t ngăh păt ăoxyătrongăkhôngăkhíăv iădòngă

đi năcóăc ngăđ ăcao,ăc ăch ătácăd ngăch ăy uălƠăhi năt ngătáchăoxyănguyênăt ă

- Ph ngăphápădùngătiaăt ăngo i.,ătiaăphóngăx

4.3.3 Ph ngăphápăc ăh c: Dùngăn năl căđ căch ăt oăb ngăs ăx păho căcaoălanhă

cóăkh ăn ngăng năc năviăkhu năkhôngăth măquaăl păl c,ăngoƠiăraăcònăng năđ că

Ọănhi mămôiătr ngăn călƠăs ăbi năđ iăcácăthƠnhăph năc aăn că,ăkhácăbi tă

v iătr ngătháiăbanăđ u.ă óălƠăs ăbi năđ iăcácătínhăch tălýăh că,ăhóaăh căsinhăv tăh căvƠăs ăcóăm tăc aăchúngătrongăn călƠmăchoăn cătr ănênăđ căh i

5.2.Các nguyên nhân gây ôănhi măn c:

- Doăs ăgiaăt ngădơnăs ,ăquáătrìnhăđôăth ăhóa,ăcôngănghi păhóaăphátătri n,ăkèmătheoăđóă lƠă ch tă th iă gơyă ôă nhi mă ngu nă n că b ă m t,ă n că ng mă ngƠyă cƠngă nghiêmă

tr ng

- S ăôănhi mădoăviăsinhăv tăvƠăcácăch tăh uăc ăd ăphơnăh yăt ăcácăs năph măd u,ăcácăch tăt yăr a,thu cătr ăsơu,ăcácăch tăphóngăx

5 3.Cácăy uăt ăgơyăôănhi măn c:

Chuăk ăn cătrong thiênănhiênălƠătu năhoƠn.ăDoăv yănênăôănhi măm tăngu năn că

s ălƠmăôănhi măngu năn căkhác.Ọănhi măn căcóăliênăquanăch tăch ăv iăôănhi mă

đ tăvƠăôănhi măkhí.Ch ăy uădoăcácăy uăt ăsau:

- Cácăquáătrìnhăđ tăcháy:

- Cácăch tăhóaăh că

- Cácăch tăth i

CỂUăH IăỌNăT P

1 TrìnhăbƠyăvaiătròăc aăn căv iăđ iăs ngăconăng i

2 Tiêuăchu năc aăn căh păv ăsinhălƠăgì?

3 Cácăph ngăphápăx ălýăn căhi nănay?

4 Ọănhi măngu năn călƠăgì?ăCácăy uăt ăgơyăôănhi mămôiătr ngăn c?

M CăTIểU:

- Hi uăđ căcácătiêuăchu năv ăsinhătrongătr ngăh c

- C ăs ăkhoaăh căc aăcácăph ngăphápăphòngăch ngăb nhăh căđ ng

N I DUNG:

Bài 1 V ăSINHăC ăS ăH CăT PăVẨăTRANGăB ă

NHẨăTR NGăPH ăTHỌNG

1 T măquanătr ngăc aăc ăs ăv tăch tăvƠătrangăb ănhƠătr ng:

C ăs ăv tăch tă(ăCSVC)ăvƠătrangăb ănhƠătr ngăkhôngănh ngă nhăh ngăđ nă

hi uăqu ăd yăh cămƠăcònă nhăh ngătr căti păđ năs căkh eăc aăgiáoăviênăvƠăh căsinh

TrongănhƠătr ngăph ăthông,ăn uăCSVCăvƠătrangăb ăc aănhƠătr ngăphùăh pă

v iăs ăphátătri năc aăc ăth ăh căsinh thìăs ăcóătácăd ngăb oăđ măs căkh eăvƠănơngăcaoăch tăl ngăh căt p.ăNg căl iăn uă cácă đi uăki năđóăkhôngăphùăh pă thìăch tă

l ngăd yăh căkhôngăđ măb oăvƠăcònă nhăh ngăđ năs căkh eăh căsinhă,ăcóăth ălƠmă

t ngăm tăs ăb nhănh ăc năth ă,ăcongăv oăc tăs ng DoăđóămƠăyêuăc uăv ăsinhătrongăxơyăd ngătr ngăl pă,ăcácăch ăđ h căt pă,ărènăluy năc aăh căsinh,vƠăcôngătácăb oă

v ăs căkh eăph iăc năđ căquanătơmăđúngăm c

2 Yêuăc uăv ăsinhăh căđ ng:

2.1 Quiăho chătr ng:

+ă aăđi m:ăTr ngăph iăđ căxơyăd ngă ăn iătrungătơmă,ăthu năl i choăvi căđiăl iă

c aăh căsinhă(HS) và không ph iăđiăquáăxa.ăC ăth ălƠ:

