Củng cố khái niệm quan sát, thể nghiệm, liên tởng, tởng tợng và một số kiến thức kĩ năng nâng cao về làm văn.. Tiến trình dạy học Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt Câu hỏi 1 SGK Câu
Trang 1Ôn Tập về làm văn
A Mục tiêu bài học:
Giúp HS:
1 Nắm vững những kiến thức và kỹ năng về cách viết các kiểu văn bản đã học
2 Củng cố khái niệm quan sát, thể nghiệm, liên tởng, tởng tợng và một số kiến thức kĩ năng nâng cao về làm văn
B Phơng tiện thực hiện.
- SGK, SGV
- Thiết kế bài học
C Cách thức tiến hành
GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các phơng pháp đọc sách sáng tạo, gợi tìm; kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi
D Tiến trình dạy học
Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt
Câu hỏi 1 (SGK)
Câu hỏi 2
Câu hỏi 3
- Nhắc lại những kiểu văn bản đã học ở THCS:
Tự sự (miêu tả - biên bản) thuyết minh, nghị luận, hành chính công vụ
- Tóm tắt văn bản tự sự là viết hoặc kể lại một cách ngắn gọn những sự việc cơ bản xả ra đối với nhân vật chính
- Tóm tắt văn bản thuyết minh phải ngắn gọn, trình bày chính xác những ý chính của văn bản
đợc tóm tắt Tóm tắt phải trung thnàh với nguyên bản
Thực hành tóm tắt
Sử thi
Đam Săn gọi Mtao Mxây xuống đánh
Mtao Mxây múa gơm trớc vụng về không
Truyện cổ tích
Chử Đồng Tử: Hai
Cha con Chử
nghèo khổ đến
Trang 2Câu hỏi 4
a Tóm tắt bài khái quát về văn
học dân gian
đâm trúng Đam Săn
Đam Săn múa nhng không đâm thủng thịt Mtao Mxây Trời bày cho Đam Săn, Mtao Mxây ngã Đam Săn cắt đầu Mtao Mxây
Dân làng tôii tớ Mtao Mxây đi theo Đam Săn
- Lễ ăn mừng chiến thắng
nỗi chỉ có một cái khố Cha chết Chử Đồng
Tử không nỡ táng trần cho cha Cuộc gắp
gỡ với công chúa Tiên Dung bất ngờ,
tự nhiên và hai ngời nên vợ nên chồng Chử Đồng Tử học đợc phép lạ và truyền cho vợ
Một lâu đài nguy nga hiện lên Vua cha cho
là họ có ý làm phản, mang quân đến Toà nhà bay cả lên trời Bãi ấy gọi là bãi tự nhiên Đầm ấy gọi là
Đầm Nhất Dạ Hằng năm nhân dân thờ Chử Đồng Tử và Tiên Dung
Văn học dân gian là những sáng tác tập thể, truyền miệng, lu truyền trong nhân dân Đó là văn học của quần chúng lao động Văn học dân gian ra đời rất sớm Nó là bộ phận của nền văn học Việt Nam Văn học dân gian là văn học của nhiều dân tộc, có nội dung phong phú, là "sách
Trang 3giáo khoa về cuộc sống" Nó cung cấp những tri thức hữu ích góp phần phát huy truyền thống, tốt đẹp nh yêu nớc, hớng thiện, trong nhân nghĩa, giàu tình thơng Nó đặt nền mong cho nền văn học dân tộc Nhà thơ học ở ca dao, nhà văn học ở truyện cổ tích Các tác giả đã tiếp thu sáng tạo về nội dung và hình thức của văn học dân gian
