Tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời và sự nghiệp của đại tướng võ nguyên giáp trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤCKHÚC ÁNH NGỌC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC P

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

KHÚC ÁNH NGỌC

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

KHÚC ÁNH NGỌC

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, em đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo khoa Lịch sử trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, trường Đại học giáo dục – Đại học quốc gia Hà Nội.

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc tới cô giáo TS Nguyễn Thị Bích, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, đóng góp ý kiến quý báu và tạo mọi điều kiện giúp

đỡ để em hoàn thành luận văn này.

Em xin chân thành cảm ơn tập thể các thầy cô giáo khoa Lịch sử, phòng tư liệu khoa, thư viện trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, trường Đại học giáo dục – Đại học quốc gia Hà Nội đã quan tâm, tạo điều kiện cho

em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn.

Em cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, đồng nghiệp cùng các em học sinh trường THPT Mạc Đĩnh Chi – Thành phố Hải Phòng đã tạo điều kiện thuận lợi và tham gia nhiệt tình để buổi hoạt động ngoại khóa được diễn ra thành công tốt đẹp.

Lời cuối cùng, em xin gởi lời tri ân sâu sắc đến gia đình, bạn bè đã luôn luôn động viên, khích lệ, giúp đỡ em hoàn thành tốt luận văn này

Hà Nội, ngày 02 tháng 06 năm 2015

Học viên

Khúc Ánh Ngọc

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BộGD&ĐT Bộ Giáo dục và đào tạo

MỤC LỤC

Lời cảm ơn………i

Danh mục chữ viết tắt……… ii

Mục lục……… iii

Danh mục biểu đồ………v

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 17

1.1.Cơ sở lí luận 17

1.1.1 Cơ sở xuất phát của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong dạy học lịch sử ở trường THPT 17

1.1.2 Một số khái niệm 21

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 23

1.1.4 Những yêu cầu của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử 27

1.2 Cơ sở thực tiễn 30

1.2.1 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật trong dạy học lịch sử ở trường THPT 30

1.2.2 Nguyên nhân của thực trạng 37

Chương 2 HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT 40

2.1 Vị trí, mục tiêu của phần Lịch sử Việt Nam (1919 – 1975) trong chương trình

Lịch sử THPT 40

2.1.1 Vị trí 40

2.1.2 Mục tiêu 41

2.1.3 Những đóng góp và di vật của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đối với lịch sử dân tộc từ 1919 – 1975 có thể sử dụng để tổ chức hoạt động ngoại khóa 43

2.2 Các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong dạy học lịch sử ở trường THPT 58

2.2.1 Mục tiêu tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong dạy học lịch sử ở trường THPT 58

2.2.2 Một số yêu cầu có tính nguyên tắc khi lựa chọn các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử 60

2.2.3 Các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa 61

2.3.Thực nghiệm 92

2.3.1 Mục đích thực nghiệm 92

2.3.2 Đối tượng, địa bàn thực nghiệm 92

2.3.3 Nội dung thực nghiệm 93

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 106

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Từ nhiều năm nay một vấn đề lớn được đặt ra trong dạy học lịch sử(DHLS) là làm thế nào để phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo củahọc sinh (HS) trong học tập, giúp các em đi từ biết đến hiểu rồi vận dụng vàothực tiễn cuộc sống Đối với HS Trung học phổ thông (THPT), từ năm học2013- 2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) cho phép được tự chọn mônthi Tốt nghiệp (ngoài 3 môn bắt buộc là Toán, Văn, Ngoại ngữ) Quyết địnhnày đã dẫn đến tình trạng tỉ lệ HS lựa chọn lịch sử làm môn thi là thấp nhất

mà từ không thi đến không học là một ranh giới rất mong manh Giải pháp

nào để HS có thể không lựa chọn lịch sử làm môn thi nhưng vẫn thích thú vớiviệc học tập bộ môn này? Đây chính là một thách thức, một vấn đề quan trọngđang tiếp tục đặt ra đối với việc DHLS ở trường phổ thông

Bộ môn lịch sử ở trường phổ thông cung cấp những tri thức nhằm giúp

HS đi từ biết quá khứ, hiểu được sự phát triển của một quốc gia một dân tộc

và dự đoán tương lai Trong sự phát triển đó của mỗi quốc gia, dân tộc đềugắn liền với tên tuổi của những vĩ nhân, nhân vật kiệt xuất Học lịch sử bêncạnh hiểu biết về những con số của sự kiện, các em cần hiểu sâu sắc về cácnhân vật gắn liền với mỗi sự kiện bởi chính các nhân vật này góp phần cụ thểhóa, làm phong phú hơn sự kiện Để các em “khắc cốt, ghi tâm” những sựkiện, nhân vật lịch sử ấy thì cần phải thực hiện tốt việc "học" đi đôi với

"hành" qua làm bài tập lịch sử hoặc tham gia vào các hoạt động ngoại khóa(HĐNK) Thông qua các HĐNK để trải nghiệm thực tế sẽ giúp HS khắc sâuhơn kiến thức về sự kiện, nhân vật đã học, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo và tinhthần làm việc tập thể, đồng thời tạo hứng thú, say mê học tập cho các em.Hơn nữa, việc tăng cường tổ chức HĐNK để bổ trợ cho kiến thức của bài họcnội khóa cũng là một trong những nội dung của đổi mới phương pháp dạy học(PPDH)

Thực tế DHLS trường THPT hiện nay cho thấy giờ học nội khóa cònnặng nề, chưa kích thích hứng thú và phát triển được năng lực học tập sángtạo của HS Để đạt được mục tiêu giáo dục cần phải đa dạng hóa các hìnhthức tổ chức hoạt động học tập, trong đó có vai trò quan trọng của HĐNKgiúp các em đào sâu, mở rộng kiến thức, phát huy tính tích cực, sáng tạo màtrong giờ nội khóa do điều kiện thời gian, phương tiện dạy học hay do sức épthi cử làm chưa tốt.

Lịch sử Việt Nam lớp 12 từ 1919 đến nay (2000) trong chương trìnhchuẩn bậc THPT có nhiều sự kiện đánh dấu mốc chuyển biến quan trọng củađất nước gắn liền với tên tuổi của nhiều nhân vật lịch sử Đặc biệt là Đạitướng Võ Nguyên Giáp mà tên tuổi, tài chỉ huy của Người gắn liền với sựtrưởng thành và những thắng lợi vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam ởthế kỉ XX, nổi bật là chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954 và Đạithắng mùa xuân năm 1975 Các nhân vật lịch sử này đã được tìm hiểu tronggiờ nội khóa, song do thời gian của một tiết học chỉ có thể tìm hiểu đượcnhững nét căn bản về các nhân vật lịch sử, điều này đã dẫn đến việc HS khônghiểu sâu sắc từ đó không có biểu tượng về các nhân vật hoặc có sự nhầm lẫngiữa nhân vật này với nhân vật kia Cho nên, tăng cường tổ chức các HĐNK,đặc biệt là ngoại khóa về các nhân vật là một trong những giải pháp giúp HShiểu sâu sắc hơn về các sự kiện, nhân vật có đóng góp to lớn cho lịch sử dântộc

Từ thực tế và nhận thức được tầm quan trọng của HĐNK về nhân vậtlịch sử trong việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện HS, chúng tôi

chọn vấn đề “Tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời và sự nghiệp của

Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong dạy học lịch sử ở trường THPT ” làm đề

tài nghiên cứu với mong muốn giúp HS hiểu sâu sắc và toàn diện hơn về nhânvật lịch sử được xem là một học trò xuất sắc nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học thông qua HĐNK góp phầnnâng cao chất lượng DHLS ở trường phổ thông là vấn đề từ lâu đã được cácnhà giáo dục học, giáo dục lịch sử trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu.

2.1 Tài liệu nước ngoài

Khẳng định tầm quan trọng của giáo dục toàn diện, Rabơle (1494 - 1553)nhà tư tưởng, nhà giáo dục thời kỳ Phục hưng đã nhấn mạnh việc tăng cường

tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp dưới hình thức trải nghiệm sáng

tạo“Việc giáo dục phải bao hàm các nội dung trí dục, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ… ngoài việc học ở nhà, còn có các buổi tham quan các xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày” [48;18]

J.A Cômenxki- nhà giáo dục học người Tiệp Khắc (nay là Cộng hòa Séc)thế kỉ XVI - XVII là người đầu tiên đề cập đến yêu cầu phải đi từ cảm giác

đến tri giác mà trước tiên là “đảm bảo tính trực quan trong dạy học”, coi đó

là “quy tắc vàng ngọc” của GV Ông cho rằng “Cần tận dụng mọi giác quan của học sinh để chúng có thể sờ, mó, ngửi, nhìn, nghe, nếm những thứ cần thiết trong phạm vi có thể” vì “sẽ không có gì trong trí tuệ nếu trước đó nó chưa có gì trong cảm giác”[3; 21-22]

Theo hướng tiếp cận này, K.Đ Usinxki - nhà giáo dục học người Nga cho

rằng “tính trực quan phải là cơ sở quan trọng nhất của việc dạy học” vì

những hình ảnh đặc biệt được giữ lại trong óc HS đều thu thập được thôngqua trực quan Ông đánh giá và đề cao đồ dùng trực quan – coi nó là cái banđầu và nguồn gốc của mọi tri thức, cảm giác, cung cấp tài liệu cho hoạt độngtrí tuệ của con người [3; 52]

Makarenco – nhà sư phạm nổi tiếng của Nga đầu thế kỷ XX cũng cho

rằng: “Các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học mà đáng ra phải là trên mỗi mét vuông của đất nước ta… Nghĩa là trong bất kì hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công

tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp” [48;18]

Rutxo - nhà tư tưởng người Pháp trong cuốn “Những cơ sở lí luận của việc dạy học”, tập 1(1971) đã đề cao các hoạt động thực hành, thực nghiệm

bởi nó có tác dụng to lớn trong việc giáo dục trí tuệ và nhân cách cho HS

Ông nói “Đồ vật, đồ vật – hãy đưa ra đồ vật Tôi không ngừng nhắc đi, nhắc lại rằng chúng ta lạm dụng quá mức lời nói Bằng cách giảng dạy ba hoa, chúng ta chỉ tạo nên những con người ba hoa” [3; 30 - 31].