- Tr ngăm uăgiáoăHSăkhôngăđiăxaăquáă500ăm

- Tr ngăti uăh căHSăkhôngăđiăxaăquáă800ăậ 1000 m

- Tr ngăTrungăh căc ăs , HSăkhôngăđiăxaăquáă1000ăậ 1500 m

- Tr ngăTr ngăh căph ăthông, HSăkhôngăđiăxaăquáăă1500ăậ 3000 m

+ăTr ngăph iăn mătrongăquiăho chăc aăxưăph ng,ăthônăho căkh iăph ,

+ăTr ngăph iă ăn iăcaoăráoă,ăs chăs ,ăxaănh ngăn iă năƠoănh ănhƠămáy,ănhƠăth ă,ăchùa,ăch nhƠăga ,xaănh ngăn iăôănhi m,ăđ căh i,ăxa b nhăvi n,ăxaăđ ngăcaoăt c,ă

đ ngăs t

+ăTr ngăph iăcóăt ngărƠoăbaoăb c,ăcóăvƠnhăđaiăcơyăxanh

+ăDi nătíchăph iăb oăđ mătheoăquiăđ nhătr ngăchu năqu căgiaădoăb ăGiáoăd căvƠă

b oăđ mă10m2/HS.,ăcóăsơnăch i,ăv n hoa,ătr ngăcơyăbóngămát,ăđ tăxơyăd ngăphòngă

h c,ăphòngăthíănghi m,ăth căhƠnh,ăsơnăt păăvƠănhƠăluy năt păTDTT,ăkhuăhƠnhăchính,ăkhu giáo viên

2.2 L păh c :

2.2.1 ăr ng: C năb oăđ măquiăcáchăt iăthi uălƠăr ngă6m,ădƠiă8m,ăcaoă3,6ăậ 3,9

m.ăQuiăcáchănƠyăb oăđ măkêăđ ăbƠnăgh ,ă,s ăthôngăthoáng,ăb oăđ măth ătíchăkhôngăkhíăđ ăn ngăđ ăCO2trongăl păluônă ăm căth pă

2.2.2 ăsáng:

ăb oăđ măánhăsángătrongăl păh căăc năchúăýăđ năchi uăsángăt ănhiênăvƠănhơnăt o

- Chi uăsángăt ănhiên:ăC năxơyăd ngăl păh căcóăh ngălƠăh ngă ôngăNam,ăcóăđ ă

c aăl năvƠăc aăs ătheoăquiăcách.ăKho ngăcáchăc aă2ăc aăs ăt ă0,5ăđ nă0,7ămă,ăphíaătrênăcáchătr nă0,4m,ăphíaăd iăcáchăn năl pă0,8ăm.ăH ăth ngăc aăph iăcóă2ăl pă,ăc aă

ch păđ ăcheăánhăsángăvƠăc aăkínhăđ ăng năb i,ăti ngă năvƠăgióăl nh

T ngăph iăquétăvôiătr ngăhayămƠuăxanhănh t,ăvƠngănh t,ăn nălátăg chăsángămƠu

- Chi uăsángănhơnăt o:ăCóăđ ăh ăth ngăđènăđi năđ ăsángăăđ ăcóăth ăh cătrongănh ngăngƠyăm aăgió,ăthi uăánhăsángăm tătr i

2.2.3 L păh căph iă măv ămùaă ông,ămátăv ămùaăHè:

- L păh căph iăthoáng,ăcóăh ăth ngăthôngăgió,ăb oăđ măl uăthôngăgióăđ tă0,5m/s

- Cóăh ăth ngăc aăkínhăđ ăcheăkínăgióăv ămùaă ông

2.2.4 L păh căph iăs chă,ăđ pă,ăanătoƠn

- Ki nătrúcăph iăanătoƠn,ăv tăli uăxơyăd ngăch căch n,ăkhôngăs ăgióăbưoă,ăm aălƠmă

s păđ

- Giáo d căHSăgi ăv ăsinhăl păh căs chăđ p,ăkhôngăvi tăv ăb yălênăt ng,ălênăbƠn

- Trangă tríăl păh căh pălý,ăkêăbƠnăgh ă ngayăth ngă ,quétă d năvƠălauăchùiă th ngăxuyên

2.3 Ph ngăti năph căv ăh căt p:

2.3.1 BƠnăgh ăh căsinh:ă

- Ph iăphùăh păv iăt măvócăc aăHSă(ăTheoătiêuăchu năquiăđ nhă,ăbƠnăcaoăb ngă42%,ă

gh ăcaoăb ngă26%ăsoăv iăchi uăcaoăc ăth ăHS)

