Sổ tay bệnh mày đay

Trên cùng một bệnh nhân, có thể có một hoặc nhiều căn nguyên gây mày đay cùng kết hợp.. - Do tác nhân đường hô hấp: mày đay có thể xuất hiện khi người bệnh hít phải các chất gây dị ứng

( TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN BỆNH NHÂN )

BỆNH MÀY ĐAY

Biên soạn: PGS.TS Trần Lan Anh

LỜI GIỚI THIỆU

Mày đay là một trong những bệnh da dị ứng rất hay gặp Ai cũng có thể bị mày đay, bất kì già trẻ, gái trai Căn nguyên của bệnh rất phức tạp có liên quan tới nhiều bệnh và nhiều yếu tố.Tuy nhiên, bụi nhà, phấn hoa, lông súc vật, thuốc, hoá chất, thức ăn, thay đổi thời tiết v.v…

là những nguyên nhân thường gặp nhất

Biểu hiện lâm sàng chủ yếu của bệnh mày đay là các sẩn phù màu hồng nổi gờ trên mặt da kèm ngứa nhiều

Nhìn chung, mày đay không nguy hiểm (trừ trường hợp mày đay ở dạng phù Quincke niêm mạc thanh quản có thể gây khó thở, nặng hơn thì suy hô hấp cấp), nhưng bệnh hay gây phiền toái cho người bệnh do ngứa nhiều và đặc biệt rất hay tái phát, ảnh hưởng tới sinh hoạt, học tập và chất lượng cuộc sống.

Cho đến nay, việc chẩn đoán và xác định được chính xác nguyên nhân gây bệnh mày đay còn gặp nhiều khó khăn Do đó, việc điều trị dứt điểm căn bệnh này đôi khi còn hạn chế Chính vì vậy người bệnh khi bị mày đay cần đến khám ở các cơ sở y tế để được tư vấn và xử lí hợp lý, tránh được những nguy cơ biến chứng của bệnh cũng như giảm thiểu tối đa tình trạng tái phát.

Quyển sách nhỏ này sẽ giúp các bạn hiểu rõ hơn về bệnh mày đay, nhận biết các dấu hiệu, mức độ bệnh, cách phòng và điều trị sao cho hiệu quả Rất mong bạn đọc tham gia đóng góp ý kiến để chúng tôi có thể làm tốt hơn nữa công tác quản lý và điều trị bệnh mày đay, một căn bệnh phổ biến ở nước ta.

PGS.TS Trần Hậu Khang

Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương

Mày đay là gì?

Mày đay (cũng có nơi gọi là mề đay) là một phản ứng cấp hoặc mạn tính của mao mạch do dị ứng gây phù ở da và niêm mạc Biểu hiện của bệnh là các dát đỏ, sẩn phù xuất hiện nhanh, mất đi nhanh và thường không để lại dấu vết gì trên da Mày đay là một bệnh phổ biến, dễ nhận biết nhưng lại rất khó tìm được nguyên nhân mặc dù đã làm đầy đủ các xét nghiệm Bệnh có cơ chế phức tạp, trong đó có vai trò quan trọng của chất trung gian hóa học histamin

Các dạng thương tổn của mày đay

1 Mày đay thông thường

Là các dát hoặc sẩn phù có màu hồng, màu đỏ xuất hiện đột ngột, rầm rộ ở bất kỳ vùng da nào trên cơ thể Kích thước vài milimét đến vài centimét, hình thái đa dạng từ hình tròn, hình nhẫn, hình bản đồ hay ngoằn ngoèo, đứng rải rác khắp người hoặc tập trung thành đám, thành mảng rộng và rất ngứa Sau vài phút hoặc vài giờ, sẩn phù có thể biến mất không để lại dấu vết, tuy nhiên bệnh rất hay tái phát

2 Phù mạch (còn gọi là phù Quincke)

Là hiện tượng phù cục bộ, đột ngột ở da, dưới da và hoặc niêm mạc, đặc biệt là những vùng tổ chức lỏng lẻo như môi, mi mắt, cổ, niêm mạc miệng, họng, thanh quản, ruột, sinh dục v.v làm sưng to cả một vùng cơ thể như mặt phù to, môi sưng vều, hai mí mắt híp lại, bàn tay căng tròn Màu sắc phù Quincke có thể hơi hồng hoặc hơi tái, nhưng cũng có thể bình thường như những vùng da khác Cảm giác căng da, đau nhức và có thể ngứa

