AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG

Kiểm tra bài cũ 2.Mục tiêu cần đạt Giúp HS - Hiểu được tình yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lăng của tác giả dành cho dòng sông quê hương, cho sứ Huế thân yêu và cũng là cho đất nước - Đ

AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG ?

Hoàng Phủ Ngọc Tường.

1 Kiểm tra bài cũ

2.Mục tiêu cần đạt

Giúp HS

- Hiểu được tình yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lăng của tác giả dành cho dòng sông quê hương, cho sứ Huế thân yêu và cũng là cho đất nước

- Đặc trưng của thể loại bút kí và nghệ thuật viết bút kí trong bài

3.Chuẩn bị PTDH của giáo viên và học sinh

+ Giáo viên

- SGK + SGV + Sách tham khảo,Tranh chân dung tác giả, tranh sông Hương, bài hát về sôn Hương

- Giáo án điện tử

+ Học sinh

- SGK + SBT + Sách tham khảo, các câu hỏi hướng dẫn soạn bài

- Sưu tầm một vài bài thơ, bài hát về Huế - sông Hương

4 Tiến hành bài mới

Dẫn vào bài

Đất nước Việt Nam tự hào với rừng vàng biển bạc, những danh lam thắng cảnh nổi tiếng ở mọi miền đất nước… Xứ Huế mộng mơ luôn gắn liền với hình ảnh dòng sông Hương, một trong những dòng sông đẹp nhất nước Việt, với cảnh quang tự nhiên, là

ân huệ của trời đất ban tặng cho cảnh đẹp nơi đây Sông Hương dòng sông kinh thành, từ bao đời nay gắn với cuộc sống con người xứ Huế và đã đi vào lịch sử văn hoá của dân tộc với những chiến công hiển hách … Sông Hương gợi nguồn cảm hứng dạt dào vô tận cho thi ca, nhạc, hoạ… Bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” như một thước phim quay chậm, Tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường với một tâm hồn nghệ sĩ tinh

tế, vốn văn hoá phong phú về Huế, Nhà văn giúp ta soi ngắm lại vẻ đẹp thiên nhiên kì thú, đầy chất thơ như tâm hồn con người xứ Huế qua hình tượng dòng sông Hương

Hoạt động trên lớp Nội dung bài học

Gọi HS đọc phần tiểu dẫn và trả lời các

câu hỏi Nêu vài nét lớn về tác giả?

GV chốt lại những ý cơ bản; Cho HS

xem chân dung tác giả, ảnh sông Hương

cung cấp một số tư liệu về tác giả: ảnh

chân dung, con người, tính cách của nhà

văn Ông nhận nhiều giả thưởng về văn

xuôi…, giải thưởng của hội nhà văn,

giải thưởng Nhà mước về văn học và

nghệ thuật 2007.Sở trường của ông là

thể loại kí

Nêu những tác phẩm tiêu biểu?

Những nét đặc sắc trong sáng tác của

nhà văn?

GV bổ sung nhấn mạnh:

Đề tài

- Chiến tranh,văn hoá lịch sử phong phú,

danh thắng nước ngoài, cảnh sắc con

người khắp mọi miền đất nước, từ xứ

Lạng đến mũi Cà Mau, từ Hạ Long đến

Đồng Tháp Mười .… hiện hình sống

động trên từng trang viết

Gọi HS nêu những hiểu biết về thể loại

kí Nhận xét nét đặc sắc bài kí của

Hoàng Phủ Ngọc Tường?

Trình bày xuất xứ, xác định vị trí, nội

dung đoạn trích?

Thảo luận nhóm: Trình bày những hiểu

biết của các em về ý nghĩa nhan đề bài

kí?Cách đặt tiêu đề bằng câu hỏi và kết

thúc bằng câu hỏi gợi cho em suy nghĩ

I Đọc - tìm hiểu chung I.1 Tác giả(SGK).

- Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trí thức yêu nước có vốn hiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực

- Ông là nhà văn tài hoa có phong cách độc

đáo, có đóng góp cho văn học sau 1975 đặt biệt

ở thể loại kí

1.2.Tác phẩm

- Văn xuôi: Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu

(1971), Rất nhiều ánh lửa (1979); Ai đã đặt tên cho dòng sông? (1986), Hoa trái quanh tôi (1995); …

- Thơ: Những dấu chân qua thành phố (1976),

người hái phù dung (1992)

+ Nét đắc sắc trong sáng tác của ông là giàu

chất trí tuệ và chất trữ tình, nghị luận sắc bén với tư duy đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức sâu rộng triết học, văn hoá, lịch sử, địa lí… lối hành văn hướng nội súc tích, mê đắm tài

hoa

1.3.Thể loại

Thể kí (tuỳ bút), giàu chất trữ tình, giàu lượng thông tin

1.4 Xuất xứ - vị trí đoạn trích

+ Trích từ tập bút kí cùng tên, xuất bản năm 4.1.1981

+ Nằm ở phần một cộng với lời kết toàn tác phẩm Đoạn trích đề cập đến cảnh quang thiên nhiên sông Hương xứ Huế, sự gắn bó với lịch

sử và văn hoá cố đô Huế

1.5.Ý nghĩa nhan đề tác phẩm

- Gợi hành trình lịch sử tìm về cội nguồn của dòng sông, miêu tả cảm nhận vẻ đẹp của sông

gì? Đại diện nhóm trả lời.

GV chốt lại nhấn mạnh: Câu hỏi bâng

quơ, câu hỏi tu từ gợi ra một tín hiệu

thẩm mĩ cho nội dung tác phẩm: Ai đã

đặt tên cho dòng sông?lưu ý người đọc

về cái tên đẹp của dòng sông, gợi lên

niềm biết ơn đối với những người đã

khai phá miềm đất ấy, việc trả lời không

chỉ bằng một câu mà là cả một bài kí dài

ca ngợi vẻ đẹp, chất thơ của dòng sông

Hoạt động 2 Đọc hiểu văn bản

Khám phá vẻ đẹp của sông Hương từ

nhiều góc nhìn

GV hướng dẫn học sinh cách đọc:Văn

bản kí giàu chất trữ tình nên đọc với

giọng diễn cảm, thiết tha, chú ý thể hiện

tâm lí, cảm xúc của nhân vật trữ tình

Gọi học sinh đọc một vài đoạn tiêu

biểu? Nhận xét cách đọc của học sinh

Gv đọc lại

HS trả lời các câu hỏi

Em hãy xác định điểm nhìn nghệ thuật

của bài kí?

Đọc hiểu bài kí này giúp các em khám

phá ra điều gì? Sông Hương ở vùng

thượng nguồn được tác giả miêu tả như

thế nào? Nêu những chi tiết, hình ảnh

cụ thể? Em có nhận xét gì về con sông

Hương đầu nguồn?

Gv nhận xét nhấn mạnh sông Hương

vùng thượng lưu toát lên vẻ đẹp của một

sức sống mãnh liệt hoang dại, đầy cá

tính

Sông Hương chảy xuôi về đồng bằng và

ngoại vi thành phố bộc lộ những phẩm

chất nào trong ngòi bút của tác giả? Nêu

những chi tiết, hình ảnh cụ thể?

Hương từ góc nhìn huyền thoại – văn hoá – lịch sử

 Câu hỏi buâng khuâng gợi sự kiếm tìm cái đẹp tiềm ẩn của dòng sông Hương , thiên nhiên, con người xứ Huế

II.Đọc – hiểu văn bản.

2.1.Vẻ đẹp của Sông Hương qua cảnh sắc thiên nhiên

+ Điểm nhìn nghệ thuật: Sông Hương

+ Sông Hương ở đầu nguồn (thượng nguồn)

- “Mãnh liệt qua các ghềnh thác”, “cuộn soáy như cơn lốc”, “bản trường ca của rừng già, rầm

rộ giữa bóng đại ngàn”; “một cô gái Di - gan phóng khoáng man dại dịu dàng và đắm say …” “Rừng già đã hun đúc cho nó một bản lĩnh gan

dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng”

 Sông Hương ở đầu nguồn với sức sống mãnh liệt, hoang dại nhưng cũng dịu dàng và say đắm

+ Sông Hương ở đồng bằng

- - “Sông Hương mang một sắc đẹp dịu dàng trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hoá sứ sở”; “Chuyển dòng liên tục, vòng giữ khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm”; “dòng sông mềm như tấm lụa"

Sông Hương khi chảy vào thành phố

Huế có nét khác biệt gì? Những phát

hiện đó cho thấy cho thấy tình cảm của

tác giả với xứ Huế và dòng sông như thế

nào?