- BƠnăgh ăph iăr iănhauăđ ăkhiăng iăcóăkho ngăcáchăơm

- BƠnăgh ăph iăthu năti năchoăh căsinhăkhiăđ ngălênăng iăxu ngă,ăthu năti năkhiă

b căraăngoƠi

- BƠnăgh ăph iăđ păvƠăch căch n

- iăv iăh căsinhăbéă(ăHS ti uăh că),ăgh ănênăcóăt aăđ ăcácăemăt aăvƠoăkhiăm i

2.3.2 B ng :

- N nădùngălo iăb ngădƠiă3m,ăr ngă1,2m -1,5m Treo cao 0,8 ậ 1măsoăv iăn năl pă

- B ngăđ căs nămƠuăđenăho căxanhăth mă,ăkhôngăbóng.ăB ngădùng cho HSăti uă

h căph iăcóădòngăk ăs n

2.4 Sáchăv ăđ ădùngăh căt p:

2.4.1 Sáchăv :

+ăB oăđ mănguyênăt c,ăHSăcƠngăbéăthìăbƠiăh căcƠngăng n,ăch ăinăcƠngătoăvƠăhìnhănhăđ p

- HSăm uăgiáoăch ăinăcaoă3,5ăậ 4,5 mm

- HSăti uăh căch ăinăcaoă2,8ămm

- HS THCS ch ăinăcaoă2,1ămm

- HSăTHPTăvƠăng iăl năch ăinăcaoă1,5ăậ 1,75 mm

+ăV ăk ăl ăr ngă3-4cm,ăcóădòngăk ăngangărõărƠng,ăv ăcácăl pănh ăph iăcóăk ăôăliăđ ăcácăemăvi tăngayăhƠng

+ăC păăđ ngăsáchăv ăph iăcóă2ăquaiăđ ăHSăđeoăđ căcơnăđ iătrênăhaiăvai.ăC păcóănhi uăng năthu năti năchoăHSăkhiăs ăd ng

2 4.2ă ădùngăh căt p:

- Bút : HS ti uăh cănênădùngăbútăch măm c HS THCS dùng bút máy , không nên dùng bút bi

- Bútăchìănênăch nălo iăcóălõiăc ngăvƠăđenă.ăKýăhi uă2Băho căHB

- Th căk :ăNh n,ăth ng,ăvuôngăgócăvƠăcóăchiaăv chăcm,ămm

2.5 Yêuăc uăv ăsinhăv ăc ăs ăv tăch tăph căv ăchoăgiáoăd căth ăch t:

- Trongă tr ngă c nă dƠnhă riêngă di nă tíchă thíchă h pă đ ă lƠmă sơnă ch iă vƠă sơnă t păTDTT.ăQuiăđ nhă4m2/HSăc păti uăh c,ă5m2 /HSăc păTHCS,ă10m2/HSăc păTHPT Sơnăt păc năxaăkhuăl păh căđ ăkhôngă nhăh ngăđ năh căt păc aăHS

- N uăcóăđi uăki năthìăcóăth ăxơyănhƠăt păluy năTDTTăđ ăkhôngăph ăthu căvƠoăth iă

ti t

CỂUăH IăỌNăT P

1 Nêuăt măquanătr ngăc aăc ăs ăv tăch tăvƠătrangăthi tăb ătr ngăh căđ iăv iăs că

2 Cácăyêuăc uăv ăsinhăxơyăd ngătr ngăh c,ăl păh c?

3 Cácăyêuăc uăv ăsinhăv ăph ngăti năph căv ăh căt p?

4 Cácăyêuăc uăv ăsinhăv ăc ăs ăv tăch tăăph căv ăchoăgiáoăd căth ăch t?

Bài 2 P HọNGăCH NGăB NHăCONGăV OăC TăS NGă

TRONGăNHẨăTR NG

1.Khái niêm chung:

1.1 Kháiăquátăv ăc tăs ng:

C tăs ngălƠăthƠnhăph năchínhăc aăb ăx ngădoănhi uăđ tăx ngăng năx păch ngălênănhau( 33-34ăđ tăs ng).ăC tăs ngăn iăli năx ngăs ă,ăx ngăs năvƠăx ngăch u,ălƠă