Phù Quincke thường đi kèm với các thương tổn mày đay, nhưng nhiều trường hợp chỉ có phù Quincke đơn thuần Phù Quincke thanh quản là nguy hiểm nhất có thể gây suy hô hấp cấp, phải xử trí cấp cứu

3 Da vẽ nổi

Là hiện tượng các dát hoặc sẩn

phù xuất hiện sau vài phút khi dùng

một vật đầu tù vạch những đường

nhẹ lên da hoặc ở những nơi quần

áo cọ xát vào da Chứng da vẽ nổi

có thể kèm nổi mày đay

4 Những dạng khác:

Ngoài thương tổn mày đay hay gặp còn có những dạng khác ít gặp hơn như sẩn nhỏ, sẩn - mụn nước hay xuất huyết

Phân loại mày đay

Theo diễn biến lâm sàng, mày đay có 2 loại:

Mày đay cấp tính: là phản ứng mày đay xảy ra trong vòng vài phút

khi tiếp xúc với dị nguyên, có thể kéo dài nhiều giờ, nhiều ngày, nhưng thường dưới 6 tuần

Mày đay mạn tính: là mày đay xuất hiện trên 6 tuần, có thể kéo

dài trong nhiều năm Đa số mày đay mạn tính là tự phát (không rõ căn nguyên), gặp ở nữ nhiều hơn nam

Một số căn nguyên gây bệnh mày đay

Căn nguyên gây bệnh mày đay rất phức tạp (nguyên nhân bên trong, nguyên nhân bên ngoài hay thậm chí không rõ căn nguyên) Trên cùng một bệnh nhân, có thể có một hoặc nhiều căn nguyên gây mày đay cùng kết hợp Một số căn nguyên thường gây mày đay là:

1 Mày đay thông thường

- Do thức ăn:

Có nhiều thức ăn nguồn gốc động vật, thực vật có thể gây nổi mày đay Những thức ăn thường gặp là sữa, trứng, cá biển, tôm cua, sò, ốc, phô mai, đồ hộp, mắm, tương, chao, sô-cô-la, đồ uống lên men (rượu, bia),

cà chua, cải xoong, đồ hộp, dưa chuột, khoai tây.v.v Cũng cần nhớ rằng, những thức ăn thông thường, “lành nhất” cũng có thể gây bệnh

- Do thuốc: trong nhiều trường

hợp, thuốc là nguyên nhân chính gây

mày đay Tất cả các loại thuốc và các

đường đưa thuốc (uống, tiêm, xông,

hít, bôi ngoài da, đặt dưới lưỡi ) vào

cơ thể đều có thể gây mày đay

Các thuốc gây mày đay thường gặp nhất là nhóm kháng sinh, trong đó nhóm bêta-lactam chiếm tỉ lệ cao nhất, sau đó là nhóm cyclin, macrolid, chloramphenicol Các thuốc chống viêm không steroid (aspirin, decolgen ); các vitamin (vitamin B1, B12, PP, C ) ; các loại vacxin, huyết thanh ; thuốc chống sốt rét ; thuốc

ức chế men chuyển (điều trị cao huyết áp, suy tim) đều có thể gây mày đay

Thậm chí, các thuốc chống dị ứng như glucocorticoid, prednisolon, dexamethason , các kháng histamin tổng hợp clarityn, theralen,…cũng có thể gây mày đay

Mày đay do thuốc thường xảy ra ngay sau khi dùng thuốc hoặc sau dùng thuốc vài ngày, có thể đơn thuần hay kèm với sốt, đau khớp, nổi hạch

- Do nọc độc: mày đay có thể

xuất hiện do tăng mẫn cảm với các

vết đốt của một số côn trùng như

muỗi, mòng, bọ chét, ong, kiến,

sâu bọ

- Do tác nhân đường hô hấp:

mày đay có thể xuất hiện khi người bệnh hít phải các chất gây dị ứng

từ rơm rạ, phấn hoa, bụi nhà, bụi kho, lông vũ, khói thuốc, men mốc

- Do nhiễm trùng: mày đay có thể gây nên do nhiễm virút như viêm

gan siêu vi B, C; nhiễm vi khuẩn ở tai, mũi, họng; bộ phận tiêu hóa, răng, miệng, niệu sinh dục, nhiễm ký sinh trùng đường ruột (giun, sán, giun kim) hay nhiễm nấm Candida ở da, nội tạng

