Cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Thạch Lam

Tên khai sinh: Nguyễn Tường Vinh sau đổi là Nguyễn Tường Lân. Bút danh khác: Việt Sinh Xuất thân trong một gia đình công chức gốc quan lại, có truyền thống văn chương. Quê quán: Làng Cẩm Phô, Hội An, Quảng Nam

VĂN HỌC HIỆN ĐẠI VIỆT NAM

Sinh viên: Huỳnh Thị Thúy Hà

Lớp: N01

Giảng viên hướng dẫn: Hoàng Điệp

THẠCH LAM

CUỘC ĐỜI CON NGƯỜI

CUỘC ĐỜI CON NGƯỜI

QUAN ĐIỂM SÁNG TÁC

QUAN ĐIỂM SÁNG TÁC

SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC

SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC

PHONG CÁCH

NGHỆ THUẬT

PHONG CÁCH

NGHỆ THUẬT

I CUỘC ĐỜI, CON NGƯỜI

- Tên khai sinh: Nguyễn Tường Vinh sau đổi là Nguyễn Tường

Lân

- Bút danh khác: Việt Sinh

- Xuất thân trong một gia đình công chức gốc quan lại, có

truyền thống văn chương

- Quê quán: Làng Cẩm Phô, Hội An, Quảng Nam

Thạch Lam (1910 - 1942)

1. Tiểu sử

1. Tiểu sử

- Thuở nhỏ, sống với gia đình ở phố huyện Cẩm Giàng, Hải Dương.

- Lớn lên, ra Hà Nội học trường Canh Nông, sau đó học Trung học Anbe Xaro

- Thi đỗ tú tài, ra làm báo, viết văn, dần trở thành một cây bút trụ cột của Tự lực văn đoàn

- Năm 1942, ông mất vì bệnh lao tại nhà riêng ở làng Yên Phụ,

Hà Nội

Trầm tĩnh, kín đáo, thiên về đời sống nội tâm

Là một con người đa cảm, có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế

Là con người nhìn đời, nhìn người thiên về cái đẹp, cái thiện

CON NGƯỜI

THẠCH LAM

2 Con người

‘‘Đọc một đoạn văn của ông, đôi khi tôi có cảm tưởng Thạch Lam chỉ là một hệ thống dây tơ bén nhạy đến độ có thể thu nhận được sự thay đổi về cường độ ánh trăng hay âm sắc các loại lá khi khô rụng va vào đất’’

(Thế Uyên)

•

Văn ch ương phả

i gắ

n b

ó m

ật t hiết với đời số ng, kh ông tho

át l

i th

ực tạ i

2

•

Coi văn ch ương

là thứ khí giới th anh ca

o v

à đ

ắc lực

3

•

Nân

g đỡ cái tố

t, c

ẩn trọ

ng nân

g ni

u c

ái đ ẹp

4

•

Hết sức co

i tr ọng

sự thà

nh thực tr ong sán

g tá

c v

ăn chươn g

II QUAN ĐIỂM SÁNG TÁC

TRUYỆN NGẮN

TRUYỆN NGẮN

TIỂU TH UYẾ

T UYẾ TH TIỂU T

BÚT KÍ TIỂU

LUẬ N TIỂU

LUẬ NIII SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC

NẮNG TRONG VƯỜN (1938)

GIÓ LẠNH ĐẦU MÙA (1937)

SỢI TÓC (1942) TÁC PHẨM TIÊU BIỂU

TRUYỆN NGẮN

TIỂU THUYẾT BÚT KÍ TIỂU LUẬN

NGHỆ THUẬT

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Thạch Lam

Đối tượng phản ánh

Phần lớn là những con người ở địa vị thấp bé, có cuộc sống nghèo khổ, vất

vả, thường ở trong nhịp sống đơn điệu, nhàm tẻ: những công chức nhỏ, những người buôn bán vặt vãnh, làm thuê, đi ở

