Dya trdn ndn van hoi ban dia, tidp thu tinh thin van minh An Do, ngudi Cham pa da xiy dung mdt thie't chd nha nudc kieu An Do cd dai, chgn Siva giao la tdn giio eua vuong tridu, tiian[r]
Trang 1Tap chi Cong tac Ton giao VAN HOA DAO OCrC TON GIAO
T H A N H DM M f S d N NHIN Ttf GOC DO KIEN TRUC VA VAN HOA
hanh dia My Son nim ggn trong mdt
tiiung lung ed ban kinh khoang 1.8(X) m
thudc xa Duy Riu, huyen Duy Xuydn,
tinh Quang Nam, each thanh phd bien Da Nang
60 km Day li vung dit chuyen tidp giiia cao
nguyen dai ngan Tmdng Son va ddng bing ven
bien midn Tmng Viet Nam
Vdi hon I.OOO nam tdn tai, cac tridu vua
Cham pa da xay dyng d My Sen nhidu cdng
flinh kidn tnic, den dai ky vl, nhirng tic pham
didu khic tuyet my, nhidu bia ky chfla dyng
nhflng thdng tin vd gii
Trai qua bao thang trim cua lich su, con
ngudi da lam mit di khdng ft nhiing di san quy
biu dd Theo eic nha su hgc, sud't qua trinh tdn
tai, cic vuong tridu Cham pa ciing nhu mdt sd
vuong qudc cd d Ddng Nam A khdng cd ngudi
chep sfl Bdi viy, trong chang dudng ngugc vd
qua khfl nhim giai ma nen van minh, Cham pa
vin chfla dyng nhiing bf in, tao ra manh lye ky
la tiiu hiit nhidu su quan tim, nghien ciru eiia
eae nhi sfl hgc vi khoa hgc
Theo nhidu tai Ueu dugc ddi chflng vdi su
lieu Tmng Hoa, Dai Viet, Chan Lap, ngudi
Cham pa da eu tni trdn lanh thd midn Tmng
Viet Nam tfl nhidu ngan nam, cd the tfl nhung
tiie ky tmdc Cdng nguydn
Nam 1934, bi M.Colani, nha tien sfl hgc
ngfldi Phip da khai quit va nghidn cflu eic di
tfch van hoi Sa Hujnh tai Quang Ngai Dua
vao nhung hien vat, nhflng cfl Ueu thu tiiap
dugc, M.Colani da dua ra gia thidt: "Riii chang
ngudi Cham pa li hiu due eua chii nhan van
hoa Sa Huynh?"
Trong nhiing nam gin day (tfl nam 1996
den 20(X)) eic nhi khoa hge Viet Nam da tidn
hanh nhidu cugc khai quit tai dja ban Tra Kidu,
TRAN PHI
tinh Quang Nam Day dugc coi li kinh dd diu tien eua vuong qudc Cham pa Ndi bit flong cac hien vat thu dugc la dd gdm tiid, xuong diy, pha nhidu cit, mau vang nhat Kdt qui khai quit tai Tri Kidu, khdng chi cd tiidm nhflng chflng cfl ve van hoi Cham pa mi cdn cho thiy
sy ke thfla trye tie'p tfl van hoi Sa Huynh, vi cdn
ed nhiing bang ehflng cua mdt ldp van hoi Cham sdm khdng tiiudc van hoi Sa Huynh Nien dai eiia ldp sdm niy tmdc thdi Ddng Hin tflc tmdc Cdng nguydn vai theky
Nhu vay, ben canh ngudi Sa Huynh, cd the cdn ed nhom ngudi cimg ngfl he Ma Lai -PoUnedien chiing tdc Anhdoniedidng ciing tdn tai, de sau niy hoi nhip vdi ngudi Sa Huynh phit trien thanh ngudi Cham pa tren dai dit midn Trung Viet Nam
Day cung li nhirng cfl lieu mi eic nha khoa hge can cd thdi gian de tim ra ldi giii dip thoi dang
