Bản đồ học bài giảng dành cho sinh viên

Bản đồ học bài giảng dành cho sinh viên là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

2

L I NịI U

B năđ ăh c lƠămônăh căcungăc pănh ngăkháiăni măc ăb năv ăb năđ vƠăb năđ ă

đ aălý,ăvaiătròăc aăb năđ ătrongănghiênăc u,ăs năxu tăvƠăđ iăs ng,ăcácăđ căđi măv ă

c ăs ătoánăh căc aăb năđ ,ăh ăth ngăkýăhi uăđ căthùă- ngônăng ăb năđ ,ăquáătrìnhă

t ngăquátăhóaăb năđ ,ăcácăph ngăphápăbi uăhi năb năđ ,ăphơnălo iăb năđ ăvƠăquáătrìnhăbiênăt p,ăthƠnhăl păb năđ ăgiáoăkhoa.ăNgoƠiăra,ămônăh căcònăchúătr ngărènăluy năv ăk ăn ngăs ăd ngăb năđ ăthƠnhăth o,ăcácăph ngăphápănghiênăc uăb ngăb nă

đ ăchoăsinhăviênăđ ăph căv ăchoăquáătrìnhănghiênăc u,ăh căt păvƠăgi ngăd yăsauănƠy Trongăquáătrìnhăgi ngăd y,ădoănh năth yăsinhăviênăg păm tăs ăkhóăkh nătrongătìmătƠiăli uăh căt păc ngănh ăt nănhi uăth iăgianăđ ăghiăchép.ăNh măt oăđi uăki năchoăsinhăviênăcóătƠiăli uăh căt păm tăcáchăch đ ng,ăchúngătôiăbiênăso năt păbƠiă

gi ngăB năđ ăh cătrênăc ăs ănh ngăki năth cătr ngătơmăc aăb ămôn,ăđ ngăth iăb ăsungănh ngăh ngăd n,ătómăt tăc năthi tăvƠăh ăth ngăcơuăh iăônăt p

N iă dungă c aă đ ă c ngă bƠiă gi ngă đ că biênă so nă d aă trênă s ă phơnă b ă c aă

ch ngătrìnhăCaoăđ ngăS ăph măngƠnhă aălýăc aătr ngă iăh căPh măV nă ngă(3ătínăch ),ăbaoăg mănh ngăki năth căkháiăquátăvƠăc ăb nănh tăv ăB năđ ăh c.ăTƠiă

li uăbiênăso năcóă7ăch ng,ăc ăth ănh ăsau:

Ch ngă1:ăB năđ ăh căvƠăb năđ ăđ aălýă

Ch ngă2:ăC ăs ătoánăh căb năđ ă

Ch ngă3:ăNgônăng ăb năđ

Ch ngă4:ăT ngăquátăhóaăb năđ

Ch ngă5:ăPhơnălo iăb năđ

Ch ngă6:ăB năđ ăđ aăhìnhăvƠăph ngăphápăs ăd ngăb năđ ăđ aăhình

Ch ngă7:ăThƠnhăl păvƠăs ăd ngăb năđ ăđ aălýădùngătrongănhƠătr ng

biênăso năbƠiăgi ngănƠy,ăchúngătôiăd aăvƠoătƠiăli uă“B năđ ăh c”ăậ giáo trìnhăCaoăđ ngăS ăph măc a tác gi ăLơmăQuangăD c,ăNXB HP,ă2004ăvƠăm tăs ătƠiă

li uăkhác

Trongăquáătrìnhăbiênăso n cóăth ăcòn v năđ ăthi uăsót,ăr tămongăđ căs ăgópăýă

c aăđ ngănghi p vƠăb năđ c Xin chân thƠnhăc mă n

nhăngh aădoăGiáoăs ăK.A.ăSalishevăđ aăra:

“B n đ h c là khoa h c v s nghiên c u và ph n ánh s phân b không gian, s ph i h p và s liên k t l n nhau c a các hi n t ng t nhiên và xã h i (c

nh ng bi n đ i c a chúng theo th i gian) b ng các mô hình kí hi u hình t ng đ c

bi t - s bi u hi n b n đ ”

- nhăngh aăđưăbaoăhƠmătrongănóănh ngăb năđ ăđ aălý v ăTráiă tăvƠăb năđ ă

các hành tinh khác

- M ăr ngăđ iăv iăt tăc ăcácăs năph măb năđ ăkhácănh ăqu ăc uăđ aălý,ăb năđ ă

n i, bi uăđ ăkh i,ăb năđ ăs ăv.v

- nh ngh aănƠyăkhôngănh ngăxácăđ nhă“B năđ ăh c” lƠăm tăkhoaăh căđ căl păthu căl nhăv căcácăkhoaăh căt ănhiênămƠăcònăch ăraăPh ngăphápăb năđ ălƠăm tă

d ngăđ căbi tăc aămôăhìnhăhoá

- N mă1995,ăt iăBacxêlônaă- TơyăBanăNha,ăđ iăh iăl năth ă10ăH iăB năđ ăth ă

gi iăđưăđ aăraăđ nhăngh a:“B n đ h c là ngành khoa h c gi i quy t nh ng v n đ

lí lu n, s n xu t, ph bi n và nghiên c u v b n đ ”

V iăđ nhăngh aănƠy,ăvaiătròăvƠăch căn ngăc aăB năđ ăh căđ căph năánhărõărƠngăvƠăm ăr ngăh n.ă

Phơnăbi tăkháiăni m:

- “B n đ h c” và “B n đ ” khôngăph iălƠăđ ngănh t.ă

- B năđ ăh călƠăm tămônăkhoaăh cătrongăđóăcóăh ăth ngăki năth călý lu năđ că

t oăraăv iăs ăthamăgiaăc aăcácănhƠăkhoaăh căthu căcácăl nhăv căkhácănhau,ălƠăcácătácă

ph măkhoaăh c.ă

- B năđ ălƠăs ăhi nădi năđi uăki năr tăc năthi tăchoăs ăt năt iăvƠăphátătri năc aă

4

B năđ ăh c.ă

- nhăngh aăch tăch ăvƠăhoƠnăch nhădoăGiáoăs ăK.A.ăSalishevăđ aăra,ăđ cănhi uăng iăth aănh n

- B năđ ăh căcóăđ iăt ngănh năth călƠăkhôngăgianăc ăth ăc aăcácăđ iăt ngă

đ aălý vƠăs ăbi năđ iăc aăchúngătheoăth iăgian.ă

- B năđ ăh călƠăkhoaăh căv ăcácăb năđ ăđ aălý.ăB năđ ăđ aălý lƠăđ iăt ngănh nă

th căc aăkhoaăh căb năđ

1.1.2 Khái ni m v b n đ đ a lý

T ălơu,ăng iătaăth ngăđ nhăngh a:

“B n đ đ a lý là hình v thu nh trên gi y, t ng đ i chính xác v m t khu

v c hay toàn b b m t Trái t”

- Th nh t,ăđ nhăngh aănh ăv yăxácăth căv iăm iăb năv ăv ăb ăm tăTráiă t,ă

nh ăb cătranhăphongăc nhăbi uăhi năđ aăph ngăb ngăcácăph ngăphápăvƠăph ngă

ti năc aăngh ăthu tăt oăhình,ăho căm tăb că nhăch păđ aăph ng.ă

- Th hai,ănóăch ăgi iăh nă ăs ăbi uăhi năb ăm tăTráiă t,ătrongăkhiăđóănh ngă

b năđ ăhi nănayăcóăkh ăn ngăbi uăhi nănhi uăđ iăt ng,ăhi năt ngăt ănhiên,ăkinhăt ă

- xưăh iăkhôngăch ănhìnăth yănh ănúi,ăsông,ăr ng,ăbi nămƠăcònăc ănh ngăhi năt ngăkhôngănhìnăth yănh ănhi tăđ ,ăápăxu tăkhôngăkhí,ăcácăm iăquanăh ăgi aăcácăhi nă

t ngăvƠănh ngăhi năt ngăkhôngăc măth yănh ăt ătr ngăTráiă t.ăKhôngăch ăbi uă

hi nănh ngăđ iăt ng,ăhi năt ngăphơnăb ătrênăb ăm tăđ tămƠăc ănh ngăđ iăt ngă

n măsơuătrong l păv ăTráiă tă(c uăt oăđ aăch tă- kho ngăs n),ătrongăl păkhíăquy năvƠăc ănh ngăbi năđ iăc aăchúngătheoăth iăgian.ăPh ngăphápăbi uăhi năb năđ ăc ngăkhôngăgi ngăv iăcácăph ngăphápăbi uăhi năcácătranhă nhăđ aălý

Theo K A Xalishev:

“B n đ đ a lý là nh ng bi u hi n thu nh , đ c qui đ nh v m t toán h c, có tính ch t hình nh - kí hi u và đ c khái quát hoá b m t Trái t lên trên m t

ph ng Nh ng bi u hi n này trình bày s phân b , tình tr ng và các m i liên h c a

nh ng hi n t ng t nhiên và xã h i khác nhau, c nh ng bi n đ i c a chúng theo

th i gian, đã đ c l a ch n và nêu đ c tr ng phù h p v i m c đích c a t ng b n

đ c th ”

5

1.2 Các tính ch t c b n c a b n đ đ a lý

1.2.1 C s toán h c

Ph ngăphápătoánăh căđ măb oănguyênăt căvƠăquyălu tăchuy năb ăm tăt ănhiênă

c aăTráiă tălênăm tăph ngăb năđ

Chi uăb ăm tăt ănhiênăc aăTráiă tălên m tăelipxoidăTráiă t,ăti păđóăthuănh ă

b ăm tăelipsoidăTráiă tăđ năm căc năthi tăcóăth ăquanăsátăđ c.ăCu iăcùng,ăb ngă

m tătrongăcácăphépăchi uăhìnhăkhaiătri năb ăm tăelipsoidăđóălênătrênăm tăph ng.ăă