ch ăt aăv ngăch căcho cácăc ăquanăn iăt ng:ătimă, ph iă

- C tăs ngăcònăcóătácăd ngăgi măxócăchoăc ăth ăkhiăc ăth ădiăchuy nă,ăv năđ ng

- Bìnhăth ngăC tăs ngăcóă4ăđo năcongăt ănhiên:ăc ,ăng c,ăl ngăvƠăcùngăc t.ăHìnhă

d ngănƠyăgi ăv ngătr ngătơmăchoăc ăth

1.2 S ăb ăquáătrìnhăhìnhăthƠnhăvƠăhoƠnăthi năc tăs ng:

1.2.1 Quá trìnhăhìnhăthƠnhăcácăđo năcong:

- Tr ăs ăsinh:ăC tăs ngăh u nh ăkhôngăcong

- Tr ăbi tăl tă(ăthángăth ăba):ăhìnhăthƠnhăđo năcongă ăc

- Tr ăbi tăng iă(ăthángăth ăsáu)ă:ăhìnhăthƠnhăđo năcongă ăng c

- Tr ăbi tăđ ngă,ăđiă:ăhìnhăthƠnhăđo năcongă ăth tăl ngăvƠăcùngăc t

1.2.2 Quáătrìnhăphátătri năc tăs ng:

- Tr ă7ătu i:ă o năcongă ăc ă,ăng căc ăđ nh

- Tr ă12ătu iă: o năcongă ăth tăl ngăc ăđ nh

- iăv iănamăt ă13-25ătu iăvƠ n ăt ă8-18ătu iăc tăs ngăphátătri n r t nhanh

- Giaiăđo năt ă7ăậ 12ătu iălƠăth iăk ăc tăs ngăd ăb ăbi năd ngănhi uănh tăvìăcácăđ tă

s ngăcònăy u,ăh ăth ngădơyăch ngăvƠăcácăc ăbaoăb căcònăch aăphátătri năđ yăđ ,ă

n uăkhôngăbi tăgi ăgìnăthìăr tăd ăx yăraăcongăv o,ăsaiăl ch

2 Tácăh iăvƠăcácăbi năd ngăth ngăg p:

2.1 Tácăh i:

- B ăcongăv oăn ngăd năđ năth ăl căy u,ăchóngăm tăm i,ăhayăđauăl ng,ăl căc ăgi m,ă

ph iăth ăkémă,ăr tăng iăthamăgiaăcácăho tăđ ngăTDTTăvƠălaoăđ ng

- Congă v oă c tă s ngă lƠmă suyă y uă chungă c ă c ă th ă nênă d ă m că cácă b nhă truy nănhi mănh ăcúmă,ăs iă,ăhoăgƠ,ăălao,ăviêmăph i

- Ng iăb ăcongăv oăc tăs ngătrongăcu căs ngăb ăgi iăh năm tăs ăngƠnhăngh ,ăt ă

th ăx uă(ăt ăth ăx uă ăcácăemăgáiăcònă nhăh ngăđ năkhungăch u)

2.2 Cácăbi năd ngăth ngăg p:

- Nhìnănghiêngăcóăcácăd ngă:ăGùă,ăcòngă,ă n

- Nhìnăm tăsauăcóăcácăd ngăCăthu nă,ăCăng c,ăSăthu nă,ăSăng c

*ă ăcongăv oă:ăNg iătaăchiaă3ăđ ănh ăsau:

- ă1:ăKhámăk ăm iăth y,ăđ ngă ăt ăth ănghiêmăthìăm tăđi.(ăV oăc ăn ng)

- ă2ă: ngăbìnhăth ngăthìăth yărõă,ăt ăth ănghiêmăcóăgi măb t

- ă3:ăTh yărõă ăm iăt ăth ă(ăV oăth căth )

3 ăNguyênănhơnăgơyănênăcongăv oăc tăs ng:

- DoăbƠnăgh ăkhôngăđúngăquiăcách(ăcaoăquáăho căth păquáă), cácăemăph iăcúiăth pă

ho căv năng iăt iălƠmăl chăng i

- Doăcácăemăkhôngăđ căh ngăd năng iăđúngăt ăth ăho căđiăđ ngăđúngăt ăth

- Doăthi uăánhăsángătrongăl păh c

- Doăgiaăđìnhăb tăcácăemăt păng iă,ăt păđiăquáăs m

- Doălaoăđ ngăchơnătayăquáăs căquáăăs m

4 ăCáchăphòngăvƠăch aăb nh:

4.1 ăCh aăb nh:

Congăv oănh ăcóăth ăch aăb ngăcácăbƠiăt păTDTTăđ ăs aăl iăt ăth (ăb iăl iălƠă1ăhìnhă

th căt tă),congăv oăn ngăph iăđi uătr ă ăb nhăvi năchuyênăkhoa,m tănhi uăth iăgianămƠăk tăqu ăkhôngăcao

4.2 Phòngăch ng: ơyălƠăph ngăphápătíchăc căvƠăhi uăqu ănh tă

- Trangăb ăbƠnăgh ăh căt păđúngăquiăcách

- Giáoăd căHSăng i h căđúngăt ăth :ăcóă4ăđi măt a,ăng iăth ng,ă2/3ăđùiăvƠămôngă

đ tăngayăng nătrênăgh ,ăhaiătayăt ăkhu uătr ăraăđ tăngayăng nătrênăbƠn,ăđi măt aăc aă

l ngăvƠoăthƠnhăgh ăvƠăhaiăbƠnăchơnăápătrênăsƠn.ă ùiăvƠăc ngăchơnăvuôngăgócă,ăhaiăvai cân nhau

- T ngăc ngăđ ăchi uăsángăn iăh căt p

- T ngăc ngărènăluy năthơnăth ăđ ănơngăcaoăs căch uăđ ngăc aăc ă,ăx ngăvƠădơyă

ch ng

- H ngăd năcácăemălaoăđ ngăv aăs că,ăth iăgianăh pălý,ămangăvácăkh iăl ngăh pălý,ăs aăch aănh ngăt tăx u

- ăphòngăcácăt tăb nhăkhácăchoăHS,ăcóăch ăđ ădinhăd ngăh pălý

CỂUăH IăỌNăT Pă

1.Vìăsaoăb nhăcongăv oăc tăs ngăl iăd ăm căph iă ăl aătu iăh căsinhăti uăh căvƠătrungăh căc ăs ?