Văn học dân gian Việt Nam có những đặc trng cơ bản Đó là tính truyền miệng và tính tập thể Truyền miệng là một phơng thức sáng tác, một nhu cầu văn hoá Đó là nhu cầu sáng tác và cảm nhận trực tiếp, giao tiếp trực tiếp giữa các thành viên trong cộng đồng Sáng tác tập thể là một phơng thức Một tác phẩm lúc đầu của cá nhân
lu truyền từ ngời này qua ngời khác, do truyền miệng mà mỗi ngời thêm bớt để rồi nó là của tập thể Từ ặyc trng này, văn học dân gian thờng
có nhiều dị bản, về nội dung văn học dân gian chỉ quan tâm những gì chung cho cả cộng đồng Những gì về t tởng, tình cảm của cá nhânh dễ bị xoá nhoà, quên đi Đặc trng thứ hai của văn học dân gian là ngôn từ và nghệ thuật phản ánh hiện thực Ngôn ngữ Văn học dân gian thờng giản dị
Đó là lời nói, lời hát, lời kể Nghệ thuật phản
ánh xuất phát từ cách nhìn, cách nghĩ, cách cảm của ngời ngày xa Theo họ những nhân vật vô tri cũng biết cảm, biết nói biết nghĩ Vì thế phản
ánh hiện thực của Văn học dân gian theo cách kì ảo, mô tả sự vật, sự việc theo trí tởng tợng Những thể loại chính của Văn học dân gian là truyện cổ dân gian, thơ ca dân gian và sân khấu dân gian Truyện cổ dân gian bao gồm thần
Trang 4b Viên Mai bàn về thơ (tóm
tắt)
Câu hỏi 5
Quan sát, tích luỹ, thể ngiệm
quan trọng nh thế nào đối với
việc làm văn tự sự, miêu tả,
biểu cảm, thuyết minh
Câu hỏi 6:
Quan sát tích cực có yêu cầu gì
khác với xem xét thông thờng
Câu hỏi 7 Liên tởng, tởng tợng
thoại, truyền thuyết, sử thi, truyện cổ tích, truyện cời, truyện ngụ ngôn Thơ ca dân gian bao gồm dân gian bao gồm ca dao, dân ca, tục ngữ, câu đố, hò, vè Sân khấu dân gian gồm tuồng đồ, chèo, cải lơng, múa rối nớc, múa rối cạn
Viên Mai bàn về thơ "Hễ làm ngời thì qúy thẳng, thơ văn thì quý cong", thơ xa cong Ví
nh bài "thăm bạn" của Vơng Tử Viên hay ngời Tống Vinh Mai Làm thơ vịnh mai mà liên tởng tới tấm lòng của cây Dơng Liễu, con mắt của chú chăn trâu, đấy là cong vậy, chuyên vịnh hoa mai thì thẳng mất rồi
- Một bài văn hay phải có ý mới, có tài liệu phong phú, ý hay Muốn vậy chỉ có thể nhờ vào quan sát, tích luỹ và thể nghiệm
Quan sát để lắm đợc sự vật, sự việc mà mắt th-ờng dễ bỏ qua Đó là những sự thay đổi, ẩn kín, những điều lặp đi lặp lại của mọi sự vật, sự việc Quan sát ở mọi trạng thái tính , động, bọ phận, toàn thể, đối sánh Quan sát kết hợp với liên t-ởng, tởng tợng và biết tích luỹ vốn sống Vì có tích luỹ vốn sống mới có nguồn ý dồi dào để viết văn
Thể nghiệm là một cách tích luỹ vốn sống quan trọng Vì thể nghiệm là sự nhạp thânh vào đối t-ợng biểu hiện niềm vui, nỗi đau của ngời khác Muốn miêu tả ngời keo kiệt thì nhà văn phải t-ởng tợng mình là một gã keo kiệt
Quan sát thông thờng là quan sát ngẫu hứng bề ngoài, quan sát không có mục đích Quan sát tích cực là quan sát có mục đích, phát hiện những điều ẩn chứa bên trong sự vật, sự việc
