CÁC DẠNG BIỂU đồ và CÁCH vẽ

b. Cách vẽ biểu đồ Tròn (địa lý) Xử lí số liệu, nếu cho số liệu thô như: tỉ đồng, triệu người,… => chuyển sang số liệu tính % Không được tự ý sắp xếp lại thứ tự số liệu (nếu ko có yêu cầu) Kẻ đường thẳng bán kính trước khi vẽ đường tròn Khi vẽ nên bắt đầu từ toa 12h và lần lượt vẽ theo chiều quay của kim đồng hồ Nếu vẽ 2,3 đường tròn thì nên xác định các tâm đường tròn nằm trên cùng một đường thẳng Hoàn chỉnh bảng chú giải và tên biểu đồ

CÁC DẠNG BIỂU ĐỒ VÀ CÁCH VẼ

1. Biểu đồ Tròn:

a. Dấu hiệu nhận biết biểu đồ Tròn (địa lý)

b. Cách vẽ biểu đồ Tròn (địa lý)

-Xử lí số liệu, nếu cho số liệu thô như: tỉ đồng, triệu người,… => chuyển sang số liệu tính %

-Không được tự ý sắp xếp lại thứ tự số liệu (nếu ko có yêu cầu)

-Kẻ đường thẳng bán kính trước khi vẽ đường tròn

-Khi vẽ nên bắt đầu từ toa 12h và lần lượt vẽ theo chiều quay của kim đồng hồ

-Nếu vẽ 2,3 đường tròn thì nên xác định các tâm đường tròn nằm trên cùng một đường thẳng

-Hoàn chỉnh bảng chú giải và tên biểu đồ

c. Cách nhận xét biểu đồ Tròn (địa lý)

2. Biểu đồ Kết hợp (Cột và Đường)

a. Dấu hiệu nhận biết biểu đồ Kết hợp (Cột và Đường)

b. Cách vẽ biểu đồ Kết hợp (Cột và Đường)

c. Cách nhận xét biểu đồ Kết hợp (Cột và Đường)

3. Biểu đồ Đường

a. Dấu hiệu nhận biết biểu đồ Đường (địa lý)

b. Cách vẽ biểu đồ Đường

c. Cách nhận xét biểu đồ Đường

Trường hợp thể hiện một đối tượng:

- So sánh số liệu năm đầu và năm cuối có trong bảng số liệu để trả lời câu hỏi: đối tượng cần nghiên cứu tăng hay giảm? Nếu tăng (giảm) thì tăng (giảm) bao nhiêu? (lấy số liệu năm cuối trừ cho số liệu năm đầu hay chia gấp bao nhiêu lần cũng được)

- Xem đường biểu diễn đi lên (tăng) có liên tục hay không? (lưu ý năm nào không liên tục)

- Hai trường hợp:

+ nếu liên tục thì cho biết giai đoạn nào tăng nhanh, giai đoạn nào tăng chậm

+ nếu không liên tục: Thì năm nào không còn liên tục

- Một vài giải thích cho đối tượng, giải thích những năm không liên tục

Trường hợp cột có hai đường trở lên

- Ta nhận xét từng đường một giống như trên theo đúng trình tự bảng số liệu cho: đường a trước, rồi đến đường b, rồi đến c,d

- Sau đó, chúng ta tiến hành so sánh, tìm mỗi liên hệ giữa các đường biểu diễn

- Kết luận và giải thích

4. Biểu đồ Miền

a. Dấu hiệu nhận biết biểu đồ Miền

b. Cách vẽ biểu đồ Miền

c. Cách nhận xét biểu đồ Miền

5. Biểu đồ Cột

a. Dấu hiệu nhận biết biểu đồ Cột

b. Cách vẽ biểu đồ Cột

c. Cách nhận xét biểu đồ Cột

Trường hợp cột đơn (chỉ có một yếu tố)

- Bước 1: Xem xét năm đầu và năm cuối của bảng số liệu để trả lời câu hỏi tăng hay giảm? Và tăng giảm bao nhiêu? (lấy số liệu năm cuối trừ cho số liệu năm đầu hay chia cho cũng được)

- Bước 2: Xem số liệu ở khoảng trong để trả lời tiếp là tăng (hay giảm) liên tục hay không liên tục? (lưu ý năm nào không liên tục)

- Bước 3: Nếu liên tục thì cho biết giai đoạn nào nhanh, giai đoạn nào chậm Nếu không liên tục: Thì năm nào không còn liên tục

=> Kết luận và giải thích qua về xu hướng của đối tượng

Trường hợp cột đôi, ba (ghép nhóm) … (có từ hai yếu tố trở lên)

- Nhận xét xu hướng chung.