Em có nhận xét chung về cách miêu tả

con sông Hương ở đồng bằng?

GV nhấn mạnh: Dòng sông đã được thổi

bằng ngọn gió tâm hồn rào rạt nhạy

cảm, liên tưởng tự do để càng mạnh mẽ

hơn, đắm say hơn ở bộ phận thượng

nguồn

Học sinh trả lời các câu hỏi

Từ góc nhìn văn hoá, nhà văn cảm nhận

về vẻ đẹp gì ở dòng sông?

Tìm những câu văn thể hiện quan niệm

của tác giả về nền âm nhạc Huế?

GV nhận xét bổ sung: Sông Hương là

người mẹ phù sa của vùng văn hoá sứ sở

: Nhạc cổ điển, dân ca Huế, câu hò Huế

Chiều chiều trước bến Vân Lâu,

Ai ngồi ai câu ai sầu ai thảm

Ai thương, ai cảm, ai nhớ, ai trông

Thuyền ai thấp thoáng bên sông ,

- Cảnh đẹp có đường nét, hình khối “Nó trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách,… Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo”

- Vẻ đẹp đa màu, biến ảo, phân quang màu sắc

“Sớm xanh, trưa vàng, chiều tím”

- “Vẻ đẹp trầm mặc chảy dưới chân rừng thông

… lăng mộ âm u kiêu hãnh của vua chúa triều Nguyễn”

- “Vẻ đẹp mang màu sắc triết lý cổ thi ….âm hưởng ngân vang của chùa Thiên Mụ, có vẻ đẹp vui tươi khi đi qua những bãi bờ xanh biếc vùng ngoại ô Kim Long, có vẻ đẹp mơ màng trong sương khói khi nó rời xa dần thành phố của

“các góc nhìn khác nhau để đi qua bờ tre, luỹ trúc hàng cau thôn Vĩ Dạ

- Sông Hương qua thành phố nhiều ấn tượng:

“Chiếc cầu trắng in ngấn trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non”, “Sông vui tươi hẳn lên giữa những biển bãi xanh biết… ”;“đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẵn đi như một tiếng vâng không nói của tình yêu”,

“Những nhánh sông đào mang nước của sông Hương toả đi khắp phố thị với những cây đa, cây cừa… nhìn thấy được”, “Tôi nhớ sông Hương quí điệu chảy lững lờ….qua ngang thành phố”; “Rồi sực nhớ lẳng lơ kín đáo của tình yêu”, một lời trước khi về biển cả”, “lời thề

…….quê hương xứ sở”

 Bút pháp kể và tả kết hợp nhuần nhuyễn Sông Hương được thay đổi về tính cách, sông Hương đẹp bởi sự phối cảnh hài hoà giữa con người và thiên nhiên xứ Huế

2.2.Vẻ đẹp của Sông Hương qua các góc nhìn

+ Từ góc nhìn văn hoá

- Dòng sông là cội nguồn của âm nhạc cổ điển Huế “người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya”

- Liên tưởng đến Nguyễn Du- từng bao năm

lênh đênh trên dòng sông Hương, để diễn tả

điệu Tứ đại cảnh qua tiếng đàn Kiều.

Đưa câu mái đẩy, chạnh lòng nước non.

Sông Hương còn được xem là dòng

sông của thi ca, em hãy nêu dẫn chứng?

Vì sau viết về sông Hương, nhà văn liên

tưởng đến truyện Kiều? Lí giải sự liên

tưởng ấy?

Chỉ ra những chi tiết, hình ảnh tạo chất

thơ cho bài kí?

GV chốt lại nhấn mạnh bổ sung:

Nguyễn Du đã nhiều năm sống ở Huế;

Hoàng Phủ Ngọc Tường thuộc những

trang Kiều của Nguyễn Du và am hiểu

về Huế, từ đó nhà văn cảm nhận tinh tế

sự tương đồng giữa thiên nhiên Huế và

phong cảnh trong Truyện Kiều

Truyện Kiều qua tiếng đàn “Trong như

tiếng hạc bay quaa Đục như tiếng suối

mới sa nửa vời”

Tản Đà “Dòng sông trắng lá cây xanh

Xuân giang xuân thụ cho mình nhớ

ai”(Chơi Huế)

Cao Bá Quát “Muôn dãi núi như chạy

vòng quanh khu ruộng xanh mướt Ngọn

sông dài như kiếm dựng trời xanh”

Huyện Thanh Quan “Trời chiều bãng

lãng bóng hoàng hôn”

Tố Hữu “Trên dòng Hương giang, Em

buông mái chèo, Trời trong veo, Nước

trong veo, Em buông mái chèo”

Thu Bồn “Con sông dùng dằn con sông

không chảy, sông chảy vào lòng nên

Huế rất sâu”

Theo em sông Hương là chứng nhân cho

sự kiện lịch sử trọng đại nào?

