Nhìn về vốn văn hóa dân tộc (tiết 88-89)

Veà kieỏn thửực: Giuựp hoùc sinh : Nắm được cỏc luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm của tỏc giả về những ưu, nhược điểm của văn hoỏ truỳờn thống Việt Nam.. Hoaùt ủoọng 2: ẹoùc

Ngaứy soaùn: 3- 9 -2008 ẹoùc vaờn :

Tieỏt : 88-89 ( Trớch “ẹeỏn hieọn ủaùi tửứ truyeàn thoỏng”) (Traàn ẹỡnh Hửụu)

I MUẽCTIEÂU

1 Veà kieỏn thửực: Giuựp hoùc sinh :

Nắm được cỏc luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm

của tỏc giả về những ưu, nhược điểm của văn hoỏ truỳờn thống

Việt Nam

2 Veà kú naờng:

Nõng cao năng lực đọc hiểu văn bản khoa học, và văn bản chớnh

luận

3 Veà thaựi ủoọ:

Yờu quớ, trõn trọng, tự hào về nền văn hoỏ dõn tộc

II CHUAÅN Bề

1.Chuaồn bũ cuỷa giaựo vieõn

- ẹoà duứng daùy hoùc : Taứi lieọu tham khaỷo: Saựch giaựo vieõn, Thieỏt keỏ baứi giaỷng Ngửừ

vaờn 12 Soaùn giaựo aựn

- Phửụng aựn toồ chửực lụựp hoùc : ẹoùc dieón caỷm, gụùi mụỷ, thaỷo luaọn, bỡnh giaỷng

2 Chuaồn bũ cuỷa hoùc sinh : ẹoùc saựch giaựo khoa, soaùn baứi theo hửụựng daón saựch

giaựo khoa

III HOAẽT ẹOÄNG DAẽY HOẽC

1 OÅn ủũnh tỡnh hỡnh lụựp : (1phuựt) Kieồm tra neà neỏp, sú soỏ, taực phong hoùc sinh.

2 Kieồm tra baứi cuừ : (5 phuựt )

Toựm taột ủoaùn trớch “Hoàn Trửụng Ba da haứng thũt” vaứ neõu nhửừng vaỏn ủeà cụ baỷn maứ taực giaỷ ủaởt ra qua taực phaồm nay

3 Giaỷng baứi mụựi: (2 phuựt)

*Vaứo baứi: Trong coõng cuoọc ủoồi mụựi toaứn ủieọn ủaỏt nửụực, vaờn hoaự laứ moọt trong nhửừng lúnh vửùc ủửụùc ẹaỷng vaứ Nhaứ nửụực ủaởc bieọt quan taõm Chuỷ trửụng cuỷa ẹaỷng ta laứ xaõy dửùng moọt neàn vaờn hoaự tieõn tieỏn ủaọm ủaứ baỷn saộc daõn toọc Ngay tửứ nhửừng naờm 80, caực nhaứ tử tửụỷng, vaờn hoaự, caực nhaứ khoa hoùc ủaừ cho ra ủụứi nhieàu coõng trỡnh nghieõn cửựu vaờn hoaự mang tớnh ủũnh hửụựng theo ủửụứng loỏi cuỷa ẹaỷng Coõng trỡnh “ẹeỏn hieọn ủaùi tửứ truyeàn thoỏng”cuỷa PGS Traàn ẹỡnh Hửụùu laứ moọt trong nhửừng coõng trỡnh nghieõn cửựu vaờn hoaự coự yự nghúa lụựn, ủoựng goựp moọt phaàn quan troùng vaứo tieỏn trỡnh ủoồi mụựi ủaỏt nửụực

“Veà moọt soỏ maởt cuỷa voỏn vaờn hoaự truyeàn thoỏng” laứ phaỏn quan troùng cuỷa coõng trỡnh ủoự

- Tieỏn trỡnh baứi daùy:

THễỉI

GIAÙO VIEÂN

HOAẽT ẹOÄNG CUÛA HOẽC SINH

NOÄI DUNG KIEÁN THệÙC

7’ Hoaùt ủoọng 1:

Giaựo vieõn hửụựng

daón hoùc sinh tỡm hieồu

chung veà taực giaỷ, taực

phaồm

Nêu những nét chính

về cuộc đời và văn

Hoaùt ủoọng 1:

Hoùc sinh đọc nội dung tiểu thuyết trong SGK

I/ Tiểu dẫn:

1 Tác giả: Traàn ẹỡnh Hửụùu

- ( 1926 – 1995)

- Quờ: xó Vừ Liệt – Thanh Chương- Nghệ An

- Là nhà nghiờn cứu lịch sử, văn học Việt Nam trung cận đại

10’

nghiệp của Traàn

ẹỡnh Hửụùu?