Cai-rốp trong cuốn “Giáo dục học” tập 2 đã nêu lên những vấn đề cơ

bản của PPDH, đồng thời cũng nhắc đến vai trò của ngoại khóa thông qua

hoạt động tham quan: “ Tham quan có thể trở thành nhân tố mở đầu cho việc học tập của một đề mục hoặc một chương trình Nhiệm vụ của nó là phải làm cho học sinh thích thú học tập đề mục ấy và tích lũy tài liệu đã quan sát được, những tài liệu này có thể cung cấp những cái rất có giá trị, đó là tài liệu có thể dựa vào sau khi học tập đề mục ấy…”[7;201].

Đề cập đến mối liên hệ giữa giờ học nội khóa với HĐNK và vai trò của

nó, trong cuốn “Những cơ sở lý luận dạy học tập 2” B.P.Exxipôp đã khẳng định “Giữa công việc học tập bắt buộc và hoạt động ngoại khóa có mối liên

hệ qua lại, có tính kế thừa” và “công tác ngoại khóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc thực hiện mối liên hệ giữa dạy học với đời sống, với thực tiễn” [6;249].

Ở Liên Xô trước đây, công tác ngoại khóa trong dạy học rất được coi

trọng, được đề cập chủ yếu trong tác phẩm “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” (Nxb Giáo dục, Matxcơva,1972,Tài liệu dịch) của A A

Vaghin Ông đã xác định nội dung HĐNK khá hợp lí với việc phân loại cáchoạt động này theo nguồn nhận thức, đó là lời nói GV, sử dụng các tài liệuthành văn và đồ dùng trực quan Đồng thời, A.A Vaghin đã đề ra 15 hình thứcHĐNK với nhiều nội dung khác nhau, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tới đọcsách, tham gia công tác lịch sử địa phương, tham quan di tích

Trong “Khuyến nghị” số 1283 của Nghị viện thuộc Hội đồng Châu Âu

(nay là cộng đồng Châu Âu) về những vấn đề liên quan đến lịch sử và việc

học tập lịch sử ở Châu Âu, ngày 22/01/1996 đã nhấn mạnh “Cần phải kết hợp các hình thức khác nhau trong học tập lịch sử (học trong sách giáo khoa, trên truyền hình, bằng hiện vật trưng bày, tham quan bảo tàng v.v ) Không có

ưu tiên một cách độc đoán cho một hình thức nào Những công việc mới về thông tin phải được hội nhập đầy đủ trong quá trình này Những tiêu chí giáo dục và khoa học thích hợp cho việc lựa chọn sử dụng tài liệu phải được đảm bảo… Phải tạo thuận lợi cho một tác động qua lại lớn nhất giữa ảnh hưởng của việc tiến hành bài nội khóa và hoạt động ngoại khóa đối với khả năng đánh giá lịch sử của thế hệ trẻ Thí dụ, qua các nhà bảo tàng (đặc biệt các bảo tàng lịch sử), qua những con đường văn hóa, và qua du lịch nói chung để bồi dưỡng kiến thức học sinh" Điều này cho thấy giáo dục các nước từ rất sớm

đã coi trọng việc kết hợp chặt chẽ giữa giờ học nội khóa với hoạt động ngoạikhóa

Như vậy, các nhà giáo dục nước ngoài đã sớm quan tâm đến HĐNKtrong dạy học, đều đã khẳng định được tầm quan trọng của HĐNK, đồng thờicũng đề xuất được các hình thức, phương pháp ngoại khóa trong dạy học nóichung và DHLS nói riêng và xem đây là một trong những PPDH hiệu quả gópphần vào việc nâng cao chất lượng DHLS trong nhà trường Song các tác giảđều chưa đề cập cụ thể đến vấn đề tổ chức HĐNK về các nhân vật cụ thể Đây

là cơ sở để chúng tôi có định hướng và đi sâu nghiên cứu đề tài

2.2 Tài liệu trong nước

Ở nước ta, Chủ tịch Hồ chí Minh kính yêu đã nhiều lần nhắn nhủ thầy côgiáo cần chú ý giáo dục nhiều mặt: đức, trí, thể, mỹ, lao động cho HS Trong

“Thư gửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc” , Người đã đề cập đến việc học và chơi hay nói cụ thể hơn là phải kết hợp “học” đi đôi với

“hành” trong dạy học: “Trong lúc học cũng cần làm cho các cháu vui, trong lúc vui cũng cần làm cho các cháu học Ở trong nhà trường, trong xã hội, các cháu đều vui, đều học”.

Trong các cuốn “ Giáo dục học” của Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt, Nxb Giáo dục, 1987; “ Giáo dục học đại cương” của Phạm Viết Vượng – Đặng Vũ Hoạt, Nxb Đại học sư phạm, 1996, phần Lý luận dạy học có hệ thống các phương pháp giảng dạy cho HS Các tác giả đều cho rằng: “Cùng với những hoạt động chính khóa của nhà trường thì cần phải coi trọng các hoạt động ngoại khóa cho học sinh Đây là hình thức đưa các em vào thực tiễn cuộc sống, hoạt động để từ đó tạo cho các em thói quen vốn sống thực tế và những hành vi văn minh” [6] Như vậy, các tác giả đã khẳng định tầm quan trọng của

HĐNK trong dạy học, hoạt động này góp phần giúp các em được thực hành,vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống

Trong giáo trình “Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm” của Lê

Văn Hồng, Nxb Đại học Sư phạm, 1997, tác giả cũng đã khẳng định vai trò tổchức, điều khiển của người thầy trong việc thường xuyên tổ chức hoạt động

ngoại khóa: “Người thầy giáo vừa phải giảng dạy trên lớp, đồng thời phải biết tổ chức các nhiệm vụ khác nhau ngoài giờ học, trong đó có hoạt động ngoại khóa cho học sinh”.

Trong cuốn “Những vấn đề cơ bản của giáo dục học hiện đại”, Nxb

ĐHSP Hà Nội, 1999, tác giả Thái Duy Tuyên đã đề cập tới một số khía cạnhcủa HĐNK nhằm nâng cao chất lượng bài học ở nhà trường phổ thông

Có thể nói, các tài liệu về giáo dục học, tâm lí học và PPDH mặc dù thểhiện qua ngôn từ và cách diễn đạt khác nhau nhưng đều có chung một nộidung là đề cao vai trò và sự cần thiết của việc thực hiện công tác ngoại khóatrong dạy học Theo các tác giả, công tác ngoại khóa sẽ giúp HS được gắn bó,gần gũi với thực tiễn hơn chứ không phải chỉ khô khan, đơn thuần qua lờigiảng của GV trong lớp học Nghiên cứu của các tác giả còn cho thấy công tácngoại khóa góp phần vào sự hình thành nhân cách và phát triển toàn diện HStrong dạy học ở trường phổ thông

Cũng như các nhà giáo dục, các nhà giáo dục lịch sử quan tâm sâu sắc

đến vấn đề tổ chức HĐNK cho HS Tiêu biểu như trong cuốn “Phương pháp

dạy học lịch sử” của các tác giả Phan Ngọc Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, xuất bản năm 2002 đã khẳng định “Hoạt động ngoại khóa đóng một vai trò quan trọng, có tác dụng to lớn đối với việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông” Các tác giả cũng đã đưa ra hình thức tổ chức, cách thức

tiến hành HĐNK nhằm mang lại hiệu quả DHLS cao nhất Những hình thức

tổ chức, cách thức tiến hành HĐNK đó được đưa ra mang tầm khái quát, lý

luận chung, định hướng cho hoạt động DHLS Trong cuốn "Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở Trung học cơ sở" của Phan Ngọc

Liên, Trịnh Đình Tùng, xuất bản năm 1999 cũng đã đưa ra việc tiến hànhHĐNK là một trong những biện pháp để phát huy tính tích cực của HS trongDHLS ở trường Trung học cơ sở (THCS)

Các tác giả Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, Nguyễn Phan Quang trong

cuốn " Công tác ngoại khóa thực hành môn lịch sử trường phổ thông" (NXB

Giáo dục, HN, 1968 đã nhấn mạnh ý nghĩa của HĐNK lịch sử và giới thiệumột số hình thức ngoại khóa thực hành bộ môn lịch sử ở trường phổ thông

Cuốn “Một số chuyên đề về phương pháp dạy học lịch sử” của Phan

Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tường (đồng chủ

biên) cho rằng: các hoạt động ngoại khóa như dạ hội lịch sử, xây dựng phòng học bộ môn, phòng truyền thống của trường, trò chơi, đố vui lịch sử, triển lãm, báo tường nhân các ngày lễ lớn tham quan di tích,“hành quân theo bước chân người anh hùng”…các hình thức này rèn luyện kỹ năng thực hành bộ môn, nâng cao kiến thức, tư tưởng trong học lịch sử.