1.1

a

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Thạch Lam

Hoàn cảnh

- Thiếu thốn, cực khổ về vật chất:

Nhiều truyện ngắn của Thạch Lam miêu tả khá chân thực nỗi thiếu thốn, cực khổ trong đời sống vật chất của tầng lớp bình dân (Nhà mẹ Lê, Một cơn giận, Người bạn trẻ, Đói, Gió lạnh đầu mùa )

- Bị đày đọa về tinh thần: gợi ở người đọc niềm xót xa thương cảm

1.1

b

Lòng thương yêu,

đức hi sinh

Sự đùm bọc, chia sẻ

Lòng thủy chung, tình nghĩa

Sự ăn năn, ý thức làm người và khao khát hoàn lương

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Thạch Lam

Vẻ đẹp tâm hồn

1.1

c

Lòng yêu thương,

đức hi sinh

Lòng yêu thương,

đức hi sinh

Là nét đẹp nổi bật của nhiều nhân vật phụ nữ trong sáng tác của Thạch Lam.

Thường cam chịu kiếp người bất hạnh mỏi mòn rồi đến một lúc nào đó bỗng tự nhận ra

thân phận, số kiếp của mình

Thường cam chịu kiếp người bất hạnh mỏi mòn rồi đến một lúc nào đó bỗng tự nhận ra

thân phận, số kiếp của mình

Tủi phận, chán chường những rồi họ lại lặng lẽ tiếp tục cái đời hi sinh, tần tảo của mình

Dù ghê sợ cuộc sống thực tại nhưng Liên vẫn không đủ can đảm bỏ đi cùng Tâm Liên thấy bao nhiêu nỗi đau khổ ngập lòng “Cái mộng một cuộc đời sung sướng với Tâm, Liên buồn rầu cho như là những vật tốt đẹp mà nàng thấy bày ra trong tủ kính các cửa hàng, những vật quý giá mà nàng tưởng không bao giờ có thể về nàng được.”

Dù ghê sợ cuộc sống thực tại nhưng Liên vẫn không đủ can đảm bỏ đi cùng Tâm Liên thấy bao nhiêu nỗi đau khổ ngập lòng “Cái mộng một cuộc đời sung sướng với Tâm, Liên buồn rầu cho như là những vật tốt đẹp mà nàng thấy bày ra trong tủ kính các cửa hàng, những vật quý giá mà nàng tưởng không bao giờ có thể về nàng được.”

Một đời người

Mẹ Lê bị chó cắn, lên cơn sốt mê man Trong cơn mê sảng mẹ tưởng nhớ lại cả cuộc đời mình chỉ

toàn khổ hạnh, nhọc nhằn đến độ phải thốt lên “Trời ơi! Sao tôi khổ thế này?”

Nhà mẹ Lê

Nhân vật Tâm gợi ở ta niềm thương cảm mênh mang cùng sự khâm phục, kính trọng Gánh hàng xén trên vai, đôi chân bền bỉ và tấm lòng nhẫn nại, thơm thảo, không biết cuộc đời họ đã qua

bao nhiêu ngàn cây số ở muôn nẻo chợ quê “Tâm buồn rầu nhìn thấu cả cuộc đời nàng, cuộc đời

cô hàng xén từ tuổi trẻ đến tuổi già, toàn khó nhọc và lo sợ, ngày nọ dệt ngày kia như tấm vải thô sơ” Nhưng rốt cuộc, người vợ, người chị này vẫn thế, vẫn lặng thầm, tần tảo với gánh hàng

xén trên những con đường gập ghềnh, góp gom từng đồng bạc nhỏ

Nhân vật Tâm gợi ở ta niềm thương cảm mênh mang cùng sự khâm phục, kính trọng Gánh hàng xén trên vai, đôi chân bền bỉ và tấm lòng nhẫn nại, thơm thảo, không biết cuộc đời họ đã qua bao nhiêu ngàn cây số ở muôn nẻo chợ quê “Tâm buồn rầu nhìn thấu cả cuộc đời nàng, cuộc đời

cô hàng xén từ tuổi trẻ đến tuổi già, toàn khó nhọc và lo sợ, ngày nọ dệt ngày kia như tấm vải thô sơ” Nhưng rốt cuộc, người vợ, người chị này vẫn thế, vẫn lặng thầm, tần tảo với gánh hàng xén trên những con đường gập ghềnh, góp gom từng đồng bạc nhỏ