2 Mày đay do tiếp xúc với chất hữu cơ hay hóa học (hóa chất)

Mày đay có thể xuất hiện

do tiếp xúc với các loại mỹ phẩm son, phấn, nước hoa, thuốc nhuộm tóc, thuốc sơn móng tay, móng chân, xà phòng … Các chất tạo màu thực phẩm và các chất bảo quản thực phẩm cũng

có thể gây mày đay

3 Mày đay vật lý: là mày đay xuất hiện do các yếu tố vật lý từ bên ngoài,

thường do cơ chế không dị ứng, bao gồm

- Da vẽ nổi

- Mày đay do vận động, xúc cảm

như khi mệt nhọc, gắng sức, stress,…

- Mày đay do chèn ép, do rung động

- Mày đay do quá lạnh, do quá

nóng, do ánh sáng mặt trời, do

nước v.v…

4 Mày đay hệ thống: mày đay

có thể xuất hiện do người bệnh

mắc một số bệnh toàn thân như

- Bệnh chất tạo keo: luput ban đỏ,…

- Viêm mạch

- Bệnh nội tiết: tiểu đường, cường giáp,…

- Bệnh ung thư

5 Mày đay do di truyền: tiền sử gia đình mắc bệnh mày đay.

6 Mày đay tự phát (vô căn): không rõ nguyên nhân.

Tại sao phải điều trị mày đay?

Tuy mày đay là bệnh rất thường gặp nhưng việc điều trị còn nhiều khó khăn Các trường hợp mày đay tiến triển mạn tính, dai dẳng, ngứa nhiều có thể gây mất ngủ, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, thậm chí ảnh hưởng chất lượng cuộc sống của người bệnh

Đặc biệt, các trường hợp mày đay kết hợp với phù Quincke ở đường

hô hấp gây khó thở, thậm chí co thắt thanh quản là một biến chứng nguy hiểm, cần xử trí cấp cứu, nếu không bệnh nhân có thể tử vong.Trường hợp mày đay ở đường tiêu hóa có thể gây đau bụng từng cơn kèm theo buồn nôn, nôn, quặn bụng, đi ngoài phân lỏng, tụt huyết

áp, rối loạn tim mạch hay sốc phản vệ thực sự

Phòng ngừa

Vì có quá nhiều nguyên nhân gây bệnh nên khi bị nổi mày đay, người bệnh cần dừng tất cả các loại thuốc hoặc thực phẩm nghi ngờ gây dị ứng; tránh gãi, tránh trà xát “cho đã ngứa” mà chỉ nên xoa nhẹ vùng da bị tổn thương Tắm nước ấm, tránh tắm nóng, tắm lạnh; tránh ánh sáng mặt trời trực tiếp, mặc quần áo cotton nhẹ nhàng, vừa vặn; tránh các hoạt động nặng hoặc các nguyên nhân gây ra mồ hôi; sử dụng điều hòa không khí ở nhiệt độ phòng khoảng 25 - 27 độ C

Những người dễ bị khô da khi trời lạnh, hanh, nên gội đầu bằng bồ kết thay vì dầu gội đầu thông thường,

bởi hóa chất trong dầu gội dễ gây

kích ứng da tay và da đầu

Đối với những người bị mày đay

do lạnh trước khi ra ngoài cần chú ý

mặc ấm, đi găng tay, tất, tắm ấm Hạn

chế ra lạnh quá sớm để giảm bớt các

đợt tái phát bệnh

Với mày đay do nóng nên hạn chế

đến mức tối đa tác động của ánh mặt trời lên da

Nên giữ làn da luôn mềm, mịn bằng các loại kem dưỡng da phù hợp; không dùng các thức ăn và đồ uống có cồn, cay hoặc nóng như rượu, trà, cà phê

Những thông tin cần cung cấp cho bác sĩ

- Những yếu tố bạn nghi ngờ gây bệnh mày đay mỗi khi bạn tiếp xúc như thức ăn, hóa chất, phấn hoa, lông súc vật, thuốc,

- Thời gian và mức độ bệnh mày đay trước đây

- Tiền sử gia đình có người bị mày đay hoặc các bệnh dị ứng khác như hen, viêm mũi dị ứng, viêm da cơ địa…