Li nhirng cfl din cua ndn van minh Hai Dflong Nam A Iheo chd do miu he, ngudi Cham pa bidt thuin dudng, chan nudi gia siic, trau bd, sfl dung cic cdng cu bing kim loai, bidt lam tiiuy lgi, cd nhidu kinh nghidm trong gieo fldng Ilia nudc Lua chidm chfnh li gid'ng lua cua ngudi Cham pa tao ra
Khdng chi trdng liia, ngudi Cham pa cdn biet fldng cic loai cay an qua, an cii, cay cd sgi nhu bdng, day de phuc vu cho nhu ciu an mac cua minh
Nghd del thd cim cua ngudi Cham pa da hinh thinh va phit trien tfl rit sdm Vdi sy can
cu va kheo leo, hg da dat ldi dinh cao ciia sy tinh xio
Ngudi Cham pa gin bd cugc sd'ng vdi niii rimg vi la nhung ngudi di bien thinh tiiao
Trang 2VAN HOA DAO DLTC TON GIAO Tap chi Cong tac Ton giao
Nim flong mdt khdng gian dai duong md,
trdn nga tu dudng eua nhiing ndn van hoa Ddng
- Tay, cac din tdc Ddng Nam A da sdm tiep xuc
vdi cac ndn van minh ldn eiia the gidi, die biet
li Al Do Ngay vao diu tire ky sau Cdng
nguyen, mdt loat qudc gia cd dai Ddng Nam A
ra ddi, trong dd cd vuong qudc Chim pa
Ngudi An Do ddn Cham pa vdi mue dfch
duy nhit la de budn ban, thie't lip mdi bang
giao lim an liu dii ndn cic thuong nhan, tu sl
ngudi An da chgn phuong sach tham nhap,
hoa ddng vdi ngudi ban xfl thdng qua tmydn
b i van hoa, tdn giao (chfl khdng dung vu luc
de xam chid'm)
Chiu anh hudng cua nen vin minh sdng
Hing, cac nudc d khu vyc Ddng Nam A ddu ed
lip quan, sy gin gui vd phong tuc, van hoi va
tdn giio
Dao Rial: Dfle hidu sinh tfl bi Visnu giio:
tinh yeu tiiuong giua ngudi vdi ngudi Siva
giao: quydn luc, sing tao va huy diet Day la
nhiing tridt ly sd'ng mang dam mau sic cua ndn
van minh liia nude - ndn van hoi phuong Ddng
Didu dd cho thi'y, ngudi Cham pa ludn hudng
tdi cii thien, cii cao dep nhin ban cua con
ngudi, cim ghet cai xau xa, bidt che ngy cai ac
flong cude sd'ng
Dya trdn ndn van hoi ban dia, tidp thu tinh
thin van minh An Do, ngudi Cham pa da xiy
dung mdt thie't chd nha nudc kieu An Do cd dai,
chgn Siva giao la tdn giio eua vuong tridu, tiian
tiiinh hoi eic vua ehua cua minh theo cac vi
thin tdl thugng cua An Do, tao ndn nhiing tmng
tim tdn giio, trong dd cd Thinh dia My Son, de
xic lip diem tua cho ddi sd'ng tinh thin cua din
ldc minh Cham pa li qudc gia diu tien d Ddng
Nam A da dua fldn van ty chfl Phan cua An Do
de lao ra chu vidt eho dan tdc minh
Vua Bhadravarman I tflc Pham Hd Dat
(nim 339 - 413) cung vdi vide xiy dung kinh dd
Sunhapura (Tra Kieu - Quang Nam), da chgn
My Son lam Thanh dja tdn giio cua qudc gia
Theo quan niem cua nhtrng ngudi An Do
giio, thinh dudng phai la nci tdn nghiem, noi
cie vj thin tdi eao cu ngu Cd nui Menu, cd
nhtrng ddng thic bae dd xud'ng sdng Hing