C ăs ătoánăh căc aăb năđ ăg măcóăc ăs ătr căđ a,ăt ăl ăvƠăphépăchi uăb năđ

1.2.2 H th ng kí hi u c a b n đ

- H ăth ngăkíăhi uăb năđ ălƠăph ngăti năđ căbi tăđ ăph năánhătoƠnăb ăho că

nh ngăkhíaăc nhănh tăđ nhăc aăđ iăt ng.ăPh ngăti năch ăy uăc aănóălƠănh ngăy uă

t ăđ ăh aăvƠămƠuăs c

- H ăth ngăkíăhi uăb năđ ăhayăg iălƠăngônăng ăb năđ ăđ măb oăs ăghiănh năn iă

dung,ăhìnhădángăvƠăv ătríăkhôngăgianăc aăđ iăt ng,ăđ ngăth iăph năánhăs ăphơnăb ă

khôngăgian,ăquyălu tăphátătri năc aăđ iăt ngătheoăth iăgian

- Trênăt ngăb năđ ăthìăngônăng ăb năđ ăđ căgi iăthíchăvƠăs păx păcóălogică

trongăb năchúăgi i,ăsongăhìnhă nhăth căt iămƠănóăt oănênăthìăl iă ătrongăkhungăc aă

b năđ

1.2.3 S t ng quát hóa n i dung bi u hi n

LƠăquáătrìnhăch năl aăvƠăphơnăc păđ iăt ngăc năph năánhălênăb năđ ătrongăđóă

cóăs ăcơnăđ iăhƠiăhòaăcácăthƠnhăph năc aăm tăy uăt ăvƠăgi aăcácăy uăt ăn iădungă

khácănhauănh măđ măb oăph năánhăchínhăxácăb năch tăc aăđ iăt ngăvƠăđápă ngăt iă

uănh ngăyêuăc uăđưăđ tăra

1.2.4 Tính tr u t ng

B năđ ăcóătínhătr uăt ngăvìănóăth ăhi năcácăđ iăt ngăđưăđ căt ngăquátăhóaă

vƠăđ aălênăb n đ ă ăd ngăquyă c

1.2.5 Tính đ n v

M iăm tăđi mătrênăb năđ ăch ăt ngă ngăv iăm tăđi mănh tăđ nhătrênăth căđ a,ă

đ ngăth iăm iăkíăhi uăcóăm tăýăngh aăn iădungăriêng;ăđi uăđóălƠmăchoăb năđ ăcóă

tínhăđ năv

- B năđ ăh căcóăđ iăt ngănh năth călƠăkhôngăgianăc ăth ăc aăcácăđ iăt ngă

đ aălý vƠăs ăbi năđ iăc aăchúngătheoăth iăgian

- B năđ ăh călƠăkhoaăh căv ăcácăb năđ ăđ aălý.ăB năđ ăđ aălý lƠăđ iăt ngănh nă

th căc aăkhoaăh căb năđ

1.3.2 Nhi m v

- Ch căn ngăc aăB năđ ălƠăph ngăti nătruy nătinăb ngăđ ăh a,ăvaiătròăch ăy uă

c aănóălƠăgiaoăl uă(D.Moris n,ăArth Rolimson, L Ratajski, M.K Botrarov)

- Nhi măv ăc aăB năđ ăh călƠănghiênăc uăvƠăhoƠnăch nhăph ngăphápătruy nă

t ă- xưăh iăxétăv ăm tăphơnăb ,ăm iăt ngăquanăvƠăquáătrìnhăphátătri n.ă

- B năđ ălƠăs năph măkhoaăh căc aăB năđ ăh căđ ăph năánhănh ngăk tăqu ănghiênăc uăc aăkhoaăh căđ aălý.ăB năđ ăt oăraănh ngătriăth căm iăv ăthiênănhiênăvƠăxưăh i

1.3.3 P h ng pháp nghiên c u

- B năđ ăh căcóăph ngăphápănghiênăc uăriêngăậ “Ph ngăphápăb năđ ”

- Ph ngăphápăb năđ ălƠăph ngăphápănh năth căc aăkhoaăh căb năđ

- Ph ngăphápăb năđ ănghiênăc uăph ngăphápălu năb năđ

- Nghiênăc uăph ngăphápăthƠnhăl păvƠăs ăd ngăb năđ

1.4 Vai trò vƠ ý ngh a c a b n đ h c đ i v i khoa h c, đ i s ng vƠ s n

xu t

1.4.1 Vai trò c a b n đ trong đ i s ng h ng ngƠy

7

- B năđ ăđ aălý khácăv iăbàiăvi tăđ aălý.ăB năđ ăđ aălý cho ta kháiăni mă“B ă

m t”ălưnhăth ă(khôngăgianăhaiăchi u,ăbaăchi u), cònăbƠiăvi tăđ aălý choătaăs ămô t ă

đ aălý v ălãnhăth ăđó.ăVìăv y,ătrongănghiênăc u c ngănh ăgi ngăd yăđ aălý ph iăcoiă

b năđ ăvà bàiăvi tălà haiă“Kênh thông tin (hình và ch )” b ăsungăchoănhau.ăM tăbài

vi tăđ aălý có tínhăkhoaăh călà bàiăvi tăđ căh ngăvàoăb năđ ăvƠăm tăb năđ ăcó giá

tr ălà ph iăd aătrênăc ăs ăđ aălý, làm sángăt ănh ngăquiălu tăđ aălý

- Trongăth căti n,ăb năđ ăđ aălý đ căs ăd ngăm tăcáchăr ngărãi đ ăgi iăquy tănhi uănhi măv ăkhác nhau,ănh ngănhi măv ăg năli năv iăs ăkhaiăthác,ăs ăd ngălãnh

th ăS ăth mădò các khoáng s năcóăích,ăđi uătraătài nguyênăr ng,ăđánhăgiáăđ tănông nghi p,ăv.v… đ uăph iăd aătrênăc ăs ăb năđ Nh ngăcôngătrìnhăk ăthu tănh ăthi tă

k ,ăxâyăd ngăcác côngătrìnhăthu ăl i,ăm ngăl iăgiaoăthông, v.v ăđ uăđ căv chăraă

trênăb năđ ă

- Trongăm tăn năs năxu tăphátătri năcóăk ăho ch,ăcôngăcu căphátătri năkinh t ă

g năch tăv iăs ăphânăb ăh pălíăl căl ngăs năxu t,ăs d ngăkhôn ngoan và có hi uă

qu ătài nguyên thiên nhiên,ăch ngăô nhi mămôiătr ng,ăc iăt oăt ănhiên.ăMu năv yă

đi uăki năđ uătiênăvƠăc ăb nălà ph iăđi uătraăt ngăh pălãnhăth ,ăthuăth păđ yăđ ăvà

có h ăth ngăcácăđi uăki năt ănhiênă- tài nguyên thiênănhiên,ăđi uăki năkinhăt ă- xã

h i,ăl căl ngăs năxu tăc aălãnhăth

- Thi uăb năđ ăkhôngăth ăgi iăquy tăđ cănh ngănhi măv ănh ăphânăb ăl că

l ngăs năxu t,ăt ăch călãnhăth ăn năs năxu tăxưăh i,ăk ăho chăhóa s ăphátătri nă

t ngăh păn năs năxu tăcácămi n,ăcác vùng

- V iăgiaoăthông,ăduăl chăvƠăqu căphòng,ăb năđ ălà ph ngăti năd năđ ng đángătinăc yănh t.ăNh ngăphiăcông yênă nătrênăb uătr i,ăthu ăth ăv ngăláiăngoƠiăbi nă

kh iălƠănh ăcó b năđ ăB năđ ălà “m tăth n” c aăcác nhà quânăs ,ăcác cánăb ăthamă

m u.ăB năđ ăđ aăhìnhăquânăs ălƠăc ăs ăđ ăthànhăl păcácăb năđ ăchi năl c,ăchi năthu t,ălƠăph ngăti nălãnhăđ o,ăch ăhuyătácăchi n,ăhành quân,ăb ătríăl căl ng,ăh pă

đ ngăbinhăch ng

- B năđ ăđ aălý khôngăth ăthi uătrong nghiênăc uăkhoaăh c,ănóălƠăph ngăti nă

nghiênăc uăc aăcác ngànhăkhoaăh căv ăTráiă t.ăB năđ ăgiúp các nhà khoaăh cătìmă

hi uănh ngăquiălu tăphânăb ăc aăcácăđ iăt ng,ăs ălanătruy năc aăcácăhi năt ngăvà

8

nh ngăm iăt ngăquanăc aăchúng trong không gian, cho phép phátăhi nănh ngăquiă

lu tăt năt iăvà d ăđoánăconăđ ngăphátătri năc aăchúngătrongăt ngălai.ăB tăc ăm tă

s ănghiênăc uăđ aălý nàoăc ngăph iăb tăđ uăt ăb năđ ăvà k tăthúcăb ngăb năđ ă(b nă

đ ălà anpha và ômêgaăc aăđ aălý)

1.4.2 Vai trò c a b n đ trong gi ng d y đ a lý

- Trongăgi ngăd yăvƠăh căt păđ aălý,ăb năđ ăv aălăn iădungăv aălƠăph ngăti nă

đ căthùăkhôngăth ăthi uătrongăgi ngăd yăvƠăh căt păđ aălý

- B năđ ălƠăcôngăc ăduyănh tăgiúpăchoăh căsinhăcóăkh ăn ngănhìnăbaoăquátă

đ căcácăhi năt ngădi năraătrongăm tăkho ngăkhôngăgianăr ngăl n

- B năđ ălƠmănhi măv ăminhăh aăchoăbƠiăgi ngăđ aălý trongănhƠătr ng

- B năđ ăcungăc păcácăki năth c,ălƠăngu năh ătr ătíchăc căb ngăkênhăhìnhăchoăkênhăch ătrongăsáchăgiáoăkhoa

- B năđ ăgiúpăm ăr ngăkháiăni măkhôngăgianăchoăh căsinh,ăgiúpăphátătri năócă

t ăduyălogicăvƠăócăquanăsát,ăkh ăn ngăphơnătíchăc aăh căsinh

- Giáoăd cătínhăth măm ăchoăh căsinh

- B năđ ălƠăm tăph ngăti năcóăhi uăqu ăđ ăph ăbi năcácătriăth c,ănơngăcaoătrìnhăđ ăv năhoáăchungăchoăm iăng i,ăcungăc pănh ngăhi uăbi tăv ăquêăh ng,ăđ tă

n c,ăv ăcácăqu căgiaătrênăth ăgi i,ăgiáoăd călòngăyêuăn c,ăyêuăquýăthiênănhiên,ă

b oăv ămôiătr ng.ăB năđ ălƠăph ngăti năs năxu t,ăph căv ăđ iăs ngăconăng i.ă

1.5 VƠi nét v l ch s phát tri n c a ngƠnh b n đ h c

1.5.1 B n đ h c th i c đ i

- M tătrongănh ngăb năđ ăth ăgi iăđ căx păvƠoălo iăc ănh tăkho ngă2.500ă

n mătr căCôngănguyênălƠăb năv ătrênăt măđ tăsétăđ cătìmăth yăkhiăkhaiăqu tăthƠnhă

ph ăGasură(Phíaăb căBabylon)

- Ng iăcóăýăni măđ uătiênăbi uăhi nătoƠnăb ăth ăgi iăC ăđ iălƠăAximană(610- 546ăTCN),ăsauăđóălƠăEratosphenă(271- 195 TCN) và Xtrabôn (63 TCN ậ 21 SCN) Trongă17ăcu năsáchăvi tăv ă aălý h c,ăXtrabônăđưădƠnhănhi uăph nănóiăv ăb năđ ăÔngăđưăxơyăd ngăphépăchi uăhìnhătr ăgi ăđ uăkho ngăcáchăvƠăđ aăraăcáchăth ăhi năcácăđ iăt ngăđ aălý (Ngônăng ăb năđ )

