SKKN MÔN TIN HỌC THPT

Việc kết hợp phương pháp sử dụng SĐTD và hoạt động nhóm sẽ đem lại hiệu quả cao trong học tập.. TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP Để giảng dạy theo phương pháp sử dụng SĐTD kết hợp với phư

PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY KẾT HỢP HOẠT ĐỘNG NHÓM

ĐỂ NÂNG CAO KHẢ NĂNG TƯ DUY, SÁNG TẠO VÀ GHI NHỚ CỦA HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC TIN HỌC 10

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay, Công nghệ thông tin ngày càng phát triển với tốc độ chóng mặt Đồng thời, sự phát triển Công nghệ thông tin của một quốc gia cũng trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển của quốc gia đó Do đó, trên các lĩnh vực, nhà nước ta đều có những chính sách đầu tư và phát triển Tin học, đặc biệt là lĩnh vực Giáo dục Từ việc đầu tư các trang thiết bị dạy học như: máy chiếu, bảng tương tác, phòng vi tính thực hành, … cho các trường học, Bộ Giáo Dục còn tổ chức nhiều đợt tập huấn về phương pháp đổi mới giảng dạy theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh.

Học sinh THPT là lứa tuổi hiếu động, thích tìm tòi, khám phá, thích được khẳng định bản thân Nhưng cũng ở lứa tuổi này, vì các em còn thiếu kiến thức

và kinh nghiệm sống nên rất dễ nản lòng, bi quan Do đó, trong việc giảng dạy, việc đem lại hứng thú trong học tập, khơi gợi tính tự giác, tự lập, tư duy, sáng tạo của các em là rất quan trọng, đặc biệt là trong giảng dạy bộ môn Tin học Với tâm lý, coi môn Tin học là “môn phụ” vì không thi tốt nghiệp, ĐH - CĐ nên các

em thường coi nhẹ việc học tập Tin học, cộng với bản chất của môn Tin là thực hành nhiều hơn lý thuyết Do đó, trong các tiết học lý thuyết các em thường có tâm lý chán nản, không tập trung chú ý đến bài giảng Vì vậy, kiểm tra lý thuyết,

tự luận, thậm chí trắc nghiệm luôn là “cực hình” đối với các em, đặc biệt các học sinh yếu, kém, lười học bài.

Phương pháp hoạt động nhóm là phương pháp chúng ta đã nghe và thực hành rất nhiều rồi, nên hầu như ai cũng biết được ưu điểm của nó Đó là nâng cao khả năng tư duy, phát huy năng lực của học sinh (HS), giúp HS có tinh thần đoàn kết, trách nhiệm cộng đồng trong học tập cũng như các hoạt động khác.

Bên cạnh đó, trong thời đại ngày nay, có lẽ chúng ta cũng ít nhiều nghe đến một phương pháp giúp tăng khả năng tư duy, phát huy tính sáng tạo trong học tập và trong công việc, rút ngắn thời gian ghi nhớ một lượng kiến thức một cách có hệ thống Đó là phương pháp học tập và làm việc bằng Bản đồ tư duy.

Việc sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học hiện nay không còn mới mẻ nữa Đã có rất nhiều trường học, nhiều bộ môn đã đưa bản đồ tư duy vào dạy học và đem lại hiệu quả cao trong việc ghi nhớ kiến thức cũng như phát huy tính

tư duy, sáng tạo của học sinh

Từ những lí do trên, tôi đã chọn và viết sáng kiến kinh nghiệm liên quan

đến hai phương pháp giảng dạy trên với đề tài “Phương pháp sử dụng Sơ đồ

tư duy kết hợp phương pháp hoạt động nhóm để nâng cao khả năng tư duy, sáng tạo và ghi nhớ của học sinh trong dạy học Tin học 10”.

II CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Cơ sở lí luận

Trước hết, ta cần hiểu bản chất của hình thức hoạt động nhóm là gì? Đó là hình thức tạo điều kiện cho mọi HS đều được tham gia vào quá trình học tập một cách tự giác bằng khả năng của mình Phương pháp này xây dựng cho HS ý thức đoàn kết, tinh thần tập thể, có trách nhiệm với cộng đồng, với công việc chung Đồng thời, cũng hình thành cho HS phương pháp làm việc khoa học, có kế hoạch cụ thể, có sự phân công nhiệm vụ rõ ràng, và để đạt được hiệu quả thì cả nhóm đều phải hoạt động và hoạt động ăn khớp với nhau.

Còn về Sơ đồ tư duy (SĐTD), là phương pháp được áp dụng vào việc học tập, cũng như cuộc sống và đã giúp ích cho hàng trăm triệu người trên toàn thế giới Một phương pháp, lưu trữ, sắp xếp thông tin và xác định thông tin theo thứ tự

ưu tiên bằng cách sử dụng từ khoá, hình ảnh chủ đạo Mỗi từ khoá hoặc hình ảnh chủ đạo trong SĐTD sẽ kích hoạt những ký ức cụ thể và làm nảy sinh những suy nghỉ, ý tưởng mới Cho bạn có cái nhìn tổng quan về thông tin, để giải mã những sự kiện, ý tưởng và thông tin đồng thời cũng để giải phóng tiềm năng thật sự trong bộ não đáng kinh ngạc của bạn để bạn có thể đạt được bất kì điều

gì mình muốn Bạn thử tưởng tượng một người ở dưới mặt đất và một người ở

trên cao ai sẽ có cái nhìn tổng quát hơn SĐTD sẽ giúp bạn có được cái nhìn tổng

quan như vậy.

Khi học theo cách truyền thống bạn thường có tư tưởng chán nản, buồn ngủ, bởi vì bạn đang học chỉ bằng não trái (chán về tư duy logic), còn não phải lại

nhàm chán về sự tưởng tượng, hình ảnh Vì vậy khi bạn sử dụng SĐTD bạn đang

bắt toàn bộ não bộ hoạt động 100% công sức.