- Nhận xét từng yếu tố một, giống như trường hợp 1 yếu tố (cột đơn)

- Kết luận (có thể so sánh, hay tìm yếu tố liên quan giữa hai cột)

- Có một vài giải thích và kết luận

Trường hợp cột là các vùng, các nước…

- Nhìn nhận chung nhất về bảng số liệu nói lên điều gì

- Tiếp theo hãy xếp hạng cho các tiêu chí: Cao nhất, thứ nhì… thấp nhất (cần chi tiết) Rồi so sánh giữa cái cao nhất và cái thấp nhất, giữa đồng bằng với đồng bằng, giữa miền núi với miền núi

- Một vài điều kết luận và giải thích

Trường hợp cột là lượng mưa (biểu đồ khí hậu)

- Mưa tập trung vào mùa nào? Hay mưa dàn trải đều trong các tháng Mùa mưa, mùa khô kéo dài từ tháng nào đến tháng nào, ( khu vực nhiệt đới tháng mưa từ 100 mm trở lên được xem là mùa mưa, còn ở ôn đới thì chỉ cần 50 mm là được xếp vào mùa mưa)

- Nêu tổng lượng mưa (cộng tổng tất cả lượng mưa các tháng trong năm) và đánh giá tổng lượng mưa

- Tháng nào mưa nhiều nhất, lượng mưa bao nhiêu mm và tháng nào khô nhất, mưa bao

nhiêu?

- So sánh tháng mưa nhiều nhất và tháng mưa ít nhất (có thể có hai tháng mưa nhiều và hai tháng mưa ít)

- Đánh giá biểu đồ thể hiện vị trí địa điểm thuộc miền khi hậu nào? (căn cứ vào mùa mưa tập trung; tháng mưa nhiều hay dàn trải, tháng mưa ít; kết hợp cùng sự biến thiên nhiệt độ để xác định vị trí)

Kỹ năng phân tích Bảng số liệu thống kê môn Địa Lý

1. Không được bỏ sót các dữ liệu.

Trong quá trình phân tích phải sử dụng tất cả các số liệu có trong bảng Cần phải sử dụng

hết các dữ liệu của đề ra, tránh bỏ sót số liệu dẫn tới việc cắt nghĩa sai, thiếu ý trong bài làm

2. Cần kết hợp giữa số liệu tương đối và tuyệt đối trong quá trình phân tích.

– BSL có thể có đơn vị tuyệt đối (dùng loại đơn vị tấn, hay m 3 , tỉ kwh, tỉ đồng.), hoặc tg đối(%).

– Trong trường hợp đơn vị tuyệt đối cần tính toán ra các đại lượng tương đối Quá trình phân tích phải đưa được cả hai đại lượng này để minh hoạ

3. Tính toán số liệu theo hai hướng chính: theo cột dọc và theo hàng ngang

– Hầu hết là có một chiều thể hiện sự tăng trưởng và một chiều thể hiện cơ cấu của đối tượng – Sự tăng trưởng của đối tượng là sự tăng hoặc giảm về mặt số lượng của đối tượng;

– Sự chuyển dịch cơ cấu đối tượng là sự thay đổi các thành phần bên trong của đối tượng.

– Mọi sự thay đổi về cơ cấu hay sự tăng trưởng phải diễn ra theo chiều thời gian

4. Thực hiện nguyên tắc: từ tổng quát tới chi tiết, từ khái quát tới cụ thể.

– Thường là đi từ các số liệu phản ánh chung các đặc tính chung của tập hợp số liệu tới các số liệu chi tiết thể hiện một thuộc tính nào đó, một bộ phận nào đó của hiện tượng địa lý được nêu

ra trong bảng số liệu

– Các nhận xét cần tập trung là: các giá trị trung bình, giá trị cực đại, cực tiểu, các số liệu có

tính chất đột biến Các giá trị này thường được so sánh dưới dạng hơn kém (lần hoặc phần trăm so với tổng số).