Vdi dia hinh hiem fld bd'n be khep kfn My Son dugc coi la mdt noi phdng ngu td't va cd tiie nhanh chdng nit lui vao nui in nau khi Kinh dd
bi tan edng
Vdi hon 1000 nam mdi, Thanh dia My Son
bi nhidu ye'u to tu nhidn va xa hdi can tiiidp Diu tiie ky XX, cic nha khoa hgc Phip tidp can nghien cuu noi day Cd 68 edng tiinh kidn tnic
va hang ti-am tic pham nghe thuat dieu khie dugc lip hd so luu trii Trai qua hai cude chidh tranh, noi diy cdn khdng den 20 cdng trinh kidn tnic nhin dien dugc
Nam 1903 -1904, dd tiiuin Igi cho cdng tic nghien cflu, kien tnic su ngudi Phap Henri Parmentier da phin dinh nhiing quin the ddn thap d My Son theo ten ggi duge ky hieu bing chu cii A, B, C deh K
Ddn thap la nci thd cac vi thin luih nen dugc xay dyng trang tri theo ndi dung tdn giao
va theo nhin thflc tham my cua tflng thdi dai Trong vimg khdng gian thieng dd, ngoai den thd chfnh (Kalan) cd chieu cao tu 15 den 35
m, chidu dai va rdng tfl 8 den 12 m, cdn cd cac den thip tiid cac vj thin Uen quan, cung cac
kidn tnic phu tig nhu kho chfla dd, nci sira Id, tu
hdi tfn dd, nha chfla kinh sach Tat ca cac cdng trinh trdn chu yeu dugc xay bing gach, giai doan sau nay cd su tham gia cua chat Ueu da Kieh tnic d My Son ciing nhu cac ddn tiiap Qiam pa tmydn tiidng ddu mang hinh tugng nggn niii cao viit Phan de tiiip bieu hien tiie gidi tran gian vung chic Than thap tugng trung cho the gidi tim Unh ky bf Mii thap la nci chu thin quin tu Trong quan the kien tnic My Son chi cd mdt so ft kien tnic cd binh dd hinh chfl nhit - mai eong hinh huydn, md phdng ngoi nha din gian Cdn til ea cac ddn thap deu ed binh dd hinh vudng va mii chdp nhgn
Ddn thap Cham pa thudng md cira chfnh
ve hudng ddng - hudng mat trdi mgc - bieu tugng cua sy suih sdi tai tao, mdt chflc nang cua thin Siva anh minh Day cung ed the la sU hoai niem eiia cu dan khi tie'p nhan tdn giao nay tfl bien Ddng
Ngudi Cham pa cd khdng don tiiuin coi
Trang 3Tap chi Cong tac Ton giao VAN HOA DAO DirC TON GIAO
Linga-yony la Duong tfnh va Am tfnh ma cdn
coi Unh vat nay la cdi ngudn cua sy sinh sdi d
thip Fl cd hai Unga dygc the hidn ba phin cin
ddi Hinh vudng li bieu tugng thin Brahma
-tiiin sang tao, phin bit giic Ii thin Visnu - thin
bao ve, phin flu fldn phfa fldn la tiiin Siva
-tiiin buy diet Day la hinh tiiflc the hidn lam vi
nhat Unh flong An Do giio, sy van ddng luan
hdi cua vu tru Day cung la bieu tugng mdi
quan he mudn ddi cua sy dau khd cimg eye va
niem hoan lac vinh hing
Tfl nhiing kidn tnic phu trg, cic Xu sl di qua
mdt hanh lang nhd din vio chfnh didn Didn
tfch flong cie Kalan khdng ldn, ehi du chd dat
mdt be thd vi ldi di vdng quanh cho tu sl
Balamdn khi hanh Id
Mat tudng ben trong dugc xiy giat cap thu