- Ng iă cóă côngă l nă nh tă phátă tri nă mônă b nă đ ă c ă đ iă ph iă k ă đ nă lƠă

9

K.Ptôlêmê (87-150) - nhƠă thiênă v nă h că n iă ti ng.ă Támă t pă “ aă lý h c”ă c aăK.Ptôlêmêăđ căcoiălƠătácăph măn iăti ngănh tăth iăkìănƠyă(đ căd chăraăti ngăLaătinhăvƠăinăvƠoăn mă1472).ăTrongătácăph m,ăcóănhi uătrangăvi tăv ăB năđ ăh c.ă că

bi tăK.Ptôlêmêăđưăl pă27ăb năđ ăth ăgi i,ătrongăđóăchơuăÂu,ăchơuăÁ,ăchơuăPhiăcóăhìnhăd ngăb ăbi năt ngăđ iăchínhăxác,ănh tălƠăvùngă aăTrungăH iăvƠăTây Nam Á

1.5.2 B n đ h c th i trung c vƠ th i k ph c h ng

- Th iăTrungăc ăv iăs ăth ngătr ăc aăNhƠăth ,ănh ngăti năb ăkhoaăh căc aăn nă

v năhoáăC ăđ iăb ăhu ăho iăvƠălưngăquên,ăth ăgi iăquanătônăgiáoăng ătr ,ăt tăc ăch ătinăvƠoă“ i uăkhámăpháăc aăNhƠăth ”.ăB năđ ăđ căbi uăhi nă ăgi aălƠăJeruzalem,ăphíaătrênălƠăThiênăđ ng

- Cu iăth ăk ăXIII,ăTrungăQu căphátăminhăraăđ aăbƠn,ăđưăm ăraăb căphátătri nă

m iăchoăcácăphátăki năđ aălý vƠăs ăphátătri năc aăB năđ ăh c.ăPhátăminhănƠyăđưăt oă

đi uăki năchoăngƠnhăhƠngăh iăphátătri n.ăNhi uăb năđ ăth ăhi năcácăđ ngăb ăbi năraăđ i.ăNh ngăb năđ ănƠyăđ căg iălƠă“Portulan”ă(b năđ ăđ aăbƠn,ăb năđ ăbi n).ă că

đi măc aăb năđ ănƠyălƠătrênăb năđ ăcóăcácătơmăđ căxemănh ăcácă“bôngăh ng”.ăT ăcácăbôngăh ngăto ăraă16ătiaăcóăghiăh ng

- Th ăk ăXV,ă XVI,ăcácăcu căthámăhi măl năc aăcácănhƠă đ aă lý nh ăCristôpă

Côlông (1492 - 1504 - tìmăraăchơuăM ),ăVaxcôăđ ăGamaă(1497ă- 1499 - phátăhi năthêmăcácăchiăti tăvùngăb ăbi năNamăPhiătrênăđ ngăsangă nă );ăMajenl ngă(1519ă

- 1522 - thámăhi măvòngăquanhăth ăgi i)ăđưăchoănhi uăhi uăbi tăđ ăv ăb năđ ăcácăchơuăl căvƠăth ăgi i

- Ng iăcóăcôngăl nănh tăđ iăv iăB năđ ăh căth iăkìănƠyăph iăk ăđ nănhƠăb nă

đ ă h că ng iă HƠă Lană G.Mercatoră (th ă k ă XVI).ă Nh ngă côngă trìnhă l nă c aă G.ăMercatoră lƠă b nă đ ă chơuă Âu,ă ch aă nh ngă ch ă saiă trênă b nă đ ă c aă Ptôlêmêă ( aăTrungăH i),ăc iăti năh ăth ngăch ăvi t,ăđ aăki uăch ăinănghiêngăvƠoăb năđ ăthayăth ă

ki uăch ăGôătích.ăHaiăcôngătrìnhăn iăti ngănh tăc aăG.MercatorălƠăđ aătoánăh căvƠoă

B năđ ăh c,ăchuy năm ngăl iăkinh,ăv ătuy năt ăm tăhìnhăc uăQu ăđ tăsangă m tă

ph ngăb năđ ăvƠăthƠnhăl păt păb năđ ă(Atlat).ăTiêuăbi uăchoănh ngăcôngătrìnhănƠyălƠă

b năđ ăhƠngăh iăth ăgi iă(1569),ăv ătheoăphépăchi uăhìnhătr ăth ngăđ ngăgóc,ăđ mă

b oăv ăcácăđ ngătƠăhƠnhălƠăđ ngăth ng.ăVƠătuy năt păb năđ ăv iătênă“Atlat”ă(tênă

10

c aănhƠăvuaăhuy nătho iăx ăLibi)ăg mă107ăb năđ ăđ căxu tăb năđ yăđ ăn mă1602.ăG.Mercatoăđ căcoiănh ăng iăsángăl păraăngƠnhăB năđ ăh căhi năđ i

1.5 3 B n đ h c ngƠy nay

- T ăcu iăth ăk ăXVIIăn năkinhăt ăvƠăkhoaăh căk ăthu tătrênăth ăgi iăb căvƠoă

th iăk ăphátătri năm i.ăNhi uăVi năHƠnălơmăkhoaăh căđưăđ căthƠnhăl pă ăcácăn c:ăPhápă(Parisă1666),ă c (Berlin 1700) Nga (Pêterburg-1724).ăS ăthƠnhăl păcácăb nă

đ ăđưătr ăthƠnhănhuăc uăkhoaăh c,ăkinhăt ,ăquơnăs ăc aănhi uăqu căgia.ăPh măviăbi uă

hi năc aăb năđ ăkhôngăch ăcònăgi iăh năquanhăcácătuy năđ ngăthámăhi măvƠăcácă

b ăbi nămƠăngƠyăcƠngăm ăr ngăvƠoăsơuătrong l căđ a,ăv iănh ngăđ aăhìnhăph căt p

- M tăs ăn căchơuăÂuăđưăthƠnhăl păcácăC ăquanăb năđ ănhƠăn cănh ă ăAnhă(1791),ăPhápă(1817)ăvƠăt ăđóăxu tăhi n cácălo iăb năđ ă“Tôpô”ăv iăs ăb tăđ uăb ngă

vi căxơyăd ngăh ăth ngăTamăgiácănhƠăn c,ălƠmăc ăs ăkh ngăch ăt a đ ăth ngănh tă

qu că gia,ă nh ă ă Nauyă (1779-1882ă ),ă Thu ă i nă (1805ă -1919),ă Ph nă Lană (1830- 1913)ăv.v…ăM tăs ăn căđưăthƠnhăl păb ăb năđ ăt ăl ăl nătoƠnăqu cănh ăNh tăB nă

(1:50.000), Pháp (1:80.000), Nauy (1:100.000) v.v ă năcu iăth ăk ăXIX,ăh uăh tăcácălưnhăth ăchơuăÂu,ăph năl năchơuăM ăvƠăm tăph năchơuăÁ,ăchơuăPhiăđưăđ căv ălênăb năđ ăvƠănhi uăn căđưăină nătr năb ăcácăb năđ ăđ aăhìnhăquơnăs ăt ăl ăl n

- Th ăk ăXVIIIălƠăth ăk ăxu tăhi nănhi uăcôngătrìnhătoánăb năđ ăc aăcácănhƠătoánăh c,ăb năđ h cănh ăBonn,ăJ.Lambertă(1728-1777), K.Wollweide (1774-1825),

Fr.Gauss (1775-1855)…ăđưăgópăph nănơngăcaoătínhăchínhăxácătoánăh căc aăb năđ

- T ăcu iăth ăk ăXIXăvƠăn aăđ uăth ăk ăXXăkhiăcácăngƠnhăkhoaăh cănh ăToánă

h c,ăThiênăv năh c,ăV tălíăh căphátătri năđ nătrìnhăđ ăcaoăđưăt oăchoăkhoaăh căB nă

đ ăphátătri năm nhăm ă căbi tăv iăs ăphátătri năc aăcácăngƠnhăkhoaăh cănghiênă

c uăTráiă tănh ă aăch tăh c, Khíăh uăh c,ă aăm oăh c ăđư đ tăraăchoăkhoaăh că

B năđ ănh ngănhi măv ăm i,ăn iădungăbi uăhi năb năđ ăkhôngăch ăgi iăh nănh ngă

đ iăt ngăphơnăb ătrênăm tăđ tămƠăcònănh ngăđ iăt ngăn măsơuătrongălòngăđ tăvƠă

11

đóăcácăs năph măb năđ ăngƠyăcƠngăphongăphúăvƠ đaăd ngăc ăv ăn iădungăvƠăhìnhă

th c

1.5.4 L ch s phát tri n ngƠnh đo v b n đ Vi t Nam

- S ă đoă v ă b nă đ ă đưă đ că ôngă chaă taă ti nă hƠnhă t ă nh ngă n mă đ uă côngănguyênănh măb oăv ătoƠnăv nălưnhăth ăc aăT ăqu c.ăN mă43ăsauăcôngănguyên,ăđưăđoăđ căvƠăd ngăcác m căđ ngăd căbiênăgi iăvƠăn mă724ăđoăv ăb năđ ăđ ăđ păcaoăh ă

th ngăđêăphòngăth ă iăLa.ăTácăph măb năđ ătiêuăbi uăvƠăcóăgiáătr ăkhoaăh cănh tăcònăđ ăl iăđ nănayălƠă“T păb năđ ăH ngă c”ăđ căthƠnhăl pă tri uăvuaăLêăThánhă

Tông (1460-1497).ă Cácă b nă đ ă nƠyă đưă th ă hi nă hìnhă d ngă n că taă côngă b ă ch ăquy năhaiăqu năđ oăHoƠngăSaăvƠăTr ngăSa

- V ăc ăs ălíălu n,ăth ăk ăXVII,ănhƠăbácăh căLêăQuýă ônă(1726-1783) trong phoăsáchă“Khoăhi uăbi tăquýăgiá”ăg mă9ăt păđưădƠnhă1ăt păvi tăv ăB năđ ăh căcùngă

v iă2ăt păkhácăvi tăv ăV ătr ăh căvƠă aălý h c

- T ă gi aă th ă k ă XVII,ă cácă n că chơuă Âuă m ă r ngă s ă truy nă giáoă vƠă xơmăchi măthu căđ a,ănhi uănhƠătruy năgiáoăvƠănhƠăquơnăs ăđưăđ năv ăb năđ ăn căta