Hiện nay, với xu thế giảm tải các kiến thức trong SGK, ghi ít, tiếp thu kiến thức được nhiều thì phương pháp sử dụng SĐTD là vô cùng hiệu quả Tính từ năm 2010 đến nay đã có hàng trăm các trường ĐH, CĐ, và TH sử dụng SĐTD trong giảng dạy Từ đó, ta thấy được lợi ích mà phương pháp này đem lại hiệu quả rất lớn.

Việc kết hợp phương pháp sử dụng SĐTD và hoạt động nhóm sẽ đem lại hiệu quả cao trong học tập Giúp HS phát huy năng lực của bản thân, nâng cao khả năng tư duy, sáng tạo, làm việc có khoa học, logic Đồng thời giúp khả năng ghi nhớ kiến thức nhanh hơn và lâu hơn Nếu HS học tập liên tục theo phương pháp này sẽ trở thành một thói quen tốt có thể giúp ích trong học tập cũng như công việc sau này Việc này vô cùng có ích cho hiện tại và tương lai của các em.

2 Cơ sở thực tiễn

Trường THPT Trần Phú tuy là một trong các trường THPT công lập trên địa bàn thị xã Long Khánh, nhưng do địa thế bất lợi, tọa lạc trên Quốc lộ 1A, xung quanh dân cư thưa thớt, điều kiện đi lại khó khăn Do đó, số học sinh xét tuyển về trường vừa kém về chất lại vừa ít về lượng Số học sinh lực học khá, giỏi vẫn kém nhiều so với các trường khác trong cùng địa bàn Ý thức của học sinh trong học tập chưa cao lại có học lực yếu nên việc tìm kiếm một phương pháp giảng dạy phù hợp với học sinh của trường, gây hứng thú trong học tập là việc rất quan trọng đối với các giáo viên của trường.

Ngoài ra, đa số học sinh trong trường đều có hoàn cảnh khó khăn, phải phụ giúp gia đình làm việc, thời gian dành cho việc học rất ít Do đó, cần tìm ra một phương pháp giúp các em nắm được kiến thức một cách nhanh nhất có thể, nâng cao khả năng ghi nhớ cho các em trong các tiết học trên lớp là rất quan trọng.

Bên cạnh đó, môn Tin học lại là môn học không thi tốt nghiệp nên các em cũng có phần nào tâm lí bỏ bê, không quan tâm, không tư duy khi nghe giảng cũng như học bài Việc hỏi đáp đơn thuần từ sách giáo khoa (SGK) cũng sẽ gây nhàm chán cho học sinh, thậm chí có những học sinh dường như rất ít đọc sách.

Do đó, cũng cần tìm ra một biện pháp giúp nâng cao khả năng tư duy, sáng tạo

và ghi nhớ của các em trong học tập môn Tin nói riêng và các môn học khác nói chung.

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

Để giảng dạy theo phương pháp sử dụng SĐTD kết hợp với phương pháp hoạt động nhóm, đầu tiên chúng ta phải biết kiến thức cơ bản về 2 phương pháp này, biết ưu điểm của từng phương pháp, sau đó là kết hợp hai phương pháp trên vào giảng dạy.

Về phương pháp sử dụng SĐTD: Giáo viên (GV) phải giới thiệu sơ lược về bản

đồ tư duy là gì? Do ai phát triển? Có ưu điểm như thế nào? Cách thực hiện ra làm sao? Để từ đó, HS nắm được những nội dung cơ bản về bản đồ tư duy như là

ưu nhược điểm của phương pháp này, cách thức thực hiện để áp dụng trong việc học tập của mình trong môn Tin học nói riêng và các môn học khác nói chung, hoặc cũng có thể sử dụng trong công việc hàng ngày của bản thân ở hiện tại hoặc tương lai.

Còn về phương pháp hoạt động nhóm trong giảng dạy thì GV cần nắm rõ ưu điểm của phương pháp này cũng như các hình thức tổ chức hoạt động nhóm.

1 Tìm hiểu về SĐTD

1.1 Giới thiệu sơ lược về bản đồ tư duy

Bản đồ tư duy (Mindmap) là phương pháp được đưa ra như là một phương tiện mạnh để tận dụng khả năng ghi nhận hình ảnh của bộ não Đây là cách để ghi nhớ chi tiết, để tổng hợp, hay để phân tích một vấn đề ra thành một dạng của lược đồ phân nhánh Phương pháp này được phát triển vào cuối thập niên

60 (Thế kỷ 20) bởi Tony Buzan, giúp ghi lại bài giảng mà chỉ dùng các từ then chốt và các hình ảnh Cách ghi chép này nhanh, dễ nhớ và dễ ôn tập hơn.

Phương pháp này khai thác khả năng ghi nhớ và liên hệ các dữ kiện lại với nhau bằng cách sử dụng màu sắc, một cấu trúc cơ bản được phát triển rộng ra

từ trung tâm, chúng dùng các đường kẻ, các biểu tượng, từ ngữ và hình ảnh theo một bộ các quy tắc đơn giản, cơ bản, tự nhiên và dễ hiểu Với một Bản đồ tư duy, một danh sách dài những thông tin đơn điệu có thể biến thành một bản đồ đầy màu sắc, sinh động, dễ nhớ, được tổ chức chặt chẽ Nó kết hợp nhịp nhàng với cơ chế hoạt động tự nhiên của não chúng ta Việc nhớ và gợi lại thông tin sau này sẽ dễ dàng, đáng tin cậy hơn so với khi sử dụng kỹ thuật ghi chép truyền thống.