hep din lao thanh mai vdm cao vut, gay an
tugng rat manh ve mdt khdng gian thin bi
Ldp gach d giua tudng vdi nhieu kfch cd lo
nhd khac nhau dugc xay bing vua cung mau
vdi miu gach
Theo kdt qua phan tfch, miu gach lay tfl 50
kien tnic den thip d ea midn Tmng Viet Nam,
kfch thudc tmng binh cua vien gach dii 0,34
dd'n 0,38 m, rdng 0,18 dd'n 0,2 m, cao 0,06 de'n
0,08 m nhiet do gach dugc nung khoang 750
dd'n 900°C Gach dugc nung chin gin hdt ldi cd
mau dd hoac vang nhat, cd do udn va mai mdn
cao, ft ran nut, ciu tnic gach cd nhidu Id xd'p
The tfch gach dao ddng khoang 1,6 kg/dm^
Vdi mdt ky thuat xay dyng dac bidt, mat ben
flong va ngoii thip cic ldp gach dugc xd'p khfl
Ien nhau gin nhu khdng tha'y mach vua dd phuc
vu cho didu khie, trang tri Lam the nio de cie
vidn gach dugc nung thu edng mi ed the chdng
kbit ldn nhau? Dimg chit kdt dfnh nao de thay
vira xay? Lim sao giu dugc miu sic nguydn
ban cua gach? Cho dd'n hdm nay vin li nhung
cau hdi chua tim dugc ldi giai dip thoa ding
Qua nghidn ciru vi khao nghidm, cic nhi
khoa hgc da tiidng nhit nhan djnh thip Cham
dugc xiy bing gach da nung theo cic giai
doan:
- Mdng thip dugc dio sau xud'ng 0,7 m dd
cat va da cudi rdi dim, Ien chat Sau dd dimg di
tang ke, lao mdng viing chic
- Trdn binh dd kidn fliic dd, tudng gach dugc xay Idn cd do diy tii I de'n 2 m luy tiieo chieu cao cua thip
- Khi hinh hai kien fliic, khdi xay dyng dugc hoan tit, ngudi ta tidn hanh khic lac trang tri trye tidp Idn mat tydng theo nguydn tic lfl trdn xudng dudi
Cd the ndi vdi lii nghd tao ndn nhirng den thip bang chit lieu gach nung rat don so mdc mac, kdt hgp nhuin nhuydn vdi nhung khdi sa thach thd nhim, nhirng ngudi thg Cham pa da thdi vao dd hdn ciia dan ldc, tao ndn sy uyen chuyen, sd'ng ddng diy sflc md hoac Quin the kidn tnic nay da khang djnh ngudi Cham pa cd
li bic thiy flong nghd thuat dieu khic gach vi lam gd'm
Ddn tiiap d My Son dugc xay dyng flai dai flong nhjeu the ky (lfl the ky VII dd'n tiid' ky VIII) An chfla flong mdi ngdi den la nhimg diu ah cua Ijch sfl, ciia limg thdi dai Tidp nhan nhung anh hudng ciia nghd thuat An Do, Java, Khg me nhung hg ludn cii bien sing lao Tdng the cac chi tidt khang djnh ndi him van hoi ddc dao vi giiu tfnh nhan ban
De phan chia cic giai doan nghd thuat va nidn dai d My Sen, hidn nay cac nha khoa hgc flong va ngoai nudc cdn cd nhidu y kidn khic nhau Trong cud'n "Kidn tnic va didu khac d My Son" xuit ban nam 2004, tie'n sl khao cd hgc Le Dinh Riung tiiudc Vien Nghidn ciru Ddng Nam A di phan djnh d My Son cd 5 phong each nghd tiiuat:
- Phong cich cd (My Son El) theky VII
- Riong cich Hoa Lai tiie ky XIII
- Riong cich Ddng Duong the ky IX
- Phong cich My San Al tiie ky X