Hoạt động 2

Em hiểu văn hoỏ là

gỡ?

Bản sắc văn húa dõn

tộc là gỡ?

Bản sắc văn húa của

dõn tộc Việt Nam?

Trớch phần đầu tiểu luận Về vấn đề tỡm đặc sắc văn húa dõn tộc

In trong tỏc phẩm Đến hiện đại từ truyền thống- NXB Văn húa

Hà Nội- 1996

Hoaùt ủoọng 2:

ẹoùc –hieồu vaờn baỷn

Hoùc sinh suy nghú traỷ lụứi + Văn hoỏ là toàn bộ những gớa trị vật chất và tinh thần

do con người sỏng tạo

ra trong quỏ trỡnh lịch sử

+ Văn húa gắn liền với cỏc lĩnh vực khỏc nhau của đời sống và xó hội:

giỏo dục, văn nghệ, đạo đức, lối sống…

- Bản sắc văn húa là đặc điểm, phẩm chất riờng, độc đỏo nền văn húa của một dõn tộc

-Là hiện tượng kết tinh, thành quả tổng hợp của quỏ trỡnh sỏng tạo, tiếp xỳc giữa cỏi vốn cú của một dõn tộc và cỏi tiếp thu từ bờn ngoài

* Bản sắc văn húa của dõn tộc Việt Nam:

- Năm 2000, ụng được Nhà nước tặng giải thưởng về khoa học cụng nghệ

2 Cỏc tỏc phẩm chớnh:

+ Văn học Việt Nam giai đoạn giao thời 1900- 1930

+ Nho giỏo và văn học Việt Nam trung cận đại

+ Đến hiện đại từ truyền thống + Cỏc bài giảng về tư tưởng phương đụng

3 Vị trớ đoạn trớch:

Đoạn trớch từ phần II trong cuốn “Đến hiện đại từ truyền thống”

4 Bố cục: 3 phần

+ Đầu…với nú: Đặt vấn đề + Tiếp… của đụ thị: Nhận xột nền văn húa Việt Nam trong mối quan hệ tổng thể với nền văn húa cỏc dõn tộc trờn thế giới

+ Cũn lại: Đặc điểm của nền văn húa Việt Nam

II Đọc hiểu văn bản.

1 Đọc.

Chậm, kĩ, đỳng ngữ điệu văn bản Khi đọc chỳ ý hệ thống luận điểm của văn bản

2 Tỡm hiểu văn bản.

Khỏi niệm về vốn văn hoỏ Theo từ điển tiếng việt: Văn hoỏ là “ tổng thể núi chung những giỏ trị vật chất và tinh thần do con người sỏng tạo ra trong quỏ trỡnh lịch sử”(ta thường núi: văn húa ẩm thực, văn hoỏ mặc, văn hoỏ ứng xử, văn hoỏ đọc )

2 1: Cỏc vấn đề đoạn trớch nờu

lờn, thỏi độ của tỏc giả:

-Vấn đề: Đặc điểm của nền

văn húa Việt Nam

-Thỏi độ: Điềm tĩnh, khỏch

quan, phõn tớch, đỏnh giỏ cú khoa học

-Mục đớch:

+ Gúp phần xõy dựng chiến lược phỏt triển mới cho đất nước

Theo em, những đặc

điểm của văn hóa Việt

Nam được thể hiện

như thế nào?

Em có nhận xét gì về

con người Việt Nam?

Bao gồm những gía trị bền vững, những tinh hoa được vun đắp qua lịch sử nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước, tạo thành nét đặc sắc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, con người Việt Nam

- Quan niệm sống, lí

tưởng:

* Coi trọng hiện thế trần tục hơn thế giới bên kia

* Không bám lấy hiện thế, không sợ cái chết

* Ý thức sở hữu cá nhân không phát triển

* Mong ước thái bình,

an cư lạc nghiệp sống thanh thản, đông con nhiều cháu

* Không mong cao xa, yên phận thủ thường

* Ưa chuộng người sống có tình nghĩa

* Không ca tụng trí tuệ,

ca tụng sự khôn khéo

* Không chuộng trí mà chuộng dũng

* Chống ngoại xâm nhưng không thượng võ

* Trong tâm trí có Thần Bụt, không có tiên

Quan niệm về cái đẹp:

* Qui mô thích vừa xinh, khéo

* Không háo cái tráng

lệ, huy hoàng, không say mê cái huyền ảo, kì vĩ

* Chuộng màu sắc dịu dàng, thanh nhã, ghét sặc sỡ

* Tất cả hướng vào cái dịu dàng, thanh lịch, duyên dáng, có qui mô vừa phải

+ Đưa đất nước thoát tình trạng đói nghéo, lạc hậu, kém phát triển như hiện nay

Hệ thống lập luận

Đặc điểm cuả vốn văn hoá

2.2.Quan niệm sống, lí tưởng, cái đẹp.