Cô hàng xén

c Vẻ đẹp tâm hồn

c.2 Sự đùm bọc, chia sẻ

- Dường như càng nghèo các nhân vật của Thạch Lam càng xích lại gần nhau, càng sẵn lòng

sẻ chia

- Không gian trong “Gió đầu mùa” lạnh về thời tiết nhưng thật ấm, thật tin cậy bởi những ý

nghĩ, hành động, cách cư xử Lòng cảm thông nảy sinh một cách tự nhiên, hồn nhiên ở những đứa trẻ, tình mẹ con trìu mến, thân thương, tình nghĩa láng giềng đằm thắm giữa những bà mẹ, từ tất cả các điều ấy truyện ngắn đem đến cho chúng ta niềm tin vào cuộc đời

Nỗi lo lắng bác Đối tình cảnh của mẹ Lê bị chó cắn: “Bác Đối đặt người bị thương xuống chiếu rồi ra đi, sau khi dặn:

- Bây giờ bác lấy lá lốt mà rịt cho cầm máu Chó Tây cắn thì độc lắm đấy.”

Khi mẹ Lê lên cơn mê sảng rồi chết Người trong phố gom góp nhau mua cho bác một cỗ ván mọt, rồi đưa giúp bác ra cánh đồng, chôn vào bãi tha ma nhỏ ở đầu làng

Nhà mẹ Lê

Sự thay đổi thái độ của bà cả đối với mẹ con chị Sen cũng cho thấy vẻ đẹp của lòng nhân ái, tình người Từ một bà chủ vốn cay nghiệt độc ác bỗng trở nên dịu dàng khi chị Sen ẵm đứa con bụ bẫm sang thăm bà “ một tiếng thở dài sẽ thoát ra môi rồi đôi mắt ráo hoảnh của bà bỗng mờ đi như ướt lệ Bà lặng lẽ nhìn đứa bé đang rúc bú đôi vú căng sữa trong yếm mẹ.» Hai đồng bạc mới mà bà cho chị Sen thể hiện vẻ đẹp của tình người, của khao khát cưu mang.

Đứa con

- Nhân vật của Thạch Lam có cảm giác ru mình trong hoài niệm, sống lại cùng quá khứ, tha thiết nhớ cội nguồn.

- Thạch Lam thường tạo tình huống trở về - gặp lại để cho nhân vật hoài niệm, tự cảm thấy tâm hồn được thanh lọc

c.3 Lòng thủy chung, tình nghĩa

Tân trở về nơi thôn dã sau bao nhiêu bon chen, khốn đốn với cuộc sống bụi bặm chốn thị thành Tâm hồn Tân trẻ lại và chàng được sống hết mọi cảm giác để rung động trước một cơn gió hay một mầm cỏ non.

Tâm tình quyến luyến của Thanh trong lần từ thành thị về thăm bà ngoại, gặp lại ngôi nhà cùng

bao kỉ vật thân thuộc Gặp lại người bạn gái dịu dàng trong hương hoàng lan Trong Thanh sống dậy

những thứ cảm giác trong lành, thân thuộc nhớ về những kỉ niệm thuở nhỏ

Tâm tình quyến luyến của Thanh trong lần từ thành thị về thăm bà ngoại, gặp lại ngôi nhà cùng

bao kỉ vật thân thuộc Gặp lại người bạn gái dịu dàng trong hương hoàng lan Trong Thanh sống dậy

những thứ cảm giác trong lành, thân thuộc nhớ về những kỉ niệm thuở nhỏ

Những ngày mới

Dưới bóng hoàng lan

- Thạch Lam tạo ra những tình huống, thử thách để nhân vật của mình có dịp giãi bày cảm xúc, chia sẻ những trải nghiệm.

