PP Thanh Dia My Sơn

- Ngôi đền thờ E1 xoay mặt về hướng tây, có nền hình vuông bằng gạch, ở bốn góc có bốn trụ bằng đá chạm trổ khá đẹp.- Trang trí đơn giản, không có các cửa giả ở ba mặt tường như của các

NGƯỜI SOẠN: HỒ TRẦN VŨ

Giới thiệu chung về

kiến trúc Thánh

địa Mỹ Sơn

- Hơn 70 công trình kiến trúc

Tượng thờ thần Siva

Linga

- Tiền thân của quần thể kiến trúc

- Sau hỏa hoạn vào cuối thế kỉ

VI, vua Sambhuvarman xây

dựng lại bằng gạch nung

- Tháp chính thờ Linga và Yoni.

- Bên cạnh tháp chính thờ những vị thần hoặc vua đã mất.

- Hiện tại thánh địa chỉ còn là những phế tích do chiến tranh nhưng

những hiện vật điêu khắc thể hiện

rõ phong cách mỹ thuật độc đáo.

- Nhìn chung, tháp Chăm được xây dựng trên mặt bằng tứ giác gồm 3 phần : đế tháp, thân tháp và phần trên cùng.

Linga và Yoni

Đền đá

Những phong cách

kiến trúc của Thánh địa Mỹ Sơn

Phong cách cổ

Mỹ Sơn E1

- Ngôi đền thờ E1 xoay mặt về hướng tây, có nền hình vuông bằng gạch, ở bốn góc có bốn trụ bằng đá chạm trổ khá đẹp.

- Trang trí đơn giản, không có các cửa giả ở ba mặt tường như của các tháp Chăm sau này; tiền sảnh có cửa vào hẹp, phía trước có những bậc cấp,

quanh chân tháp không có vật trang trí phụ.

- Phong cách Mỹ Sơn E1 bắt đầu sắc thái bản địa trong nghệ thuật, thoát

khỏi sự sao chép máy móc của phong cách Ấn độ Do đó phong cách Mỹ

Sơn E1 được coi là phong cách cổ

điển Champa

Mi cửa Mỹ Sơn E1

- Vừa có chức năng là một đà

ngang bên trên cửa, vừa là một tác phẩm điêu khắc thể hiện một câu chuyện thần thoại đản sinh Brahma

- Mi cửa Mỹ Sơn E1 là tác phẩm điêu khắc lạ, tách biệt hẳn ra

trong nghệ thuật Chămpa,

nhưng lại rất gần với nhiều mi

cửa tiền Angkor (Chân Lạp) có niên đại giữa thế kỉ VII

Đài thờ mỹ Sơn E1

- Đài thờ bằng sa thạch, có kích thước khá lớn (3,53m x 2,7m x 0,5m), được ghép lại bằng 15 khối đá

- Trên bốn mặt nghiêng của đài thờ là hàng chục hình phù điêu

và trang trí sống động

Phong cách

Hòa Lai

- Kiến trúc phong cách Hòa Lai có

dấu hiệu nhận thấy qua 2 thành tố nghệ thuật: cửa vòm có hình dáng thấp, các cuốn lá ghép không liên tục như vòm mỹ sơn E1

- Cấu trúc của các cột vách: dải trang trí chạy giữa hai dải trơn; hai trang trí chủ yếu trên cột ốp là trụ hoa và cành lá uốn làn sóng

- Sự xuất hiện của các chim thần

Garuda đang xòe cánh như tung

bay trên đầu các cột vách hay hình đầu rắn Naga vươn lên trong

khoảng không gian tương đối hẹp ở mép bên các cửa giả

- Những ngôi tháp ở Mỹ Sơn

theo phong cách Hòa Lai có

thể đến ngôi tháp F1

- Trong tháp F1, có một bộ thờ linga-yôni đặc biệt Linga được thể hiện theo truyền thống gồm

ba phần vuông, bát giác và

tròn Ở đầu tròn của linga có

trang trí một Jata

Sang phong cách Hòa Lai, nghệ

thuật Chămpa tính lý tưởng hóa

của thời trước đã hòa hợp với

khiếu thẩm mỹ khỏe khoắn, kỳ ảo

và mạnh mẽ.

Tháp Hòa Lai ( Ninh Thuận )

Phong cách Đồng Dương

- Phong cách Đồng Dương có

một cá tính rõ nét Trang trí

không thể lẫn với bất kỳ một

phong cách nào trước và sau

nó: kiểu trang trí giống hình con sâu

- Các chét hoa hoàn toàn được

tạo thành bằng những đường

nét trang trí hình sâu

- Cột ốp của các kiến trúc thuộc

phong cách Đồng Dương có một kiểu bố cục đặc biệt: các cạnh

được trang trí, ở giữa để trống.