Trong cuốn " Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ môn Lịch sử", Nguyễn Thị Côi (Chủ biên), Nxb Đại học quốc gia Hà Nội 1995 đã viết: " Việc rèn luyện năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa và công tác công ích xã hội sẽ góp phần đắc lực vào thực hiện nguyên lý học đi đôi với hành, gắn liền nhà trường với đời sống xã hội Tiến hành những hoạt động này giúp chúng ta thực hiện được mục đích của việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông là giúp học sinh hiểu rõ quá khứ, hiểu sâu sắc hiện tại và tiên đoán được tương lai và

hành động thực tiễn Chính vì vậy, đây là công việc cần thiết mà học sinh phải tham gia tích cực, giáo viên phải tổ chức thực hiện tốt" [11;189] Như

vậy, có thể thấy để thực hiện tốt mục tiêu và nhiệm vụ của dạy học thì khôngchỉ có tiến hành các giờ học nội khóa mà còn phải tổ chức và thực hiện tốt cácHĐNK bộ môn lịch sử ở nhà trường phổ thông

Tác giả Nguyễn Thị Côi trong cuốn "Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông" xuất bản năm 2006 cũng đã

đưa việc tổ chức HĐNK là một trong những biện pháp nhằm tăng cường cáchoạt động hỗ trợ bài học trên lớp góp phần vào việc nâng cao hiệu quả DHLS

ở trường phổ thông Tác giả đã nêu rất rõ bên cạnh việc tiến hành bài học nộikhóa - hình thức dạy học cơ bản, còn có HĐNK HĐNK sẽ làm phong phú,sâu sắc những kiến thức lịch sử mà HS đã thu nhận được trong giờ nội khóa;giúp các em tìm hiểu những vấn đề về lịch sử địa phương và tiến hành côngtác công ích xã hội

Trong cuốn “Hệ thống thao tác sư phạm trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông” tác giả Kiều Thế Hưng nhấn mạnh: “Cần hiểu rằng các hoạt động ngoại khóa nằm trong chương trình được quy định chứ không phải là việc làm tùy tiện Ngoại khóa không chỉ làm cho học sinh hiểu sâu sắc hơn kiến thức đã học mà còn giúp vận dụng những kiến thức thu được trong nhà trường vào cuộc sống…” Tuy nhiên, đây là công việc đòi hỏi lòng nhiệt

tình và khả năng hoạt động sáng tạo của đông đảo GV đang quan tâm đến vấn

đề mang đặc trưng nghề nghiệp này

Trong cuốn “Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954 giảng dạy và học tập trong nhà trường phổ thông”, tác giả Nguyễn Thị Côi (chủ biên) cùng

các thầy/cô giáo bộ môn Lí luận và phương pháp dạy học môn Lịch sử - khoaLịch sử - Trường ĐHSP Hà Nội đã đưa ra nội dung, cách thức tổ chức hoạtđộng dạy học về cuộc tiến công chiến lược Đông - Xuân 1953 - 1954 ở trênlớp cũng như ngoài lớp Đồng thời, các tác giả cũng sưu tầm và cung cấpnhững tư liệu, mẩu chuyện về nhân vật, sự kiện nhằm phục vụ cho hoạt động

dạy học của cả GV và HS.

Tác giả Phan Ngọc Liên – Nguyễn Đình Kỳ trong cuốn “Đổi mới việc dạy học lịch sử, học sinh là trung tâm” đã đề cập đến một số khía cạnh của

HĐNK nhằm nâng cao chất lượng DHLS ở trường phổ thông

Bên cạnh đó, tài liệu viết về nhân vật lịch sử như: Cuốn “Danh nhân Việt Nam” của Lê Minh Quốc đề cập khái quát những nét đặc trưng, tiêu biểu

về tiểu sử, quê quán, giai thoại liên quan đến nhân vật lịch sử giúp HS có hiểubiết sâu sắc hơn về các nhân vật lịch sử của dân tộc trong đó có Đại tướng VõNguyên Giáp

Ngoài ra,vấn đề này còn được đề cập đến nhiều trên các tạp chí Nghiêncứu giáo dục, Nghiên cứu lịch sử…Các tạp chí này có nhiều bài viết vềHĐNK đã làm phong phú thêm những vấn đề lí luận và thực tiễn của công tác

ngoại khóa lịch sử Trong bài viết “Một số phương hướng, biện pháp nâng cao chất lượng dạy học lịch sử Việt Nam ở trường phổ thông” Tạp chí Giáo dục, số 202.2008, tác giả Nguyễn Thị Côi đã khẳng định: “Tăng cường hoạt động ngoại khóa, thực hành để hỗ trợ bài học trên lớp Bài học nội khóa và hoạt động ngoại khoá có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, cùng nhau giải quyết nhiệm vụ chung của một khóa trình hay một chương của lớp học, cấp học Để tiến hành hoạt động ngoại khóa, thực hành, vai trò của nhà trường rất quan trọng, nhưng việc phát huy tính tích cực, năng lực chủ động, sáng tạo của học sinh là điều không thể thiếu Tuy là hoạt động ngoài lớp nhưng nội dung chủ

đề phải bám sát với nội dung chính khóa, làm phong phú sâu sắc những kiến thức lịch sử cơ bản mà học sinh đã thu nhận được trong giờ nội khóa và tìm hiểu lịch sử địa phương, tiến hành công tác công ích xã hội Vì vậy, hoạt động ngoại khóa lịch sử, đặc biệt là lịch sử dân tộc có ý nghĩa to lớn đối với học sinh về mọi mặt, nếu tổ chức tốt sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông” [13; 39].

Trong bài " Thực hành bộ môn lịch sử" tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 6.1994 các tác giả Trần Đức Minh - Đặng Công Lộng cho rằng "Các môn học

ở trường phổ thông đều cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản của một khoa học Mà khoa học dù tự nhiên hay xã hội đều bắt nguồn từ lao động sản xuất và đấu tranh xã hội" Đồng thời, các tác giả đã khẳng định "Lịch sử là một khoa học gắn liền với cuộc đấu tranh xã hội và phục vụ tốt các nhiệm vụ chính trị Vì vậy, trong dạy lịch sử cần kết hợp học với hành thông qua các

biện pháp thực hành bộ môn, vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống, rèn luyện những năng lực độc lập sáng tạo của học sinh" Trong DHLS cần kết hợp “học” với “hành” thông qua các biện pháp thực hành bộ môn,

vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống, rèn luyện năng lực

tư duy độc lập sáng tạo của HS

Một số bài viết của các tác giả Nguyễn Mạnh Hùng, Mác Tuyên, TạMinh, Hoàng Thanh Hải cũng đã đề cập và tiến hành một số khía cạnh củaHĐNK nhằm nâng cao chất lượng DHLS ở trường phổ thông

Cùng với các bài viết, nhiều luận án, luận văn, khóa luận Tốt nghiệpcũng đã đề cập đến vấn đề này Tiêu biểu, Luận án Phó tiến sĩ của Đặng Công

Lộng về “Nghiên cứu việc dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT”

(1996) đề cập đến vai trò, tác dụng của dạy học lịch sử địa phương ở nhàtrường THPT trong việc nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử Khóa luận tốt

nghiệp Đại học của Đỗ Thanh Xâm “Hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở trường THPT nhằm giáo dục truyền thống Điện Biên Phủ cho thế hệ trẻ” (1994) đề cập đến các hình thức, phương pháp tổ chức HĐNK, từ đó thấy

được vai trò, ý nghĩa của HĐNK trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Khóa luận tốt nghiệp đại học của Vũ Thị Liền “Tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh lớp 9 trường THCS Dũng Tiến nhân ngày thành lập Đảng 3-2 và ngày truyền thống quê hương mười sáu tháng giêng” (1995) Khóa luận tốt nghiệp đại học của Nguyễn Thị Lý “Tổ chức hoạt động ngoại khóa về danh nhân văn hóa Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm cho học sinh lớp 11 – THPT ở Vĩnh Bảo Hải Phòng” (2003) đã đề cập sâu hơn về cách thức tổ chức

HĐNK về một danh nhân văn văn hóa Luận văn tốt nghiệp đại học của

Nguyễn Thị Thanh “Tổ chức hoạt động ngoại khóa về truyền thống công nhân vùng mỏ cho học sinh lớp 12 THPT ở Quảng Ninh” (2004) đề cập đến

sự hình thành, phát triển của công nhân vùng mỏ, từ đó giáo dục cho các emthấy được sự hình thành và phát triển, vai trò của giai cấp công nhân ViệtNam cũng như truyền thống đấu tranh của Công nhân Việt Nam Khóa luậntốt nghiệp đại học của Phạm Thị Phương Thảo cũng đã đi sâu vào tổ chức

HĐNK về nhân vật với đề tài: “Tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời,

sự nghiệp và tình bạn của C Mác – F Ănghen cho học sinh lớp 10 - THPT”

(2005)…

2.3 Tài liệu viết về Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Đã có rất nhiều cuốn sách viết về cuộc đời và sự nghiệp cũng như nhữngđóng góp của Đại tướng của các tác giả trong nước và nước cũng như cảnhững cuốn hồi ký của chính Đại tướng

Thứ nhất, có thể kể tới các tác phẩm do chính Đại tướng viết như: Tác phẩm “Từ nhân dân mà ra” (1964) Tác phẩm “Từ nhân dân mà ra” kể

chuyện lịch sử hình thành Quân đội Nhân dân Việt Nam mà tiền thân là ĐộiViệt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ra đời ngày 22.12.1944 tại chiến khuCao Bắc Lạng; chỉ với 34 chiến sĩ đầu tiên đã đánh thắng hai trận mở mànPhay Khắt, Nà Ngần Tác giả kể sau trận Nà Ngần diễn ra vào rạng sáng ngày

25.12.1944: “Trận đánh kết thúc trong vòng dăm phút Toàn bộ binh lính địch đầu hàng Về phía ta, đồng chí Bê bị thương ở ngón tay vì viên đạn của tên quản Bộ đội nhanh chóng thu thập súng đạn, tài liệu, phát truyền đơn và dán biểu ngữ Tù binh được tập hợp lại giữa sân Chị Loan, chị Cầm và chị Thanh giải thích cho họ bằng tiếng Thổ Họ rất ngạc nhiên khi thấy hai nữ chiến sĩ vai mang súng, lưng đeo đạn, nói năng rất lưu loát, phân tích cho họ

về tình hình trong nước và nghĩa vụ của những người dân, kêu gọi toàn thể binh sĩ quay súng lại giết giặc” Tiếp theo là tác phẩm “Điện Biên Phủ- Điểm hẹn lịch sử” (1964) Đây là cuốn hồi kí của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về

những năm tháng lãnh đạo quân dân từng bước đánh bại cuộc chiến tranh xâm

lược của thực dân Pháp với đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ Tác phẩmthể hiện rõ nét những nội dung cơ bản tư tưởng quân sự, nổi bật lên là tính

nhân văn và tư tưởng hòa bình Ngoài ra còn có tác phẩm “Chiến đấu trong vòng vây” (1995) là những ghi chép theo lời kể của Đại tướng Võ Nguyên