- N mă1650ănhƠătruy năgiáoăAlexandreăđ ăRhodexăđưăl păb năđ ă“V ngăqu căAnăNam” vƠăcùngăth iăgianănƠyă(1666)ănhƠăhƠngăh iăPieterăGoosăl păb năđ ăb ăbi năvùngăb ăbi năn căta.ăCu iăth ăk ăXVIIăđ ăchu năb ăchoăs ăxơmăchi măthu căđ a, nhi uăs ăquanăPhápăđưăđ năquanăsátăvƠăl păb năđ ăb ăbi năn cătaănh ăb năđ ăHƠngă

h iăNamăK ă(1818),ăb năđ ă aălý An Nam (1838)

- T ă1872-1873:ă oăđ căvƠăl păcácăb năđ ăt ăl ăl nănh ăB ăb năđ ăNamăKì,ăt ă

l ă1:ă125.000,ăg mă20ăm nhăc aăthuy nătr ngăBigrel.ăNh ngăn mă1874-1875,ăl pă

m ngăl iătamăgiácăB căB ăv iăđ ngăđáyăquaă ăS năvƠăn mă1881ăxu tăb năb nă

đ ătoƠnă ôngăD ngăc aăDutreullăRhinăv iăcácăđ aădanhăđ căPhápăhóa

- T ă1886-1895:ăThƠnhăl păC ăquanăchuyênătrách:ă“V năphòngăđoăđ căBan thamăm uăquơnăđ iăvi năchinhă ôngăd ng”,ăXơyăd ngăđ că“H ăth ngăkhoáătamăgiác” - c ăs ăkh ngăch ăđoăv ăchiăti tăđ aăhìnhăvƠăthƠnhăl păh ăth ngăb năđ ăđ aăhìnhă

v iăcácăt ăl :ă1/100.000ăvƠă1/200.000ăđ iăv iăB căK ,ăTrungăK ,ăNamăK :ăb năđ ă

1/100.000 toànă ôngăD ng,ăb năđ ă1/25000ăvƠă1/50.000ăcácăvùngăđ ngăb ngăvƠăvùngăm ,ă1/10.000ăvƠă1/5000ăcácăthƠnhăph ăvƠăth ăxư

12

- Sauăcáchăm ngăThángăTám,ăn cătaăđưăthƠnhăl pă“Phòngăb năđ ăB ăt ngă

tham m uăquơnăđ iănhơnădơnăVi tăNam”

- NgƠyă14/12/1959ăNhƠăn căđưăthƠnhăl pă“C că oăđ căvƠăB năđ ” tr căthu că

Ph ăTh ăt ng.ăTr iăquaănhi uăthayăđ iăt ăch cănh :ă“C căđoăđ căvƠăB năđ ăNhƠă

n c”ă“T ngăc că aăchính”,ănayă(theoăNgh ă nhă19 - 2002/CP ngày 11/11/2002) lƠă“C căđoăđ căvƠăB năđ ” tr căthu căB ăTƠiănguyênă- Môi tr ng.ăNgƠnhă oăđ căvƠăB năđ ăn cătaăkhiăm iăraăđ iăđưăxácăl păl iăm ngăl iătamăgiácăkh ngăch ăMi nă

B căvƠăch nhălíăh ăth ngăb năđ ăđ aăhình.ăSauăkhiăth ngănh tăđ tăn c,ăti păt căxácă

l păm ngăl iăkh ngăch ăMi năNam.ă nănayăn cătaăđưăhoƠnăch nhăh ăth ngăm ngă

l iătamăgiácăkh ngăch ătoƠnăqu căt ăc păIăđ năc păIVăl păl iăt aăđ ăqu căgiaăVi tăNamă2002ăvƠăh ăth ngăb năđ ăđ aăhình,ălƠmăc ăs ăthƠnhăl păcácăb năđ ăkhác

- NgoƠiăC că oăđ căvƠăB năđ ănhƠăn c,ănhi uăB ,ăNgƠnhănh ăT ngăc că aă

ch t,ăB ăNôngănghi p,ăB ăLơmănghi p,ăB ăGiáoăd căvƠă Ơoăt oăđưăl păcácăc ăquană

b năđ ăngƠnhăđ ăthƠnhăl păcácăb năđ ăchuyênăngƠnh.ăNh ngăb năđ ăchuyênăđ ăđ uătiênănh ăb năđ ă aăch tăMi năB căVi tăNam,ăb năđ ăTh ănh ngăMi năB căVi tăNam,ă b nă đ ă Dơnă s ă Mi nă B că Vi tă Nam,ă t l ă 1/5000000.ă NgƠyă nayă t tă c ă cácăngƠnhăkhoaăh căcóăliênăquanăđ năb năđ ăvƠănhi uăngƠnhăkinhăt ă - xưăh iăđưăxơyă

d ngăcácăb năđ ăchuyênăđ ăph căv ănghiênăc uăvƠăs năxu t.ăNhi uăngƠnh,ănhi uă

t nhăđưăxu tăb năt păb năđ

- Côngătrìnhăb năđ ăđ ăs ănh t,ătiêuăbi uăchoăs ăphátătri năc aăkhoaăh căB nă

đ ăn cătaălƠăt p “AtlatăQu căgiaăN căC ngăhoƠăXưăh iăCh ăngh aăVi tăNam”,

xu tăb năn mă1996

- S ăđƠoăt oăcánăb ăchuyênăngƠnhă oăđ că- B năđ ăđ căm ăr ng,ăcácătr ngăiăh căM ă- aăch t,ă iăh căS ăph m,ă iăh c Khoaăh căT ănhiênăđưăcóăcácăKhoa,ăB ămônăb năđ ă căbi tălƠăB năđ ăh căvƠăcácăngƠnhăkhoaăh căcóăliênăquanăđưănhanhăchóngă ngăd ngăcôngăngh hi năđ iăvƠoăvi căthƠnhăl păvƠăs ăd ngăb năđ ă

ph c v ăphátătri năkinhăt ă- xưăh i

Tóm l i:

B năđ ăh căcóăđ iăt ngănh năth călƠăkhôngăgianăc ăth ăc aăcácăđ iăt ng,ă

hi năt ngăth căt ăkháchăquan.ă

13

iăt ngăc aăB năđ ăh călƠăcácăs năph măb năđ ăNhi măv ăc aăB năđ ăh călƠănghiênăc uăc uătrúcăkhôngăgian,ăcácăquiălu tăphơnăb ăvƠăquáătrìnhăphátătri năc aăcácăđ iăt ng, hi năt ngăđ aălý,ăvƠăph năánhălênăb năđ ăb ngănh ngăph ngăphápă

vƠăngônăng ăđ căbi t

3.ăVaiătròăvƠăýăngh aăc aăb năđ ăh căđ iăv iăkhoaăh c,ăđ iăs ngăvƠăs năxu t

4.ăNh năxétăv ăquáătrìnhăhìnhăthƠnhăvƠăphátătri năc aăkhoaăh căb năđ ăquaăcácă

th iăkìăl chăs ătrênăth ăgi iăvƠăc aăVi tăNam?

- B ăm tăt ănhiênăc aăTráiă t vôăcùngăph căt p,ăkhôngăth ăbi uădi năb ngă

ph ngătrìnhătoánăh căđ c.ă

- Trongătr căđ a,ăng iătaăthayăb ăm tăv tălýăc aăTráiă t b ngăm tăGeoidă(m tă

n căbi nătrungăbìnhăyênăt nh,ătr iăr ngăxuyênăquaăcácăl căđ a).ă

- V ăm tăhìnhăh c,ăb ăm tăgeoidăc ngăkhôngăth ăbi uăth ăb ngăph ngătrìnhătoánăh c,ănh ngănóăcóăhìnhăd ngăvƠăkíchăth căg năgi ngăv iăm tăelipxoidăxoay,ăb ă

m tănƠyăxácăđ nhăđ căv ăm tătoánăh c

- Vìăv yăng iătaăl yăelipxoidăxoayăthayăth ăchoăgeoidăvƠăg iălƠăelipxoidăTráiăt.ă

Kíchăth căvƠăhìnhăd ngăc aăelipxoidăđ căxácăđ nhăb ngăb ngăcácăph năt :

+ Bánătr căl n:ăa

+ Bánătr cănh :ăb

+ ăd tă = (a ậ b)/a

- Doăđ ăd tăc aăTrái t r tănh ,ăch ăx păx ăb ngă1/300.ăDoăđóăđ iăv iăm tăs ă

tính toán trong b năđ ,ăcóăth ăcoiăTrái t nh ăqu ăc uăcóăđ ngăkínhăg nătrùngăv iă

15

2.1.2 Các qui c v đi m, đ ng vƠ m t ph ng c b n đ xác đ nh v trí các đ i t ng đ a lý trên b m t Trái đ t

2.1.2.1 C căTráiă t: Cácăgiaoăđi măgi aăbánătr cănh ăc aăElipxoidăv iăm tă

c aăElipxoidăg iălƠăcácăc căB că(PB)ăvƠăNamă(PN)

2.1.2.2 Kinhătuy n: Cácăgiaoătuy năc aă m tăElipxôidăv iăcácă m tăph ngăđiăquaătr căquayălƠănh ngăElipxôidăb ngănhauăvƠăg iălƠăcácăvòngăkinhătuy n.ăN aăvòng Elipxôidăch aăhaiăc căg iălƠăkinhătuy n

2.1.2.3 V ătuy n: Cácăvòngătrònăđ căt oăraădoăcácăm tăph ngăvuôngăgócăv iă

tr cănh ăđ ngăth iăc tăElipxôidăg iălƠăcácăv ătuy n.ăV ătuy năl nănh tăn mătrênăm tă

ph ngăđiăquaătơmăElipxôidăg iălƠăđ ngăxíchăđ o.ă ngăxíchăđ oălƠăvòngătrònăcóăbánăkínhăb ngăa.ă

2.1.3 T a đ đ a lý

C ăs ăđ ăxácăđ nhăt aăđ ăđ aălýălƠăh ăth ngăkinh,ă

v ătuy n

V ă tríă c aă m tă đi mă trênă m tă elipxoidă Tráiă tă

đ căxácăđ nhăb ngăv ăđ ă( )ăvƠăkinhăđ ă( )

* Kinh đ đ a lý c a m t đi m là tr s góc nh

di n h p b i m t ph ng ch a kinh tuy n g c và m t

ph ng ch a kinh tuy n đi qua đi m đó

Phơnăbi t:ă Hình 2.1 Kinh, v đ đ a lý

- Kinhătuy năg că(0˚)ăđiăquaăđƠiăthiênăv năGreenwichăngo iăô Luơnă ônă G0

- Kinhăđ ă ôngă(t ă0˚v ăphíaă ôngăđ nă180˚)ăE

- Kinhăđ ăTơyă(t ă0˚v ăphíaăTơyăđ nă180˚)ăW

* V đ đ đ a lý c a m t đi m là tr s c a góc h p b i đ ng pháp tuy n đi qua đi m đó v i m t ph ng xích đ o