- Trong nghệ thuật điêu khắc,

ngoài những kiểu trang trí hình sâu, xuất hiện một loại hình

chủng tộc đặc biệt rất bản địa với đôi môi dày được tô đậm

thêm bằng bộ ria gần như trùng với môi trên; mũi tẹt; đôi chân mày nổi bật hẳn lên, nối liền

nhau và uốn lượn

- Chiếc mũ đội của các nhân vật thường là chiếc mũ kim hoàn, được trang trí ở phần dưới

bằng ba chét hoa

- Đền A10 là nơi thờ một linga

và cũng quay mặt về hướng

tây như tháp A1 Gần như toàn

bộ bề mặt ngoài của tháp A10 được phủ bằng những hoa văn hình sâu Xung quanh mặt

tường ngoài có năm cửa giả

- Bên cạnh A10, kiến trúc còn

giữa lại được những kiểu trang trí của phong cách Đồng

Dương tốt nhất ở Mỹ Sơn là

B4

- Có thể gọi các tháp mang

phong cách Đồng Dương là

trung tâm Phật giáo Đồng

Dương Các họa tiết trang trí

trên các tháp Chăm thuộc

phong cách Đồng Dương mang đậm tính chất nhân chủng của người dân Chăm hơn các

phong cách trước

Hoa văn tháp B4 (phong cách Đồng Dương)

PHONG CÁCH

MỸ SƠN A1

- Kiểu trang trí hình cuộn lá tròn, rậm rịt ( theo các nhà nghiên

cứu, mô típ này là do ảnh

hưởng của nghệ thuật cổ

Giava, Indanesia )

- Trên mỗi mặt tường của thân

tháp thường có bố cục năm cột ốp

- Cột ốp có khe hở chạy sâu vào dải trang trí và tách hai mặt bên của cột thành hai phần giống

nhau

- Khoảng giữa hai cột ốp được đóng khung nhô ra và có hình người đứng hoặc cưỡi voi.

- Diềm có trang trí nhô ra và

chạm thủng

- Hình điểm góc ( các trang trí

bằng đá ở góc các tầng tháp ) được chạm thủng và có dáng

vẻ nhẹ nhàng

- Trên các cửa ra vào và cửa giả

có các mô hình thu nhỏ của

các ngôi tháp

- Bố cục năm cột ốp trên mỗi mặt tường của thân tháp.

- Những ngôi tháp nhỏ mô phỏng tháp chính trang trí ở bốn góc trên các tầng của tháp

Ngôi tháp A1

Gồm một thân lớn bên dưới, ba

tầng thu nhỏ ở phía trên và đỉnh

bằng sa thạch Trên các tầng, mỗi mặt tường có một cửa giả, trang trí hình người đứng dưới vòm cửa

cuốn Hai cửa giả hai bên mặt

tường của thân tháp có cấu trúc tạo bởi hai vòm cửa cuốn chồng lên

nhau Hai cửa ra vào là hai tiền

sảnh, mỗi tiền sảnh là một cấu trúc hình tháp có hai tầng và đỉnh nhọn bằng sa thạch Hai bên tiền sảnh có hai cửa giả bên trong có người

đang đứng chắp tay

- Nổi bậc ở tháp A1 còn là nghệ thuật trang trí trên thân tháp với những trụ ốp dọc theo tường

vươn cao và những hình ảnh

chạm khắc vừa phong phú vừa nhẹ nhàng

- Ở tháp Mỹ Sơn A1, những

chiếc cột ốp dài đã phát huy

hết giá trị của chúng: vươn

cao, trang nhã và được tách

đôi theo chiều dọc bằng vết cắt lõm cắm sâu vào tận dải trang trí

Nghệ thuật điêu khắc của phong

cách Mỹ Sơn A1 ở Mỹ Sơn

- Các tác phẩm thuộc đầu phong cách điêu khắc Mỹ Sơn A1 ở Mỹ Sơn là những hình chạm nổi và các bức phù điêu có xuất xứ từ các nhóm A, B, những nhà dài

D1 và D2 và từ một số kiến trúc khác

- Tác phẩm điêu khắc có giá trị và đặc biệt khác thuộc phong cách

Mỹ Sơn A1 được tìm thấy ở Mỹ Sơn là tượng thần Skanda có

xuất xứ từ kiến trúc B3

Tháp A1- Mỹ Sơn

Hoa văn trang trí trên tháp theo phong cách A1

Tháp C1 (phong cách Mỹ Sơn A1)

Tháp B6 (phong cách Mỹ Sơn A1)