Giáp trong giai đoạn từ năm 1945 đến 1950 tức là những năm đầu tiên củacuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Chúng ta thường nhắc đến chiếnthắng Điện Biên Phủ khi nói về cuộc kháng chiến chống Pháp Thực ra chiếnthắng Điện Biên Phủ là đỉnh cao, là kết quả cuộc 1 đường lối chiến tranh hợp

lí lâu dài mà lãnh đạo nó, không ai khác là Hồ Chủ tịch và người học trò xuấtsắc của Người - Đại tướng Võ Nguyên Giáp "Chiến đấu trong vòng vây" mô

tả lại những năm tháng chuẩn bị cho chiến thắng rực rỡ sau này Một tác

phẩm không thể không nhắc tới đó là “Tổng hành dinh trong mùa Xuân toàn thắng” (2001)- Thắng lợi hoàn toàn và trọn vẹn của cuộc Tổng tiến công và

nổi dậy mùa Xuân 1975 đã đi vào lịch sử dân tộc ta như một mốc son chói lọi.Với thắng lợi vĩ đại ấy, quân và dân ta đã đánh thắng cuộc chiến tranh xâmlược của đế quốc Mỹ: kết thúc cuộc kháng chiến 30 năm thắng hai "đế quốcto", giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, thống nhất nước nhà Đây là cuộckháng chiến lâu dài nhất, quyết liệt nhất oanh liệt nhất trong lịch sử chốngngoại xâm của dân tộc Việt Nam Thắng lợi ấy đã chấm dứt ách thống trị củathực dân - đế quốc hơn 100 năm trên đất nước ta Tổ quốc Việt Nam bước vào

kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập thống nhất, cả nước tiến lên chủ nghĩa xãhội.Thắng lợi lịch sử ấy bắt nguồn từ đường lối cách mạng, đường lối khángchiến đúng đắn, sáng tạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ tinh thầnđoàn kết chiến đấu anh dũng bất khuất của toàn dân, toàn quân, gắn liền với

sự lãnh đạo và điều hành trực tiếp của Bộ thống soái tối cao: Bộ Chính trị,Quân uỷ Trung ương: Bộ Tổng tư lệnh trong quá trình kháng chiến

Một tác phẩm cũng rất quan trọng đó là Tác phẩm “ Võ Nguyên Giáp Điện Biên Phủ 50 năm nhìn lại”, Võ Nguyên Giáp, NXB Quân đội nhân dân,

2004 Đây là tác phẩm tập hợp những tác phẩm của Đại tướng Võ Nguyên

Giáp viết về Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ Còn rất nhiều tác phẩm khácnữa do chính Đại tướng viết, nhưng trong khuôn khổ của luận văn chỉ có thểnêu trên đây những tác phẩm tiêu biểu nhất có thể sử dụng cho hoạt độngngoại khóa về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp Bởi quacác tác phẩm này chúng ta có thể hiểu thêm, sâu sắc hơn về cuộc đời, sựnghiệp,những cống hiến của Đại tướng cho sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

Thứ hai, các tác phẩm do các tác giả trong và ngoài nước viết về Đại tướng như: Tác phẩm “ Đại tướng Võ Nguyên Giáp thời trẻ ” – Hồng Cư,

Đặng Bích Hà, NXB Thanh Niên, 2009.Tác phẩm đã phác họa chân dung Đạitướng Võ Nguyên Giáp thời còn trẻ (1911) dựa vào những tư liệu lịch sử,những kỉ vật, những bức thư của gia đình

“Võ Nguyên Giáp - Danh tướng thời đại Hồ Chí Minh” là tác phẩm của

Đại tá Trần Trọng Trung, từng công tác ở Tổng hành dinh ngay từ ngày đầuthành lập cơ quan tham mưu chiến lược, sau này trở thành nhà nghiên cứu có

uy tín của Viện Khoa học quân sự - Bộ Quốc phòng Với tư cách là một nhànghiên cứu am tường lịch sử chiến tranh cách mạng và là người trong cuộc,bằng những tư liệu lịch sử chân thực của cả phía ta và phía đối phương, từthực tế xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của quân đội ta trong cuộc khángchiến lần thứ nhất, tác giả trình bày quá trình Đại tướng - Tổng Tư lệnh VõNguyên Giáp, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ, chỉ huy toàn quân đánhthắng đội quân xâm lược nhà nghề của thực dân Pháp

“Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tư lệnh của các tư lệnh, chính ủy của các chính ủy” do Vũ Trọng Đại làm chủ biên và viết lời dẫn nhập Đây là một

cuốn sách ảnh tập hợp 100 sự kiện tiêu biểu nhất về cuộc đời và sự nghiệp củaĐại tướng Mỗi sự kiện được diễn giải và khắc họa hết sức ngắn gọn, giản dị,gần gũi để độc giả có thể nắm bắt đầy đủ, tổng quát về toàn bộ hoạt độngquân sự, chính trị cũng như cuộc đời riêng của ông

“Võ Nguyên Giáp” (nguyên bản tiếng Pháp là Giap) của tác giả người

Pháp Georges Boudarel được giới sử học Pháp đánh giá là một trong những

cuốn sách giá trị nhất viết về Võ Nguyên Giáp Tuy là người nước ngoàinhưng Boudarel sử dụng tiếng Việt khá thành thạo Nhờ đó, ông đã tham khảorất nhiều nguồn tư liệu chính thống của Việt Nam song song với các tài liệunước ngoài trước khi khắc họa chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp từ khicòn là một cậu bé cho đến khi trở thành vị tướng lĩnh của quân đội Việt Nam.

Tạp chí Time của Mỹ hồi năm 1968 đã cho đăng tải một bài viết sâu sắc

về nhà quân sự Việt Nam kiệt xuất mang tên Võ Nguyên Giáp, lấy tên bài là:

North Vietnam: The Red Napeleon, cùng bức ảnh chân dung Đại tướng lên trang bìa.

Trong Bách khoa toàn thư quân sự Bộ Quốc phòng Mỹ xuất bản năm

1993 còn đặc biệt nhắc tới nghề thầy giáo cao quý của vị Đại tướng đầu tiên

trong lịch sử Việt Nam “Tài thao lược của tướng Giáp về chiến lược, chiến thuật và hậu cần được kết hợp nhuần nhuyễn với chính trị và ngoại giao Sức mạnh hơn hẳn về kinh tế, tính ưu việt về công nghệ cùng với sức mạnh áp đảo về quân sự và hỏa lực khổng lồ của các quốc gia phương Tây đã phải khuất phục trước tài thao lược của một vị tướng từng một thời là thầy giáo dạy sử”.

“Võ Nguyên Giáp – Chiến thắng bằng mọi giá” do tác giả người Mỹ

Cecil B Currey viết sau khi trở lại Việt Nam và được gặp gỡ Đại tướng VõNguyên Giáp năm 1997 Sách dựa trên nhiều nguồn tư liệu của quân đội ViệtNam và các tình báo nước ngoài đã từng tiếp xúc với các cán bộ cao cấp củaquân đội ta Cuốn sách này từng bị nhiều nhà xuất bản ở Pháp từ chối xuấtbản vì lý do sách có những chi tiết ca ngợi quân đội Việt Nam và Đại tướng

Võ Nguyên Giáp trong cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp Cuốn sách đã

viết về Đại tướng Võ Nguyên Giáp với những dòng đầy ngưỡng mộ: “Tướng Giáp là vị tướng duy nhất trong lịch sử hiện đại tiến hành chiến đấu chống kẻ thù từ thế vô cùng yếu, thiếu trang bị, thiếu nguồn tài chính Dù mới đầu trong tay chưa có quân, vậy mà vẫn liên tiếp đánh bại tàn quân của đế quốc Nhật Bản, quân đội Pháp (một đế chế thực dân số 2) và quân đội Mỹ (một

trong hai siêu cường thế giới) Ông Giáp là chuyên gia hiện hữu vĩ đại nhất

về chiến tranh nhân dân là một vị tướng hậu cần vĩ đại của mọi thời đại” Trong cuốn Những vị tướng lừng danh, Ducan Townson khẳng định:

“Võ Nguyên Giáp là một trong 21 vị danh tướng của thế giới, từ thời Alexandre Đại đế đến Hannibal rồi đến thời cận hiện đại với Kutuzov, Jukov , những người đã có chiến công tạo nên bước ngoặt của nghệ thuật chiến tranh”.

G.Bonnet, trong Từ điển bách khoa toàn thư Pháp, cũng đã viết: “Là người tổ chức quân đội nhân dân, ông Giáp đã thực hiện được một sự tổng hợp độc đáo các học thuyết quân sự mácxít kết hợp nhuần nhuyễn với truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc, vận dụng khôn khéo vào những điều kiện của một quốc gia có đất đai tương đối hẹp”.

Thứ ba, đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu, luận văn, khóa luận về

HĐNK, nhưng đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu HĐNK về nhân vật nói chung và

về Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói riêng còn rất ít, mới chỉ có một vài luậnvăn, khóa luận đề cập đến vấn đề này

Có thể kể đến khóa luận tốt nghiệp của Ngô Thị Xuân với đề tài: Xây dựng và sử dụng chuyên đề ngoại khóa về nhân vật trong dạy học lịch sử ở trường THPT vận dụng qua phần lịch sử Việt Nam từ 1945 – 1954 lớp 12 – THPT – Chương trình chuẩn” (2014), đã đề cập đến việc tổ chức HĐNK về

nhân vật lịch sử trong giai đoạn 1945 – 1954 trong đó có nhân vật Đại tướng

nghĩa to lớn của việc tổ chức HĐNK trong DHLS ở trường phổ thông Tuynhiên, việc đúc kết thành các biện pháp sư phạm cụ thể để tổ chức các HĐNKtrong DHLS, đặc biệt là HĐNK về các nhân vật lịch sử chưa có nhiều côngtrình đề cập cụ thể Ngoài ra, các công trình nghiên cứu đã nêu trên, nhất làcông trình của các nhà giáo dục, các nhà nghiên cứu lịch sử mới chỉ đề cậpđến về mặt lý luận mang tầm khái quát chứ chưa đề cập cụ thể, chi tiết vềhình thức, biện pháp để tổ chức các HĐNK về các nhân vật Song đây lànhững gợi ý quý báu để chúng tôi tập trung nghiên cứu và triển khai đề tài

“Tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong dạy học Lịch sử ở trường THPT".