- Phong each Binh Dinh the ky XI dch XIII Xin ndi thdm vd hai phong each dac sic nhat lim ndn nhimg tuyet lac dugc coi la dinb cao cua nghd thuat kien tnic didu khic Cham pa tai My Son
Riong cich cd My Sen E1: hidn khong cdn tdn tai di tich ddn thap nao ciia thdi ky nay
Trang 4VAN HOA DAO OCrC TON GIAO Tap chi Cong tac Ton giao
Nhung chi vdi chiec my cita, nhirng ngudi thd
dieu khic Cham pa da the hien cau chuyen tiiin
tiioai vd su ra ddi cua tiian sang tao Brahma,
mdt trong 3 vi thin tdi cao cua An Do giao vdi
nhung hinh khdi ggn, nhd, day sflc sd'ng
Tugng Ganesa tiiap E5, tugng tiian hanh
phiic minh /igudi dau voi: dugc coi la hinh
tugng cua An Do giao trong nghe thuat Cham
pa Vdi tiian hinh khdng eao, map map, vdi tirn
da hd, eon rin vit qua than da cho thay tinh
thin Siva giao trong xa hdi Cham pa budi diu
Dai tiid My Son EI: gdm 15 khdi sa thach
ghep lai phu khip 4 mat cung cie bic tam cip
va nhiing phu didu vd ddi sd'ng sinh hoat ciia
mgi ting ldp trong xa hdi thdi ky dd dugc khic
hga vdi nhiing gdc nhin het sflc tinh te, hinh cac
vu nu dang mua khin mdm mai, uyen chuyen
lam me hoac ldng ngudi
Riong each My Son AI dugc danh gia la
dinh cao cua nghd thuat dieu khic kien tnic
Champa
Kalan AI: nim trdn mdt nggn ddi thap,
nam 1969 bj bom My dinh sip hoan toan, ehi
cdn lai nhirng mang tudng, ndn mdng dd vd
ngdn ngang
Dya vao nhiing ban ve va ldi khao ta cua
kien tnic su ngudi Riap Parmentier vio nhiing
nam 1909-I9I9, tiiip Al cd chieu eao 24 m,
mdi eanh rdng 10 m, dflng tren ciu tnic ndn 2
tang trang tri bing nhiing canh sen each dieu
Toan bd ngdi den bd the dugc trang trf day die
nhung lai rat trang nha, sang trgng
Thip ed hai cira, cira chfnh hudng vd phia
Ddng, ciia phu hudng ve phfa Tay Vat thd tu
trong Kalan Al la Iinh vat Linga, bieu tugng
cua thin Siva tdi thugng
Cd tiie ndi, phin ldn cac di tfch edn hien
dien d My Son khien ehung ta phai lang ngudi
tiirdc lai nang cua nhiing nghe nhin xua
Tidu bieu nhat la tiiip B5: kien tnic cdn
tuong ddi nguydn ven nhit d My Son Mat
ngoai dugc trang tri bing nhiing cdt d'p va cic
d ehu nhit ditng nhu mgi tiiip Cham pa fluydn
thd'ng vdi nhirng hang cdt nhd sdng ddi ndn
fldng rit thanh thoit Bd mat cdt dp dugc phu
nhflng hoa van cudn la trdn Khoang giiia hai cdt vach ddng khung nhd ra la hinh ngudi cd nhiing dang ve khac nhau, tiian dugc cham khic ndi tren gach, cdn diu lam bang da sa thach dugc kheo leo gin ket vao nhau rat hai hoa Vide ket hgp giua gach va da trong cung mdt bflc tugng, mdt lan nua chiing td ky thuat dieu khie Cham pa da dat de'n su hoin my Quan sit ky tren nhiing den thap Cham pa chung ta thudng tha'y nhitng chi tiet dang dd dugc CO y dd lai Khi la mdt doan hoa vin, khi till la nhung dudng net tao gd Ngudi ta eho rang, diy chfnh la nhitng chi tiet chfla lai, ehua mud'n hoan thien cua ngudi xua, the hien quan niem ban nga chua hoan chinh mang tmh triet hgc phugng Ddng cua tu duy: "Khdng bao gid