Trang 5là gì? Chúng có vai trò nh thế
nào đối với lập ý, nêu ví dụ
minh hoạ
Câu 8: Vận dụng liên tởng,
t-ởng tợng viết một đoạn văn tự
sự và biểu cảm
Quan sát còn thấy đợc quá trình thay đổi và quan sát ở mọi trạng thái Quan sát tích cực còn kết hợ với liên tởng, tởng tợng
a Liên tởng là hoạt động tâm lí của con ngời
từ việc này nghĩ sang việc khác, từ ngời này mà nghĩ đến ngời kia Có nhiều cách liên tởng, tởng tợng (tơng cận, tơng đồng đối sách, trái ngợc, nhân quả) Trong bài văn liên tởng thờng biểu hiện so sánh, ẩn dụ, hoán dụ
b Tởng tợng cũng là hoạt động tâm lí của con ngời, biến đổi các biểu tợng trong trí nhớ và sáng tạo hình tợng mới Thông qua tởng tợng ngời ta liên kết các cảm xúc, suy nghi lại với nhau toạ thành hình tợng mới Có 2 loại tởng t-ợng (tái tạo và sáng tạo) Tởng tt-ợng sáng tạo vô cùng quan trọng với làm văn
Ví dụ: Nguyễn Tuân liên tởng chợ Đồng xuân
-Hà Nội nh cái dạ dày của thành phố Nguyễn Trung Thành liên tởng dân làng Xô Man nh rừng Xà Nu
ý nghĩa mùa xuân
Tôi không hiểu vì sao từ rất nhiều năm trở lại
đây trong các trang báo tết của ta tự nhiên thiếu hẳn đi hình ảnh con chim én? Những con chim én bé nhỏ, thanh thoát báo tin mùa xuân
về, sải những đôi cánh trên những trang báo in màu mộc khổ rộng và hình thức nh thiếu một con chim én trong thế giới hội hoạ, mà trên những cánh đồng mới cấy xanh tơi mơn mởn
đang vào mùa xuân ở ngoài đời, đàn én cũng tha thớt đi?
Thật ra thì đâu phải nh điều tôi vừa nói Hoàn toàn không phải vậy: Đàn chim én vẫn đông
Trang 6đúc vẫn vẫy cánh bay xập xoè ở ngoài đời! Mỗi lần tống tiễn một năm cũ đi và đón nhận một năm mới về, nghe những ngời xung quanh nồng nhiệt và thành tâm chúc tụng nhau Tôi
cứ nghĩ mộtt cách đầy ngỡ ngàng lẫn sung s-ớng rằng: hỏi cái gì anh quan tâm và cho là hệ trọng nhất ở trên đời, thì chắc chắn tôi phải trả lời: Đó là niềm tin lẫn hi vọng khát khao
và bất diệt của con ngời ta vào lẽ phải tình
ng-ời, cùng mọi điều kiện tốt đẹp nh những cánh chim én ngoài đời không bao giờ mất.
(Nguyễn Minh Châu)
Hoa học trò
Phợng không thơm, phợng cha hẳn là đã
đẹp, nhng phợng đỏ và phợng nhiều, phợng có một linh hồn sắc sảo mênh mang.
Phợng không phải là một đoá, không phải
là vài cánh; phợng đây là cả một loạt, cả một vùng, cả một góc trời đỏ rực Mỗi hoa chỉ là một phần tử của cái xã hội thắm tơi; ngời ta quên đoá hoa, chỉ nghĩ đến cây, đến hàng, đến những tán lớn xoè ra, trên đậu khin khít bằng muôn vàn con bớm thắm Mầu hoa phợng chói lọi, sinh sống nh sắc máu ngời ấy là lời kêu bí của mùa hè; trong nắng chói trang, mùa hè thét lên những tiếng lửa.