Phơnăbi t:

- Xíchăđ oă(0˚)

- V ăđ ăB că(t ăX ăv ăphíaăBăđ nă900

) N

- V ăđ ăNamă(t ăX ăv ăphíaăNăđ nă900) S

Kinh đ và v đ m t đi m trên b m t đ t là t a đ đ a lý c a đi m đó

T ă1ăđi măđưăbi t,ăcóăth ăxácăđ nhăv ătríăcácăđi mă

xungăquanhăb ngăt aăđ ăc c.ă

B ngăcáchăl păm iăquanăh ăgi aăđi măđóăv iăđi mă

đưăbi tăb ngăgóc ph ng v và kho ng cách Hình 2.2 T a đ c c

óă lƠă gócă t ă B că kinhă tuy nă điă quaă đi m Aă đ n h ngă đo nă ABă tínhă theoăchi uăkimăđ ngăh ă

Ví d :ăT aăđ ăc căc aăđi măBăcóăth ăvi t:ă

Nh ăv yă1ăgi ăM tăTr i “chuy năđ ng”ăđ că150

Doăđóătaăcóăth ăd aăvƠoăchênhăl chăgi ăđ aăph ngăv iăgi ăg căđ ătínhăkinhăđ ă

T1ậ T2 = 1 ậ 2

Hi u s gi đ a ph ng c a hai n i thì “b ng” hi u s kinh đ hai n i đó

17

Ví d 1:ăGi ăđ aăph ngăc aăHNălƠă12ăgi ,ăcùngălúcăđó,ăgi ăđ aăph ngăc aă

H iăPhòngălƠă12ăgi ă3’ă24”.ăTìmăkinhăđ ăc aăH iăPhòngăkhiăbi tăkinhăđ ăc aăHƠăN i

V yăkinhăđ ăc aăH iăPhòng:ă105052’ ă+ă0051’ = 106043’

Ví d 2: M tătàuăch ăd uăđangădiăchuy năd cătheoăchíătuy năNamăthìăh ngă

máy Lúcă M tă Tr iă lênă thiênă đ nhă đ iă v iă conă tƠu,ă cùng lúcă đóă đƠiă phátă thanhă

Melbourneă(Australia)ăđi măđúng 9 gi ăTìmăt aăđ ăc aăconătƠu?ăChoăbi tăkinhăđ ă

c aăMelbourne: 1450

+ Chênhăl chăv ăgi ăđ aăph ngăgi aăhaiăn i:ă12ă- 9ă=ă3ăgi ă

+ Gi ă c aă conă tƠuă >ă gi ă Melbourne,ă nênă  conă tƠuă ă phíaă ôngă c aă

Melbourne

+ M i múiăgi ălƠă150  chênhănhauă3ăgi ă chênh nhau 450

+ MƠăkho ngăcáchăt ăMelbourneăđ năđ ngăđ iăngƠy:ăă1800

- 1450 = 350

Kho ngăchênhăkinhăđ ănƠyăđưăv tăquaăđ ngăđ iăngƠy100(vì 450- 350 = 100)

+ SuyăraăconătƠuă ăBánăc uăTây trênăkinhătuy n:ă 1800 - 100 = 1700T

 T aăđ ăconătƠu: 23027’N (đ ngăchí tuy n Nam)

1700 T

- oătínhăv ăđ :

+ C ăs ăđ ătínhăv ăđ ălƠăd aăvƠoăB căthiênăc c

+ ăm iăn iăquanăsátăkhácănhau,ăm tăph ngăchơnă

tr i t oăthƠnhăv iătr căv ătr ănh ngăgócăkhácănhau

+ ăm iăđi mătrênăm tăđ t,ăđ caoăc aăc căv ătr ă

trênăđ ngăchơnătr iăthìăb ngăv ăđ ăđ aălýăc aăđi măđó

Hình 2.3 cao c c v tr

18

Nh ngătrênăb uătr iătaăkhôngănhìnăth yăđ căthiên c cănênăph iăd aăvƠoăcácăthiênăth ,ăcácăsaoăho căM ăTr iăđ ătìmăv ăđ

*ăM tăs ăph ngăpháp th ngădùng:

- D aăvƠoăngôiăsaoăl năho căM tăTr iă(dùngăchoăvùngăcóăv ăđ ăth p)

h + z = 900 (1)

v = +(-) z (2)

- oăb ngăngôiăsaoăg năc c:ăVíăd ăsaoăB căc căch ngăh n.ăTaăbi tăsaoănƠyăcóăgócăcáchăc călƠă0054’.ăTaăđoăđ ăcaoăc aăsaoăB căc că ăv ătríăcaoănh tăho căth pănh tă

r iătr ă(ho căc ng)ăgócăcáchăc c

Tr ngăh păkhôngăcóăl chăthiênăv n,ătaăđoăđ ăcaoăc aăm tăngôiăsaoăg năc că

nƠoăđóăvƠoă2ăl n:ăcaoănh tă( ) vƠăth pănh tă( )ăr iăápăd ngăcôngăth c:

= ( ậ ) / 2

2.1.5.2 Xácăđ nhăt aăđ ăđ aălýătrênăqu ăc uăho căb năđ

Xácăđ nhăt aăđ ăđ aălýătrênăqu ăc uăph iăd aăvƠoăh ăth ngăkinhăv ătuy n.ăMu năxácăđ nh t aăđ ăm tăđi mătaăxácăđ nhăv ăđ ăc aăv ătuy năg nănh tă ăphíaăNamăc aă

đi m c nătìmăvƠăkinhăđ ăc aăkinhătuy năg nănh tăv ăphíaăTơyăc aăđi măđó

Víăd :ăT aăđ ăđi măBăđ căxácăđ nh

B = VT +

B = KT + VT: v ăđ ăc aăv ătuy năg nănh tăn mă ăphíaăNamăc aăđi măB

:ăs ăgiaăv ăđ

KT: kinhăđ ăc aăkinhătuy năg nănh tăv ăphíaăTơyăc aăđi măB

19

- T ăl ăb năđ ăth ngăđ căth ăhi nă ă3 d ng:ă

+ T l s đ că xácă đ nhă b ngă m tă phơnă s ,ă cóă t ă s ă lƠă m tă vƠă m uă s ă

th ngălƠăm tăs ăch năth ăhi năs ăl năđ căthuănh ătrênăb năđ ăc aăm tăđo năs so

v iăkho ngăcáchăSăngoƠiăth căđ a.ăVíăd ăt ăl ăb năđ ă1:25.000

+ T l ch c ăth ăhóaăt ăl ăs ăb ngăl i:ă1cmătrênăb năđ ă ngăv iăbaoănhiêuămă

(km)ătrênăth căđ a Víăd :ă1ăcmătrênăb năđ ăb ngă250ămăngoƠiăth căđ a

+ T l th c: là m t đo n th ng có chi u dài đ c tính s n

Th căt ăl ăth ng:

Th căt ăl ăxiên:ă

Hình 2.4 Th c t l

Ngoài ra,ăcònăcóăt ăl ăchung,ăt ăl ăriêng

* Cácăy uăt ăđ căchúăýăkhiăch năt ăl ăb năđ ălƠ:ă

- M cătiêuăs ăd ngăc aăb năđ ă

- Yêuăc uăc aăng iăs ăd ngăb năđ ă

- ThƠnhăph năc aăb năđ ă

- Kíchăth căc aăvùngăđ căth ăhi nă

- Kíchăth căl nănh tăc aăb năđ ă(xétăy uăt ăd ăs ăd ng)

- ăchínhăxácăyêuăc u

* M tăvƠiăh năch ătrongăvi căl aăch năt ăl ăb năđ ăc năchúăý:

- T ăl ăquáăl n:ăyêuăc uănhi uăthôngătinăchiăti tăchoăthƠnhăph năchínhăc aăb nă

đ ăd năđ năt ngăcôngăvi căv ăb năđ ,ăt ngăth iăgianăvƠăgiáăthƠnhăs năph m.ă

- T ăl ăquáănh :ăb năđ ăkhóăđ căkhiăcóănhi uăthôngătinăc nătrìnhăbƠy,ăcóăth ă

20

lƠmăng iăs ăd ngăb năđ ăđ căsaiăthôngătin.ă

2.3 Phép chi u hình b n đ đ a lý

2.3.1 Khái ni m v đ c đi m phép chi u b n đ

- Phépăchi uăb năđ ălƠăphépăchi uăhìnhăkinhătuy n,ăv ătuy năt ăm tăelipxôitălên

m tăph ngăb ngăph ngăphápătoánăh c.ă

- Phépăchi uăb năđ ăxácăđ nhăs ăt ngă ngăđi măgi aăb ăm tăelipxoităquayăvƠă

S ăl aăch năh ăquiăchi uăđ căd aătrênăcácăy uăt ăsau:ă

+ăM cătiêuăc aăb năđ ă

+ăYêuăc uăc aăng iăs ăd ngăb năđ ă

+ăV ătríăc aăvùngăđ căth ăhi nă

+ăHìnhăd ngăvƠăkíchăth căc aăkhuăv căđ căth ăhi n

2.3.2 Sai s trong phép chi u b n đ

- Doă cácă đ iă t ngă bi uă hi nă cóă nh ngă y uă t ă hìnhă h c:ă v ă di nă tích,ă hìnhă

d ng,ăgócăc nh…ănênăc ngăcóăcácălo iăsaiăl chănh ăsau:

+ Saiăl chăv ăđ ădƠiă

+ Saiăl chăv ădi nătíchă

+ Saiăl chăv ăgócă

+ Saiăl chăv ăhìnhăd ngă

các lo i sai s trên b n đ

- Khiăchi uăm tăc uălênăm tăph ng,ăb năthơnăm iăđ iăt ngăđ căbi uăhi năđ uăcóăcácăsaiăl chăv ăkho ngăcách,ăv ădi nătích,ăv ăgócăvƠăv ăhìnhăd ngăă

- T ngă ngăv iăcácăy uăt ăhìnhăh căs ăcóă4ălo iăsaiăl chătrongăchi uăđ :

+ Sai l ch v đ dài:ăT ăl ăchi uădƠiăthayăđ iătheoăđ aăđi măvƠătheoăh ng.ă

21

+ Sai l ch v di n tích:ăT ăl ădi nătíchăthayăđ iătheoăv ătríătrênăb năđ ,ăkhôngă

ph ăthu căvƠoăh ng.ă

m tăTráiă t.ă

phùăh păv iăhìnhăd ngăc aăđ iăt ngătrênăb ăm tăTráiăđ t.ă

- ăhìnhădungăs ăbi năd ng:

Trênăb ăm tăc aăElipxôid,ătaăl yăm tăhìnhătrònăcóăbánăkínhăvôăcùngăbé.ăHìnhăchi uăc aănóălênătrênăm tăph ngăb năđ ăs ăb ăbi năd ngăthƠnhăhìnhăelip.ăVìăv y nó