- Các bệnh khác bạn đang mắc phải: suy gan, suy thận, viêm loét dạ dày,

- Các thuốc mà bạn đã và đang dùng, các tác dụng phụ đã gặp

Điều trị mày đay

1 Cách ly và ngăn ngừa sự xâm nhập của dị nguyên (căn nguyên gây bệnh)

- Tốt nhất là loại bỏ được các yếu tố nghi ngờ gây bệnh Cần nhớ

là thuốc chống dị ứng chỉ giải quyết được triệu chứng tạm thời Muốn điều trị hiệu quả thì điểm chính là tìm được nguyên nhân gây bệnh và loại bỏ các nguyên nhân đó

- Nếu chưa tìm thấy nguyên nhân thì cũng nên hạn chế một số thức

ăn, thuốc hay gây dị ứng như đã nêu trên

- Nên tránh các chất kích thích như gia vị, rượu, trà, cà phê, thuốc lá

2 Một số phương pháp điều trị mày đay

- Bôi kem Tinh dầu bạc hà hàm lượng

1% - 2%, tác dụng làm mát da và giảm

cảm giác ngứa, sử dụng 3 - 4 lần mỗi ngày

- Thuốc kháng Histamin: hiện nay có

- Thuốc Corticoid (uống hay tiêm):

Chỉ nên dùng trong điều trị mày đay cấp, nặng, kèm phù thanh quản

và trong một số trường hợp nổi mày đay do viêm mạch, mày đay do chèn ép không đáp ứng với các thuốc kháng histamin thông thường.Không nên sử dụng corticoid để điều trị mày đay mạn tính tự phát.Tránh dùng thuốc mỡ kháng histamin thoa vì dễ gây viêm da dị ứng

Mỡ corticoid ít hiệu quả, có thể gây một số tác dụng phụ (nhất là khi bôi trên diện tích lớn)

Không nên lạm dụng các loại thuốc kháng histamin và corticoid vì

có rất nhiều tác dụng phụ không tốt đối với gan, thận

3 Dùng Thực phẩm chức năng:

Hiện nay, có một số ghi nhận về việc điều trị hiệu quả mày đay bằng các sản phẩm có nguồn gốc thảo dược, giúp điều tiết công năng miễn dịch của cơ thể, hỗ trợ điều trị tận gốc căn bệnh này Việc kết hợp đông-tây y trong điều trị triệt để bệnh mày đay đang được hướng tới Phụ Bì Khang là một thực phẩm chức năng với các thành phần thảo dược (cao gan, cao Nhàu, L-carnitine fumarat) giúp tăng cường khả năng miễn dịch, tăng sức đề kháng của cơ thể Khi sức đề kháng bên trong cơ thể được cải thiện tốt sẽ có tác dụng làm tăng khả năng chống lại các yếu tố dị nguyên (chất gây dị ứng) xâm nhập từ bên ngoài vào Nhờ tác dụng lên nguyên nhân gây bệnh mà Phụ Bì Khang hỗ trợ điều trị tận gốc bệnh mày đay và ngăn ngừa tái phát

PHỤ BÌ KHANG - Hỗ trợ điều trị mày đay

Phụ Bì Khang là sự kết hợp của các

thành phần như cao gan, cao Nhàu và

L-car-nitine fumarat có tác dụng tăng cường chức

năng thải độc và giải độc của cơ thể, tăng

cường năng lượng tế bào giúp tăng sức đề

kháng cơ thể chống lại các yếu tố dị nguyên

xâm nhập Cũng vì lẽ đó mà sản phẩm

Phụ Bì Khang đã được sự đồng ý của các

chuyên gia trong lĩnh vực này tiến hành đề

tài nghiên cứu Khoa học “ Đánh giá hiệu quả

của Phụ Bì Khang trong hỗ trợ điều trị mày

đay mạn tính” tại Bệnh viện Da liễu Trung

ương và Bộ môn Da liễu-Trường Đại học Y

Hà Nội

Kết quả nghiên cứu đã khẳng định được Phụ Bì Khang có tác dụng khá tốt trong hỗ trợ điều trị mày đay, mẩn ngứa và không gây tác dụng phụ khi sử dụng trong thời gian dài