5. Khai thác các mối liên hệ giữa các đối tượng.

– Quá trình phân tích bao giờ cùng đòi hỏi khai thác mối liên hệ giữa các đối tượng có trong bảng Do đó cần khai thác mối liên hệ giữa các cột, các hàng

– Cần tránh trường hợp vừa nhận xét vừa tính toán, điều này làm mất thời gian làm bài Cũng

tránh trường hợp là chỉ dừng ở mức đọc bảng số liệu Có vô số mối quan hệ giữa các đối tượng

địa lý gắn với các nội dung của từng bài…

6. Cần chú ý là phân tích bảng thống kê bao gồm cả minh hoạ Số Liệu và Giải Thích.

– Mỗi nhận xét có trong bài đều phải có số liệu minh hoạ và giải thích

– Giải thích sự biến đổi, sự chuyển dịch của đối tượng là nêu ra những nguyên nhân, lý do dẫn tới sự thay đổi, sự khác biệt về phương diện thời gian và không gian của đối tượng

=> Nói chung, để phân tích một bảng số liệu cần phải huy động kiến thức, tính toán hợp lý để tìm ra 2 hoặc 3, 4 ý phù hợp với yêu cầu của đề ra Điều đó cho thấy không nắm được kiến thức cơ bản, không nắm vững lý thuyết sẽ không thể phân tích bảng số liệu.

PHẦN IV: MỘT SỐ PHÉP TÍNH THƯỜNG GẶP KHI VẼ BIỂU ĐỒ

TT Yêu cầu cần tính Đơn vị Công thức tính

1 Mật độ dân

2 Sản lượng Tấn hoặc nghìn tấn hoặc

triệu tấn Sản lượng = Năng suất x Diện tích

3 Năng suất Kg/ ha hay tạ/ ha hoặc

tấn/ ha Năng suất = Sản lượng / Diện tích

4

Bình quân đất

trên người m2/ người Bình quân đất = Diện tích đất / Số người

Bình quân thu

nhập USD/ người BQ thu nhập = Tổng thu nhập / Số người

Bình quân

sản lượng LT Kg/ người BQ sản lượng = Sản lượng LT / Số người

5 Từ % tính giátrị tuyệt đối Theo số liệu gốc Lấy tổng thể x số %

7

Lấy năm gốc

100% tính

các năm kế

tiếp

% Số thực của năm sau x 100 rồi chia số thựccủa năm gốc

(Năm gốc là năm đầu trong bảng thống kê)

8 Gia tăng dânsố Triệu người D8 = D 7 +(D 7 Tg%)

(D 8 là DS năm 2008; D 7 là DS năm 2007)

Lưu ý: Chuyển đổi đơn vị hợp lí 1 tấn = 10 tạ = 1.000 kg

1 ha = 10.000 m2

GỢI Ý NHẬN XÉT BIỂU ĐỒ :

Biểu đồ hình cột hay đường thường có nhận xét giống nhau :

Nhận xét cơ bản :

a/- Tăng hay giảm ? - Nếu tăng thì tăng như thế nào ? (Nhanh, chậm, đều… Bao nhiêu lần hoặc %)

- Giảm cũng vậy – Giảm nhanh hay chậm

- Thời điểm cao nhất, thấp nhất, Chênh lệch giữa cao nhất với thấp nhất.

b/- Mốc thời gian chuyển tiếp từ tăng qua giảm hay từ giảm qua tăng (không ghi từng năm một, trừ khi mỗi năm mỗi thay đổi từ tăng qua giảm & ngược lại) hoặc mốc thời gian từ tăng chậm qua tăng nhanh & ngược lại

*Giải thích : (Chỉ giải thích khi đề bài yêu cầu)

s Khi giải thích cần tìm hiểu tại sao tăng, tại sao giảm (Cần dựa vào nội dung bài học có liên quan để giải thích).

s Nếu đề bài có 2, 3 đối tượng thì nhận xét riêng từng đối tượng rồi sau đó so sánh chúng với nhau.

Biểu đồ tròn :

- 1 Vòng tròn : Xem yếu tố nào lớn nhất, nhỏ nhất ? Lớn nhất, so với nhỏ nhất thì gấp mấy lần.

- 2 hoặc 3 vòng : So sánh từng phần xem tăng hay giảm, tăng giảm nhiều hay ít.

- Nhìn chung các vòng về thứ tự có thay đổi không ? Thay đổi như thế nào ?

- Giải thích cũng dựa trên nội dung bài

Biểu đồ miền hay biểu đồ kết hợp : Khi nhận xét thì cần kết hợp các yếu tố của các dạng trên

VÍ DỤ MINH HỌA CỤ THỂ

Cho bảng: “Giá trị sản xuất ngành trồng trọt phân theo nhóm cây nước ta năm 2000 và

2007” dưới đây:

(Đơn vị: tỉ đồng)

Dựa vào bảng số liệu trên em hãy phân tích về cơ cấu và sự chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt phân theo nhóm cây nước ta qua hai năm 2000 và 2007?