Nhng hoa càng đỏ, lá lại càng xanh Vừa buồn mà lại vừa vui mới thực là nỗi niềm bông phợng Một làn gió hảy tới; từng đợt sóng rào rào trên biển hoa…
Ngời ta trồng hoa phợng trong thành và
Trang 7ngoài thành; và ngời ta hay trồng phợng trong các sân trờng Vì sao? Nhng dù trồng ở đâu, cũng chỉ có bọn học sinh yêu và hiểu hoa ph-ợng nhất Hoa phph-ợng là hoa học trò Còn ai quen với phợng bằng bọn cắp sách tới trờng một ngày hai buổi! Còn ai có linh hồn tơi thắm để quan hoài cùng với phợng thắm tơi? Mùa xuân, phợng ra lá Lá xanh um, mát rợi, ngon lành nh lá me non Lá ban đầu xếp lại, còn e; dần dần xoè ra cho gió đa đẩy Lòng cậu học trò phơi phới làm sao! Cậu chăm lo học hành, rồi lâu cũng vô tâm quên màu lá phợng Một hôm, bỗng đâu trên những cành cây báo ra một tin thắm: mùa hoa phợng bắt đầu! Đến giờ chơi, học trò ngạc nhiên trông: hoa nở lúc nào mà bất ngờ dữ vậy! Bình minh của hoa phợng là một màu đỏ còn non, nếu có ma lại càng tơi dịu Ngày xuân dần hết số hoa tăng, màu cũng đậm dần Rồi hoà nhịp với mặt trời chói lọi, màu phợng mạnh mẽ kêu vang; hè đến rồi! Khắp thành phố bỗng rực lên, nh tết đến nhà nhà đều dán câu đối đỏ Sớm mai thức dậy, cậu học trò thức dậy, cậu học trò vào hẳn trong mùa ph-ợng; thôi, nghỉ hè sắp đến đây! Mùa thi cử sắp
đến!
Các chàng vui tay nhặt cánh phợng trên
cỏ xanh, lẫn thẫn nh bùi ngùi Có ngời bở vào sách ép, có ngời bỏ cả vào th gửi đi Hoa ph-ợng tơi, tơi nhng mà tơi quá quắt; hoa phph-ợng
đẹp nhng mà đẹp não nùng Ai xui hoa phợng nhiều nh vậy? Ai dạy hoa phợng cái màu xa xăm? Phợng vui cái vui tơi nh là làm cho thái
Trang 8Các bài còn lại HS về nhà làm
quá để che dấu cái sầu uất.
Phợng cứ nở Phợng cứ rơi Bao giờ cũng
có hoa phợng rơi, bao giờ cũng có hoa phợng
nở Nghỉ hè đã đến Học sinh sửa soạn về nhà Nhà cha về, cái gia vui đâu cha thấy, chỉ thấy
xa trờng, rời ban buồn biết bao! Những cuộc tình duyên giữa bạn bè, đến lúc chia rẽ, rẽ chia dới màu hoa phợng nằm trong hồn Ph-ợng xui ta nhớ cái gì đâu Nhớ ngời sắp xa, còn đứng trớc mặt… Nhớ một bãi biển sóng chấp choá,… Nhớ một tra hè gà gáy khan,… Nhớ một thành xa son uể oải…
… Thôi học trò đã về hết, hoa phợng ở lại một mình Phợng đứng canh gác nhà trờng, sân trờng Hè đang thịnh, mọi nơi đều buồn bã, trờng ngủ cây cối cũng ngủ Chỉ có hoa ợng thức để làm vui cho cảnh trờng Hoa ph-ợng thức, nhng thỉnh thoảng cũng mệt nhọc, muốn lim dim Gió qua, hoa giật mình, một cơn hoa rụng.
Cứ nh thế, hoa học trò thả những cánh son xuống cỏ, đến từng giây phút xa bọn học sinh.
Hoa rơi, rơi… Hoa phợng ma Hoa phợng khóc Trờng tẻ ngắt, không tiếng trống, không tiếng ngời Hoa phợng mơ, hoa phợng nhớ Ba tháng trời đằng đẵng hoa phợng đẹp với ai, khi học sinh đã xa rồi.
( Xuân Diệu) Yêu cầu: Làm đầy đủ