Trong khuôn khổ bài viết này tôi muốn tập trung đề cập những vấn đề liên quan đến khái niệm tự học, nội dung hoạt động tự học, các hình thức dạy tự học, đặc biệt là quan tâm đến các biện
Trang 1NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔN DẠY QUA VIỆC HƯỚNG
DẪN TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG THCS
QUẢNG CHÂU
PhÇn thø nhÊt : Më ®Çu 1.Lý do chọn đề tài
Vấn đề tự học tự đào tạo của người học đã được Đảng, Nhà nước quan tâm quán
triệt sâu sắc từ nhiều năm qua Nghị quyết Trung ương V khóa 8 từng nêu rõ: “ Tập trung sức nâng cao chất lượng dạy và học, tạo ra năng lực tự học, tự sáng tạo của học sinh, Bảo đảm mọi điều kiện và thời gian tự học cho học sinh, phát triển mạnh mẽ phong trao tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân”.
Trên tinh thần ấy, rõ ràng Đảng ta đã coi tự học, tự đào tạo là vấn đề mấu chốt có
vị trí cực kì quan trọng trong chiến lược giáo dục - đào tạo của đất nước Trong khuôn khổ bài viết này tôi muốn tập trung đề cập những vấn đề liên quan đến khái niệm tự học, nội dung hoạt động tự học, các hình thức dạy tự học, đặc biệt
là quan tâm đến các biện pháp rèn luyện kĩ năng tự học cho học sinh Để từ đó thúc đẩy quá trình rèn luyện kĩ năng tự học cho học sinh, góp phần vào công cuộc đổi mới phương pháp dạy học, không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường
Như vậy, năng lực tự học của học sinh vừa là yêu cầu, vừa là điều kiện để nâng cao chất lượng đào tạo Tổ chức hoạt động tự học một cách hợp lý, khoa học, có chất lượng, hiệu quả là trách nhiệm của giáo viên, học sinh và toàn bộ lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của tự học, trong những năm qua nhà trường luôn quan tâm đến quản lý hoạt động tự học của học sinh Tuy nhiên, chất lượng tự học của học sinh còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội Nguyên nhân chủ yếu là do chất lượng đầu vào thấp, học sinh chưa có kỹ năng và phương pháp học tập khoa học, hợp lý Trong khi đó, việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên còn chậm, chủ yếu vẫn là truyền thụ kiến thức trong chương trình, chưa tập trung nhiều đến đổi mới phương
Trang 2phỏp dạy học Cụng tỏc quản lý hoạt động tự học chủ yếu vẫn là quản lý hành chớnh, chưa thực sự cú hỡnh thức tổ chức và biện phỏp quản lý phự hợp Từ những tồn tại trờn, việc tỡm ra cỏc biện phỏp quản lý để nõng cao chất lượng
tự học của học sinh nhà trường là nhiệm vụ hết sức cấp thiết đối với trường THCS Quảng Chõu trong giai đoạn hiện nay Do đú tụi chọn đề tài: " NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MễN DẠY QUA VIỆC HƯỚNG DẪN PP TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG THCS ”
Phần thứ hai : Nội dung nghiên cứu
1 Thực trạng (vấn đề nghiên cứu)
1.1.Những vấn đề lý luận về tự học.
"Tự học là quỏ trỡnh lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xó hội, lịch sử trong thực tiễn hoạt động cỏ nhõn bằng cỏch thiết lập cỏc mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với cỏc mụ hỡnh phản ỏnh hoàn cảnh thực tại, biến tri thức của loài người thành vốn tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo của bản thõn chủ thể" [35]
"Tự học là cụng việc tự giỏc của mỗi người do nhận thức được đỳng đắn vai trũ quyết định của nú đến sự tớch lũy kiến thức cho bản thõn, cho chất lượng cụng việc mỡnh đảm nhiệm, cho sự tiến bộ xó hội" [17, tr.1]
Những quan điểm trờn về tự học tuy khỏc nhau, nhưng đều chung bản chất đú
là sự tự giỏc và kiờn trỡ cao; sự tớch cực, độc lập và sỏng tạo của người học
trong học tập Do đú, cú thể khỏi quỏt chung: Tự học là hoạt động độc lập, chủ yếu mang tớnh cỏ nhõn của người học trong quỏ trỡnh nhận thức, học tập để cải biến nhõn cỏch, nú vừa là phương tiện vừa là mục tiờu của quỏ trỡnh đào tạo.