So với các cách thức ghi chép truyền thống, thì phương pháp bản đồ tư duy

có những điểm vượt trội như sau:

− Logic, mạch lạc

− Trực quan, dễ dạy, dễ học

− Ôn tập và ghi nhớ sẽ hiệu quả và nhanh hơn.

− Kích thích hứng thú học tập và sáng tạo của học sinh

− Giúp hệ thống hóa kiến thức để dễ dàng ôn tập kiến thức

− Giúp phân tích, so sánh, tổng hợp dễ dàng cho kiến thức

− Có thể tận dụng hỗ trợ của các phần mềm trên máy tính

1.2 Hướng dẫn vẽ SĐTD cụ thể

Bước 1: Chuẩn bị:

– Một số bút màu khác nhau

– Ý tưởng chủ đề trung tâm

– Các kiến thức liên quan đến chủ đề (Trong SGK, tài liệu, …)

Bước 2: Vẽ chủ đề trung tâm

Hãy vẽ một hình ảnh liên quan đến chủ đề trung tâm hoặc tên chủ đề trung tâm hoặc kết hợp cả hình ảnh và tên chủ đề Tuy nhiên, tốt hơn ta vẫn nên sử dụng hình ảnh, bởi vì một hình ảnh có giá trị tương đương cả nghìn từ và giúp

ta sử dụng trí tưởng tượng của mình Tốt hơn thì hãy cho thêm Chữ trong hình ảnh đó Quy tắc vẽ chủ đề trung tâm là:

– Cần vẽ chủ đề ở trung tâm để từ đó phát triển ra các nhánh khác – Có thể tự do sử dụng màu sắc, hình ảnh

– Có thể bổ sung từ ngữ vào hình vẽ nếu chủ đề không rõ ràng

Bước 3: Các nhánh chính (Tiêu đề phụ)

Các nhánh chính là các ý tưởng dựa trên chủ đề trung tâm Nó có thể là luận điểm, hoặc các chủ đề con liên quan tới chủ đề chính Vẽ theo cách nào đó bạn ưng ý nhất, đừng nghĩ tới nguyên tắc gì cả.

Trên các nhánh chính này là các Từ Khóa ngắn gọn và mang tính chất gợi ý Hãy vẽ thêm hình ảnh gì đó mang tính minh họa.

Tương tự như nhánh chính, các chữ trên nhánh thứ cấp cũng là các từ khóa mang tính gợi nhớ Và hãy cho thêm hình ảnh vào để thêm phần sinh động Quy tắc vẽ nhánh thứ cấp

– Chỉ nên tận dụng từ khóa và hình ảnh

– Hãy dùng biểu tượng và cách vẽ tắt để tiết kiệm không gian vẽ và thơi gian – Mỗi từ khóa/hình ảnh nên được vẽ trên một đoạn gấp khúc riêng trên nhánh

Trên mỗi khúc chỉ nên có tối đa 1 từ khóa.

– Tất cả các nhánh của một ý nên tỏa ra từ một điểm

– Tất cả các nhánh tỏa ra từ một điểm (thuộc cùng một ý) nên có cùng một màu

Chú ý khi vẽ Sơ đồ tư duy:

- Mỗi nhánh chính và các nhánh phụ thuộc nhánh chính đó có cùng một màu sắc,

và các nhánh nên có các màu khác nhau để dễ dàng phân biệt, so sánh

- Nên vẽ nhiều đường cong hơn là đường thẳng nhằm tránh sự nhàm chán

- Luôn sử dụng hình ảnh xuyên suốt vì mỗi hình ảnh tương ứng với hàng nghìn từ chú thích

- Không nên viết qua dài dòng ở mỗi ý mà chỉ nên sử dụng từ khóa, hình ảnh mang ý nghĩa gợi nhớ

1.3 Giới thiệu một số phần mềm dùng để vẽ SĐTD

Ngày nay, ngoài cách vẽ SĐTD thủ công ra, còn có một cách vẽ SĐTD một cách nhanh hơn, đơn giản hơn và sinh động hơn với những hình ảnh sẵn có ta có thể chèn vào sơ đồ, đó chính là sử dụng phần mềm Qua khảo sát tôi đã thấy rằng có rất nhiều phần mềm mất phí cũng như miễn phí có thể sử dụng để vẽ SĐTD Đồng thời, tôi đã sưu tầm được một số phần mềm miễn phí hiệu quả như sau:

 Edraw Mindmap

Edraw Mindmap là một công cụ hoàn chỉnh giúp các bạn vẽ các sơ đồ tư duy hoàn toàn miễn phí Nó cho phép các bạn tổ chức các suy nghĩ của bạn hoặc

kế hoạch ở dạng đồ họa, làm cho nó dễ dàng và đơn giản hơn.

Giao diện Edraw Mindmap đơn giản được tích hợp với ứng dụng Microsoft Office giúp các bạn dễ sử dụng, màn hình khởi động hiển thị tất cả các mẫu có sẵn, làm cho nó dễ dàng để bắt đầu quá trình vẽ sơ đồ.

.

 Imindmap

iMindMap được đánh giá là công cụ tuyệt vời để bạn thiết kế một bản đồ

tư duy thể hiện các ý tưởng, hiện thực hóa suy nghĩ, kế hoạch, dự án trên giấy Phần mềm này được viết ra bởi Tony Buzan, tác giả nổi tiếng chuyên khai thác những bản đồ tư duy giúp con người sáng tạo và làm việc hiệu quả hơn iMindMap giúp bạn phác họa tư duy bằng các hình ảnh và ký tự, áp dụng cho

quá trình nhận thức hỗ trợ việc ghi nhớ, phân tích, đây là một loại bản đồ kết hợp giữa hình ảnh và màu sắc, đi kèm với việc sử dụng các từ khóa để thể hiện mối liên kết giữa các ý tưởng.