2.ă Nguyênă nhơnă vƠă bi nă phápă phòngă ch ngă b nhă congă v oă c tă s ngă trongă nhƠă

tr ng

Ch ngă5: V ăSINHăTRONGăLUY NăT PăTH ăD CăTH ăTHAO

Bài 1 M TăS ăNGUYểNăT CăC ăB NăTRONGăT PăLUY Nă

TH ăD CăTH ăTHAO

ăđ tăđ căm cătiêuăc aăgiáoăd căth ăch t,ăcácănhƠăs ăph măgiáoăd căth ă

ch tăvƠănh ngăng iăthamăgiaăluy năt păTDTTăc năph iătuơnătheoănh ngănguyênă

t căv ăgiáoăd căh cănóiăchungăvƠăgiáoăd căth ăch tănóiăriêng

1 Nguyênăt căh ăth ng:

T păluy năth ngăxuyên,ăcóăh ăth ngăs ăcóătácăd ngăc ngăc ăch căch năcácă

đ ngătácăc ,ăd ădƠngăh nătrongăti păthu,ăhoƠnăthi năvƠăphátătri nănh ngăbƠiăt păm i.ă

N uăng ngăluy năt p,ăcácăm iăliênăh ăph năx ăcóăđi uăki năv aăđ căthƠnhăl păs ăb ă

d păt t,ăm căđ ăthíchănghi,ăphátătri năc aăcácăc ăquanăvƠăc ăb păb ăgi măxu ng.ăTrongăđi uăki nănƠyă,ăn uăthamăgiaăluy năt pătr ăl iă,ăng iăt păs ăth yăkhóăkh nă

h n,ăd ăx yăraăch năth ngăho căm tăm iăquáăđ ădoăph iăg ngăs c

Khôngăluy năt păth ngăxuyênăthìăs ăkhôngăhìnhăthƠnhăvƠăc ngăc ăcácăk ăthu tă

đ ngă tácă c ngă nh ă phátă tri nă cácă t ă ch tă th ă l c.ă ơyă lƠă nguyênă t că quană tr ngătrongă giáoă d că th ă ch t,ă nóă c ngă lƠă nguyênă t că v ă sinhă c ă b nă trongă luy nă t păTDTT

2 Nguyênăt căt ngăti năvƠătu năt :

Quáătrìnhăt păluy năph iăđiăt ăd ăđ năkhóă,ăt ăđ năgi năđ năph căt p,ăt ănh ă

đ năn ngă,t ăcáiăđưăbi tăđ năcáiăch aăbi t

Vi cănơngăd năl ngăv năđ ngălƠăđ căbi tăquanătr ngătrongăhu năluy năTDTT.ăCácă

c ăquanătrongăc ăth ăvƠăc ăb p ănóiăchungăđ uăc năcóăquáătrìnhăthíchănghiăd nănênă

ph iăluy năt pătu năt ăt ngăb c

Tuơnăth ănguyênăt cănƠy nh măm căđíchăđ ăc ăth ăthíchă ngăđ căv i kh iăl ngă,ă

c ngăđ ăv năđ ngăvƠăcácăk ăthu tăđ ngătác,ădoăv yăs ăh năch ănh ngă nhăh ngă

x uăvƠăcácăch năth ngădoăluy năt păgơyănên

Viăph mănguyênăt căluy năt păt ngăti nălƠăviăph mănguyênăt căs ăph măgiáoăd că

th ăch tăvƠăc ngălƠăviăph mănguyênăt căv sinhătrongăluy năt pTDTT

3 Nguyênăt căđ iăđưiăcáăbi t:

iăđưiăcáăbi tălƠănguyênăt căs ăph măvƠăcònălƠănguyênăt căv ăsinhăt păluy năquanătr ng.ăVi căl păch ngătrình,ăk ăho chăhu năluy năăvƠăn iădungăluy năt păph iă

d aăvƠoăđ căđi măcácănhơnăc ăth ăc aăng iăt pănh ăđ căđi măl aătu iă,ăgi iătính,ătìnhătr ngăs căkh eăvƠăm căđ ăphátătri năth ăch t

*ăC năc ăvƠoătìnhătr ngăs căkh eăng iăt p:

C năki mătraăyăh căth ngăxuyênăchoăng iăt păđ ăcóănh ngăđánhăgiáăđúngăm căv ătìnhătr ngăs căkh eăt ăđóăđ ăraăkh iăl ngă,ăc ngăđ ăv năđ ngăh pălý.ăVi căki mătraăyăh căcònălƠăc ăs ăđ ăđi uăch nhăgiáoăánăhu năluy năchoăphùăh p,ăđ ngăth iăcóă

c ăs ăđ ăphơnătíchăcácăph ngăphápăhu năluy n,ăđánhăgiáăănh ngăbi năđ iăvƠătìnhă

tr ngăs căkh e,ătr ngătháiăch căn ngăc aăV V

*ăC năc ăvƠoăđ căđi măgi iăătính:

căđi măc uăt oăgi iăph uăvƠăch căn ngăsinhălýăc aănamăvƠăn ăkhácănhauănênăn iădungăvƠăkh iăl ngăv năđ ngăc ngăph iăphùăh păv iăđ căđi măgi iătính

*ăC năc ăvƠoăl aătu i:

M iăl aătu iăcóăđ căđi măriêngăv ăs ăphátătri năc ăth nênăn iădungăluy năt păvƠămônăth ăthaoăápăd ngăchoăt ngăl aătu iăph iăphùăh păv iăl aătu iăđó

Bài 2 M TăS ăNGUYểNăT CăV ăSINHăCHUNGăTRONG

LUY NăT PăVẨăTHIă UăTH ăD CăTH ăTHAO

1 Nguyênăt căv ăsinhăc aăkh iăđ ng:

1.1 ụăngh aăvƠătácăd ngăc aăkh iăđ ng:

Kh iăđ ngălƠăquáătrìnhăchu năb ăchoăc ăth ăb căvƠoăt păluy năvƠăthiăđ uălƠmăchoăc ăth ăthíchănghiăv iăv năđ ng

Kh iăđ ngăbaoăg măkh iăđ ngăchungăvƠăkh iăđ ngăchuyênămôn

- Kh iăđ ngchungănh măt ngăc ngăcácăch căn ng c ăth ănh ăt ngăh ngăph năth năkinhătrungă ng,ăh ăv năđ ngăt ngăc ngătraoăđ iăch tă,ăđi uăhòaăthơnănhi t(ălƠmămăc ăth )ăvƠăcácăch căn ngăth căv tăkhácănh ăhôăh pă,ătu năhoƠnă,ăt oăđi uăki năđ ă

c ăth ăchuy năt ătr ngătháiăt nhăsangătr ngătháiăđ ng

- Kh iăđ ngăchuy nămôn:ăT oănênătìnhătr ngăh ngăph năthíchăh pănh tă ăcácăph nă

c aă h ă v nă đ ngă thamă giaă vƠoă cácă ho tă đ ngă s pă di nă ra.ă ngă tácă Kh iă đ ngăchuyênămônăph iăphùăh păv iăcácă đ ngătácăs păt păătrongăbu iăt păv ăm tăph iăh pă

đ ngătác,ăk tăc uăă, biênăđ ă,ănh păđ ă,ăs căm nh

1.2 Nguyênăt căv ăsinhăc aăkh iăđ ng:

- Khiă thamă giaă luy nă t pă TDTTă ph iă ti nă hƠnhă kh iă đ ngă (ă K ă chungă vƠă K ăchuyên môn)

- Ph iăt pătrungăchúăýă,ătránhăkh iăđ ngăăquaăloa.ăKh iăđ ngăh pălýăs ăgópăph năchoăthiăđ uăt t, thànhătíchăcao,ăh năch ăch năth ng

- Khiăkh iăđ ngăph iătu năt ăt ănh ănhƠng,ăl ngăv năđ ng,ăbiênăđ ăs căm nhăd nă

t ngălênă.ăTránhăth căhi năcácăđ ngătácăm nhăđ tăng t

- Th iăgianăkh iăđ ngătùyăthu căvƠăt ngămônăTT,ăđi uăki nămôiătr ng,ătrìnhăđ ăth ă

l căvƠătr ngătháiătr căv năđ ngăc aăng iăt pănh ngăc năph iăh pălý

- Ph iăti năhƠnhăliênăt căgi aăkh iăđ ngăchungăvƠăchuyênămôn.ăKh iăđ ngăkhôngăgơyăh ngăph năquáăm căvƠăc ngătránhăgơyăraăm tăm i

2 ăNguyênăt căv ăsinhăph nătr ngăđ ng:

- C năki mătraăyăh cătr căchoăng iăt pă(ătr căthiăđ u)

- Tuơnăth ăcácănguyênăt căt păluy n

- Coiătr ngăcácănguyênăt căv ăv ăsinhă nău ng.ăKhôngău ngănhi uăn căquáătrongălúcăt pănh tălƠăcácălo iăn căng t