-* Quan niệm sống :

+ Coi trọng hiện thế trần tục hơn thế giới bên kia

+ Ý thức cá nhân và sở hữu không phát triển cao

+ Mong ước: thái bình, an cư lạc nghiệp, đông con nhiều cháu

*Thiết thực, yên phận thủ thường, không mong gì cao xa, khác thường hơn người

- Quan niện về lí tưởng sống: + Chuộng con người hiền lành, tình nghĩa

+ Không chuộng trí mà cũng không chuộng dũng

+ Tâm trí dân có bụt ( cứu giúp), có thần ( uy linh bảo quốc hộ dân

+ Ca tụng sự khôn khéo (ăn cỗ

đi trước lội nước theo sau, biết thủ thế, giữ mình, gỡ được tình thế khó khăn) Những cái khác bản thân: không dễ hoà hợp nhưng cũng không cự tuyệt đến cùng

- Quan niệm về cái đẹp:

+ Không háo hức tráng lệ, huy hoàng

+ Không say mê huyền ảo, kì vĩ

+ Chuộng màu sắc : dịu dàng, thanh nhã, ghét sặc sỡ

+ Quy mô: Chuộng vừa khéo, xinh, vừa phải

+ Giao tiếp: Chuộng hợp tình, hợp lí

+ Ăn mặc: Không chuộng sự cầu kì

10’

Đặc điểm nổi bật nhất

trong các sáng tạo của

người Việt Nam là gì?

Nĩ nĩi lên thế mạnh

gì của vốn văn hố

dân tộc?

Những đặc điểm nào

cĩ thể coi là hạn chế

của vốn văn hố dân

tộc?

Thảo luận nhĩm: 5

phút, 4 nhĩm

Những tơn giáo nào

cĩ ảnh hưởng mạnh

nhất đến văn hố

truyền thống của Việt

Nam? Người Việt đã

tiếp nhận tư tưởng của

tơn giáo này theo

hướng nào để tạo nên

bản sắc văn hố dân

tộc?

Em hãy cho biết con

đường hình thành bản

sắc văn hố dân tộc

Việt Nam?

* Văn hĩa nơng nghiệp định cư, khơng thích trao đổi, di chuyển,

* Khơng ưa đơ thị

Học sinh suy nghĩ trả lời

Học sinh suy nghĩ trả lời

* Thiết thực

* Linh hoạt

* Dung hịa

Học sinh suy nghĩ trả lời

+ Hướng vào vẻ đẹp dịu dàng, thanh lich, duyên dáng, quy

mơ vừa phải

=>Kết quả của ý thức lâu đời

về sự nhỏ yếu, thực tế nhiều khĩ khăn, bất trắc của nền sản xuất nơng nghiệp lạc hậu

*Con người Việt Nam :

-Chuộng thiết thực hơn mơ mộng

-Khi gặp khĩ khăn, bất trắc trong cuộc sống thì biết linh hoạt, tìm cách tháo gỡ

-Trong cuộc sống cộng đồng, làm ăn, giao tiếp thường cĩ sự dung hồ với nhau

*Gương mặt của văn hố Việt Nam trong quá khứ

2.3.Đặc điểm nổi bật của nền văn hố Việt Nam - thế mạnh và hạn chế:

Quan niệm của tác giả trong các sáng tạo văn hố của Việt Nam:

Tinh thần chung văn hố việt Nam là thiết thực, linh hoạt, dung hồ

Thế mạnh:Tạo ra cuộc sống thiết thực bình ổn, lành mạnh với những vẻ đẹp dịu dàng thanh lịch sống cĩ tình nghĩa,

cĩ văn hố trên một cái nền nhân bản

Hạn chế: Quan niệm về lí tưởng (Khơng cĩ khát vọng và sáng tạo lớn trong cuộc sống, khơng mong gì cao xa khác thường, hơn người Trí tuệ khơng được đề cao)