 XMind

XMind được biết đến là phần mềm để xây dựng biểu đồ tư duy, giúp theo dõi và tổ chức công việc từ nhỏ đến lớn một cách đơn giản nhất Đây là phần mềm tuyệt vời để tạo lập và sắp xếp các ý tưởng của bạn.

Trên phần mềm XMind có tích hợp nhiều hình khối, bố cục để bạn dễ dàng thiết kế và thể hiện các ý nghĩa khác nhau Phần mềm này còn cung cấp bộ công

cụ để thêm các mẫu của riêng của XMind khiến cho bối cảnh ứng dụng thêm đặc biệt Sử dụng các mẫu nét vẽ thêm vào, bạn hoàn toàn có thể thiết kế bản đồ tư duy có hiệu quả hơn và chính xác hơn

 Open Mind

Open Mind là một ứng dụng phần mềm vẽ sơ đồ tư duy miễn phí được thiết kế tinh xảo để tạo ra sơ đồ tư duy phong cách chuyên nghiệp Nó có hầu như tất cả mọi thứ mà bạn yêu cầu như hình hảnh, icon, mẫu có sẵn Bạn có thể

ghi chú, sử dụng nó để kinh doanh hay bất kỳ mục đích cá nhân Nó được nạp với các tính năng như các hiệu ứng sẵn có, dễ dàng hướng dẫn vẽ, chủ đề, phong cách và nhiều hơn nữa cộng với nó là rất dễ dàng để sử dụng .

2 Khái quát về phương pháp thảo luận nhóm

2.1 Ưu điểm của việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học

Trong bối cảnh chương trình giáo dục luôn bị quá tải như hiện nay, tôi có thể khẳng định một điều rằng dù nội dung chương trình giảng dạy là cố định nhưng phương pháp giảng dạy là có thể thay đổi được Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học tuy không phải là một điều mới mẻ, nhưng không phải ai trong chúng ta cũng có thể áp dụng có hiệu quả phương pháp này Nhưng tôi cũng phải công nhận rằng, đây là phương pháp hiệu quả để phát huy được tính chủ động, tích cực của HS khi tiếp nhận kiến thức mới Cụ thể, phương pháp thảo luận nhóm có những ưu điểm như sau:

- Phương pháp này kích thích lòng ham mê học tập của học sinh, tránh lối học thụ động

- Giúp học sinh phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề theo nhóm, có tinh thần đoàn kết cao.

- Học sinh hợp tác hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học tập, tự đánh giá, tự điều chỉnh vốn tri thức của bản thân bằng phương pháp tự học và khám phá thêm những kiến thức liên quan từ thực tiễn

- Khi nhóm thảo luận hoạt động dưới sự giám sát của thầy cô giáo, giúp hạn chế rất nhiều những thói quen xấu như nói chuyện riêng, thiếu tập trung, đùa giỡn

…

- Đa số học sinh đều dùng phương pháp suy luận và tư duy để giải quyết vấn đề Nên những tri thức khoa học mà các em thu thập được sẽ khắc sâu và dễ nhớ.

2.2 Các phương pháp thảo luận nhóm trong học tập môn Tin học

Phương pháp hoạt động nhóm hiện nay tương đối là phổ biến, mỗi GV sẽ

có cách hoạt động nhóm khác nhau Mỗi GV sẽ dựa vào các tiêu chí khác nhau

mà chia nhóm hoạt động Sau đây là các phương pháp chia nhóm mà tôi đã thực hiện trong các năm học qua:

 Phương pháp 1: Chia nhóm theo tổ

Với phương pháp này, GV chỉ cần dựa vào sự phân chia tổ trong lớp đó Thường mỗi lớp chia làm 4 tổ, tương ứng với 4 nhóm khi thảo luận GV có thể phân công tổ trưởng của tổ đó làm nhóm trưởng nhóm thảo luận

Sau khi chia nhóm xong, GV sẽ giao nhiệm vụ cho từng nhóm tìm hiểu (có thể giao về nhà làm để tiết sau thuyết trình hoặc cũng có thể thực hiện trực tiếp trong giờ học) Sau khi thảo luận xong, nhóm đó sẽ cử đại diện lên thuyết trình hoặc trả lời các câu hỏi liên quan đến nội dung tìm hiểu của nhóm mình

Lưu ý: Khi sử dụng phương pháp này, cần luân phiên thay đổi người thuyết trình của từng nhóm trong từng tiết dạy để tất cả các em đều được luyện tập, rèn giũa khả năng thuyết trình trước đám đông, đặc biệt hơn là góp phần ngăn chặn trường hợp một số HS có ý thức kém không hoạt động, đùn đẩy công việc cho người khác Sau khi một nhóm thuyết trình xong, các nhóm khác có thể đặt câu hỏi liên quan đến phần trình bày của nhóm đó để các thành viên trong nhóm đó trả lời.

Cuối cùng, GV sẽ tổng kết, nhận xét và bổ sung nếu có, có thể cho điểm học tập cho các nhóm dựa vào kết quả GV cần tuyên dương đối với các nhóm HS hoạt động tích cực, phê bình, động viên các nhóm hoạt động kém và rời rạc, hiệu quả kém.

 Phương pháp 2: Chia nhóm theo bàn

Với phương pháp này, GV sẽ chia lớp thành 6 nhóm (2 bàn một nhóm) hoặc 12 nhóm (mỗi bàn một nhóm) Sau đó phân công nhiệm vụ cho từng nhóm, các bước còn lại cũng tương tự phương pháp 1.

 Phương pháp 3: Chia nhóm theo năng lực

Với phương pháp này, GV sẽ dựa vào năng lực của HS để chia nhóm Trong mỗi nhóm đòi hỏi phải có HS khá, HS trung bình và HS yếu trải đều, không phân chia nhóm thì nhiều học sinh khá, giỏi, nhóm thì toàn học sinh yếu Sau đó GV sẽ chọn ra HS có năng lực khá nhất làm nhóm trưởng để phân công nhiệm vụ cho các thành viên nhóm và điều hành hoạt động của nhóm.