Hoạt động tự học được coi là hoạt động cú tổ chức của người học, diễn ra dưới cỏc dạng khỏc nhau:
- Tự học diễn ra dưới sự điều khiển trực tiếp của người dạy và những phương tiện kỹ thuật trờn lớp, trong đú người học phỏt huy hết những năng lực, phẩm chất như nghe giảng, ghi chộp bài, phõn tớch, khỏi quỏt hoỏ v.v để tiếp thu những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà người dạy định hướng cho
Ở dạng tự học này giỏo viờn đúng vai trũ chủ đạo, do đú thụng qua việc thiết
Trang 3kế bài giảng, giáo viên phải tạo điều kiện phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
- Tự học diễn ra dưới sự điều khiển gián tiếp của người dạy, lúc này người học phải tự sắp xếp thời gian, điều kiện cơ sở vật chất để tự học, tự củng cố, tự đào sâu những tri thức hoặc tự hình thành những kỹ năng, kỹ xảo theo yêu cầu của nội dung đã được hướng dẫn
Đây là dạng tự học diễn ra ngoài giờ lên lớp dưới sự quản lý của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường Các lực lượng trong nhà trường chủ yếu đóng vai trò gián tiếp thông qua yêu cầu các nội dung tự học, còn lực lượng trực tiếp quản lý hình thức tự học này chính là xã hội và gia đình học sinh
- Tự học độc lập nhằm thoả mãn nhu cầu hiểu biết riêng, mở rộng tri thức ở bên ngoài Đây là dạng tự học ở mức độ cao nhất, đòi hỏi tính tự giác cao của người học nên biện pháp quản lý tốt nhất là quản lý nhiệm vụ học tập hay sản phẩm người học hoàn thành
Như vậy, phạm vi của tự học là rất rộng, đề tài không nghiên cứu các biện pháp quản lý dạng hoạt động tự học độc lập của học sinh mà chỉ tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trong và ngoài thời gian lên lớp, dưới sự tổ chức của nhà trường thông qua sự điều khiển trực tiếp hay gián tiếp của giáo viên
Vị trí vai trò của tự học: đánh giá về vai trò, tầm quan trọng của tự học, Chủ
tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy: “Về cách học tập phải lấy tự học làm cốt”
Quá trình tự học như thế có thể hiểu là sự chuyển hoá quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục, là sự biến đổi bản thân trở nên có thêm giá trị bằng nỗ lực của chính mình để chiếm lấy giá trị bên ngoài, là một hành trình nội tại được
“cắm mốc” bởi kiến thức, phương pháp tư duy và thực hiện tự phê bình để tự hiểu bản thân mình
Các lý luận trên không có nghĩa là xem nhẹ vai trò, trách nhiệm của giáo viên trong quá trình dạy học mà giáo viên đóng vai trò chủ đạo, kích thích, động viên, dẫn đường cho học sinh học tập có hiệu quả và đúng cách Thông qua tự học giúp học sinh nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và nghề nghiệp trong
Trang 4tương lai; giúp học sinh không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập khi còn học trong trường, đồng thời giúp học sinh rèn luyện nhân cách, hình thành nền nếp làm việc khoa học, rèn luyện ý chí phấn đấu, đức kiên trì, óc phê phán và hứng thú học tập; không ngừng làm phong phú, hoàn thiện thêm vốn hiểu biết của mình, giúp họ tránh được lạc hậu trước sự “bùng nổ thông tin” trong thời đại hiện nay.