- Không phải day dứt trăn trở gì lắm, nhân vật của Thạch Lam hướng thiện, giữ lấy nhân phẩm như một lẽ tự nhiên Nếu có sai lầm (dù chỉ do vô tình), họ biết ăn năn và sửa chữa lỗi lầm

- Bất hạnh, tủi cực, cam chịu song nhân vật của Thạch Lam có những day dứt về thân phận mình Nhiều nhân vật nữ của ông đã nức nở, nghẹn ngào

c.3 Sự ăn năn, ý thức làm người và khao khát hoàn lương

Sợi tóc

Thành và Bân đứng trên địa giới mong manh như sợi tóc giữa chuyện ăn cắp với không ăn cắp, lương thiện với không lương thiện, lại chỉ mình mình biết, mình mình hay, Thành đã giữ vững nhân phẩm của con người

Một cơn giận

Chỉ vì một cơn giận vô cơ, chỉ vì một chút khó chịu, vô tâm mà Thanh đã khiến người phu xe tên Dư rơi vào tình cảnh khốn quẫn “Những ngày hôm sau thực sự là những ngày khổ sở cho tôi …có một cái gì nặng nề đè nén lên ngực làm tôi khó thở và lúc nào hình ảnh anh phu xe cũng hiển hiện ra trước mắt.”

Thanh đã tìm đến nhà người phu xe đưa cho vợ Dư tờ giấy bạc năm đồng mong bù đắp phần nào lỗi lầm

Huệ và Liên làm cái nghề bán thân nuôi miệng Nhà văn khéo chọn thời điểm để hai cô gái bộc lộ nỗi nhớ gia đình, quê hương, cảm giác trơ trọi “Nàng bỗng nấc lên rung động cả vai rồi gục xuống ghế, tay ấp mặt Những giọt nước mắt nóng chảy tràn mi mắt, nàng không giữ được Liên cảm thấy một nỗi tủi cực mênh mang tràn ngập khắp cả người, một nỗi tiếc thương vô hạn; tất cả thân thể nàng lướt hiện qua trước mắt với những ước mong tuổi trẻ, những thất vọng chán chường.”

Tối ba mươi

- Không nhiều sự kiện, xung đột, gay cấn, không có các ngả rẽ đột ngột, bất ngờ trên dòng cốt truyện.

- Nhân vật thích hướng nội, thích giãi bày

- Kết cấu đơn tuyến, nhiều khi dựa theo dòng cảm xúc, cảm giác của nhân vật

- Giọng điệu nhẹ nhàng, trầm tĩnh, man mác niềm cảm thương

- Sử dụng nhiều hơn lối trần thuật từ điểm nhìn nhân vật, có khi kết hợp tự nhiên hai điểm nhìn

- Lối văn gọn ghẽ, nhuần nhụy mà tinh tế, gợi cảm , giàu hình ảnh, nhạc điệu

Cuốn tiểu thuyết duy nhất trong cuộc đời cầm bút của Thạch Lam

Hoàn thành vào tháng 12 năm 1937NXB Đời Nay cho ra mắt bạn đọc năm 1939

Có số lượng nhân vật không nhiều

Nội dung: đề cập đến cuộc sống sinh hoạt của trí thức công chức và dân nghèo

2 TIỂU THUYẾT

1 Nhân vật trong tiểu thuyết “Ngày mới”.

1.1 Hình ảnh người trí thức tư sản

1.2 Hình ảnh người phụ nữ

Trường - một chàng trai con nhà nghèo nhưng học

giỏi

Trong chuyến về thăm quê cũ, Trường gặp lại và yêu Trinh –

bạn thuở thiếu thời

Từ chối hôn nhân với Hảo – con nhà giàu có để lấy Trinh

Sống hạnh phúc trong cảnh nghèo túng

Nghèo túng khiến Trường trở nên khó tính, hay gắt

gỏng vợ con và ghét lây những người giàu có hơn

mình

Cuộc gặp gỡ với Quang – bạn học cũ đã làm Trường thức tỉnh:

hạnh phúc chân thật của con người không phụ thuộc vào sự giàu

sang, tiền bạc mà phụ thuộc vào chính tâm hồn mình

Trường vui vẻ quay về với cuộc sống khiêm nhường bên vợ con và bắt đầu sống những Ngày mới của mình

‘‘Thỉnh thoảng, chàng nghĩ lại, cho những cuộc chơi bời vui thú riêng của mình là không phải Nhưng những lúc ấy không có ai giúp đỡ và khuyến khích cả Nếu chàng tỏ ý rụt rè về sự đóng góp tiền để đi chơi thì các bạn chàng lại dùng lời chế giễu.’’

- Nhân vật Tiến chân dung về một "ông tham" vẫn khá hoàn chỉnh, rõ nét:

"Tất cả các cử chỉ của Tiến làm chàng khó chịu: Vẻ lãnh đạm, đài các, và nhất là nét mặt kiêu

kỳ, dáng điệu ẻo lả của Tiến

Khi đã lấy Hảo, Tiến xuất hiện với một bộ dạng khác "Tiến bệ vệ và mãn nguyện trong bộ quần

áo mới rất sang trọng, đi từng bước thong thả và chắc chắn Hai vợ chồng cùng vào một cửa hàng"

- Quang - nhân vật có tác động rất lớn đến Trường Từ một con người có bản tính hiền lành, nhờ cơ hội tốt, Quang đã dư thừa của cải, tiền bạc nhưng thiếu nhân cách trở thành một kẻ hợm của, khinh người, thậm chí thành kẻ vô ơn phản trắc.

- Khi Trường hỏi đến trường và bạn cũ, Quang so vai đáp:

‘‘Anh nhắc đến cái trường ấy làm gì Trường thì dột và thấp Tôi ngày sau có con thì nhất định

cho học trường tỉnh Với lại để nó chung đụng với đám con người nhà quê ấy chúng nó sinh đần ra Có

phải không anh?’’

1.2 Hình ảnh người phụ nữ trong tiểu thuyết “Ngày mới”

Người phụ nữ xuất hiện trong tiểu thuyết Ngày mới không nhiều nhưng khá đa dạng

- Bà Nhì, bà Phán, bà Hai, Trinh, Hảo, Dung trong tiểu thuyết Ngày mới hội tụ đầy đủ vẻ đẹp: vừa đảm đang tài giỏi, lại hết lòng vì gia đình, chồng con

- Bà Cả, Tâm sống ở thôn quê, giàu có, nhưng keo kiệt, bủn xỉn Kiểu phụ nữ này có mặt rất nhiều trong sáng tác của các nhà văn hiện thực phê phán

HÀ NỘI BĂM SÁU PHỐ PHƯỜNG

HÀ NỘI BĂM SÁU PHỐ PHƯỜNG

Hai mảng nội dung: Không gian

công cộng và nét đẹp, văn hóa ẩm

thực Hà Nội

Hai mảng nội dung: Không gian

công cộng và nét đẹp, văn hóa ẩm

Cuốn sách cuối cùng trong đời viết

văn của Thạch Lam

Cuốn sách cuối cùng trong đời viết

văn của Thạch Lam

Được xuất bản năm 1943

Khắc hoạ rõ nét hình ảnh Thăng Long xưa và cuộc sống của người dân Hà Nội những năm 30

của thế kỷ XX

Trong các bài viết này, Thạch Lam đề cập đến những nét độc đáo riêng của Hà Nội, nhất là ở phố Hàng Đào, con phố duy nhất trong ba mươi sáu phố phường Hà Nội có các biển hàng gắn với hình ảnh các con vật Ngoài ra, nhà văn còn miêu tả sự đổi thay của Hà Nội và những cảm nhận của riêng mình