Như vậy, đối với mày đay cấp và mãn tính, một phương pháp điều trị mới có hiệu quả tốt là kết hợp sử dụng thuốc kháng histamin với Phụ

Bì Khang, một thực phẩm chức năng phối hợp những thành phần thảo dược, giúp giảm các triệu chứng mẩn ngứa mày đay, đồng thời tăng khả năng miễn dịch, nâng cao thể trạng để cơ thể chống chọi với những tác nhân gây dị ứng ngoài môi trường Phụ Bì Khang làm giảm số ngày điều trị, ngoài ra còn tác dụng tốt trong phòng và giảm tái phát mày đay Phụ Bì Khang đang là một lựa chọn mới trong điều trị bệnh

Cơ chế tác dụng của Phụ Bì Khang:

Đây là một sản phẩm có nguồn gốc từ thiên nhiên nên rất an toàn, không có tác dụng phụ như thuốc nên có thể yên tâm sử dụng trong một thời gian dài (02 - 03 tháng), kể cả cho trẻ nhỏ dưới 06 tuổi

Đặc biệt, thành phần cao gan và

cao Nhàu có trong Phụ Bì Khang có tác

dụng bổ gan, bổ thận, tăng cường chức

năng của 2 cơ quan này Nhờ đó, việc

sử dụng thuốc kháng histamin kết hợp

với Phụ Bì Khang giúp tăng hiệu quả

điều trị mày đay, đồng thời làm giảm

các nguy cơ bệnh gan, thận do thuốc

kháng histamin gây ra

Điều trị mày đay bằng Phụ Bì Khang

là một phương pháp Đông Tây y kết hợp

đem lại nhiều tín hiệu tích cực trong việc

điều trị dứt điểm căn bệnh này

Liều dùng Phụ Bì Khang: 4 – 6 viên/ngày, chia 2 lần, uống trước bữa ăn 30 phút Thường dùng một đợt kéo dài 2-3 tháng đối với mày đay mạn tính để phát huy hiệu quả và duy trì tránh tái phát Bệnh nhân

có thể mua Phụ Bì Khang tại các nhà thuốc bán lẻ trên cả nước

Một số lưu ý khi sử dụng thuốc điều trị dị ứng

- Thuốc kháng histamin: chỉ làm giảm triệu chứng nổi mày đay, không điều trị được dứt điểm bệnh và không có tác dụng ngăn ngừa tái phát Cần tìm ra và loại trừ kháng nguyên (thức ăn, thuốc, môi trường sống ) mới có thể tránh được bệnh mày đay

Thuốc kháng histamin thế hệ I có nhiều

tác dụng phụ như chóng mặt, gây buồn

ngủ, khô miệng, táo bón, Vì vậy, người

sử dụng cần lưu ý về tác dụng gây buồn

ngủ, tránh dùng thuốc nếu phải làm việc,

đòi hỏi sự tập trung, tỉnh táo và tránh uống

rượu khi đang dùng thuốc

Ngoài ra, sử dụng thuốc kháng

his-tamin cũng cần cân nhắc lợi hại đối với

những người có nguy cơ hoặc đang bị suy

gan, suy thận, bệnh tim mạch (cao huyết

áp, suy tim, )

Không sử dụng thuốc kháng histamin

cho phụ nữ có thai, đa số thuốc kháng

his-tamin không dùng cho trẻ dưới 6 tuổi.Có tình trạng không dung nạp thuốc kháng histamin: trẻ con bị kích thích vật vã, người lớn bị dị ứng bởi chính thuốc kháng histamin

- Thuốc Corticoid: rất nhiều công dụng và hiệu lực tác dụng nhanh, mạnh Tuy nhiên, corticoid chỉ là giải pháp tạm thời để đẩy lùi bệnh, song không điều trị được tận gốc bệnh mày đay, đôi khi còn gây rất nhiều tác hại cho người dùng nếu bị lạm dụng

- Loét dạ dày - tá tràng, xuất

huyết tiêu hóa

- Ức chế miễn dịch, giảm sức đề kháng của cơ thể

- Nhiều loại kem bôi chứa corticoid nếu dùng dài ngày sẽ làm mụn nổi nhiều hơn khi ngưng thuốc hoặc gây nám da mặt

Ðấy là lý do vì sao thuốc corticoid nhất thiết cần có chỉ định điều trị của thầy thuốc nếu bệnh nhân phải sử dụng