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: của đề tài là tổ chức HĐNK về nhân vật lịch

sử trong DHLS ở trường THPT

3.2 Phạm vi nghiên cứu: do điều kiện thời gian đề tài chỉ tập trung nghiên

cứu việc tổ chức HĐNK về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ NguyênGiáp cho HS trong DHLS Việt Nam lớp 12 ở trường THPT

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận, thực tiễn của việc tổ chức HĐNK trongDHLS nói chung, ngoại khóa về Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói riêng, đề tàitiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức HĐNK, đặc biệt về Đạitướng Võ Nguyên Giáp để từ đó đề xuất các hình thức, phương pháp tổ chứcHĐNK về nhân vật lịch sử cho HS trong DHLS ở trường THPT

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài cần giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu cơ sở lí luận của vấn đề thông qua các nguồn tài liệu Giáodục học, Tâm lí học, PPDH lịch sử và những vấn đề khác có liên quan

- Khảo sát thực trạng việc tổ chức HĐNK trong DHLS ở trường THPT nói chung và về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói riêng

- Tìm hiểu nội dung phần lịch sử Việt Nam 1919 - 1975

- Đề xuất các hình thức, phương pháp tổ chức HĐNK về cuộc đời, sựnghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho HS trong DHLS ở trường THPT, góp phần nâng cao chất lượng DHLS ở trường THPT

- Thực nghiệm sư phạm qua tổ chức HĐNK về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại một trường THPT ở Hải Phòng

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận: của đề tài dựa trên quan điểm, nhận thức của

Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng, Nhànước ta về công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ Đồng thời, đề tài dựa vào quanđiểm lí luận dạy học của Giáo dục học, Tâm lí học, Lí luận và PPDH môn lịch sửcủa các nhà giáo dục nói chung, các nhà giáo dục lịch sử nói riêng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Bên cạnh việc tuân thủ những nguyên tắc nghiên cứu khoa học nóichung, do nội dung và tính chất của đề tài, chúng tôi sử dụng chủ yếu cácphương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục sau:

- Nghiên cứu lí luận thông qua các tài liệu tâm lí, giáo dục học, giáo dụclịch sử về tổ chức HĐNK trong DHLS ở trường phổ thông

- Nghiên cứu nội dung, chương trình, SGK lịch sử ở trường THPT

- Điều tra thực tiễn về việc tổ chức HĐNK trong DHLS ở trường THPTqua phát phiếu điều tra; lấy ý kiến GV, HS; quan sát đề xuất các hình thức,phương pháp tổ chức HĐNK, đặc biệt là HĐNK về cuộc đời, sự nghiệp củaĐại tướng Võ Nguyên Giáp

- Tiến hành tổ chức một buổi ngoại khóa ở một trường THPT thuộcthành phố Hải Phòng

6 Giả thuyết khoa học

Nếu tổ chức thực hiện tốt HĐNK về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng

Võ Nguyên Giáp trong DHLS phù hợp với điều kiện thực tế nhà trường thì sẽgóp phần đổi mới PPDH, nâng cao chất lượng DHLS ở trường THPT

7 Ý nghĩa của đề tài

7.1 Ý nghĩa lý luận: Đề tài góp phần làm phong phú thêm lí luận dạy học

bộ môn về tổ chức HĐNK nói chung và tổ chức HĐNK về danh nhân lịch sử

- Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói riêng Hoàn thành đề tài này cũng sẽ giúpchúng tôi nâng cao trình độ về lí luận dạy học, đặc biệt là tổ chức các HĐNK

về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho HS trong DHLS ởtrường THPT

7.2.Ý nghĩa thực tiễn

Khẳng định tầm quan trọng của việc tổ chức HĐNK cho HS trong DHLS

ở trường THPT Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo bổ íchgiúp GV vận dụng vào quá trình DHLS ở trường THPT, góp phần nâng cao

chất lượng DHLS Đây cũng là tài liệu tham khảo bổ ích cho sinh viên, họcviên cao học, nghiên cứu sinh và các đồng nghiệp chuyên ngành Lí luận vàPPDH lịch sử

8 Đóng góp của luận văn

- Tiếp tục khẳng định rõ vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức HĐNK trongDHLS ở trường THPT nói chung và về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng VõNguyên Giáp nói riêng

- Cung cấp thêm các số liệu điều tra, khảo sát về thực trạng tổ chứcHĐNK trong DHLS ở trường THPT nói chung và về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói riêng

- Đề xuất các hình thức, phương pháp tổ chức HĐNK về cuộc đời, sựnghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho HS trong DHLS ở trường THPT

9 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văngồm 2 chương nội dung:

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong dạy học lịch sử ở trường THPT.

Chương 2 Hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho HS trong DHLS ở trường THPT.

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Cơ sở xuất phát của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong dạy học lịch sử ở trường THPT

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã xác định việc đổi mớicăn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu của đất nướctrong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trườngđịnh hướng XHCN và hội nhập quốc tế Để đáp ứng được yêu cầu đó thì giáodục đào tạo phải tạo ra được nguồn nhân lực có chất lượng cao ngay từ bậchọc phổ thông Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp HS phát triển toàndiện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản nhằm hìnhthành nhân cách con người Việt Nam Xã hội chủ nghĩa (XHCN), xây dựng tưcách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vàocuộc sống, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Để giáo dục con người toàndiện không chỉ trang bị về mặt kiến thức mà còn phải hình thành cho các embản lĩnh sống, tinh thần dân tộc để trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng có thể tồntại, đứng vững vì lý tưởng của bản thân, vì lợi ích của dân tộc Điều này cũngchính là mục tiêu giảng dạy của bộ môn lịch sử trong nhà trường phổ thông.Như vậy, có thể nói học tốt lịch sử sẽ giúp các em hiểu được quá khứ, đánhgiá được hiện tại và định hướng được tương lai đồng thời tin tưởng vào chủtrương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước

Bộ môn lịch sử có vị trí, vai trò rất quan trọng trong việc phát triển toàndiện HS ở nhà trường phổ thông Mục tiêu của bộ môn lịch sử được xây dựng

trên cơ sở mục tiêu giáo dục của cấp học, quan điểm của Đảng về sử học vàgiáo dục, ngoài ra nó cũng được xây dựng dựa vào nội dung, đặc trưng củanhận thức lịch sử, của tình hình và nhiệm vụ cách mạng hiện nay Bộ mônlịch sử ngoài việc cung cấp những kiến thức cơ bản về lịch sử loài người nóichung và lịch sử dân tộc nói riêng còn phải giáo dục lòng yêu nước, tinh thần

tự hào dân tộc, rèn luyện kĩ năng tư duy, thực hành Hay nói cách khác mục

tiêu của bộ môn lịch sử phải giúp HS đi từ “biết” đến “hiểu” và “vận dụng”.

Mục tiêu giáo dục đòi hỏi việc dạy học phải đổi mới, trong đó đổi mới cáchình thức tổ chức dạy học như dạy học di sản, trải nghiệm sáng tạo, tăngcường các HĐNK… đặc biệt trong thời gian sắp tới chủ trương đổi mới SGKcủa Bộ GD&ĐT được gắn liền với đổi mới phương pháp, hình thức tổ chứcdạy học nhằm mục tiêu phát triển năng lực học tập của HS Thực tế trong cácgiờ nội khóa đã thực hiện được cơ bản mục tiêu này Tuy nhiên, muốn HShiểu sâu sắc hơn thì lại cần phải tổ chức các HĐNK nhằm hỗ trợ cho các giờhọc nội khóa Hay nói cách khác tổ chức các HĐNK là một hoạt động quantrọng góp phần thực hiện tốt mục tiêu của môn học ở trường phổ thông, đặcbiệt tổ chức HĐNK về nhân vật lịch sử nói chung và về cuộc đời sự nghiệpcủa Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói riêng góp phần nâng cao chất lượng, hiệuquả giảng dạy lịch sử ở trường THPT hiện nay

Quá trình nhận thức của con người nói chung, của HS nói riêng là quá

trình phản ánh thế giới khách quan đi vào óc con người, đi “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của nhận thức chân lí, nhận thức hiện thực khách quan”

Theo các nhà nghiên cứu tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm, ởlứa tuổi HS THPT (từ 15 – 18 tuổi) các em đã bắt đầu bước vào giai đoạn đầuthanh niên, đang có những thay đổi lớn về mặt tâm lý, sinh lý Các em có

nhiều ước mơ, như L.X.Côn đã nói: “Tuổi thanh niên (từ 14,15 đến 18 tuổi)

là “thế giới thứ ba” theo nghĩa đen của từ này tồn tại giữa tuổi trẻ em và người

lớn” [75; 178] Đó là sự phát triển nhanh về thể lực, đặc biệt hệ thần kinh có

những thay đổi quan trọng do cấu trúc bên trong của não phức tạp và chứcnăng của não phát triển Sự phát triển ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sựphát triển nhân cách của thanh niên mới lớn phong phú về tinh thần và phứctạp về tính cách hành vi Đặc điểm của HS lứa tuổi này ưa khám phá, tìm tòi

để thỏa mãn sự đam mê hiểu biết trên tất cả mọi lĩnh vực Do đó, việc tổ chứcdạy học cho HS nói chung phải dựa trên cơ sở tâm lí lứa tuổi để xác địnhphương pháp giáo dục có hiệu quả Nội dung và tính chất của hoạt động họctập lứa tuổi THPT đòi hỏi tính năng động, độc lập ở mức độ cao, đồng thờicác em cũng đòi hỏi và muốn nắm bắt chương trình một cách sâu sắc hơn.Hoạt động học tập của HS THPT khác rất nhiều so với hoạt động học tậpcủa HS THCS Sự khác nhau cơ bản không phải chỉ ở chỗ nội dung học tậpngày một sâu hơn, mà còn ở chỗ hoạt động học tập của HS THPT đòi hỏi tínhnăng động và tính độc lập ở mức độ cao hơn Trình độ tư duy trừu tượng ởcác em đã phát triển