Tự học đối với học sinh còn có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm giúp các em rèn luyện thói quen lao động trí óc, khả năng suy nghĩ, phán đoán độc lập, rèn luyện phẩm chất tự giác, tự giáo dục, ý thức chấp hành nội quy, kỷ luật của nhà trường , xây dựng thái độ, đạo đức của người học sinh ,kỹ năng tự hoàn thiện bản thân để có thể vận dụng linh hoạt trong thực tiễn sau này
Từ những phân tích trên có thể thấy tự học đóng vai trò quyết định đến sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh, bởi nhân cách người học sinh chính
là phẩm chất và năng lực được hình thành và phát triển trong quá trình đào tạo tại nhà trường phổ thông
Tự học là mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học
Từ lâu các nhà sư phạm đã nhận thức rõ ý nghĩa của phương pháp dạy tự học Trong quá trình hoạt động dạy học (DH) giáo viên (GV) không chỉ dừng lại
ở việc truyền thụ những tri thức có sẵn, chỉ cần yêu cầu học sinh ghi nhớ mà quan trọng hơn là phải định hướng, tổ chức cho học sinh tự mình khám phá ra những qui luật, thuộc tính mới của các vấn đề khoa học Giúp học sinh không chỉ nắm bắt được tri thức mà còn biết cách tìm đến những tri thức ấy Thực tiễn cũng như phương pháp dạy học hiện đại còn xác định rõ: càng học lên cao thì tự học
càng cần được coi trọng, nói tới phương pháp dạy học thì cốt lõi chính là dạy tự học Phương pháp tự học là cầu nối giữa học tập và nghiên cứu khoa học
Bồi dưỡng năng lực tự học là phương cách tốt nhất để tạo ra động lực mạnh
mẽ cho quá trình học tập.
Một trong những phẩm chất quan trọng của mỗi cá nhân là tính tích cực, sự chủ động sáng tạo trong mọi hoàn cảnh Đó là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục là hình thành phẩm chất đó cho người học Bởi từ đó nền giáo
Trang 5dục mới mong đào tạo ra những lớp người năng động, sỏng tạo, thớch ứng với mọi thị trường lao động, gúp phần phỏt triển cộng đồng Cú thể xem tớnh tớch cực (hỡnh thành từ năng lực tự học) như một điều kiện, kết quả của sự phỏt triển nhõn cỏch thế hệ trẻ trong xó hội hiện đại Trong đú hoạt động tự học là những biểu hiện sự gắng sức cao về nhiều mặt của từng cỏ nhõn người học trong quỏ trỡnh nhận thức thụng qua sự hưng phấn tớch cực Mà hưng phấn chớnh là tiền đề cho mọi hứng thỳ trong học tập Cú hứng thỳ người học mới cú được sự tự giỏc say
mờ tỡm tũi nghiờn cứu khỏm phỏ Hứng thỳ là động lực dẫn tới tự giỏc Tớnh tớch cực của con người chỉ được hỡnh thành trờn cơ sở sự phối hợp ngẫu nhiờn giữa hứng thỳ với tự giỏc Nú bảo đảm cho sự định hỡnh tớnh độc lập trong học tập
Tự học giỳp cho mọi người cú thể chủ động học tập suốt đời, học tập để
khẳng định năng lực phẩm chất và để cống hiến Tự học giỳp con người thớch ứng với mọi biến cố của sự phỏt triển kinh tế - xó hội Bằng con đường tự học mỗi cỏ nhõn sẽ khụng cảm thấy bị lạc hậu so với thời cuộc, thớch ứng và bắt nhịp nhanh với những tỡnh huống mới lạ mà cuộc sống hiện đại mang đến, kể cả những thỏch thức to lớn từ mụi trường nghề nghiệp Nếu rốn luyện cho người học cú được phương phỏp, kĩ năng tự học, biết linh hoạt vận dụng những điều đó học vào thực tiễn thỡ sẽ tạo cho họ lũng ham học, nhờ đú kết quả học tập sẽ ngày càng được nõng cao Với những lớ do nờu trờn cú thể nhận thấy, nếu xõy dựng được phương phỏp tự học, đặc biệt là sự tự giỏc, ý chớ tớch cực chủ động sỏng tạo
sẽ khơi dậy năng lực tiềm tàng, tạo ra động lực nội sinh to lớn cho người học