cd the dat de'n su tuyet ddi"
Ngudi Chim pa dugc tdn vinh la bic thiy trong nghe thuit dieu khic trdn gach Ben canh
dd, nhirng tic pham tren da cd the coi la mang dep nhat trong nghe thuit dieu khac Chim pa Hiu het cac tie pham sir dung chat Ueu nay dugc the hien dudi dang phii dieu ndi Dd eiing
li dae trung cua dieu khic da Cham pa
Tugng bing da cua Cham pa dat dinh cao
ve nghd thuat tao hinh vd hinh thai co the hge Hau hdt cac tugng deu nhu cd hdn, rit sd'ng ddng
Cic tugng thin dugc bieu hien dudi dang
"nhin hoa" cao, lam cho thin tuy cao sieu nhung vin gin giii va giao cam vdi ngudi trin tue
Dd tai vd nhiing con vat nhu voi, bd nandin, chim than Gamda dugc the hien trong dieu khac Chim pa mang tfnh ta thue cao NhQng con vit nay dugc coi la vat Unh xuit phat tfl triet
ly siu xa vd mdi quan he giira ngudi va vit la su tien hoa, hoac kiep luin hdi
Cac tie pham dieu khie da Cham pa phan anh ve dd tai tfn ngudng, tdn giio, ddng thdi cung phan anh mdt cich tmng thuc, smh ddng hien tfiuc cude sd'ng, lich sfl xa hdi Chim pa qua nhieu tridu dai
Hinh tugng cac tu sl, vua chua vdi nhiing ding ve vui budn khae nhau phan inh vd hidn
(xem tiep trang 56)
Trang 5TOT DOI DEP DAO Tap chi Cong tac Ton giao
7 Cung Tuan (Tran Anh Dao djch) Thfch ung va
Phan khang: Thao luan tfl hai din chflng ve mdi
quan hd giua Riat giao tmydn tiidng va chiiih flj
Dong A tiidi ky can dai Tap ehi Nghidn cflu Tdn
giao, sd 7 nam 2007, fl 3 ^
8 Xem eu tiie flong: Cung Tuah (Tran Anh Dao
dieh) Thfch irng va Rian khang: Thao luan tfl hai
din chflng ve mdi quan he giQa Phat giao tmyen
tiidng va chinh trj Ddng A tiidi ky can dai Tap chf
Nghidn ciru Ton giao, sd 7 nam 2007, fl 3-12; s6
8 nam 2007, fl 3-9
9 Xem: Nguydn Tai Thu Phat giao va tiid'gidi quan
ngudi Viet Nam trong ljch sfl, flong: May yah de
Phat giao va ljch sfl tu tudng Viet Nam Uy ban
Khoa hoc Xa hoi Vidt Nam, Vien Tridt hge Ha
Ngi 1986, tr 24-39 Ha Thuc Minh Ljch su ur
tudng Viet Nam va van de Riat giao, trong: May
van de Phat giao va lieh su tu tudng Viet Nam Uy
ban Khoa hoe Xa hoi Viet Nam, Vidn Triet hoe
Ha Ngi 1986,11.4049
10 Xem: Hoa tiiugng Thfch Tri Hai Hoi ky tiianh
lap Hdi Riat giao Viet Nam Nxb Tdn giao Ha
Npi 2004 '
11 Din theo: Nguydn Lang Viet Nam Rial giao sfl
luan Tap I-II-UI Nxb Van hoc Ha Ndi' 2000, fl
901
12 Xem: Nguydn Dai Ddng Qiiia Quan Sfl Nxb
Ton giao Ha Ngi 2006
13 Bg Chi huy Quan su tinh Ha Nam Ninh Ha