- Khôngănênăngh ăgi aăquưngăquáălơu

- C năh tăs căt pătrungăchúăýătrongăbu iăt p

- Coiătr ngăvi căb oăhi mă,ătránhăt ăt ngăcayăcúă,ă năthua

- Luônăchúăýăđ ăphòngăch năth ng

3 ăNguyênăt căv ăsinhăh iăph c:

H iăph călƠăph năkhôngăth ăthi uătrongăt păluy năvƠăthiăđ uăđ ămauăchóngăđ aă

tr ngătháiăc ăth ăăv ăbìnhăth ng.ăKhôngătuơnăth ănguyênăt căh iăph căs ăgơyătácă

h iăchoăc ăth ,ălƠmăsuyănh căc ăth ăvƠăphátăsinhăcácăb nhăt tănguyăhi m.ănóăđ căxemălƠănguyênăt căv ăsinhăc ăb nă,ăcóătínhăch tăb tăbu c

- S păx păch ăđ ăt păluy năvƠăsinhăho tăc aăV Văm tăcáchăkhoaăh căh pălý

- Sauăkhiăk tăthúcăbu iăt pă(ăthiăđ uă)ăđ uăph iăth căhi năt tăph năh iăph c

- N iădungăph năh iăăph căr tăđaăd ngă,ătuyănhiênăc năchúăýăđ năcácăyêuăc uăsau: +ă ngătácăph năh iăph căph iănh ănhƠng,ăcóăs ăph iăh pătoƠnăthơn,ăđ căbi tăchúăýă

đ năth ăl ngăc ăb păvƠăth ăsơu

+ăCácăbi năphápă,ăph ngăphápăh iăph căđ căs ăd ngăsaoăchoăphùăh p,ă uătiênăh iă

ph căc ăb p,ătr ăn ăoxyăvƠăt oăc măgiácătho iămáiăsauăt păluy năđ ăb căvƠoăgiaiă

đo năngh ăng i

CỂUăH IăỌNăT PăVẨăTH OăLU Nă

1 Hưyănêuăcácănguyênăt c c ăb nătrongăt păluy năTDTT

2 Hưyănêuăýăngh aătácăd ngăc aăkh iăđ ngăvƠăcácănguyênăt căv ăsinhăph năkh iă

3 Nêuăýăngh aătácăd ngăvƠăcácănguyênăt căv ăsinhăph nătr ngăđ ng

4 Nêuăýăngh aătácăd ngăvƠăcácănguyênăt căv ăsinhăph năh iăph c

PH Nă2 : YăH CăTH ăD CăTH ăTHAO

1 ăCácăkháiăni măc ăb n:

1 1.ăKháiăni măv ăyăh că:

Theoăđ nhăngh aăc aăt ăch căyăt ăth ăgi iăăyăh călƠămônăkhoaăh cănghiênăc uă

b nhălý,ăcáchăphòngăvƠăch aăb nh.ăM tăb ăph năc aăyăh căđưăđ cătáchăra,ăhìnhăthƠnhăm tămônăkhoaăh căđ căl păđóălƠăYăh căTh ăd căTh ăthao

1 2.ăKháiăni măv ăYăh căTh ăd căTh ăthaoă:

Yăh căTh ăd căTh ăthaoă- tr căh tăđóălƠăm tămônăkhoaăh căyăh căth căhƠnhă

v iăđ yăđ ănhi măv ,ăph ngăphápăă,ăc ăs ălýălu năvƠăcácăv năđ ănghiênăc uăkhoaă

h căđ cătr ngăc aăriêngămình.ă óălƠăkhoaăh că ngăd ngănh ngăki năth căyăsinhăh că

đ ănghiênăc uăvƠăhoƠnăthi năquáătrìnhăgiáoăd căth ăch tănh mănơngăcaoăs c kho ,ăthƠnhătíchăc aăng iăt p.ăYăh căTh ăd căTh ăthaoălƠăm tăb ăph năc uăthƠnhăc aăh ă

th ngăphòngăvƠăđi uătr ăb nhălý,ăch năth ngăvƠălƠăm tăm tăxíchăkhôngăăth ătáchăr iă

c aăh ăth ngăgiáoăd căth ăch tăchoăconăng i.ăM cătiêuăc aăYăh căTh ăd căTh ăthao là s ătácăđ ngăđ ngăth iăcùngăv iăcácăph ngăti năc aăv năhoáăth ăch tăăvƠăth ăthaoănh măt ngăc ngăs căkho ăchoăng iăthamăgiaăt păluy n,ăthúcăđ yăquáătrìnhăphátătri năcơnăđ i,ătoƠnădi năvƠăchu năb ăth ăl căchoăt păluy n,ălaoăđ ngăs năxu tăvƠă

b oăv ăT ăqu c

Y h c Th thao là m t môn khoa h c đ c l p d a trên c s lý lu n c a các môn lý thuy t c b n bao g m sinh c h c, sinh lý h c, sinh hoá h c, gi i ph u

h c, nhân tr c h c ,lý lu n và ph ng pháp giáo d c th ch t

1 3.ăCácăđ căđi măc ăb năc aăYăh căth ăthaoă:

- Yăh căth ăthaoălƠăm tăb ăph năc aăyăh căchung,ănóănghiênăc uăconăng iăvƠăph căv ăchoăconăng i

- LƠăm tăămônăkhoaăh căth căhƠnhăă- s ăd ngăph ngăphápăki mătraăyăh că

th căhƠnhăđ ăđánhăgiáătr ngătháiăs căkho ăăvƠăkh ăn ngăthíchă ngăăv iăătrìnhăđ ăt păluy năăc aăV V

- LƠăm tămônăkhoaăh că ngăd ngătrongăho tăđ ngăth ăthaoă,ăv năd ngăcácă

ki năth căăyăsinhăh căvƠoăth căti năhu năluy năvƠăt păluy năTDTT,ănóăhoƠnătoƠnăkhácăv iăyăh căthôngăth ng.ăN uătrongăyăh căthôngăth ngăđ iăt ngănghiênăc uă

thìăv iăyăh căth ăthaoăđ iăt ngănghiênăc uăl iălƠănh ngăng iăkho ăm nh,ăcóăkh ă

n ngăho tăđ ngătrênăm căbìnhăth ng

2 ăNhi măv ăc aăYăh căTh ăd căTh ăthao :

Nh ngănhi măv ăc ăth ăđ căđ tăraăchoăYăh căTh ăd căTh ăthaoălƠă:

2.1 T ăch căvƠăti năhƠnhătheoădõiăs căkho ăchoăt tăc ănh ngăng iăthamăgiaă

t păluy năm tăcáchăth ngăxuyên,ănghiênăc uăkh ăn ngăho tăđ ngăth ăl căc aăconă

ng iăvƠăphơnălo iătheoăt ngăm căđ

2.2 Nghiên c uănh ngăbi năđ iăc aăc ăth ătrongăquáătrìnhăho tăđ ngăth ăl c.ăTrênăc ăs ăđóăđi uăch nhăvƠăxơyăd ngăn iădungăluy năt p,ăxácăđ nhăcácăch ăđ ăđ mă

b oăchoăquáătrìnhăluy năt păv iăt ngăđ iăt ngăkhácănhau.ă óălƠăcácăch ăđ ăt păluy n,ăch ăđ ă n,ăch ăđ ău ngăn c,ăch ăđ ăngh ăng i,ăch ăđ ăh iăph c

2.3.ăNghiênăc uăvƠăxơyăd ngăcácăbi năphápăt ngăc ngăh iăph căs căkho ăvƠă

kh ăn ngăv năđ ngăchoăng iăt p.ă ơyălƠăcôngătácăđ măb oăyăt ăchoăv năđ ngăviênăvƠăng iăt păv iănh ngănhi măv ăc ăth ălƠăch năđoán,ăphòngăng aăvƠăđi uătr ăch nă

th ng,ăb nhălýădoăquáătrìnhăt păluy năgơyănên

2.4 Xơyă d ngă cácă tiêuă chu n,ă ch ă đ ă v ă sinhă t pă luy nă m tă cáchă h pă lýă

nh mălo iătr ănh ngătácănhơnăgơyă nhăh ngăx uăchoăng iăt pădoăquáătrìnhăt păluy năgơyănên

Bài 1 N I DUNGăVẨăHỊNHăTH CăKI MăTRAăYăH Că

TH ăD CăTH ăTHAO

1 ăKháiăni m,ănhi măv ,ăn iădung,ăhìnhăth căvƠăcácăph ngăphápăăki mătraăyă

h căTh ăd căTh ăthaoă:

1.1 Kháiăni m :Ki mătraăyăh căth ăthaoălƠăm tăb ăph năc uăthƠnhăc aăyăh căTh ă

d căTh ăthaoăs ăd ngăcácăcáchăth căcóăđ ăđ ătinăc yătrênăc ăs ăc aăki năth căyăsinhă

h căđ ăđánhăgiáătìnhătr ngăăs căkho ,ăn ngăl căv năđ ngăvƠăkh ăn ngăthíchă ngăc aă

c ăth ăv năđ ngăviênăc ngănh ăt tăc ănh ngăng iăthamăgiaăluy năt păTh ăd căTh ăthao

1.2.ăNhi măv ăc ăb năc aăki mătraăyăh căth ăthao :

Nh ngănhi măv ăc ăb năđ căđ tăraăchoăki mătraăyăh căTh ăd căTh ăthaoă

c năph iăgi iăquy tălƠă:

1.2.1 T ă ch că vƠă ti nă hƠnhă theoă dõiă yă h că th ngă xuyênă choă t tă c ă nh ng

ng iăăthamăgiaăluy năt p: ơyălƠănhi măv ăđ căđ tăraăchoăcácăbácăs ăth ăthaoă