1.2 Thực trạng (vấn đề nghiên cứu)
Cỏch dạy của giỏo viờn Trong thực tế dạy học hiện nay việc ỏp dụng phương
phỏp dạy học hướng dẫn học sinh tự học của giỏo viờn ở tất cả cỏc mụn học núi chung cũn gặp rất nhiều lỳng tỳng và khú khăn Cỏch học của học sinh vẫn đơn giản là cố gắng hoàn thành hết số bài tập GV giao về nhà (bằng mọi cỏch cú thể), và học thuộc trong vở ghi đối với cỏc mụn học thuộc Đối với giỏo viờn thỡ chỉ quen thuộc với cỏch kiểm tra bài cũ đầu giờ cốt sao cho đủ số lần điểm miệng Việc kiểm tra định kỳ chỉ đơn giản là thực hiện theo phõn phối chương
Trang 6trỡnh, trước khi kiểm tra sẽ giới hạn cho học sinh một phần kiến thức……
Thực tế, giỏo viờn thường soạn bài bằng cỏch sao chộp lại SGK hay từ thiết kế bài giảng, khụng dỏm khai thỏc sõu kiến thức, chưa sỏt với nội dung chương trỡnh, hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức giải quyết những vấn đề từ nhỏ đến lớn trong thực tế đời sống và sản xuất Khi dạy thường nặng về thụng bỏo, khụng
tổ chức hoạt động học tập cho cỏc em, khụng dự kiến được cỏc biện phỏp hoạt động, khụng hướng dẫn được phương phỏp tự học Mặt khỏc, phương phỏp dạy học phổ biến hiện nay vẫn theo "lối mũn", giỏo viờn truyền đạt kiến thức, học sinh thụ động lĩnh hội tri thức Thậm chớ cú giỏo viờn cũn đọc hay ghi phần lớn nội dung lờn bảng cho học sinh chộp nội dung SGK Việc sử dụng cỏc phương tiện dạy học: phiếu học tập, tranh ảnh, băng hỡnh, bản trong… chỉ dựng khi thi giỏo viờn hay cú đoàn thanh tra, kiểm tra đến dự, cũn
chay"………
Do việc truyền đạt kiến thức của giỏo viờn theo lối thụ động nờn rốn luyện kỹ năng tự học cũng như việc hướng dẫn tự học của giỏo viờn cho học sinh khụng được chỳ ý làm cho chất lượng giờ dạy khụng cao
Những năm gần đây, số giáo viên cao tuổi thờng giảng dạy dựa vào kinh nghiệm là chính, việc tự học ít Số giáo viên có trình độ đào tạo chuẩn lại phải
Trang 7dạy kiêm nhiệm những môn trái ban, do đó gặp nhiều khó khăn trong việc truyền thụ kiến thức một cách sâu rộng Một phần không nhỏ giáo viên chỉ truyền thụ kiến thức sách vở, việc mở rộng nâng cao kiến thức cho học sinh còn hạn hẹp, làm cho bài giảng thiếu sinh động, khô khan, trong khi yêu cầu bài giảng cần sự hiểu biết kiến thức sách vở và kiến thức thực tế cuộc sống và sự phát triển xã hội.Việc sử dụng lối mòn kiến thức, sự hiểu biết thông tin và sức ỳ quá lớn trong việc câu nệ vào SGK, sao chép giáo án cũ, kiến thức bất cập làm cho bài giảng
đơn điệu, kém tính thuyết phục.
Thực trạng việc tự học, tự bồi dỡng của giáo viên còn sơ sài, hạn chế và
đơn điệu Nhiều giáo viên cho rằng chỉ cần tham gia các lớp học bồi dỡng do Phòng Giáo dục tổ chức là đủ Việc tự học, nâng cao kiến thức, cập nhật thông tin, trau dồi chuyên môn nghiệp vụ chỉ thể hiện ở một bộ phận nhỏ giáo viên thực sự say mê với nghề Việc dự giờ, đánh giá và đúc rút kinh nghiệm nhiều khi còn nặng tính hình thức hoăc cốt dự cho đủ số giờ quy định, còn việc dự giờ nhằm đóng góp cho bạn và rút ra bài học cho mình thì còn khá thờ ơ Bên cạnh
đó, việc chủ động tìm kiếm các thông tin trong sách báo, tài liệu tham khảo nhằm bổ xung cho bài dạy còn rất hạn chế Đôi lúc, việc nghiên cứu, chuẩn bị cho bài giảng còn cha thực sự nghiêm túc ở một số bộ phận giáo viên.
Việc đổi mới phơng pháp dạy học còn mang nặng tính hình thức, gò bó, gợng ép Nhiều khi chỉ thực sự thể hiện khi có giờ dự, giờ thanh tra, kiểm tra.