đ căg iălƠăelip sai s ăHìnhăd ngăvƠăkíchăth căc aăcácăelipăsaiăs ătrongăcácăphépă

- Theoăđ căđi măsaiăs ăchi uăhìnhă

+ Các phépăchi uăgi ăgóc:ăT iăm iăđi mătrênăb năđ ăkhôngăcóăsaiăs ăv ăgócă +ăCácăăphépăchi uăgi ădi nătích:ăT ăl ădi nătíchă ăm iăn iătrênăb năđ ăkhôngă

b ăthayăđ i

+ăCácăphépăchi uăgi ăkho ngăcách: T ăl ăđ ădƠiătheoăm tătrongăhaiăh ngăchínhălƠăkhôngăthayăđ i

+ă Cácă phépă chi uă t ă do:ă Khôngă cóă cácă đ că tínhă đ ngă góc,ă đ ngă di nă tíchă

ho căđ ngăkho ngăcáchă

- Theoăb ăm tăhìnhăh căh ătr ă(b ăm tănh năhìnhăchi u)

+ăPhépăchi uăhìnhăph ngăv ă(M tăph ng)

+ăPhépăchi uăhìnhănónă

+ăPhépăchi uăhìnhă ngă

- Theoăv ătríăc aăm tăchi uăhìnhăh ătr ăv iătr căqu ăđ aăc uă

+ăPhépăchi uăđ ng

Hình 2.5 Hình d ng các l i chi u 2.4 H t a đ đ a lý

H ăt aăđ ăđ aălýăchoăphépăt tăc ăm iăđi mătrênăTráiă tăđ uăcóăth ăxácăđ nhă

đ căb ngăbaăt aăđ ăc aăh ăt aăđ ăc uăt ngă ngăv iătr căquayăc aăTráiă t

2.4.1 T a đ đ a lý: đ căxácăđ nhăb ngăkinh đ ă( )ăvƠăv ăđ ă( )ă( ưăh că

m c 2.1.3)

2.4.2 T a đ c c c u

Các đ ngăc ăb nătrongăh ăth ngăt a đ ăc căc uăkhôngăph iălƠăkinhătuy năvƠă

v ătuy nămƠălƠăvòngăth ngăđ ngăvà vòngăđ ngăcao

- Vòngăth ngăđ ngălƠăvòngătrònăl năc aăhìnhăc uăTráiă tăđiăquaăm tătrong các

đ ngăkínhăc aăhìnhăc uăTráiă t.ă ngăkínhănƠyăchínhălƠăđ ngăkínhăQQ’ăđiăquaă

c căQăc aăh ăt a đ ăc căc u

- Vòngăđ ngăcaoălƠănh ngăvòngătrònănh ;ăm tăph ngăc aănóăvuôngăgócăv iă

đ ngăkínhăQQ’

V ătríăc aăm tăđi măAăb tăk ătrongăh ăt a đ ăc căc uăcóăc călƠăQăđ căxácă

đ nhăb ngăkho ngăcáchăthiênăđ nhăZăvƠăgócăph ngăv ă

+ ZălƠăđ ăl năc aăcungăvòngăth ngăđ ngăQA,ăb ngăgócă ătơmăQCAătínhăraă

23

đ ăZă=ăconstăchoăcácăvòngăđ ngăcao.ă

+ ălƠăgócănh ădi năh păb iăđ ngăkinhătuy năPQăđiăquaăđi măQăvƠăvòng

th ngăđ ngăđiăquaăđi măA.ă ă=ăconstăchoăcácăvòngăth ngăđ ng.ă

Ph ăthu căvƠoăv ătríăc aăđi măc căQ,ăng iătaăchiaăraăbaăh ăth ngăt a đ ăc că

c u:

+ H ăth ngăth ngăkhiăc căQăc aăt a đ c căc uătrùngăv iăc căPăc aăt a đ ă

đ aălíă oă=ă90°.ă

+ H ăth ngăngang khiăc căQăn mătrênăđ ngăxíchăđ oă oă=ă0°ă

+ H ă th ngă xiênă khiă c că Qă lƠă m tă đi mă b tă k ă trênă m tă c uă Tráiă tă0°< o<90°ă

Hình 2.6 T a đ c c c u

2.4.3 T a đ vuông góc

V ătríăđ aălýăc aăm tăđ iăt ngăđ căxácăđ nhătrongăh ăt a đ ăvuôngăgócăph ngă

g iălƠăt a đ ăvuôngăgócăc aăđi măđó,ăđ căkýăhi uălƠăA(x,y).ăGiáătr ăxălƠăgiáătr ătheoă

h ngăB căNamăvƠăth ngăđ tălênătr c;ăgiáătr ăyălƠăgiáătr ătheoăh ngă ôngăTơy.ă

Hình 2.7 T a đ vuông góc

- iăv iăh ăt a đ ă ăCác,ăcácăgiáătr ăd ngăđ ngăth iăc aăxăvƠăyăch ăcóăđ căăgócăm tăph năt ăbênăph iăphíaătrênăc aăh ăt a đ ăT iăcácăgócăph năt ăcònăl i,ă

24

ho căx,ăho căy,ăho căc ăxăvƠăyăph iănh năgiáătr ăơm

ătránh cácăgiáătr ăơmăkhiăxácăđ nhăt a đ ăôăvuôngăc aăcácăđ iăt ngătrongăh ă

t a đ ăvuôngăgóc,ăng iăta d chăg căt a đ ăsangăpháiăTơyăvƠăxu ngăphíaăNamăm tă

s ăkmănƠoăđóăđ ăcácăgiáătr ănh năđ căđ uălƠăgiáătr ăd ng

- H ăt aăđ ăvuôngăgócăth ngăch ăđ c xơyăd ngă ănh ngăb năđ ăt ăl ăl n.ă

Víăd ,ătrongăH ăVNă2000,ăs ăd ngăphépăchi uăUTM,ămúiăchi uă6°.ăM iămúiăchi uăcóăm tăh ăt aăđ ăvuôngăgóc.ăG căt a đ ălƠăgiaoăđi măc aăkinhătuy năgi aăc aămúiăchi uăđóăv iăxíchăđ o.ăTr cătungălƠăkinhătuy năgi aăc aămúiăchi uămangăgiáătr ăxă(trongăb năđ ăs ăd ngătr cătungălƠăh ngăB căNam);ătr căhoƠnhălƠăxíchăđ oămangăgiáătr ăy ătránhăcóăgiáătr ăơm,ăg căt a đ ăđ căd chăchuy năsangăphíaăTơyă500kmă(g căt a đ ăth tăcáchărìaămúiăm tăkho ngăx păx ă333km).ăVìăVi tăNamăn mă ăB căBánăC uănênăcácăgiáătr ăxăđ uămangăgiáătr ăd ng,ăvìăv yăkhôngăc năd chăchuy n

g căt a đ ăxu ng phía Nam

Hình 2.8

T a đ ăvuôngăgócăc aăđi măPă(xă=ă2150000m,ăyă=ă48572000m)ăđ căhi uălƠă

đi măPăcáchăxíchăđ oă2150000măvƠăcáchăkinhătuy nă105°ă ôngă(kinhătuy năgi aă

c aămúiă48)ăv ăphíaă ôngă72000m

2.5 Ph ng h ng vƠ các ph ng pháp xác đ nh ph ng h ng trên b n

đ

2.5.1 Ph ng h ng

2.5.1.1 Cách g i theo ch :

- B năph ngăchính:ă ông,ăTơy,ăNam,ăB c

- B năph ngăph :ă B,ăTB,ă N,ăTN

- B căđ aălýă(B căth c)ătheoăđ ngăkinhătuy nă

- B căđ aăbƠn:ătheoăkimăđ aăbƠnă

- B căđ aăđ :ătheoăđ ngăd cătrongăh ăth ng

ô vuông Hình 2.10 Ba lo i h ng B c 2.6 Khung vƠ b c c b n đ

2.6.1 Khung b n đ

- Khungătrong:ăgi iăh năn iădungăb năđ ă

- Khungăgi a:ăBi uăhi năs ăđ ,ăphút,ăgiơyăc aăkinhăđ ,ăv ăđ ăho căkm

- Khung ngoài: Ch ăy uăđ ătrang trí

2.6.2 B c c b n đ

B ăc căc aăb năđ ălƠăs ătrìnhăbƠyăv ătríăc aălưnhăth ăth ăhi năsoăv iăkhungăb nă

đ ;ăcáchăb ătríătên,ăb năchúăgi i,ăb năđ ăph ăho căđ ăth ăc aăb năđ ă

2.7 H th ng phơn m nh vƠ danh pháp b n đ đ a hình

2.7.1 C s c a vi c phân m nh b n đ lƠ quy c c a l i chi u Gausse:

- Theo chi u kinh tuy n, chia b m tăT ăthƠnhă60ămúi.ăMúiăđ căđánhăs th

t t 1ăđ nă60ă(Quyă c múi t 00 ­ăđ n 60 ălƠămúiăs 31)ăcóăkinhăsaiălƠă6ăđ

(kho ng cách kinh tuy n c a múi; nói cách khác là kho ng cách gi a khung Tây và

khungă ông)

- Theo chi uăv ătuy n, t X ătr lên B c c c và tr xu ng Nam c c, c 40

chia

26

thành m tăđaiă(nóiăcáchăkhác:ăđaiăcóăv ăsaiălƠă40).ă aiăđ căđánhăth t b ng ch

Latinh in hoa: A B C D E F G H I J K L…ăT 00 đ n 40 B (ho c t 00 đ n 40 N):

đánhăch A Và c nh ăth , t 40 đ n 80

đánhăch B, t 80 đ n 120

kí hi u là C

N u B c bán c uăthìăthêmătr căđóăch N (North: B c) Ví d : NA, còn Nam

bán c u thì thêm ch S (South: Nam) Ví d : SA

K t qu :ăT ăđ c chia ra nhi u m nh, m i m nhăhìnhăthangănh ătrênălƠăt b n

đ có t l 1/1.000.000 và danh pháp c aănóăđ c g iătheoătênăđaiăvƠătênămúi.ă

Ví d : NF-48ă(tr ng h p bán c u B c)

ho c SF-48ă(tr ng h p bán c u Nam)