Nam Ninh: Lieh sfl khang chien chdng thuc dan
Riap Nam 1986, fl 110
14 Xem: Bg Chi huy Quan sy tinh Ha Nam Ninh
Ha Nam Ninh: Lich su khang chie'n chdng thuc
dan Riap Nam 1986, fl 110
15 Xem: Nguydn Qudc Tuah (chii nhidm) Dac diem va vai tro ciia Riat giao Viet Nam tiie'ky XX
De tai Khoa hge cip bg Ha Ngi 2006, fl 146
16 Ve nhung ddng gop eiia Hda tiiugng Thich Td Lidn ddi vdi dan tgc, xin xem eu tiie flong: Ld Tam Die Ddng gdp eiia Riat giao mien Bic vdi
sy nghidp giai phdng dan tgc niia dau the ky XX Tap ehl Nghien ciru Tdn giao, so 6-2008, fl 12-18; Nguydn Quoc Tuih Dan tgc va dgc lap dan tgc la cam hiing sau xa eiia Hda thugng Td Lien, trong: Ky yeu Hdi tiiao "Dai lao Hda tiiugng Td Lidn 1903-1977"! Nxb Tdn giao Ha Ngi 2009, tr 54-76; Biii Huu Dugc Ddi net ve cugc ddi va ddng gdp ciia Hoa tiiugng Td Lidn cho dao phap
va dan toe, flong: Ky yeu Hgi thao "Dai lao Hoa
tiiuong To Lidn 1903-1977"' Nxb Ton giao Ha
Ndi'2009, fl 29-40
17 Xem: Mai Hdng Chiia Ydn Riii: Bieu tugng ydu nudc tmyen tiid'ng eiia nhan dan Ydn Phii, trong: Thfch Dfle Nghiep Dao Riat Viet Nam Thanh hgi Riat giao TR H6 Chi Minh, nam 1995, tr 43
18 Xem: Thfch Ddc Nghiep Dao Rial VN Thanh hdi Phat giao TR H6 Chf Minh, nam 1995, fl 37
19 Ve nhung boat ddng each mang eu tiie eiia tiidn Yen Rill noi rieng, xa Lidn Ninh noi chung flong giai doan chd'ng dan thuc Riap va de quoc My, xin xem: Ban Chip hanh Dang bd xa Lidn Ninh, huydn Thanh Tri, Ha Ndi Lien Ninh: Tmyen thdng va Cach mang Ha Ndi 2000
20 Xem: Danh sach gia dinh eo sd giiip dd khang chidh tiidi ky chd'ng Riap (tfl mflc cd bing khen trd len), flong: Ban Chip hanh Dang bg xa Lien Ninh, huydn Thanh Tn, Ha Ndi Lien Ninh: Tmyen thdng va Cach mang Ha Ngi 2(XX), fl 138
THANH MA MT SdH
-(tie'p theo trang 42)
tinh dit nudc, nhiing cude vidn chinh vit kiet
sflc ngfldi, sflc ciia, nhiing cudc chid'n ndi da
nau tiijt diy xdt thuong
Vdi hon 1000 nam tdn tai, nhiing cdng trinh
kidn tnic didu khic, den thip Cham pa d My
Son da tao thanh mdt chinh the nghd thuit Cic
tie pham khdng ehi the hien tfnh tham my cao
ma cdn phan inh tfnh lich su, tinh hidn tiiuc
trong nhidu Iinh vyc cua cudc sd'ng xa hdi
Champa
Dd'n vdi My Son - mien di san, tim lai dau vet vang son ciia mdt thdi ky nhieu bien ddng,
la hanh trinh tim de'n chin - thien - my cua mdt ndn van hoi timg toa sang trong lieh su Thinh dia My Son ngay nay khdng ehi la lai sin vd gia cua edng ddng 54 dan tgc Viet Nam m i cdn la tai sin vd gia cua van hoi nhan loai
The mdi bidt, sy toa sang eiia mgt nen van hoi khdng phu tiiudc vio tiidi gian, khdng phu thudc vao vide din tdc iy ldn hay nhd ma phu thudc vao nhiing gii Ui dfch thye cua ndn van hoa a'y mang lai •
56
Sb 11 2009