Các bước tiếp theo thì tương tự như phương pháp 1.

 Phương pháp 4: Chia nhóm theo vị trí địa lí

Với phương pháp này, GV sẽ chia nhóm thảo luận theo vị trí cư trú của các

HS, các HS có cùng khu vực cư trú sẽ lập thành một nhóm Ví dụ: các HS có địa chỉ thường trú hoặc tạm trú tại Suối Tre sẽ lập thành một nhóm, các HS có địa chỉ thường trú hoặc tạm trú tại An Lộc sẽ lập thành một nhóm Phương pháp này phù hợp với những bài tập lớn đòi hỏi HS phải về nhà làm Khi vị trí nơi ở gần nhau sẽ dễ dàng gặp nhau họp nhóm thảo luận hơn.

Các bước tiếp theo tiến hành trên lớp cũng tương tự các phương pháp trên

 Phương pháp 5: Chia nhóm theo nhóm bạn cùng tiến

Với phương pháp này, GV dựa vào năng lực của từng HS khá giỏi trong lớp, lập thành các nhóm tương ứng với số HS khá giỏi và cho các HS đó là nhóm trưởng Ví dụ, lớp có 10 HS khá, giỏi thì sẽ chia thành 10 nhóm (đối với môn Tin học), đồng thời 10 HS đó làm nhóm trưởng cho từng nhóm Sau đó, cho các HS đăng ký theo từng nhóm của các bạn nhóm trưởng GV hạn chế thành viên mỗi nhóm (nhằm mục đích chia đều, tránh tình trạng nhóm quá đông, nhóm lại không có HS tham gia).

Sau khi chia nhóm xong, GV sẽ phân công chủ đề, nhiệm vụ cho từng nhóm làm (thường là về nhà) Đến tiết học, trong mỗi nhóm GV nên gọi HS yếu, kém lên trả lời, làm bài hoặc thuyết trình tùy từng tiết học (bài mới hay tiết bài tập, tiết ôn tập)

GV dựa vào kết quả của các HS yếu, kém làm để đánh giá hoạt động của cả nhóm Có như vậy, các HS khá giỏi mới có trách nhiệm hướng dẫn cho các thành viên còn lại, còn các HS yếu, kém cũng có ý thức học tập hơn.

3 Kết hợp SĐTD và phương pháp hoạt động nhóm trong giảng dạy và học tập môn Tin học 10

3.1 Phương pháp 1: Chia nhóm – Vẽ SĐTD – Tự thuyết trình

Bước 1: Chuẩn bị

- Đối với GV: GV chia lớp thành các nhóm theo các cách trên Sau đó, GV cần phân công nhiệm vụ cho các nhóm tìm hiểu nội dung bài mới Sau khi tìm hiểu nội dung, các nhóm vẽ SĐTD lên giấy A 0 ở nhà trước Để tránh HS làm dài dòng, miên man không đúng trọng tâm, GV có thể hướng dẫn cho HS trước, như là nêu các từ khóa để HS dựa vào đó để vẽ các nhánh cho phù hợp Ví dụ, đối với bài 3 Giới thiệu máy tính, GV chia lớp thành các nhóm theo tổ (tổ 1 – nhóm 1, tổ 2 – nhóm 2, tổ 3,4 – nhóm 3) thảo luận về các nội dung tương ứng của bài 3 như: Hệ thống tin học, hoạt động của máy tính, cấu trúc của một máy tính Về phần hệ thống tin học thì gồm các từ khóa như: khái niệm, các thành phần, …

- Đối với HS: Tự phân công nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm, đọc trước nội dung được phân công Dựa vào phần hướng dẫn của GV, HS lựa chọn những từ khóa, những nội dung chính để vẽ chủ đề trung tâm cũng như các nhánh chính hay các nhánh thứ cấp Có thể kết hợp các hình ảnh liên quan đến các từ khóa sử dụng trong sơ đồ Hình ảnh có thể là hình tự

vẽ, tranh ảnh có sẵn rồi cắt dán vào SĐTD cho sinh động, dễ liên tưởng và gợi nhớ.

Bước 2: Các nhóm thuyết trình SĐTD của nhóm mình trong tiết học mới

GV sẽ gọi lần lượt từng nhóm lên treo SĐTD của mình, một thành viên của nhóm lên thuyết trình nội dung chính trong bài dựa vào SĐTD

Bước 3: Sự tương tác của nhóm thuyết trình với các nhóm khác

Sau khi nghe phần trình bày của nhóm bạn, các nhóm khác sẽ quan sát SĐTD của nhóm đó và đặt ra các câu hỏi, các thành viên của nhóm thuyết trình

sẽ trả lời các câu hỏi liên quan của nhóm mình Trong trường hợp nhóm thuyết trình không trả lời được thì GV sẽ là người tư vấn và trả lời các câu hỏi Sau đó

GV nhận xét và chỉnh sửa, bổ sung SĐTD cho chính xác và đầy đủ HS sẽ vẽ SĐTD vào vở thay vì viết lý thuyết theo cách truyền thống.

Bước 4: Tổng kết, nhận xét, đánh giá của GV

Sau khi các nhóm thuyết trình xong và tương tác xong với các nhóm khác.

GV nhận xét, chính xác hóa SĐTD của từng nhóm Sau đó, GV sẽ tổng kết, đánh giá từng nhóm Tuyên dương các nhóm làm tốt và khuyến khích các nhóm còn lại cố gắng hơn nữa GV có thể dựa vào thành quả của từng nhóm để lấy điểm miệng, 15 phút hay điểm cộng trong các bài kiểm tra.