Hình 2.11 H th ng phân m nh

Xácăđ nhăt ăl ăvƠăt aăđ ăc aăm nhăb năđ ăcóădanhăpháp:ăNC-34-111-B-a-2

- Tr c tiên ta xác đ nh t l vƠ t a đ khung c a m nh bđ có danh pháp

NC-34

Theoăquyă căc aăl iăchi uăGausse,ăđơyălƠădanhăphápăc aăt ăb năđ có t l

1/1tri u, trênăc ăs ăchiaăTrái t raă60ămúiăvƠă22ăđaiă ăm iăbánăc u.ăNó có kinh sai

là 6 đ và v sai 4 đ

C ăth ă ăđơyălƠăđaiăCăthu căbánăc uăB că(vìăNC)ăvƠămúiă34ăthu căbánăc uăôngă(vìătheoăquyă c, bánăc uă ôngălƠăt ămúiă31ăđ nă60)

28

+ ai C (BCB): T ăX ă(00)ăđ năđaiăCăcáchă2ăđai,ă

m iăđaiăcóăv ăsaiă40  40 x 2 = 80

V yăđai C n m t 80B (khung Nam) cho đ n 120 B (khung B c)

+ Múi 34 (BC ):ăMúiă34ăn măcáchăkinhătuy năg că(0) 3 múi (vì 34 ậ31 = 3

múi) m iămúiăcóăkinhăsaiă6ăđ :ă6ăxă3ă=ă180

V y múi 34 n m t 180 (khung Tây) cho đ n 240 (khung ông)

NóiăcáchăkhácălƠăm nhăđóăđ căchiaăthƠnhă12ăhƠngăvƠă12ăc tăđ ăt oăthƠnhă144ă

m nhăcóăt ăl ă1/100.000.ăM nhăc năxácăđ nhăt a đ ăkhungălƠăm nh s 111, nó có

kinh sai là 30’và v sai là 20’

Taăcóăth ălýălu n:ă111ăchia 12ăđ că9 l n cònăd ă3.ă i uănƠyăcóăngh a lƠăm nhă

s ă111ăn mă ăhƠngăth ă10ă(t ătrênăxu ng)ăvƠă ăc tăth ă3ă(t ătrái sang)

+ HƠngăth ă10ăt ătrênăxu ngăc ngăcóăngh aălƠăcáchăkhungăNamă2ăhƠngăt ăd iălên,ăm iăhƠngăăăăăăăăăăăă

+ T ngăt ătaătínhăkhungă ôngăvƠăkhungăTơy:

N mă ăc tăth ă3ăt călƠăcáchăkhungăTơyăc aăm nhă1/1tră2ăc t,ăm iăc tăcóăkinhă

saiă30’ t călƠăcáchă1ăđ ă(30’x 2 = 10)ămƠăkhungăTơyănh ăđưătínhă ătrênălƠă180 ăV yă

- Xác đ nh t l vƠ t a đ khung m nh bđ có danh pháp NC-34-111-B

ơyălƠăm nhăcóăt ăl ă1/50.000ătrênăc ăs ăm nhă1/100.000ăđ căchiaălƠmă4ăvƠă

đánhăth ăt ăA,B,C,DăVƠăc ăth ăđơyălƠăm nhăB;ăNóăcóăkinhăsaiă15’ăvƠăv ăsaiălƠă10’ă

30

Khung N: 90-10’=ă80 50’

Khungă ătrùng v iăkhungă ăc aăm nhă1/100.000: 19030’

Khung T: 190 30’-15’=ă19015’ă

1 Trình bày các khái ni m: Kinh tuy n,ăv ătuy n,ăkinhăđ ,ăv ăđ ?

2 Phân bi t các h t aăđ : t aăđ đ a lý, t aăđ c c?

3 T l b năđ là gì? T l b năđ đ c trình bày trên b năđ nh ng d ng

nào? Cách th hi n các d ngăđó?

4 Chi u hình b năđ (chi uăđ ) là gì? T i sao các b năđ đ a lý ph iăđ c

thành l pătrênăc ăs phép chi u hình b năđ ?

5 Phân tích các lo i sai s trong phép chi u b năđ ?

6 N uăc năc vào b m t hình h c h tr , có th chia các phép chi u hình

b năđ thành nh ng phép chi uăc ăb n nào? Trình bày nh ng nét chính c a các

phép chi uăđó?

7 Cách nh n bi t phép chi u? Trong thành l p và s d ng b năđ t i sao

ph i l a ch n phép chi u? D aătrênăcácăc ăs nƠoăđ l a ch n?

3.1 Khái quát v ngôn ng b n đ

Ngônăng ămƠănh ănóăkhoaăh căbi uăth ăđ căđ iăt ngănh năth căc aămìnhă

đ căg iălƠăngônăng ă“nhơnăt o”.ăNgônăng ănhơnăt oăc aăkhoaăh căb năđ là ngôn

ng ăb năđ ă- h th ng ký hi u đ c thù,ănh ănóăbi uăth ăđ căđ iăt ngănh năth că

c aăkhoaăh căb năđ ă- khôngăgianăc ăth ăc aăcácăđ iăt ngăvƠăhi năt ngătrongăhi nă

th căkháchăquanăvƠăs ăthayăđ iăc aănóătheoăth iăgian.ăS ăbi uăth ăth căhi năb ngă

ngônăng ănƠyăđ căg iălƠăB năđ

Hi năth căkháchăquanătrongăb năđ ăđ căph năánhăb ngănh ngăph ngăti năngônăng ăđ căbi tăvƠătoƠnăb ăchúngătrongătácăph măb năđ ăđ căg iălƠăngônăng ă

b năđ ăvƠăđ căxemănh ăh th ng ký hi u đ c thù

Vi cănghiênăc uăkhoaăh căcácăh ăth ngăkýăhi uăvƠăđ ăraălíăthuy tăchungăv ăchúngătrênăc ăs ătri tăh căth ngănh tălƠăph măviănghiênăc uăc aăb ămônăkýăhi uă

h c

Songăm iăh ăth ngăkýăhi uăc ăth ănóiăriêngăc năđ cănghiênăc uăchiăti tăh nă

b ngăm tăkhoaăh căđưăs năsinhăraănó,ăs ăd ngănóăvƠăc năc ătheoăm căđ ăho tăđ ngă

th căti năc aămìnhăđangăhoƠnăthi nănó.ă iăv iăngônăng ăb năđ ăthìăl nhăv căb năđ ă

h călƠăkhoaăh cănh ăv y.ăNh ngăngônăng ăb năđ ănh ălƠăm tăh ăth ngăkýăhi uăđ căthù,ăv năch aăđ cătìmăhi uăsơuăv ăm tăkhoaăh căc ăt ăphíaămônăb năđ ăl năt ăphíaăkýăhi uăh c

3.2 H th ng ký hi u quy c trên b n đ

3.2.1 ThƠnh ph n c b n, h th ng ký hi u đ c thù c a ngôn ng b n đ

H ăth ngăth ngănh tăcácăph ngăti năth ăhi năb năđ ăbaoăg m:ă

- S ăl ngăl năcácăkýăhi uădi năđ tănh ngăýăngh a nh tăđ nh,ăbi uăth ăcácăđ iă

t ngătrongăth căt

- Cácănguyênăt căvƠăph ngăphápăs ăd ngănh ngăkýăhi uănƠyăt ngă ngăv iă

32

cácăđ căthùăkhôngăgiană- th iăgianăc aăhi năth căc năđ căbi uăth

H ăth ngăth ngănh tăcácăph ngăti năth ăhi năb năđ ălƠăh ăth ngăký hi uăđ căthùătrongăb năđ ăh c,ălƠăthƠnhăph năc ăb năc aă“ngônăng ăb năđ ”

3.2.2 Cái “v ” không gian vƠ “nhơn” ý ngh a n i dung

ToƠnăb ăn iădungăb năđ ăcóăth ăxemănh ăs ăth ngănh tăgi aăcácăph ngăphápă

bi uăth ăc aăhaiăm tăhi năth c:ă

- Không gian

- N i dung

M tăth ănh tăđ căph năánhăb iă“tr ngăthái”ăkhôngăgianăc aăkýăhi u.ă

M tăth ăhaiăb iăýăngh aăđ cămưăhoáătrongăđó

Ýăngh aăđ cămưăhoáătrongăcácăkýăhi uăcóăth ătrìnhăbƠyăr ngăh năvƠăchiăti tă

h nă ăm căđ ăb tăk ăb ngăngônăng ăt ănhiên.ăNh ngătínhăc th ămƠăcácăkýăhi uă

bi uăth ăraăb ngă“tr ngăthái”ăkhôngăgianăc aămìnhăthìăkhôngăth ăbi uăth ăđ căb ngă

th ăngônăng ănƠoăkhácăngoƠiăngônăng ăb năđ

Gi aăcácăm tăhi năth cănƠyă(khôngăgianăvƠăn iădung)ăt năt iăs ăth ngănh tă

bi năch ng;ăchúngăkhôngăth ăcóăđ căn uătáchăkh iănhau.ăTuyănhiênăgi aăchúngă

c ngăcóăs ăđ căl păt ngăđ i.ă

3.2.3 Tính xác đ nh không gian vƠ s thay đ i theo th i gian

Khiăth căhi năcácăch căn ngăngônăng ,ăcácăkýăhi uăb năđ ăb căl ă“tr ngăthái”ăkhôngăgianămƠănóăđ căquyăđ nhăb iătínhăxác đ nhăkhôngăgianăc aăhi năt ngăđ că

bi uăth ăTínhăxácăđ nhăkhôngăgianăđ căhìnhăthƠnhăt ăbaăy uăt ăsauăđơy:

3.2.3.1 S ăđ nhăv ăkhôngăgianăc aăđ iăt ngăhayălƠăs ăxácăđ nhăv ătríăc aănóăsoă

v iăh ăquyăchi uăkhôngăgianăđ căch pănh n

3.2.3.2 S ăđ nhăv ăt ngăquanăc aăđ iăt ngăhayălƠăs ăxácăđ nhăv ătríăc aănóăsoăv iăcácăđ iăt ngăkhác

3.2.3.3 Hìnhăd ngăbênăngoƠiăc aăđ iăt ngăhayălƠăs ăxácăđ nhănh ngăthayăđ iă

không gian bao quanh nó

M cădùăh tăs căđaăd ngăv ăhìnhăth căđ nhăv ăkhôngăgianăc aăcácăđ iăt ng,

nh ngă chúngă đ că nhómă thƠnhă baă d ngă chungă nh t:ă cácă đ iă t ngă đ nhă v ă theoă

đi m,ătheoătuy năvƠătheoădi nătích

33

S ăthayăđ iătheoăth iăgianăc aătínhăxácăđ nhăkhôngăgianăđ căbi uăth ăb ngăngônăng ăb năđ ăk tăh păv iăh ăquyăchi uăth iăgian.ă

3.2.4 Tính x ác đ nh n i dung vƠ s thay đ i theo th i gian c a nó

Khiăbi uăhi nă“tr ngăthái”ăkhôngăgianătrongăvi căth căhi năcácăch căn ngăngônă

ng ăc aămình,ăcácăkýăhi uăb năđ ăth ăhi nătínhăxácăđ nhăkhôngăgianăc aăchínhăn iădungămưăhoáătrongăchúngăd iăd ngăýăngh a