Việc sử dụng TBDH thiếu thờng xuyên và hớng dẫn học sinh sử dụng đồ dụng TBDH còn lúng túng , thiếu tự tin và hiệu quả thấp.
Thực trạng học của học sinh:
Một bộ phận học sinh Vẫn đơn giản là cố gắng hoàn thành hết số bài tập GV giao về nhà (bằng mọi cỏch cú thể), và học thuộc trong vở ghi đối với cỏc mụn
học thuộc Qua quỏ trỡnh giỏo dục, tụi nhận thấy rằng đa số cỏc học sinh
yếu kộm là những học sinh cỏ biệt, vào lớp khụng chịu chỳ ý chuyờn tõm vào việc học, về nhà thỡ khụng xem bài, khụng chuẩn bị bài, cứ đến giờ học thỡ cắp sỏch đến trường, nhiều khi học sinh cũn khụng biết ngày đú học
Trang 8môn gì, vào lớp thì không chép bài vì lí do là không có đem đồ dùng tập học của môn đó.
Còn một bộ phận không ít học sinh thì không xác định được mục đích của việc
học, học để có điều kiện đi chơi, đến lớp thì lo chọc phá bạn bè, gọi đến thì không biết trả lời, đang giờ học thì xin ra ngoài để chơi Học sinh chưa tự giác
học, chưa có động cơ học tập, chưa có quyết tâm học tập Nhiều học sinh đuối
sức trong học tập, không theo kịp các bạn (thiếu kiến thức, kỹ năng, khả năng để học tập lớp đang học, sinh ra chán học, sợ học
- Học sinh không có thời gian cho việc tự học: Với một vùng nông
thôn nghèo, đa số người dân sống bằng nghề làm ăn xa để kiếm sống Tuy nhiên, các bậc phụ huynh cứ nghĩ học sinh đến trường, học những gì giáo viên giảng là đủ rồi mà còn chưa chú ý đến vấn đề tự học của học sinh Một số bộ phận học sinh thì cha mẹ đi làm, phải làm công việc nhà, chăm sóc em nhỏ… Một số học sinh đi học thất thường, ham chơi, la cà quán xá Học sinh chưa có phương pháp học tập khoa học, hầu hết là học thụ động, lệ thuộc vào các loại sách bài giải (chép bài tập vào vở nhưng không hiểu gì cả ), học vẹt, không có khả năng vận dụng kiến thức, trong thi cử thì quay cóp và tài liệu Học sinh yếu không chịu đi học phụ đạo
- Học sinh bị hổng kiến thức từ lớp nhỏ: Đây là một điều không thể phủ
nhận, với chương trình học tập hiện nay, để có thể học tốt, đặc biệt là các môn như Toán, Văn, Anh văn… để việc học tập có kết quả đòi hỏi trước đó học sinh phải vốn kiến thức nhất định Tuy nhiên, hiện nay rất nhiều học sinh đã không có được những vốn kiến thức cơ bản ngay từ lớp nhỏ, từ đó càng lên các lớp lớn hơn, học những kiến thức mới có liên quan đến những kiến thức cũ thì học sinh
đã quên hết cho nên việc tiếp thu kiến thức mới trở thành điều rất khó khăn đối với các em
- Khả năng phân tích tổng hợp, so sánh còn hạn chế, chưa mạnh dạn
trong học tập do hiểu chưa sâu, nắm kiến thức chưa chắc, thiếu tự tin Khả năng
Trang 9chỳ ý và tập trung vào bài giảng của giỏo viờn khụng bền, lười suy nghĩ, cũn trụng chờ thầy cụ giải giỳp, trỡnh độ tư duy, vốn kiến thức cơ bản lớp dưới cũn hạn chế Đọc chậm, đọc sai, viết chậm, viết sai đặc biệt là mụn ngoại ngữ Khụng biết làm tớnh, yếu cỏc kỹ năng tớnh toỏn cơ bản, cần thiết
- Việc học của hs còn nặng đối phó, học vẹt ( Kiểm tra thì học không thì
thôi , thậm chí nhiều hiện tợng trốn học để chơi trò điện tử ) Văn hoá "mạng"
đang là nỗi băn khoăn của nhiều bậc phụ huynh và xã hội (Những bài học kinh nghiệm hiệu quả “ Góc học tập, “ Nhóm học tập , bạn đi về “ và khẩu hiệu “ Đi truy về trao sáng xào ,tôí học”… “Xõy dựng kế hoạch học tập” không đợc kế thừa , phát huy trong điều kiện mớí ),
2 Những giải pháp
2.1.Đổi mới phơng pháp dạy học.( Theo tinh thần giờ dạy giỏi là giờ hớng dẫn
học sinh tự học tốt nhất )
- Đổi mới về quan niệm ,nhận thức cho cỏn bộ GV về ỏp dụng cỏc PPDH mới
để nõng cao hiệu quả hiệu quả dạy học.Tăng cường duy trỡ tỷ lệ thớch hợp việc sinh hoạt cỏ nhõn, sinh hoạt nhúm giữa tiết học chớnh khúa với tiết học thờm buổi chiều bồi dưỡng học sinh giỏi và phụ đạo học sinh yếu kộm Tổ chuyên môn phối hợp với đoàn đội tổ chức câu lạc bộ môn học, Nhà tờng chỉ đạo
đoàn đội phối kết hợp đoàn địa phơng thăm và kiểm tra gúc học tập việc tự học ở nhà của học sinh Phối hợp với ban văn hóa xã xây dựng nề nếp thói quen tự học buổi tối ở nhà thông qua “tiếng loa chất lợng.”
-Tăng cường cỏc TB dạy học mua sắm thờm TB mới Nõng cao năng lực sử dụng TB cho GV theo đặc trưng từng bộ mụn
-Đổi mới KTĐG theo hướng giảm thiểu kiểm tra việc thuộc lũng kiến thức ,tăng cường kiểm tra kĩ năng vận dụng kiến thức trong cỏc tỡnh huống thực tiễn
2.2.1.Xõy dựng động cơ học tập.
- Tổ chức hội thảo ở mỗi lớp với nội dung: Xỏc định mục đớch đụng cơ học tập
và phổ biến kinh nghiệm học tập Động cơ học tập phải trả lời cõu hỏi học để
Trang 10làm gì ? ( Đó là : Học để để ngày mai lập thân lập nghiệp và vì trách nhiệm báo đáp với cha mẹ gia đình và phục vụ quê hương đất nước hoặc Học để biết, học
để làm, học để chung sống với người khác và học để khẳng định mình – đó là 4 trụ cột của UNETCO Tổ chức giáo dục thế giới xác định cho giáo dục trong thế
kỷ 21 )
- Khơi gợi hứng thú học tập để trên cơ sở đó ý thức tốt về nhu cầu học tập
Người học tự xây dựng cho mình động cơ học tập đúng đắn là việc cần làm đầu tiên Bởi vì, thành công không bao giờ là kết quả của một quá trình ngẫu hứng
tùy tiện thiếu tính toán Nhu cầu xã hội và thị trường lao động hiện tại đặt ra cho mỗi người những tố chất cần thiết chứ không phải là những điểm số đẹp, những
tờ giấy khen như vật trang sức vào đời mà không có thực lực vì động cơ học tập lệch lạc Có động cơ học tập tốt khiến cho người ta luôn tự giác say mê, học tập với những mục tiêu cụ thể rõ ràng với một niềm vui sáng tạo bất tận
Trong rất nhiều động cơ học tập của học sinh, có thể khuôn tách thành hai nhóm
cơ bản:
- Các động cơ hứng thú nhận thức
- Các động cơ trách nhiệm trong học tập
Thông thường các động cơ hứng thú nhận thức hình thành và đến được với người học một cách tự nhiên khi bài học có nội dung mới lạ, thú vị, bất ngờ, động và chứa nhiều những yếu tố nghịch lí, gợi sự tò mò Động cơ này sẽ xuất hiện thường xuyên khi GV biết tăng cường tổ chức các trò chơi nhận thức, các cuộc thảo luận hay các biện pháp kích thích tính tự giác tích cực từ người học vi du………
Động cơ nhiệm vụ và trách nhiệm thì bắt buộc người học phải liên hệ với ý thức
về ý nghĩa xã hội của sự học Giống như nghĩa vụ , trách nhiệm đối với gia đình, thầy cô, uy tín danh dự trước bạn bè…Từ đó các em mới có ý thức kỉ luật trong học tập, nghiêm túc tự giác thực hiện mọi nhiệm vụ học tập, những yêu cầu từ
GV, phụ huynh, tôn trọng mọi qui định của nhà trường và sự điều chỉnh của tập thể
Trang 11Cả hai động cơ trên không phải là một quá trình hình thành tự phát, cũng chẳng được đem lại từ bên ngoài mà nó hình thành và phát triển một cách tự giác thầm lặng từ bên trong Do vậy người GV phải tùy đặc điểm môn học, tùy đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi của đối tượng để tìm ra những biện pháp thích hợp nhằm khơi dây hứng thú học tập và năng lực tiềm tàng nơi học sinh Và, điều quan trọng hơn là tạo mọi điều kiện để các em tự kích thích động cơ học tập của mình