3.2 Phương pháp 2: Chia nhóm – Vẽ SĐTD – Thuyết trình chéo

Bước 1: Chuẩn bị:

- Đối với GV: Phân chia lớp thành nhiều nhóm (có thể một trong các cách hình thức chia nhóm như trên tùy vào nội dung của bài học) Sau đó phân công mỗi nhóm về tìm hiểu từng phần của nhóm mình, tìm ra nội dung cơ bản, các từ khóa có thể dùng để xây dựng SĐTD Nội dung của mỗi nhóm

có thể từng đề mục, hay từng nội dung lớn trong bài học, các nội dung này

sẽ trở thành các nhánh chính của SĐTD toàn bài Ví dụ: Khi học tiết bài tập với nội dung kiến thức từ bài 1 đến bài 6 để chuẩn bị tiết sau kiểm tra một tiết, GV có thể chia lớp thành 6 nhóm (2 bàn kế nhau một nhóm), rồi phân công mỗi nhóm về chuẩn bị nội dung của từng bài.

- Đối với HS: Mỗi nhóm tự phân chia công việc cho từng thành viên về nhà tìm hiểu nội dung của từng phần theo yêu cầu cần chuẩn bị của nhóm mình Xác định các nội dung chính, các từ khóa quan trọng, gợi nhớ có thể

sử dụng trong SĐTD HS phải tự chuẩn bị SĐTD của nhóm mình vào vở hoặc giấy để sẵn sàng trong tiết học mới.

Bước 2: Các nhóm cùng GV kết hợp vẽ SĐTD.

- Đầu tiên, GV sẽ vẽ chủ đề trung tâm vào giữa bảng, sau đó cho lần lượt từng nhóm lên vẽ SĐTD của nhóm mình ghép vào chủ đề trung tâm Lúc này, chủ đề trung tâm của từng nhóm sẽ trở thành các nhánh chính trong SĐTD của cả bài Hoặc các nhóm cũng có thể mang SĐTD của mình đã chuẩn bị sẵn để treo lên bảng (trong trường hợp nội dung bài dài).

Bước 3: Thuyết trình chéo

- Tiếp theo, sẽ cho một nhóm khác dựa vào SĐTD đó thuyết trình hoặc trả lời câu hỏi của GV về các nội dung chính của phần đó Nếu nhóm khác có thể dễ dàng hiểu được ý nghĩa của SĐTD đó, tức là phần bài làm của nhóm

đó đã thành công, SĐTD mang tính dễ hiểu, phát huy tính tư duy của nhóm khác mặc dù họ không tìm hiểu sâu về phần đó, nhưng thông qua SĐTD những HS đó vẫn hiểu được.

Bước 4: Tổng kết, đánh giá, nhận xét

- Cuối cùng GV tổng kết, bổ sung, chính xác hóa SĐTD và nhận xét nhóm thực hiện SĐTD đó, nhận xét nhóm thuyết trình Từ đó cho điểm cho các nhóm Trong phương pháp này, GV chỉ cho điểm mỗi nhóm trong mỗi phần nội dung là bằng với 10/n (Trong đó n là số nhóm) Ví dụ, nếu bài đó chia làm 4 phần tương ứng với 4 nhóm thì số điểm của mỗi nhóm sau mỗi phần thuyết trình và vẽ SĐTD là 10/4=2,5 điểm Điểm trong bài kiểm tra

sẽ bằng điểm của các phần cộng lại.

Phương pháp này có thể sử dụng trong các bài ôn tập đòi hỏi hệ thống hóa lại nội dung của toàn chương, toàn học kì Bởi vì thường trong các tiết ôn tập thì HS khác mới biết được nội dung của các nhóm khác cần chuẩn bị, để từ

đó có thể nhận xét được Chú ý: GV cần định hướng cho HS các nội dung chính cần tìm hiểu để tránh các em làm dài dòng, miên man mà không đúng trọng tâm.

IV HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN

học 2016 – 2017 và một số tiết kiểm tra khảo sát để nắm được tình hình cụ thể của HS, kết quả được tổng hợp như sau:

• Bảng thống kê kết quả TBM HKI trong 2 năm học 2014 – 2015 (chưa áp dụng SKKN )và năm học 2016 – 2017 (đã áp dụng SKKN):

Lớp 10A1

trong các

năm học

Sĩ số

• Mức điểm trung bình, khá giảm: 8.6%.

• Mức điểm giỏi tăng lên nhiều: 91.4 %

Điều này mang lại niềm khích lệ rất lớn với những GV như tôi.

2 Đánh giá về mặt định tính

 Nâng cao kỹ năng sống và khả năng làm việc nhóm

Ngày nay, môi trường giáo dục vẫn còn chú trọng đến kiến thức mà ít quan tâm đến kỹ năng sống, khả năng làm việc nhóm ở các trường phổ thông, hoặc có thì cũng mang lại hiệu quả thấp, không được đầu tư Tuy nhiên, khi ra trường thì điều quan trọng nhất lại không phải là kiến thức, mà là kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết vấn đề, phương pháp làm việc có khoa học, có logic và khả năng làm việc nhóm.

Việc kết hợp phương pháp làm việc nhóm và SĐTD sẽ giúp các thành viên nhóm thấy rõ được nhiệm vụ của mình trong công việc, sẽ nắm rõ được tiến trình công việc, vì vậy họ sẽ có ý thức hơn đề hoàn thành công việc, không làm chậm trễ hay ảnh hưởng đến công việc chung của cả nhóm.

Học sinh nếu thường xuyên sử dụng phương pháp này, sẽ tạo thành thói quen sơ đồ hóa các công việc cần làm luôn tư duy, rõ ràng, rành mạch, nhanh nhẹn và có nhiều ý tưởng trong học tập cũng như trong công việc Các học sinh trong nhóm, mỗi người một công việc, mỗi người một nhiệm vụ và cùng nhau tìm ra các ý tưởng sáng tạo dành cho cả nhóm Như vậy, các em sẽ dễ dàng đạt được thành tích trong học tập và có ích cho những thành công sau này trong tương lai

 Nâng cao khả năng thuyết trình

Đối với nhiều người, để thuyết trình trước đám đông có lẽ là rất khó Ngay

cả bản thân tôi cũng vậy – Một người GV nhưng khi đứng trước đám đông thuyết trình một vấn đề gì đó vẫn cảm thấy run, không tự tin và có một nỗi sợ hãi vô hình nào đó Và đối với HS cũng vậy, các em rất ngại đứng trước lớp, trước tập thể để trình bày một ý tưởng nào đó, hoặc nói năng không được lưu loát.

Khi học tập và làm việc với phương pháp thảo luận nhóm, các em sẽ nhanh chóng có những ý tưởng sáng tạo, cùng nhau tìm hiểu, xây dựng, phát triển kiến thức của nhóm một cách đầy đủ, khoa học Tiếp đó, với SĐTD của nhóm mình, việc các em cử người thuyết trình trước đám đông cũng dễ dàng hơn, không còn đùn đẩy trách nhiệm cho nhau nữa HS sẽ không cần phụ thuộc vào một bài viết sẵn có, chỉ cần nhìn các từ khóa trong SĐTD là các em có thể trình bày được ý tưởng của mình một cách đầy đủ và sinh động.

 Có thể mở rộng sang các môn học khác

Có một điều tuyệt vời mà phương pháp học tập này mang lại là các em có thể sử dụng ở trong bất kỳ môn học nào, chứ không hạn chế trong bộ môn Tin học Ví dụ như đối với các môn xã hội, với lượng kiến thức rất lớn, nhiều từ ngữ, nhiều kiến thức đã gây khó khăn rất nhiều trong việc học và ghi nhớ kiến thức Nếu sử dụng phương pháp SĐTD kết hợp thảo luận nhóm thì các em có thể tìm các từ khóa, các hình ảnh dễ gợi nhớ để liên kết các sự kiện, dữ liệu, dễ dàng hệ thống hóa kiến thức một cách hiệu quả, nâng cao chất lượng học tập Đặc biệt rất hữu ích trong các kỳ kiểm tra, kỳ thi.

V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Hiện nay trong các trường học phương pháp thảo luận nhóm thì được sử dụng gần như phổ biến, nhưng việc áp dụng SĐTD hoặc kết hợp SĐTD và thảo luận nhóm còn rất hạn chế, đặc biệt trong trường THPT Trần Phú chưa có GV bộ môn nào giảng dạy theo cách này

Với kết quả bước đầu có khả quan, học sinh rất hợp tác trong quá trình học tập Đồng thời các em cũng hết sức hào hứng khi học tập mà có thể vận dụng tư duy và khả năng hội họa của mình, làm cho tiết học thêm sôi nổi và không nhàm

chán Phụ huynh học sinh cũng hết sức tạo điều kiện về cơ sở vật chất cũng như khuyến khích con em họ học tập theo phương pháp này.

Mặc dù phương pháp này vẫn còn gặp nhiều khó khăn khi thực hiện nhưng

nó cũng tạo ra những chuyển biến tích cực trong việc dạy và học Vậy nên, tôi mong BGH trường THPT Trần Phú nói riêng và các trường THPT khác nói chung cùng quý thầy cô sẽ tiếp tục nghiên cứu, xem xét và đề ra một biện pháp hay một tiêu chí nào đó cho việc đánh giá kết quả học tập theo phương pháp này ngày càng khoa học, công bằng và khách quan hơn Nếu được sự khuyến khích của Ban lãnh đạo, triển khai việc giảng dạy các bộ môn khác bằng SĐTD hay kết hợp với thảo luận nhóm trong từng bài học thì sẽ mang lại một bộ mặt hoàn toàn mới trong công tác dạy và học tại trường.

VI DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Tony Buzan và Barry Buzan(2009) Sơ đồ tư duy, Nhà xuất bản tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh

2. Tony Buzan (2016) Lập bản đồ tư duy, Nhà xuất bản Lao động

3. Tony Buzan (2014) Cải thiện năng lực trí não 1 – Phương pháp tư duy

và kích hoạt trí não, Nhà xuất bản tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh

4. Tony Buzan (2015) Cải thiện năng lực trí não 2 – Duy trì năng lượng não bộ, Nhà xuất bản tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh

5. Tony Buzan (2014) Làm chủ trí nhớ của bạn, Nhà xuất bản tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh

6. Nhiều website trên Internet

VII PHỤ LỤC

Một số tiết dạy minh họa

 Ví dụ 1: Minh họa bài dạy bài 3 Giới thiệu máy tính

Tiết dạy: 06, 07 Bài 3 GIỚI THIỆU VỀ MÁY TÍNH

Tuần: 3, 4

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

Kiến thức:

– Biết chức năng các thiết bị chính của máy tính.

– Biết máy tính làm việc theo nguyên lý Phôn Nôi - man

Kĩ năng:

– Nhận biết được các bộ phận chính của máy tính.

Thái độ:

– HS ý thức được việc muốn sử dụng tốt máy tính cần có hiểu biết về nó và phải rèn luyện tác phong làm việc khoa học, chuẩn xác.

II CHUẨN BỊ:

Giáo viên:

- Chia lớp thành 3 nhóm (2 nhóm nhỏ, 1 nhóm lớn) Sau đó giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm:

+ Nhóm 1 (tổ 1): Tìm hiểu nội dung về hệ thống tin học Vẽ SĐTD

+ Nhóm 2 (tổ 2): Tìm hiểu nội dung về hoạt động của máy tính Vẽ SĐTD + Nhóm 3 (tổ 3, 4): Tìm hiểu nội dung về cấu trúc máy tính Vẽ SĐTD

– Giáo án, tranh ảnh/một số thiết bị máy tính.