Về mặt tình cảm, các em bắt đầu có những rung động sâu sắc với cácmối quan hệ gia đình, xã hội, nhà trường và nhất là sự rung động về những cáiđẹp trong cuộc sống, trong văn hóa nghệ thuật và lịch sử Khi được học, nghe,

và thấy các sự kiện, nhân vật lịch sử nào đó mà có ảnh hưởng to lớn tới lịch

sử dân tộc sẽ rất dễ gây ấn tượng với các em Ví như, các em là thế hệ đượcsinh ra trong thời bình, biết đến và có ấn tượng, tình cảm rất sâu sắc với nhiềunhân vật lịch sử qua lời kể của GV, qua các câu chuyện, sách báo, phim ảnh

và các phương tiện thông tin đại chúng Từ đó, các em bộc lộ thái độ, tìnhcảm của mình mà minh chứng chính là đám tang Đại tướng Võ Nguyên Giáp,trong dòng người đến viếng Đại tướng có rất nhiều các em HS ở mọi lứa tuổi

Từ đặc điểm tâm lí của HS THPT, trong đổi mới việc DHLS cần đổi mớicác hình thức tổ chức dạy học, đặc biệt là tăng cường tổ chức các hoạt độngdạy học ngoài giờ lên lớp để vừa hỗ trợ cho các giờ học nội khóa vừa khuyếnkhích HS thể hiện được sự đam mê, tích cực, chủ động, sáng tạo tìm

hiểu về các sự kiện, nhân vật lịch sử của HS Ngoại khóa lịch sử với nhiềuhình thức, phương pháp đa dạng như đọc sách, kể chuyện, thi tìm hiểu vàtriển lãm hình ảnh, dạ hội lịch sử… không chỉ giúp HS hiểu sâu sắc kiến thứclịch sử mà còn rèn luyện cho các em tính năng động, phẩm chất tích cực độclập, sáng tạo trong tư duy, suy nghĩ để vận dụng kiến thức vào cuộc sống Đó

là phẩm chất không thể thiếu được của thanh niên trong thời đại ngày nay

Từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay, giáo dục lịch sử ở

trường phổ thông đã thực hiện đúng đắn, sáng tạo những nguyên tắc, phươngpháp luận sử học Macxit, góp phần đào tạo ra nhiều thế hệ làm nên nhữngchiến công lẫy lừng trong lao động và chiến đấu Tuy nhiên, bên cạnh nhữngthành tựu đã đạt được, giáo dục nước ta cũng đang bộc lộ nhiều bất cập, hạnchế đòi hỏi giáo dục cần phải đẩy mạnh hơn nữa công cuộc đổi mới, đặc biệt

là đổi mới các hình thức tổ chức, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá.Trong DHLS sự kiện và nhân vật là hai yếu tố cấu thành tạo nên dòngchảy của kiến thức lịch sử mà con người cần nghiên cứu và HS cần học tập.Các hoạt động học tập lịch sử ở trường phổ thông, ngoài những giờ học nộikhóa, HĐNK nói chung, ngoại khóa về nhân vật lịch sử nói riêng là một biện

pháp quan trọng góp phần “hiện thực hóa” quan điểm “dạy học lấy học sinh làm trung tâm” theo hướng phát triển năng lực cho người học Bởi vì, HĐNK

mang tính chất tự nguyện nhưng lại có thể phát huy tối đa năng lực, đặc biệt

là tính tích cực chủ động của HS HĐNK lịch sử góp phần vào việc thực hiệntốt chức năng, nhiệm vụ của bộ môn, đồng thời cũng phù hợp với định hướng

đã được pháp chế hóa trong Luật giáo dục 2005: “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học,rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm,đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Cho nên, yêu cầu đổi

mới các hình thức tổ chức dạy học DHLS ở trường phổ thông hiện nay, trong

đó có việc tăng cường các HĐNK, đặc biệt là ngoại khóa về nhân vật lịch sử

là một đòi hỏi cấp thiết

DHLS ở trường THPT

Trong DHLS, hoạt động nội khóa và HĐNK có mối quan hệ chặt chẽ, có

sự tác động qua lại lẫn nhau để thực hiện tốt nguyên lí giáo dục, chức năng,

nhiệm vụ cũng như đặc trưng của bộ môn lịch sử ở trường phổ thông là “Đào tạo thế hệ trẻ theo hướng toàn diện, có năng lực chuyên môn, có ý thức và khả năng tự tạo việc làm trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần” Nếu

hoạt động nội khóa là một hình thức giáo dục cơ bản, quan trọng của việc dạyhọc thì HĐNK giữ vai trò bổ sung, cụ thể hóa và làm phong phú thêm nhữngtri thức mà HS chưa có đủ thời gian để tiếp nhận ở trên lớp Giờ học nội khóađược GV tiến hành trên cơ sở sách giáo khoa (SGK), tài liệu tham khảo, đồngthời vận dụng nghệ thuật sư phạm để HS nắm vững tri thức kịch sử, hìnhthành các kĩ năng và giáo dục thái độ đúng đắn cho HS Bám sát vào nhữngnội dung, chủ đề, hình thức, phương pháp tiến hành bài học nội khóa đượcquy định trong chương trình môn học, GV lựa chọn các HĐNK phù hợp cho

HS Các HĐNK này chủ yếu được tiến hành ngoài giờ trên lớp, đảm bảo mụctiêu về giáo dưỡng, giáo dục và phát triển đối với HS

Việc thực hiện các nội dung, chủ đề của HĐNK sẽ có tác động ngược trởlại với hoạt động nội khóa Nếu hoạt động nội khóa quyết định chất lượng chínhcủa việc dạy học thì HĐNK lịch sử lại góp phần bồi dưỡng, làm sâu sắc, phongphú, toàn diện tri thức lịch sử mà HS tiếp thu được trong giờ học chính khóa.Chương trình lịch sử cung cấp cho HS những kiến thức cơ bản vô cùng phongphú nhưng lại chỉ được truyền đạt trong thời gian có hạn, nên HS cần phải cóđiều kiện tìm hiểu thêm ngoài giờ học mới nắm chắc được những kiến thức trong

bài học nội khóa Ví dụ, khi học tập chương “Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954)”, ngoài các tiết học nội khóa, HS được xem phim, triển lãm,

tham quan, nói chuyện với nhân chứng lịch sử hoặc

đọc thêm các cuốn sách về chiến thắng Điện Biên Phủ, về Đại tướng VõNguyên Giáp thì chắc chắn HS sẽ tiếp thu kiến thức sâu sắc hơn và hứng thúhọc tập cũng được nâng cao.

Như vậy, trong DHLS, hình thức nội khóa là hình thức dạy học cơ bảnnhưng không phải là hình thức duy nhất, mà cần nhiều hình thức hỗ trợ khácnhư: thảo luận, ngoại khóa, tham quan, phụ đạo… Trong khuyến nghị số 1283của Nghị viện cộng đồng Châu Âu cũng đã nêu rõ quan điểm của mình về vấn

đề này: “Cần phải kết hợp các hình thức khác trong học tập lịch sử - học trong sách giáo khoa, học trên truyền hình,băng hiện vật trưng bày, tham quan bảo tàng…không có ưu tiên độc đáo cho một lĩnh vực nào, phải tạo điều kiện thuận lợi cho một tác động qua lại, lớn nhất giữa ảnh hưởng của việc tiến hành bài nội khóa và hoạt động ngoại khóa đối với khả năng đánh giá lịch sử của thế hệ trẻ…” Điều này thể hiện rõ mối quan hệ giữa hình thức dạy

học nội khóa và ngoại khóa lịch sử ở trường phổ thông Chúng ta không thểtuyệt đối hóa hình thức này mà coi nhẹ hình thức kia

1.1.2 Một số khái niệm

HĐNK là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học của các môn

học ở trên lớp Dạng hoạt động của HS ngoài giờ lên lớp chính thức, ngoài

phạm vi qui định của chương trình bộ môn Hoạt động này được gắn vớinhững yêu cầu, nội dung của các môn học để có tác dụng bổ sung, hỗ trợ cho

giáo dục chính khóa.Theo chúng tôi, nó là sự tiếp nối hoạt động dạy - học trên

lớp và là con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữanhận thức với hành động của HS để tổ chức giáo dục thông qua hoạt độngthực tiễn cho các em về khoa học - kĩ thuật, lao động công ích, hoạt động xãhội, hoạt động nhân đạo, văn hóa văn nghệ, thẩm mĩ, thể dục thể thao, vuichơi giải trí… nhằm hình thành và phát triển nhân cách đạo đức, năng lực, sởtrường cho các em

* Tổ chức hoạt động ngoại khóa

Về khái niệm tổ chức, trong Từ điển Tiếng Việt thông dụng (2001) của Nguyễn Như Ý (chủ biên) tổ chức là tiến hành một công việc theo cách thức, trình tự nào; là sự sắp xếp, bố trí thành các bộ phận để cùng thực hiện một nhiệm vụ hoặc cùng một chức năng chung [90; 797] Theo đó, tổ chức là một

trong những hoạt động cơ bản của con người nói chung, hoạt động dạy học

nói riêng Theo Từ điển Tiếng Việt (2002) của Hoàng Phê (chủ biên) thì tổ chức là những gì cần thiết để tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có hiệu quả tốt nhất [75; 1007] Như vậy, tổ chức hiểu theo nghĩa chung nhất chính là

sự tập hợp, sắp xếp một nhóm người cùng thực hiện một nhiệm vụ chung để đạt được mục đích đã đề ra.

Về khái niệm hoạt động, trong Từ điển Tiếng Việt (2002) của Hoàng Phê (chủ biên) hoạt động là “tiến hành những việc làm có quan hệ với nhau chặt chẽ nhằm một mục đích nhất định trong đời sống xã hội” [75;452] Tổ chức hoạt động là quá trình hình thành những cấu trúc quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức, thực hiện phân công lao động khoa học, phối hợp, điều phối các nguồn lực, vật lực một cách thích hợp để thực hiện thành công các kế hoạch nhằm đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức Khái niệm ngoại khóa, theo Từ điển Tiếng Việt (2002) của Hoàng Phê (chủ biên) ngoại khóa là “môn học hoặc hoạt động giáo dục ngoài giờ,ngoài chương trình chính thức”.[75;683]

Tổ chức HĐNK trong Từ điển Văn hóa giáo dục Việt Nam của Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo, Nguyễn Thị Thu Hà (2003) định nghĩa là “Dạng hoạt động của học sinh ngoài giờ lên lớp chính thức, ngoài phạm vi qui định của chương trình bộ môn Hoạt động này được gắn với những yêu cầu, nội dung của các môn học để có tác dụng bổ sung, hỗ trợ cho giáo dục chính khóa”.