Khu đền tháp A1

Phong cách

chuyển tiếp phong cáh Mỹ

Sơn A1 và

phong cách

Bình Định

Những nét đặc trưng

- Là một quá trình suy thoái dài

của khuynh hướng cũ cùng

những mò mẫm tìm tòi từ từ

- Cửa vòm bên trên cửa chính

và các cửa giả nhô dần ra,

tăng thêm các lớp gờ trang trí hình lá cây, vươn cao dần

lên, để rồi cuối cùng thành

hình mũi lao Kẻ hở dọc giữa cột ốp rút ngắn lại, thoạt đầu rút khỏi dải trang trí ở đầu cột, rồi biến khỏi cột ốp

mô hình thu nhỏ của các tầng

phía bên trên của ngôi tháp

chính

- Một mô típ trang trí mới xuất hiện

– mô típ vú phụ nữ; trong khi đó thì các hoa văn trang trí trên cột

ốp biến mất.

- Nghệ thuật điêu khắc dần dần trở

nên khô cứng, nghèo nàn và

nặng nề.

Những kiến trúc thuộc phong

cách chuyển tiếp từ phong cách Mỹ Sơn A1 sang phong cách Bình Định ở Mỹ Sơn

- Tòa kiến trúc quan trọng nhất

của phong cách này ở Mỹ

Sơn là ngôi tháp E4 của

Phong cách

Bình Định

Những tiêu chí của phong

- Là năm cột ốp trên mặt tường

ngoài không có trang trí và

không có gờ

- Mặt tường giữa hai cột ốp là

khoang tường có phần trung

tâm nổi cao; yếu tố trang trí

bốn góc các tầng tháp chỉ còn

là phiên bản phần thượng tầng của ngôi tháp; các hình trang trí điểm góc hầu như không còn

chạm thủng và có đường ở

giữa nổi lên; những hình người đưa tay lên cao nâng đỡ công trình kiến trúc; các đền thờ

thường được đưa lên đồi cao

- Về nghệ thuật, bản thân sự

phối hợp giữa hai loại vật liệu không đồng chất là gạch và đá trên mỗi kiến trúc tháp Chăm phong cách Bình Định là rất

độc đáo, sáng tạo

- Trong khi khu di tích Mỹ Sơn, riêng tháp Chăm phong cách Bình Định lại biểu hiện sự hỗn dung tôn giáo, tín ngưỡng giữa

Ấn Độ giáo, Phật giáo và tín

ngưỡng bản địa

Những đền thờ thuộc phong

cách Bình Định

- Thuộc phong cách Bình Định,

ở Mỹ Sơn có những kiến trúc của nhóm G và H và cả ngôi

tháp B1

- Hai nhóm G và H được xây

dựng trên những quả đồi

- Trên sơ đồ của khu B, tháp B1

là kiến trúc trung tâm Thế

nhưng B1 lại là ngôi tháp được xây sau cùng

Kiểu tháp mái dài, cong hình yên ngựa(A1)

Tháp Bánh Ít ( Bình Định )

CÁC CÂU HỎI VỀ THÁNH ĐỊA MỸ

SƠN

1 Tại sao ở Mỹ Sơn có nhiều

phong cách kiến trúc?

Sở dĩ ở Mỹ Sơn có nhiều phong cách kiến trúc là vì:

Đây là vùng đất mà vua

ChămPa dâng hiến cho các vị thần, do đó nhân dân vương quốc ChămPa trải qua các

triều đại khác nhau đều xây

dựng nhiều các đền tháp với những phong cách kiến trúc khác nhau ở nơi đây để thờ cúng, tưởng niệm các vị thần

Đây là vùng đất có sự giao lưu mạnh mẽ giữa nền văn hoá của người ChămPa với các nền văn hoá của các dân tộc khác.

2 Dựa vào đâu mà người ta

Sơn dựa vào: Địa danh

Ví dụ: phong cách Đồng Dương là địa danh của

trung tâm phật giáo Đồng Dương của người

ChămPa ngày xưa.

3 Vị trí xây dựng của các ngôi tháp tại thánh địa Mỹ Sơn tuân theo nguyên tắc nào?

Vị trí xây dựng của các ngôi

tháp tại thánh địa Mỹ Sơn tuân theo nguyên tắc:

- Địa điểm xây tháp thường là những địa điểm có bình đồ

vuông,cao thoáng, gò đồi cao, gần các dòng sông và không gần chỗ cư trú của con người.

-Các kiến trúc tháp đều được

xây dựng ven sông( Thánh Địa

Mỹ Sơn-Quảng Nam xây dựng dọc theo dòng sông Thu Bồn).

- Các kiến trúc tháp đều được

xây dựng ven sông (Thánh Địa

Mỹ Sơn-Quảng Nam xây dựng dọc theo dòng sông Thu Bồn).