- SĐTD cho tiết học

– Tổ chức hoạt động nhóm.

Học sinh: Sách giáo khoa, vở ghi Đọc bài trước SĐTD của nhóm

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số lớp.

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Kể tên các đơn vị đo thông tin?

3 Giảng bài mới:

Hoạt động 1: Giới thiệu khái niệm về hệ thống tin học

• GV: Đặt vấn đề: Trong thời đại CNTT hiện nay, máy tính đóng vai trò không thể thiếu đối với con người Các đặc tính ưu việt của MTĐT các em đã được biết trong bài 1 Trong bài học này, các em sẽ được tìm hiểu sâu hơn về cấu trúc của máy tính điện tử cũng như là các nguyên lí hoạt động của máy tính điện tử Chúng ta đi tìm hiểu bài 3 Giới thiệu về máy tính

• GV: Vẽ chủ đề trung tâm là tên bài ở giữa bảng, và vẽ 3 nhánh chính của SĐTD, sau đó yêu cầu nhóm 1 qua phần tìm hiểu ở nhà lên vẽ tiếp các nhánh phụ của SĐTD trực thuộc nội dung về hệ thống tin học Và y/c nhóm đó trình bày nội dung thông qua nhánh SĐTD đó.

• HS nhóm 1: Nhóm 1 cử đại diện lên vẽ nhánh SĐTD có nội dung về hệ thống tin học, sau đó thuyết trình nội dung của nhóm mình dựa vào SĐTD trên bảng

• HS của 2 nhóm còn lại đặt câu hỏi liên quan đến nội dung của nhóm 1:

 H1: Giải thích rõ hơn về các chức năng của HTTH trong phần khái

niệm?

 H2: Lấy ví dụ về các thành phần của HTTH?

 H3: Trong 3 thành phần đó, thành phần nào là quan trọng nhất? Tại

sao?

• HS nhóm 1 trả lời câu hỏi của nhóm mình:

 TL1: Các chức năng của HTTH như: nhập thông tin tức là sử dụng

chuột, bàn phím, hay một số thiết bị khác để đưa các dạng thông tin vào máy tính, xử lí thông tin là tác động, sử dụng thông tin cần xử lí, sau đó tìm ra được một dạng thể hiện khác của thông tin hay kết quả phù hợp với mục đích sử dụng, còn chức năng xuất dữ liệu tức

là đưa dữ liệu từ máy tính ra ngoài bằng nhiều hình thức như in ấn, phát ra âm thanh, hay đưa ra màn hình, …, truyền dữ liệu tức là chuyển dữ liệu từ máy tính này sang máy tính hay các thiết bị lưu trữ khác, …

 TL2: Phần cứng: các thiết bị liên quan: màn hình, chuột, CPU, …

Phần mềm: các chương trình tiện ích: Word, Excel,…

Sự quản lý và điều khiển của con người: con người làm việc và

sử dụng máy tính cho mục đích công việc của mình.

 TL3: Trong 3 thành phần trên thì sự quản lí và điều khiển của con

người là quan trọng nhất Vì nếu không có con người thì phần cứng

sẽ không được sản xuất và phần mềm cũng k được phát triển Nếu không có con người thì máy tính chỉ như một đống sắt vụn mà thôi

vì không khai thác được hiệu quả, tính năng của nó.

• GV nhận xét, bổ sung, chính xác hóa SĐTD của nhóm 1 Trả lời lại các thắc mắc của các nhóm khác (nếu trường hợp nhóm 1 trả lời chưa rõ ràng hoặc không trả lời được)

• GV trình chiếu slide chứa nội dung kiến thức và SĐTD

• HS lắng nghe, chính xác hóa SĐTD vào vở, ghi chú những phần quan trọng.

Hoạt động 2: Tìm hiểu về hoạt động của máy tính

• GV y/c đại diện của nhóm 2 lên vẽ tiếp SĐTD của nhánh hoạt động của máy tính Và y/c nhóm đó trình bày nội dung thông qua nhánh SĐTD đó.

• HS nhóm 2 cử đại diện lên vẽ SĐTD mà nhóm mình đã chuẩn bị Sau đó thuyết trình SĐTD của nhóm mình

• HS của 2 nhóm còn lại đặt câu hỏi liên quan đến nội dung của nhóm 2:

 H1: Chương trình là gì?

 H2: Lệnh là gì?

 H3: Ngôn ngữ lập trình là gì?

 H4: Tất cả máy tính hiện nay đều hoạt động theo nguyên lí Phôn

Nôi-man hay sao?

• HS nhóm 2 trả lời câu hỏi của nhóm mình:

 TL1: Chương trình máy tính là một chuỗi các lệnh, được viết để

thực hiện một nhiệm vụ nhất định trên máy tính

 TL2: Câu lệnh là đơn vị cơ bản của một ngôn ngữ lập trình Trong

trường hợp đặc biệt, nó có thể cũng trở thành một đơn vị thao tác của máy tính điện tử hay còn gọi làmột chỉ thị Các lệnh của chương trình được lưu trong bộ nhớ và chúng lần lượt được CPU đọc, giải

mã và thực hiện

 TL3: Là ngôn ngữ dùng để diễn tả thuật toán sao cho máy tính hiểu

và thực hiện được

 TL4: Hiện nay đã có một số loại máy tính không hoạt động theo

nguyên lí Phôn nôi man như: Máy tính lượng tử, máy tính sinh học

• GV nhận xét, bổ sung, chính xác hóa SĐTD của nhóm 2 Trả lời lại các thắc mắc của các nhóm khác (nếu trường hợp nhóm 2 trả lời chưa rõ ràng hoặc không trả lời được)

• GV trình chiếu slide chứa nội dung kiến thức và SĐTD