Đối với phần đông những người trẻ, việc tạm gác những thú vui, những trò giải trí hấp dẫn nhất thời để toàn tâm toàn sức cho việc học là hai điều có ranh giới vô cùng mỏng manh Nó đòi hỏi sự quyết tâm cao và một ý chí mạnh mẽ cùng nghi lực đủ để chiến thắng chính bản thân mình Đối với người trưởng thành, khi mục đích cuộc đời đã rõ, ý thức trách nhiệm đối với công việc đã được xác định và sự học đã trở thành niềm vui thì việc xác định động cơ thái độ học tập nói chung không khó khăn như thế hệ trẻ Tuy nhiên không phải là hoàn toàn không có Vì suy cho cùng ai cũng có những nhu cầu riêng và từ đó có những hứng thú khác nhau Vấn đề là phải biết kết hợp biện chứng giữa nội sinh và ngoại lực, tức là hứng thú nhận thức, hứng thú trách nhiệm được đánh thức, khơi dậy trên cơ sở những điều kiện tốt từ bên ngoài Trong đó người thầy đóng vai trò chủ đạo
2.2.2./ Xây dựng kế hoạch học tập
Đối với bất kì ai muốn việc học thật sự có hiệu quả thì mục đích, nhiệm vụ
và kế hoạch học tập phải được xây dựng cụ thể, rõ ràng Trong đó kế hoạch phải được xác định với tính hướng đích cao Tức là kế hoạch ngắn hạn, dài hơi thậm chí từng môn, từng phần phải được tạo lập thật rõ ràng, nhất quán cho từng thời điểm từng giai đoạn cụ thể sao cho phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của mình Nếu việc học dàn trải thiếu tập trung thì chắc chắn hiệu quả sẽ không cao Sau khi đã xác định được trọng tâm, phải sắp xếp các phần việc một cách hợp lí logic
về cả nội dung lẫn thời gian, Điều đó sẽ giúp quá trình tiến hành việc học được trôi chảy thuận lợi
2.3 Dạy phương pháp tự học cho học sinh
2.3.1 Tự mình nắm vững nội dung tri thức
Trang 12Trên lớp học, phải biết chú ý lắng nghe lời thầy giảng, tập trung tư tưởng theo dõi một cách không thụ động , biết đề xuất những thắc mắc, những chỗ chưa hiểu được rõ để thầy giải đáp, cùng với người thầy xây dựng bài giảng Thầy chú
ý phát huy năng lực trí tuệ của trò, trò biết tự phát huy để hưởng ứng.Trò là chủ thể là thế, trò không phải nhân vật thụ động, tiếp thu máy móc Kinh nghiệm của
……… Nếu nói bí quyết để học giỏi cũng bắt đầu từ đây Chúng ta thường thấy có những học sinh, con nhà nghèo về nhà thường phải làm việc giúp đỡ gia đình nhưng vẫn học giỏi, chính là đã biết
cách học như trên , họ đã hiểu bài, thuộc bài ngay tại lớp Đã từ lâu, các thầy
giáo giảng dạy có kinh nghiệm cũng đã đề ra phương pháp dạy và học đạt yêu cầu này
Thời gian tự học ở nhà cũng rất quan trọng, đây là lúc học sinh có nhiều thời giờ suy ngẫm, đào sâu vấn đề, tiếp tục đề xuất những thắc mắc để thầy giải đáp, suy nghĩ liên hệ hoặc vận dụng vào thực tế Đây cũng là cách để tri thức khắc sâu trong bộ óc, khó bị quên lãng và trở thành hữu ích, là cách học kết hợp với hành
mà Bác Hồ luôn luôn nhắc nhở Việc học ở nhà còn phải làm tốt việc chuẩn bị trước theo yêu cầu của từng bài giảng Những học sinh xuất sắc thường phải học
……… Những em nhà nghèo học giỏi phải tranh thủ thời gian và cách học này đã giúp các em thành công Trong việc đẩy mạnh phương pháp tự học ,cũng cần chú ý đến sự tương trợ, giúp đỡ nhau trong học tập tức là vấn đề “học thầy không tày học bạn” như ông cha ta đã từng đúc kết Vấn đề này trước đây nhiều trường đã làm có kết quả tốt Trường THCS Quảng Châu đã tổ chức cho học sinh học theo nhóm, bố trí học sinh giỏi kèm học sinh yếu Phòng giáo dục Quảng xương trong những năm qua , từ giữa tháng 11/06 đã yêu cầu giáo viên giỏi phụ đạo, tổ chức học sinh giỏi kèm học sinh yếu Kết quả kết thúc học kỳ một, số học sinh yếu môn toán giảm 4,5%, số học sinh yếu môn tiếng Việt giảm 3,1% so với đầu năm (Qua báo cáo tông kết năm học ngày 2/6/07) Đây là một cách phát động quần chúng học sinh cùng
Trang 13chung sức với thầy giáo và nhà trường giải quyết vấn đề chất lượng Học sinh kém học bạn, hỏi bạn cũng dễ dàng, thoải mái hơn do đó dễ tiến bộ Học sinh giỏi giúp đỡ bạn thì tự mình cũng giỏi thêm Mặt khác tinh thần đoàn kết trong lớp học cũng được tăng tiến Ta không sợ sự tiêu cực, học thì ít, đàm đúm, chơi bời thì nhiều hoặc tụ tập để chép bài của nhau, một khi có sự theo dõi, chỉ đạo chặt chẽ Những cách học trên, tưởng như không có gì mới nhưng thực ra vẫn xa
lạ và khó thực hiện với không ít học sinh hiện nay ở trong lớp, những học sinh này thường không tập trung nghe giảng, hiểu bài lơ mơ, có em nghịch ngợm hoặc hay nói chuyện, ít tham gia vào việc xây dựng bài Bố mẹ lo cho con, phải cho con đi học thêm, thành tràn lan, có em tiến bộ nhiều, nếu biết hối cải, có em tiến bộ chẳng là bao
Thay đổi phương pháp học của học sinh đòi hỏi sự nỗ lực, tâm huyết của giáo viên và nhà trường và phải xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho các em, thì học mới say mê, thay đổi phương pháp dạy và kiểm tra của giáo viên nhất là đổi mới vấn đề thi cử, ra đề của các cấp có thẩm quyền vì người ta thưòng nói: dạy học, thi cử như thế nào thì học sinh học như thế Khối lượng kiến thức và các kĩ năng được hình thành nhanh hay chậm, nắm bắt vấn đề nông hay sâu, rộng hay hẹp, có bề vững không… tùy thuộc vào nội lực của chính bản thân người học trong bước mang tính đột phá này Nó bao gồm các hoạt động:
2.3.2 Tiếp cận thông tin: Những hoạt động đã được xác định như: tiếp cận
thông tin giáo khoa , tài liệu học tập ,nghe giảng, xem truyền hình, tra cứu từ Internet, ngoại khóa , hội thảo, làm thí nghiệm, quan sát,… Trong hoạt động này rất cần có sự tỉnh táo để chọn lọc thông tin một cách thông minh và linh hoạt Xã hội hiện đại đang khiến phần lớn học sinh rời xa sách ( tài liệu thông tin học tập )
và chỉ quan tâm đến các phương tiện nghe nhìn khác Đơn giản vì nó thỏa mãn trí tò mò, giúp cho tai nghe mắt thấy tức thời Đó là chưa kể đến sự nhiễu loạn thông tin mà nếu không vững vàng thì HS sẽ rất dễ sa vào những cạm bẫy thiếu lành mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển nhân cách, tâm hồn Trong lúc
từ cổ chí kim, muốn làm chủ tri thức nhân loại thì con đường tốt nhất của mọi người là đọc sách Đọc sách là phương pháp tự học rẻ tiền và hiệu quả nhất Khi