Hà Nội xưa Hà Nội nay

Cảnh vật

- Các biển hàng gắn với hình ảnh các con vật

- Những phố cũ, hẹp và khuất khúc với những ngôi nhà thò ra thụt vào, những mái tường đi xuống từng bậc như cầu thang,

- Các biển hàng viết chữ Pháp chiếm đến chín phần mười

- Phố gạch thẳng rộng rãi, với từng dãy nhà giống nhau đứng xếp hàng

"Sự thay đổi bề ngoài ấy đem đến cho phố xá Hà Nội một vẻ mới riêng, hơi lạ lùng và đột ngột"

Con

người

- Thẩm mĩ tinh tế, trân trọng các giá trị văn hóa

- Hàng xóm láng giềng ăn ở với nhau thân mật hơn

Pha tạp, lai căng, có ý thức tiếp thu văn minh phương Tây, nhưng thiếu tinh tế thẩm mĩ ‘‘đập phá mĩ thuật’’

=> Hà Nội rất có thể mất đi vẻ đẹp vốn có của nó

Mảng viết về văn hoá ẩm thực, về nét đẹp văn hoá của Hà Nội

Trong "Quà Hà Nội", ngòi bút Thạch Lam đã hướng đến hầu hết các thức quà, từ quà ngọt đến

quà mặn: xôi, cháo, chè, bún, bánh cuốn, cốm, bánh khảo, kẹo lạc, bánh đậu xanh… Qua cách miêu tả

và giới thiệu của Thạch Lam thì quà Hà Nội không những phong phú về chủng loại mà "Cái đẹp và cái ngon" nó cũng như hoà quện vào nhau, tạo thành một sức hấp dẫn lớn

1.1

- Vị trí: Quà là thứ không chỉ dành cho các cô, các bà đi chợ, mà dành cho cả những người từ nơi

xa đến, cho những phu xe là thứ mà cả người giàu lẫn người nghèo đều có thể dùng được

Chẳng hạn, khi ông miêu tả món bún chả và bánh cuốn "cũng là thứ bún chả chẳng hạn, cũng rau ấy, bún ấy, thế mà sao bún chả của Hà Nội ngon và đậm thế, ngon từ cái mùi thơm, từ cái nước

chấm ngon đi" (Quà Hà Nội).

- Chỉ cho người đọc biết sự khác nhau trong cách ăn quà của người

Hà Nội "người Hà Nội ăn quà sành, nên khó lấy nhiều hoa mắt người ta được" Là một người tinh tế, sâu sắc, với Thạch Lam ăn quà cũng là một nghệ thuật, ăn quà phải thích hợp giờ giấc, mùa nào nên ăn thức nào? giờ nào ăn thứ nào? và quà ngoài ngon còn phải đẹp, phải sạch sẽ

(Hàng quà rong)

- Hà Nội băm sáu phố phường còn chỉ ra nguyên nhân làm giàu và thu hút được đủ hạng khách của người Tàu

trên đất Hà Nội

- Có "nghệ thuật buôn bán", biết nắm bắt thời cơ, biết

khai thác thế mạnh, nắm được tâm lý khách hàng

- Xem trọng chất lượng hơn số lượng

- Xem trọng số lượng hơn chất lượng, không hiểu được tâm lý khách hàng "món quà bán thì cứ muốn bán cho rẻ và nhiều, thích thế để xiêu lòng khách còn cái phần có tốt hay không thì không

quan tâm đến" (Hàng quà rong).