-Văn hố nơng nghiệp định cư, khơng cĩ nhu cầu lưu chuyển, trao đổi, khơng cĩ kích thích của đơ thị Tế bào của xã hội

là nơng nghiệp nhỏ, đơn vị tổ chức xã hội là làng Đĩ là văn hố người Việt, văn hố vốn

cĩ từ lâu đời -> cịn nhiều khĩ khăn và bất trắc trong cuộc sống

*2.4 Tơn giáo và văn hố

3’

7’

Hoạt động 3

Giaựo vieõn hửụựng daón

hoùc sinh đọc ghi nhớ

và ghi vào vở

Hoạt động 4

Bài t ập 2 :

Theo anh chị, nột đẹp

văn hoỏ gõy ấn tượng

nhất trong những

ngày tết nguyờn đỏn

của Việt Nam là gỡ?

Trỡnh bày những hiểu

biết và quan điểm của

anh chị về vấn đề

này?

Bài t ập 3

Hủ tục cần bài trừ

trong những ngày tết

nguyờn đỏn của Việt

Nam là gỡ?

Hoùc sinh suy nghú traỷ lụứi -Nho giỏo

-Phật giỏo -Đạo giỏo

Nhõn nghĩa của Khổng Tử:

Nhõn: Lũng yờu thương đối với muụn loài vạn vật;

Nghĩa: Cư xử với mọi người cụng bỡnh theo lẽ phải ->Nguyễn Trói Nhõn nghĩa :

Việc nhõn nghĩa cốt ở yờn dõn

Quõn điếu phạt trước lo trừ bạo

( Bỡnh Ngụ đại cỏo)

Hoạt động 3

Học sinh đọc ghi nhớ

và ghi vào vở

Hoạt động 4

Bài t ập 3

Hủ tục cần bài trừ:

Kiờn quyết chống tệ lóng phớ, lối sống bờ tha, rượu chố, cờ bạc,

mờ tớn dị đoan, giữ gỡn trật tự an toàn xó hội và

vệ sinh cụng cộng

truyền thống Việt Nam.

b Những ảnh hưởng mạnh mẽ của tụn giỏo đến truyền thống văn hoỏ Việt Nam

+Tụn giỏo -Nho giỏo -Phật giỏo -Đạo giỏo ( Lóo – Trang) Sàng lọc, tinh luyện để thành bản sắc của dõn tộc mỡnh

=>Giỏ trị văn húa dõn tộc

*2.5.Con đường hỡnh thành bản sắc văn hoỏ dõn tộc:

Vốn vốn cú + khả năng chiếm lĩnh + khả năng đồng hoỏ -> những giỏ trị văn hoỏ dõn tộc

III Ghi nhớ : (Sỏch giỏo

khoa)

IV Luy ện tập :

Bài t ập 2

- Tống cựu nghờnh tõn -Phỏo hoa ngày tết

-Đi chựa lễ tết ngày xuõn

-Thư phỏp ngày tết -Du xuõn

-Hỏi lộc, xụng nhà, chỳc tết,

mừng tuổi

-Cũng vào dịp đầu xuõn, người

cú chức tước khai ẩn, học trũ sĩ phu khai bỳt, nhà nụng khai canh, thợ thủ cụng khai cụng, người buụn bỏn mở hàng lấy ngày

4 Cuỷng coỏ

Con đường hỡnh thành bản sắc văn hoỏ dõn tộc

-Vốn tự cú ( Thiết thực, linh hoạt, dung hoà)

-Khả năng chiếm linh, đồng hoỏ ( sàng lọc, tinh luyện) văn hoỏ nước ngoài

*Giỏ trị văn hoỏ dõn tộc Việt Nam

- Ra baứi taọp veà nhaứ

- Chuaồn bũ baứi : Soạn bài “ Phong cỏch ngụn ngữ hành chớnh”

IV RUÙT KINH NGHIEÄM, BOÅ SUNG:

Câu hỏi trắc nghiệm:

Sau khi đọc đoạn trích, theo em, mục đích mà tác giả hướng tới nghiên cứu trong phần đầu của bài tiểu luận là:

A Đưa ra vấn đề tìm hiểu thực chất của nền văn hóa Việt Nam

B Tìm ra các đặc điểm cơ bản của nền văn hóa Việt Nam

C Đề ra phương hướng xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

D Phân tích sâu sắc những đặc sắc của nền văn hóa Việt Nam, đề ra phương hướng xây

dựng nền văn hóa dân tộc trong xu thế hội nhập