Cảm xúc của nhà văn khi miêu tả sự

kiện này?

GV chốt lại nhấn mạnh bổ sung: Sông

Hương đã từng là dòng sông bảo vệ biên

thuỳ Tổ quốc thời Đại Việt, từng soi

bóng kinh thành Phú Xuân của Nguyễn

Huệ, từng chứng kiến bao cuộc khởi

nghĩa, rồi đến Cách mạng thang Tám

1945.Mậu thân 1968

Vẻ đẹp được tác giả tưởng tượng sáng

tạo như thế nào?Em biết gì về màu tím

- Dòng sông của thi ca không lặp lại “trắng,

xanh lá cây” trong thơ Tản Đà; hùng tráng như kiếm dựng trời xanh” trong thơ Cao Bá Quát; bảng lảng mối quan hoài cổ trong thơ bà Huyện Thanh Quan; thấm đẫm chất nhân đạo và cảm hứng phục sinh trong thơ Tố Hữu…

+ Từ góc nhìn lịch sử

- Sông Hương là chứng nhân cho những sự kiện lịch sử, những biến thiên của đất nước từ thời Đại Việt đến Cách Mạng tháng tám, mậu thân 1968

- Nhà văn bộc lộ niềm tự hào truyền thống văn hoá Huế đồng thời cũng lòng căm giận tội ác thâm độc của kẻ thù đã tiêu diệt văn hoá của vùng đất cố đô

của Huế?

Cách ví von so sánh của tác giả như thế

nào để tạo chất thơ cho bài ký?Tại sao

lại ví chiếc cầu với một vành trăng non?

tiếng vâng của tình yêu?

Nhà văn sử dụng những biện pháp nghệ

thuật nào chủ yếu trong việc miêu tả

dòng sông Hương và vùng đất Châu

Hoá cũ? Nêu dẫn chứng tiêu biểu?

Tìm một số câu văn thể hiện rõ cách so

sánh độc đáo, thú vị của nhà văn?

GV chốt lại nhấn mạnh bổ sung: Các

biện pháp tu từ so sánh, nhân hoá, ẩn dụ,

liên tưởng bất ngờ, văn phong giàu chất

thơ Cái tôi nghệ sĩ

+Vẻ đẹp của sông Hương qua trí tưởng tượng sáng tạo đầy tài hoa của tác giả.

- Nhìn sông Hương như cô gái Huế, có lúc là cô gái Di – gan phóng khoáng man dại, một thiếu

nữ tài hoa, dịu dàng sâu sắc, đa tình kín đáo lẳng lơ rất chung tình, khéo trang sức giống cô dâu Huế ngày xưa “Đấy cũng chính là màu sương khói trên sông……huyền ảo, ẩn giấu khuôn mặt thực của dòng sông

- Hình tượng cái tôi tài hoa, uyên bác, giàu tinh cảm và trí trí tưởng tượng lãng mạn, say mê cái đẹp cảnh và người xứ Huế

Hoạt động 3

Nhận xét chung về giá trị đoạn trích

HS trả lời các câu hỏi

Qua đoạn trích em hãy nêu giá trị nội

dung của tác phẩm?

Qua đoạn trích em hãy nhận xét về đặc

điểm nghệ thuật của bút kí HPNT?

GV nhấn mạnh bổ sung: Cảm nhận

được vẻ đẹp của Huế, của tâm hồn

người Huế qua sự quan sát sắc sảo, tinh

tế và những cảm nghĩ của tác giả về

dòng sông Hương, Cái tôi của tác giả: trí

tuệ, sắc sảo, uyên bác, trữ tình, lãng

mạn…

Theo em bài kí hay phải đạt những yêu

cầu nào? Học sinh thảo luận nhóm

GV chốt lại nhấn mạnh

- Phải hiểu kĩ về đối tượng,

- Cảm xúc dồi dào

- Ý tưởng cao sâu

- Chọn chi tiết, sự việc, con người chuẩn

xác, tiêu biểu

- Văn giàu hình tượng.