Khiănóiăv ăýăngh aăc aăcácăkýăhi u,ăchúngătaăch ăđ ăc păđ năcáiăđưăđ cămưăhoáătrongăđó.ăNh ngăýăngh aăcácăkýăhi uăc aătoƠnăb năđ ăch aăph iălƠăn iădungăc aăchínhăb năthơnăb năđ ăToƠnăb ăn iădungăb năđ ăh păthƠnhăt ăhaiăd ngătínhăxác

đ nh:ă

3.2.4.1 Tính xácăđ nhăkhôngăgianăvƠăs ăthayăđ iătheoăth iăgianăc aănó

3.2.4.2 Tínhăxácăđ nhăn iădungăvƠăs ăthayăđ iătheoăth iăgianăc aănóă(cònăg iălƠăthu cătínhăc aăđ iăt ng)

Tínhăxácăđ nhăn iădungălƠătoƠnăb ănh ngăm tăcóăth ăcóăc aăcácăđ iăt ng,ătr ăkhôngăgianăc aăchúng.ăS ăl ngăm tănhi uăvôăh n,ănóăph ăthu căkhôngăch ăvƠoăđ iă

t ng,ămƠăcònăvƠoăcácăm căđíchăvƠăchi uăsơuăc aăcôngătrìnhănghiênăc u.ăTuyănhiên,ă

s ăl ngăcácăm tăc aăđ iăt ngăcóăth ăvƠăc năph iăphơnănhóm.ăXu tăphátăt ăđó,ătrongăýăngh aăc aăkýăhi uăc n mưăhoáăcáiăc ăb nănh tă- b năch tăc aăđ iăt ngăhayă

3.3 Ch vi t vƠ ghi chú trên b n đ

Kíăhi uătrênăb năđ ăkhôngăch ăcóăquanăh ăv iăt ăduy,ăv iăýăngh aăn iădungăđ iă

t ng,ămƠăcònăcóăquanăh ăm tăthi tăv iăchínhăb năthơnăđ iăt ngădoăkíăhi uăch ăraă(bi uăhi nă ăph năch ăvƠăghi chú)

Nh ăv y,ăquanăh ăkíăhi uăb năđ ăch ăraăđ iăt ngăduyănh tănh ătênăc aănó.ă

34

Ch ăvi tătrênăb năđ ălƠmăphongăphúăthêmăn iădungăb năđ

Nh ngăch ăvi tăth ngăg pătrênăb năđ ăg măcácănhómăsauăđơy:

- Cácă thu tă ng ă đ aă lý,ă xácă đ nhă kháiă ni mă v ă đ iă t ng nh ă bi n,ă (bi năông)…

- Cácătênăg iăđ iăt ngămƠăkhôngăđ căph năánhăb ngăcácăkíăhi u,ăthíăd ănh ătênăcácălo iăcơyăg …

- Ghiăchúăs ăl ngăho cătínhăch tănh ăđ ăcaoăcácăđ nhănúi,ăđ ăcaoădòngăthác…ă

S ăl aăch n,ăgi iăh năvƠăb ătríăch ăvi tătrênăb năđ ăcóă nhăh ngăr tăl năđ nă

ch tăl ng,ăt iătr ngăvƠătínhăm ăthu tăc aăb năđ ăVìăth ,ăb ătríăch ăvi tătrênăb năđ ă

c năb oăđ măcácăyêuăc uăsau:

- M iăch ăvi tăph iăg năv iăm tăđ iăt ngăđ aălý nh tăđ nh,ăkhôngănênăthi tăk ă

ch ăvi tăkhóăxácăđ nhănóăthu căvƠoăđ iăt ngănƠo,ăgơyăs ăhoƠiănghiăđ iăv iăng iă

s ăd ngăb năđ

- Ch ăvi tătrênăb năđ ăkhôngăđ călƠmăcheăl pă(ho călƠmăgiánăđo n)ănh ngăchiăti tăquanătr ngăc aăcácăđ iăt ngăđ aălý

- S ăphơnăb ăcácătiêuăđ ătrongăs ăt păh păc aăchúngăph năánhăđ căm tăđ ă

t ngăđ iăc aăcácăđ iăt ngăt ngă ngă ăđ aăph ng,ăb oăđ măđ căs ăcơnăđ i,ăhƠiă

hoà

Ch ăvi tătrênăb năđ ăngoƠiăch căn ngăd năđ ng,ăgi iăthích,ăb năthơnăchúngăcóă

kh ăn ngăph năánhănh ngăđ căđi măđ iăt ng,ăthôngăquaăhìnhăth căbi uăhi nănh ă

ki uăch ,ăđ ănghiêngăc aăch ăvƠăkíchăth c,ămƠuăs căc aăch ă

Hi nănayănh ăđưăthƠnhăquiă c,ăng iătaăl yăki uăch ăkhácănhauăk tăh păv iămƠuăs căđ ăth ăhi năcácălo iăđ iăt ngăkhácănhau.ăKi uăch ăđ ngămƠuăđenăho căđ ăchoăcácăđ iăt ngăhƠnhăchínhăậ chínhătr ,ăki uăch ănghiêngăxanhălamăchoăcácăđ iă

t ngăn că(thu ăv n),ăki uăch ănghiêngămƠuănơuăđ iăv iăcácăy uăt ăđ aăhình.ă ă

đ cătr ngăchoăđ ăl năho căgiáătr ,ăýăngh aăc aăcácăđ iăt ng,ăng iătaăth ngăbi uă

hi năthôngăquaăki uăvƠăkíchăth căc aăch ,ăvíăd ănh ăcácăc păhƠnhăchínhăđ căth ă

hi năthôngăquaăki uăvƠăkíchăth căch ăv.v…

Nh ăv y,ăch ăvi tălƠăm tăy uăt ăkhôngăth ăthi uătrênăb năđ ăvƠăt ănóăđưăđóngăvaiătròăc aăm tălo iăkíăhi uăb năđ ,ălƠmăt ngăthêmăgiáătr ăvƠăch tăl ngăb năđ ă

35

3.4 Các ph ng pháp bi u hi n b n đ

- Vi căphơnăchiaăcácăph ngăphápăbi uăhi năb năđ ătheoăcácătr ng phái biên

v ăb năđ ăkhácănhau:

+ Tr ngăpháiă nglô-X cxông:ăAnh,ăM ă

+Tr ngăpháiăÁo- că

+ Tr ngăpháiăPhápă

+ Tr ngăpháiăNgaă

- H th ng ký hi u b năđ có th xemănh ălƠăm t ngôn ng ngh thu tăđ c

bi t:ă óălƠăngônăng b năđ , nó th a mãn ba ch căn ngăc ăb n sau:

+ D ng đ i t ng (ho c c u trúc): hình v ký hi u g iăchoătaăliênăt ngăđ n

đ iăt ng c n ph n ánh

Vd: sông h ,ăđ m l y…

+ B n thân ký hi u ph i ch aătrongăđóăm t n i dung nƠoăđóăv s l ng,

ch tăl ng, c uătrúc,ăđ ng l c phát tri n c aăđ iăt ng c n ph n nh trên b năđ

+ Ký hi u trên b năđ ph i ph n nh vai trò c a đ i t ng trong không gian

và v trí t ng quan c a nó đ i v i các y u t khác Các ký hi uăđ c s p x p theo

m t quyăđ nh nh tăđ nh trong không gian

- H th ng ký hi uăquiă c b năđ :

Kí hi u b năđ có th d ngăđ h a, màu s c, ch và con s Các ký hi u trên

b năđ th ng các d ng ký hi uăđi m, ký hi u tuy n và ký hi u di n tích

+ Ký hi u đi m (point): áp d ng v iăđ iăt ngăđ a lý phân b theo nh ng

đi m riêng bi t (c t m c tr căđ a,ăđ iăt ng di n tích nh khi bi u hi n trên b năđ

không th theoăđ ng biên c aănóănh ănhƠ,ătr đi n, ) Các ký hi uăđ căđ tăđúngă

vào v trí c a hi năt ng, kích thu c ký hi uăđóăkhôngăc n theo t l

36

+ Ký hi u tuy n (polyline): là kí hi u d ngăđ ng dùng th hi n ranh gi i

(qu c gia, t nh, huy n,ăxư)ăhayăđ ngăgiaoăthông,ăsôngăngòi,ăđ ngădơyăđi n là

lo iăđ iăt ng phân b theo chi u dài Ngoài ra còn có d ng tuy n tínhăđ c bi tănh ă

đ ngăđ ng tr (đ ngăcaoăđ ,ăđ ng m n,ăđ ng nhi t ), các ký hi u ph i th hi n đúngăt l theo chi u dài, chi u r ng có th t ngăr ngăraăhaiăbênăđ ng trung tâm

+ Ký hi u di n tích (hay vùng: region): th hi n các hi năt ng phân b

theoăvùngănh ăcácăkhuăv c s d ngăđ tăđaiă(r ng, nông nghi p,ăđ m l y, ) Toàn

khu v c ph i v theo t l b năđ và gi i h n b iăđ ng biên ngoài c aănó,ăđ ng biênăngoƠiăđ c th hi n theo ký hi u d ngăđ ng (nét li n, ch m g ch, màu )

Trong khu v c th hi n b ng m t m uătôănƠoăđóăph n nh tính ch t c aăđ iăt ng

(khu tr ng lúa có m uătôăhìnhăcơyălúaămƠuăxanh,ăkhuăđôăth tôămƠuăđ sâm, )

H th ng kí hi u có kh n ngăvôăt năđ thi t k các kí hi u cho các lo i b năđ

nh s phân hóa các kí hi u theo hình d ng, kích th c, ph ng h ng, màu s c,

đ đ m nh t và c u trúc bên trong c a m i kí hi u,ăđ ng th i còn nh vào kh

n ngăph i h p gi a các lo i

S bi u hi n b năđ , ngoài nhi m v đ aăraăvƠăphơnăbi tăcácăđ iăt ng, hi n

t ng đ a lý đ c bi u hi n, còn ph iănêuălênăđ c nh ngăđ cătr ngăc aăcácăđ i

t ng, hi nă t ngă đóă nh ă s phân b không gian, hình d ng và s l ngă (đ nh

l ng), ch tăl ngă(đ nh tính), k c c uătrúc,ăđ ng l c phát tri n v.v n u có c a

chúng

Nh ăđưăbi t,ăcácăđ iăt ng, hi n t ng đ a lý có các d ng phân b r t khác

nhau:ăCóăđ iăt ng phân b theo đi m (đ nh v theo t ngăđi m riêng bi t)ănh ănhƠă

máy, h i c ng,ăcôngătrìnhăv năhoáă ;ătheo đ ng nh ăsôngăngòi,ăđ ng giao thông;