Từ khái niệm trên có thể hiểu tổ chức HĐNK là một hình thức hoạt động

nằm ngoài chương trình học chính khóa kết hợp dạy học với vui chơi nhằm

gắn việc giảng dạy, học tập trong nhà trường với thực tế xã hội Đây là mộttrong những mảng hoạt động giáo dục quan trọng ở nhà trường phổ thôngtrong việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện HS.

THPT

Tổ chức HĐNK về một nhân vật trong DHLS ở trường phổ thông gópphần vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục Việc tổ chức HĐNK về nhân vậttrong DHLS phải gắn liền với chương trình nội khóa bởi HĐNK giúp HS cónhững hiểu biết sâu sắc hơn về nhân vật lịch sử mà giờ nội khóa chưa đáp ứngđược Từ cách hiểu trên, theo chúng tôi tổ chức HĐNK về nhân vật lịch sử là

“một hoạt động đi sâu tìm hiểu về nhân vật lịch sử mà HS đã được học ở trên lớp, nhưng do khuôn khổ thời gian có hạn chưa thể giới thiệu đầy đủ về nhân vật đó” Để giúp HS hiểu sâu sắc hơn về nhân vật, GV tổ chức HĐNK, qua

đó các em sẽ được thỏa thích tìm hiểu, thể hiện sự đam mê, khám phá, tìm tòicủa mình về nhân vật mà mình yêu thích

1.1.3.Vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong DHLS ở trường THPT

Là một hình thức tổ chức DHLS hỗ trợ cho hoạt động nội khóa để thựchiện mục tiêu dạy học bộ môn ở nhà trường phổ thông, HĐNK củng cố, bổsung và làm sâu sắc hơn kiến thức cho HS, đồng thời góp phần tạo hứng thúhọc tập, phát triển tư duy và rèn luyện kĩ năng thực hành…

Cùng với các bộ môn khoa học xã hội khác, HĐNK lịch sử phát huy tácdụng là trung tâm văn hóa của nhà trường đối với địa phương, tạo cơ sở gắn

liền giữa nhà trường với đời sống xã hội Đây chính là hình thức “xã hội hóa

sự nghiệp giáo dục” theo Luật Giáo dục quy định: “mọi tổ chức, gia đình và công dân đều có trách nhiệm chăm lo sự nghiệp giáo dục, xây dựng phong trào học tập và môi trường giáo dục lành mạnh, phối hợp với nhà trường thực hiện mục tiêu giáo dục”[19; 17] Tổ chức HĐNK về nhân vật trong DHLS ở trường phổ thông có vai trò, ý nghĩa sâu sắc đối với GV và HS.

* Đối với GV:

Thứ nhất, tổ chức HĐNK trong DHLS giúp GV từng bước nâng cao

trình độ, kiến thức chuyên môn của mình đặc biệt là nguồn tri thức về chủ đề

mà mình trực tiếp tham gia

HĐNK với nhiều hình thức đa dạng, phong phú: đọc sách, kể chuyện,nói chuyện lịch sử, thăm quan bảo tàng, di tích lịch sử, dạ hội lịch sử… vừa làcông cụ, đồng thời là phương tiện chứa đựng, chuyển tải lượng thông tin của

GV đến cho HS Để tổ chức các hình thức ngoại khóa trên được hiệu quả, GVphải có sự tìm tòi, nghiên cứu nguồn kiến thức, xác định mục đích, nội dung,phương pháp của buổi ngoại khóa Quá trình chuẩn bị đó sẽ giúp cho kiếnthức chuyên môn của GV thêm vững vàng và phong phú hơn Ví như, khi tổchức cuộc thi tìm hiểu về Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho HS, GV phải tìmhiểu kĩ càng về thân thế, cuộc đời, sự nghiệp hoạt động cách mạng của Đạitướng, trên cơ sở đó lựa chọn hình thức tổ chức HĐNK, đề xuất chương trìnhvới những bộ câu hỏi phù hợp với HS tham gia dự thi Chính quá trình tìmhiểu ấy sẽ giúp cho GV hiểu sâu sắc hơn về Đại tướng Võ Nguyên Giáp đểtiến hành dạy học tốt hơn các bài học ở trong chương trình nội khóa

Thứ hai, tổ chức HĐNK cũng giúp GV bổ sung nâng cao kĩ thuật tổ chức

trong DH Trong tổ chức các HĐNK, các bước tiến hành và việc xác địnhphương pháp, thời gian là vấn đề cốt lõi của buổi ngoại khóa Buổi HĐNK cóthu hút được sự tham gia đông đảo HS hay không, kết quả có thành công haykhông phần lớn là nhờ vào kĩ thuật tổ chức HĐNK của GV Trên cơ sở tìmhiểu lí luận về tổ chức HĐNK trong dạy học, rồi trực tiếp lập kế hoạch chi tiếtcho buổi ngoại khóa sẽ giúp GV có kinh nghiệm và trình độ trong lĩnh vực tổchức dạy học nói chung và tổ chức HĐNK nói riêng

Thứ ba, tổ chức HĐNK hiệu quả không chỉ góp phần quan trọng vào đổi

mới PPDH của thầy - trò, nâng cao chất lượng dạy học, mà còn chống lại việc

“dạy chay”, “học chay”, giúp HS yêu thích và hứng thú với môn lịch sử hơn theo nguyên lí “học đi đôi với hành” Ví như, khi tổ chức cho HS xem phim

tài liệu về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, các em sẽ cócảm giác như mình được chứng kiến tận mắt những hoạt động (đóng góp) củaĐại tướng và từ đó các em sẽ có những rung cảm mạnh mẽ với công lao tolớn của Đại tướng đối với dân tộc Chính những cảm nhận đó giúp HS yêuthích và không cảm thấy khô khan, gò bó khi học lịch sử.

* Đối với HS:

Ngoại khóa lịch sử là một hình thức tổ chức dạy học có tác dụng trong

việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện HS: “làm phong phú kiến thức, giáo dục tình cảm, đạo đức, phẩm chất của học sinh, giáo dục tinh thần tập thể, ý thức cộng đồng trách nhiệm, yêu thích lao động, rèn luyện tính kỷ luật và tinh thần tương thân tương ái” [58; 274].

Về bồi dưỡng kiến thức: Việc tổ chức HĐNK về nhân vật nói chung góp

phần vào việc củng cố, bồi dưỡng và làm sâu sắc thêm tri thức về nhân vậtlịch sử cho HS Gắn liền với mỗi một sự kiện là một hay nhiều nhân vật lịch

sử mà các em cần phải tìm hiểu thậm chí phải có những hiểu biết sâu sắc vềnhân vật ấy Song, do thời gian của một giờ học có giới hạn, do sự phân phốicủa chương trình GV không thể giúp HS có hiểu biết sâu sắc, toàn diện về cácnhân vật lịch sử đó HĐNK là một hình thức dạy học, giúp HS học tập hiệuquả Tham gia các buổi HĐNK HS được củng cố, bổ sung thêm kiến thức vềnhững nội dung, chủ đề học tập trên lớp, đồng thời nâng cao nhận thức sâusắc về lịch sử trong mối quan hệ của chúng, từ đó giúp HS vận dụng những

hiểu biết của mình vào thực tiễn cuộc sống Ví như, khi học Bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953 – 1954)”, với tiết

nội khóa ở trên lớp HS được học về Chiến dịch lịch sử Điên Biên Phủ Khidạy học chiến dịch này GV phải cung cấp cho HS những số liệu, con số sựkiện liên quan đến chiến dịch, ngoài ra còn phải giới thiệu cho các em về vaitrò to lớn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong việc lãnh đạo và chỉ huychiến dịch Nhưng với thời lượng của một tiết học, HS cũng chỉ dừng ở mức

“biết”một cách sơ lược về vai trò của Đại tướng Để hỗ trợ cho bài học nội

khóa, đồng thời cung cấp thêm tri thức giúp các em hiểu sâu sắc hơn vai tròcủa Đại tướng cần tổ chức HĐNK để tìm hiểu về Đại tướng Thông quaHĐNK HS hiểu biết sâu sắc hơn, có cái nhìn toàn diện hơn về con người,phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, tài năng quân sự của Ông Từ đó, HS

có thái độ khâm phục, tôn trọng sâu sắc đối với Đại tướng

Về phát triển kĩ năng: tổ chức HĐNK về nhân vật góp phần vào việc

phát triển ở HS nhiều kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức đã học vào thựctiễn cuộc sống Nếu bài học nội khóa đòi hỏi HS phải tuân thủ những gì màchương trình đã quy định về thời gian, nội dung… thì HĐNK lại mang tínhchất tự nguyện Trong giờ HĐNK theo chủ đề đã lựa chọn các em được thỏathích thể hiện suy nghĩ, sở trường, hứng thú của mình dưới sự hướng dẫn của

GV Chính từ sự tự nguyện này sẽ phát huy được tối đa các năng lực đượcbiểu hiện bằng những kĩ năng cụ thể của HS để giải quyết vấn đề ngoại khóa

mà các em tham gia Đặc biệt, thông qua HĐNK về nhân vật các kĩ năng tưduy tìm hiểu nhân vật, nhận xét, đánh giá về nhân vật lịch sử cũng như kĩnăng thực hành vận dụng được phát huy tối đa, những kĩ năng này sẽ giúpphát triển năng lực nhận thức độc lập của các em Dưới sự hướng dẫn của GVthông qua việc tổ chức HĐNK, HS được rèn luyện tính kiên trì, nhẫn nại,trách nhiệm trong học tập và các kĩ năng như: tri giác tài liệu, quan sát tư liệuhình ảnh, phát triển khả năng nhận thức và năng khiếu cho HS như: đóngkịch, kể chuyện, vẽ, làm báo tường, tranh cổ động…Cụ thể, khi tổ chứcHĐNK tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp dướihình thức là một buổi dạ hội lịch sử nhân kỉ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ,