HS trả lời câu hỏi

Thông qua bài kí Ai đã đặt tên cho dòng

sông? Em rút ra bài học gì trong nhịp

sống hiện đại? HS thảo luận nhóm đại

diện nhóm trình bày

Hoạt động 4

HS đọc chậm phần ghi nhớ, GV củng cố

bằng câu hỏi trắc nghiệm

1.Hoàng Phủ Ngọc Tường sở trường về

thể loại nào?

A.Truyện ngắn B.Tiểu thuyết

D.Thơ C.Kí

2.Tác phẩm “Ai đã đặt tên cho dòng

sông?” của HPNT hấp dẫn người đọc

vì?

A Ngòi bút của nhà văn lấp lánh chất

thơ khi miêu tả dòng sông

B Tác phẩm thể hiện sự am hiểu tường

tận của nhà văn về sông Hương

C Nhà văn đã sử dụng thành công nghệ

III Gía trị nội dung và giá trị nghệ thuật.

3.1.Giá trị nội dung

- Ca ngợi sông Hương và thiên nhiên Huế

- Niềm tự hào về lịch sử văn hoá Huế

- Tấm lòng yêu quê hương đất nước thiết tha của nhà văn

3.2.Giá trị nghệ thuật

- Bố cục phóng khoáng với khả năng liên tưởng phong phú, cách viết tài hoa, uyên bác; ngôn ngữ phong phú, giàu hình ảnh, bộc lộ cảm xúc,

sử dụng nhiều biện pháp tu từ so sánh, nhân hoá, ẩn dụ

- Văn phong giàu chất triết lí và chất chất thơ

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

IV Ghi nhớ(SGK)

thuật nhân hoá để miêu tả dòng sông.

D Tác phẩm bộc lộ cái tôi tài hoa, uyên

bác, giàu trí tưởng tượng và một tấm

lòng gắn bó, say mê cảnh sắc và con

người xứ Huế

3 Theo HPNT, đặc điểm của sông

Hương là:

A A.Chảy xuyên qua nhiều vùng

đất nước

B.Con sông dùng dằng, con sông không

chảy

C.Con sông thuộc về một thành phố

duy nhất

D Dòng sông “độc bắc lưu”

GV nhấn mạnh bài học:

Những phát hiện về vẻ đẹp thiên nhiên

xét đến cùng bắt nguồn từ tình cảm thiết

tha đến say đắm của tác giả đối với cảnh

và người xứ Huế.Lối viết kí của tác giả

có những đặc trưng nổi trội: phóng túng

tài hoa, giàu thông tin văn hoá, lịch sử

và giàu chất thơ trữ tình lãng mạn

+ HS thực hành phần luyện tập SGK, tr

203.(về nhà)

Chọn đoạn tâm đắc “Có dòng sông về

thi ca……Ai đã …dòng sông”

Gợi ý trả lời:

- Nhìn và khám phá sông Hương ở

góc dộ văn hoá, dòng sông thi ca

phát triển không lặp lại

- Văn phong cảm xúc, giàu hình ảnh,

cái tôi độc đáo

5.Hướng dẫn chuẩn bị

5.1 Hướng dẫn học bài

- Em biết gì về tác giả HPNT?

-Tác phẩm được viết trong thời điểm nào? Thể loại gì ?

- Em biết gì về vị trí địa lý của dòng sông trong bài kí?

- Vẻ đẹp được phát hiện ở cảnh sắc thiên nhiên như thế nào?

- Vẻ đẹp được nhìn từ góc độ văn hoá như thế nào?

- Bút pháp kí của HPNT, cái tôi của nhân vật trữ tình

5.2.Hướng dẫn soạn bài: Những ngày đầu của nước Việt Nam mới

Võ Nguyên Giáp.

- Trình bày vài nét lớn về tác giả

- Xác định bố cục đoạn trích

- Nêu những khó khăn và thuận lợi của đất nước trong những ngày đầu mới thành lập, cách giả quyết của Đảng, chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh

- Nhận xét về những việc làm của Đảng và chính phủ và HCM

- Mối quan hệ giữa đất nước và nhân dân