HS khi tham gia hoạt động này có thể tùy chọn hình thức để thể hiện sao chophù hợp với khả năng, sở trường của mình Ví như, các em có giọng đọc hay

có thể kể chuyện về Đại tướng, có giọng hát hay thì có thể thể hiện qua các cakhúc…Việc tham gia tùy theo năng lực, sở trường sẽ giúp HS có hứng thútham gia học tập, đồng thời còn phát triển các năng lực hoạt động nhận thứcđộc lập của các em

Về giáo dục: HĐNK về nhân vật lịch sử gắn việc học tập lịch sử của HS

với đời sống xã hội, tạo cho các em có ý thức trách nhiệm đối với xã hội hiệntại và sau này Thông qua việc tham gia vào các hoạt động như sưu tầm tưliệu, tài liệu về các nhân vật…HS sẽ có điều kiện được tiếp xúc với nhiềunguồn sử liệu khác nhau, các em được trang bị thêm kiến thức về cuộc đời, sựnghiệp đấu tranh cách mạng… của các thế hệ đi trước Đây chính là quá trìnhgiáo dục cho HS thế giới quan khoa học và đạo đức, tư tưởng chính trị, phẩmchất đạo đức Ngoài ra, thông qua việc tìm hiểu sâu sắc những con người vàviệc làm của họ trong quá khứ sẽ giúp HS có tính tự giác, tinh thần kỉ luật vàđặc biệt là trách nhiệm với bản thân, gia đình và đất nước Như vậy, có thể nóiHĐNK về nhân vật lịch sử có tác dụng giáo dục rất lớn đối với HS Ví như,khi tiến hành HĐNK về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp,thông qua việc sưu tầm tài liệu về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng HS sẽthấy được quá trình phấn đấu, hoạt động và những công lao của Đại tướng đốivới cách mạng dân tộc, với sự phát triển đất nước Từ đó, các em sẽ thấy mìnhphải có trách nhiệm như thế nào đối với bản thân, với gia đình và với đấtnước

Từ vai trò, ý nghĩa của HĐNK đặt ra cho GV, HS phải nhận thức đúng

để tiến hành có hiệu quả, thu hút sự tham gia của các em vào hoạt động này

1.1.4 Những yêu cầu của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử nói chung và về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói riêng.

dung bài học nội khóa

Ngoại khóa là một hình thức tổ chức dạy học được thông qua hoạt độngcủa thầy – trò ở ngoài giờ học trên lớp nhằm bổ sung, làm sáng tỏ hơn nữanhững nội dung của bài nội khóa mà do thời gian hạn hẹp chưa thể giải quyết

Vì vậy, khi tổ chức HĐNK về nhân vật, ví như về cuộc đời và sự nghiệp củaĐại tướng Võ nguyên Giáp cần phải gắn với nội dung, kiến thức của bài học

nội khóa bởi “nội dung và chủ đề của hoạt động này phải bám sát với nội dung học chính khóa Do đó, tuy là hoạt động ngoài lớp, nhưng công tác ngoại khóa vẫn có tác dụng như bài nội khóa trong việc bồi dưỡng kiến thức, giáo dục và phát triển toàn diện cho học sinh” [8;91] Thông qua tổ chức

HĐNK về nhân vật, HS có hiểu biết sâu sắc về con người, về lịch sử dân tộcthời kỳ lịch sử đó Cụ thể, con người và cuộc đời của Đại tướng là tấm gươngtiêu biểu, có ý nghĩa giáo dục thiết thực đối với HS phổ thông, đồng thời gópphần giáo dục toàn diện cho các em

HĐNK lịch sử rất đa dạng về nội dung, phong phú về hình thức, cho dùđược tiến hành như thế nào thì HĐNK vẫn góp phần thực hiện nhiệm vụ

chung của trường phổ thông quy định: “Đào tạo thế hệ trẻ thành những người lao động có ý thức làm chủ, có tri thức khoa học, thành thạo nghề nghiệp, có thái độ lao động tích cực sáng tạo ” Tổ chức HĐNK về nhân vật trong mối quan hệ với giờ học nội khóa phải giúp HS hoàn thiện việc tiếp thu

kiến thức, củng cố niềm tin và khả năng hoạt động thực tế

Cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp gắn liền với giaiđoạn lịch sử Việt Nam từ năm 1919 – 1975 Vì thế tổ chức các HĐNK vềcuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp phải được tiến hànhtrên cơ sở kiến thức đã học ở các giờ nội khóa nhằm giúp HS hiểu rõ thêm vềlịch sử dân tộc Đồng thời, qua đó cũng sẽ thấy được mối quan hệ của nhânvật với những đóng góp nhất định vào sự phát triển của lịch sử dân tộc Ví

như, sau khi học xong Bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953-1954)- Phần Lịch sử lớp 12 Chương trình chuẩn, HS sẽ

thấy được vai trò lịch sử to lớn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đặc biệt vớichiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ Trên cơ sở những kiến thức đã được họctrên lớp, cùng với HĐNK về Đại tướng, HS đã có hiểu biết sâu sắc hơn lịch

sử dân tộc ta giai đoạn 1953-1954 trong đó có vai trò của Đại tướng

với

đối tượng HS, điều kiện thực tế của nhà trường phổ thông

Việc tổ chức HĐNK lịch sử ở trường phổ thông góp phần bồi dưỡng,làm sâu sắc, phong phú và toàn diện những tri thức lịch sử mà HS đã được thunhận trên lớp trong giờ nội khóa Khác với giờ học nội khóa HS được tiếpnhận kiến thức dựa trên nguồn tài liệu cơ bản là SGK, tài liệu tham khảo thìHĐNK được tiến hành một cách đa dạng, linh hoạt hơn giờ nội khóa Trongquá trình HĐNK, GV và HS được rèn luyện khả năng làm việc độc lập vớiSGK, các nguồn tài liệu liên quan để từ đó HS thu thập, lựa chọn những vấn

đề khái quát để đưa ra những kết luận nhất định Như vậy, HS sẽ nắm kiếnthức thông qua việc nghiên cứu, tìm tòi, viết các báo cáo phù hợp với yêu cầuhọc tập và trình độ của mình

Cùng với hoạt động nội khóa, HĐNK về nhân vật có khả năng phát huytính tích cực, độc lập của HS Ví như, khi tổ chức các HĐNK về cuộc đời và

sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp phải làm thế nào để thu hút được

sự tham gia tự nguyện của HS Trên cơ sở đó các em có điều kiện bộc lộnhững năng khiếu, sở trường của mình đồng thời phải phát huy tính tích cực,

chủ động trong mọi hoạt động nhận thức Bời vì “hoạt động ngoại khóa trong học tập lịch sử ở trường phổ thông được thực hiện phù hợp với đặc điểm, tâm

lí, lứa tuổi, trình độ của học sinh với nhiều hình thức phong phú, bổ ích”

[8;92] Ngoài ra, việc tổ chức các HĐNK còn phải phù hợp với điều kiệnthực tế của nhà trường (về cơ sở vật chất, sự ủng hộ của Ban giám hiệu, các tổchức đoàn thể trong nhà trường )

hứng thú trong học tập lịch sử của học sinh

HĐNK là một hoạt động góp phần vào việc phát triển kĩ năng thực hành

và tư duy của HS Nếu trong giờ nội khóa HS phải học tập một cách nghiêmtúc, bắt buộc, tuân thủ nghiêm ngặt chương trình đã quy định về mặt thời gian

và nội dung thì HĐNK lại mở ra một khả năng rộng lớn để hình thành các thóiquen, kĩ năng về trí tuệ và thực hành cho học sinh trong học tập lịch sử Khitham gia HĐNK các em được tự chọn tham gia những nội dung, những

công việc phù hợp với khả năng, sở thích của mình Chính sự tự nguyện củaHĐNK sẽ phát huy được năng lực nhận thức độc lập, đồng thời tạo sự hứngthú, niềm say mê trong học tập cho các em Mặt khác, nội dung và hình thứctiến hành các HĐNK rộng hơn giờ nội khóa nên nếu thực hiện có hiệu quả sẽgóp phần làm tốt việc móc nối kiến thức quá khứ với hiện tại, hoàn thànhnhững công tác công ích xã hội Khi tổ chức HĐNK về cuộc đời và sự nghiệpcủa Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nếu thực hiện tốt,hiệu quả cao sẽ hỗ trợ đượccác giờ nội khóa, tạo được sự hứng thú,say mê học tập bộ môn lịch ở học sinhđồng thời góp phần nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông.

HĐNK là một hoạt động nhằm hỗ trợ cho giờ học nội khóa Tổ chức HĐNK

về nhân vật lịch sử nhằm giúp HS có hiểu biết sâu sắc hơn về nhân vật, tuynhiên để HĐNK diễn ra thành công, thu hút được sự tham gia nhiệt tình của

HS thì yêu cầu HS cũng cần phải có những hiểu biết sâu sắc về nhân vật đó

Ví như, khi tổ chức HĐNK dưới hình thức một “Hội thi tìm hiểu về cuộc đời

và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp” tính cạnh tranh sẽ rất cao, đội

nào tham gia cũng muốn giành phần thưởng Để có được phần thưởng buộccác em trước khi vào cuộc thi đều phải tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp củaĐại tướng Võ Nguyên Giáp Ngay cả những HS tham gia với phần thi giànhcho khán giả cũng vậy, các em muốn trả lời được các câu hỏi của Ban Giámkhảo đưa ra thì bản thân các em cũng phải hiểu, biết về Đại tướng Võ NguyênGiáp, về những thắng lợi quân sự lớn gắn liền với tên tuổi của Đại tướng.Như vậy, để các HĐNK về nhân vật lịch sử nói chung và về cuộc đời, sựnghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói riêng được thành công, thu hútđược sự tham gia của HS, sự hưởng ứng, ủng hộ của GV trong quá trình tiếnhành cần thực hiện được những yêu cầu trên

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử nói chung và về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp