TÀI LIỆU BỆNH CHÀM ECZEMA

CHÀM ECZEMA I.- ĐỊNH NGHĨA: Chàm là một bệnh thường gặp do nhiều nguyên nhân gây ra, vì vậy không nên xem chàm như một bệnh mà nên xem nó như là một hội chứng.. trên nền hồng ban lấm

CHÀM ( ECZEMA) I.- ĐỊNH NGHĨA:

Chàm là một bệnh thường gặp do nhiều nguyên nhân gây ra, vì vậy không nên xem chàm như một bệnh mà nên xem nó như là một hội chứng

II.- LÂM SÀNG:

Sang thương là những dát hay mảng đỏ với giới hạn rõ hoặc không rõ, tiến triển qua các giai đọan sau :

1) Giai đọan hồng ban:

Khởi sự với hai triệu chứng : ngưá và nổi hồng ban hơi phù nề trên nền hồng ban lấm tấm nhiều hạt nhỏ li ti mắt thường không nhìn thấy, sờ thấy nhám, các hạt này sẽ thành mụn nước ở giai đoạn sau Có khi không có mụn nước chỉ có hồng ban và phù nề Sau đó lặn đi và tróc vẩy như cám

2) Giai đoạn mụn nước:

Trên nền hồng ban sau vài giờ hay vài ngày xuất hiện những mụn nước nông chứa dịch trong Mụn nước có thể tụ lại thành bóng nước

3) Giai đoạn đóng mày:

Mụn nước có thể khô tự nhiên và đóng mày nhưng thường mụn nước vỡ ra, rỉ dịch vàng, khi dịch khô lại đóng thành mày

4) Giai đoạn thượng bì láng nhẵn :

Thượng bì tái tạo mỏng như vỏ hành, giai đoạn này ít có , nếu có thì chỉ thoáng qua

5) Giai đoạn tróc vẩy:

Thượng bì thường nứt ra và tróc vẩy, có khi trong giai đoạn này mụn nước nổi lại và rỉ dịch vàng Trong trường hợp chàm bán cấp da sẽ lành lại bình thường và bệnh nhân sẽ không còn ngứa nữa

6) Giai đoạn dày da trong trường hợp mạn tính:

Bệnh tiến triển lâu năm, da sẽ dày lên dưới tác động gãi mạnh do ngứa nhiều Da ngày càng dày, màu xám đen, có những rãnh đan chéo nhau thành ô vuông gọi là hiện tượng lichen hóa, thường gặp tại các nếp gấp lớn như cổ chân, nếp cổ

Sang thương của chàm không khi nào có ở niêm mạc nhưng bán niêm mạc như môi, qui đầu có thể có

III.- TIẾN TRIỂN:

1) Thuận lợi : hết hoàn toàn trong vài ngày hay vài tuần Thường gặp trong

trường hợp chàm tiếp xúc

2) Không thuận lợi:

a) Tái phát : có thể tái phát tại chỗ hay phân tán nhiều nơi Do bệnh tái đi tái lại nhiều năm hay do điều trị không đúng cách sẽ dẫn đến đỏ da toàn thân

b) Nhiễm trùng: bề mặt thương tổn bị trầy sướt do gãi dẫn đến bội nhiễm, lúc này thương tổn sẽ có mủ Bệnh nhân nóng sốt và thường có hạch liên hệ

c) Viêm vi cầu thận cấp: là biến chứng của nhiễm trùng

IV.- NGUYEĐN NHAĐN:

Raât phöùc táp, chaøm thöôøng xạy ra tređn moôt cô ñòa ñaịc bieôt Beônh chaøm xạy

ra phại coù hai ñieău kieôn:

 Cô ñòa dò öùng

 Dò öùng nguyeđn

1) Cô ñòa:

Cô ñòa dò öùng nhö suyeên, vieđm muõi dò öùng, meă ñay…

Chöùc naíng gan ruoôt keùm

Roâi loán tieđu hoùa nhö taùo boùn, vieđm ñái traøng man tính…

Suy thaôn

Noôi tieât: nhieău tröôøng hôïp bò chaøm trong thai kyø hay voøng kinh

Chöùc naíng thaăn kinh bò xaùo troôn

Thieâu acid beùo khođng no, thieâu sinh toâ PP, B6, B12…

2) Dò öùng nguyeđn:

o Beđn ngoaøi: caùc yeâu toâ hoùa hóc, vaôt lyù, vi truøng, kyù sinh truøng, thạo moôc vaø noôi tieât

o Beđn trong: nhö thuoâc men, thöùc aín

V.- DÁNG LAĐM SAØNG:

Coù theơ phađn loái theo nhieău caùch;

A Dáng tieân trieơn:

- Chaøm caâp: ròn dòch nhieău, hoăng ban ñoû vaø söng phuø

- Chaøm baùn caâp: ròn dòch ít hôn, khođng coøn söng phuø

- Chaøm mán: dáng lichen hoùa hay daăy söøng

B Dáng nguyeđn nhađn:

1) Chaøm maĩc phại (thú ñaĩc): vieđm da nhađn táo hay vieđm da do tieâp xuùc

a) Ñaịc ñieơm:

- Giôùi hán raẫt roõ, phuø hôïp vôùi vuøng da tieâp xuùc vôùi dò öùng nguyeđn

- Thöôøng vieđm ñoû vaø söng phuø

- Mún nöôùc nhieău coù khi bieân thaønh boùng nöôùc

- Tieân trieơn thoaùng qua

- Thöôøng taùi phaùt neâu tieâp xuùc lái vôùi dò öùng nguyeđn Coù khi sang thöông ñi xa hôn choơ tieâp xuùc vôùi dò öùng nguyeđn gói laø phạn öùng xa

b) Nguyeđn nhađn:

 Thuoâc bođi: taât cạ caùc loái thuoâc bođi döôùi nhieău dáng nhö môõ, kem dung dòch, gel hay boôt ñeău coù theơ gađy chaøm tieâp xuùc Ña soâ do beônh nhađn töï mua duøng hay duøng khođng theo söï chư daên cụa thaăy thuoâc

 Taùc nhađn ngheă nghieđôp:

- Chaøm do xi maíng: thôï hoă

- Ñöôøng, vani: thôï laøm baùnh

- Xaø bođng, thuoâc taơy: thôï giaịt

- Thuoâc uoân toùc, daău goôi ñaău, thuoâc sôn moùng tay, thuoâc nhuoôm toùc, aceton: thôï uoân toùc

- Giấy than: thư ký

 Mỹ phẩm: là nguyên nhân gây chàm thường gặp ở phụ nữ mà vị trí hay gặp là ở mặt

 Aùo quần hay giầy dép: thường gặp là quần áo lót, rất dễ nhận biết nhờ

vị trí và hình dáng của sang thương và thường xảy ra sau khi tiếp xúc với dị nguyên độ vài ngày

 Dụng cụ nội trợ có thể gây chàm: xà bông, nước Javel, găng tay cao su…

2) Chàm do vi trùng : do 2 cơ chế :

- Dị ứng và sự nhiễm trùng toàn thân

- Do chính tác động của vi trùng lên da

Chàm do vi trùng thường gặp:

- Chàm kẽ ( intertrigo): mảng hồng ban trợt, thường rịn nước, đối xứng, thường gặp tại các nếp lớn như: bẹn, nách, dưới vú, gian mông

- Chàm quanh lỗ tự nhiên: như tai ngoài, quanh mũi, hậu môn và chỗ mở hậu môn ra da, lỗ dò (fistule) , thường dưới dạng hồng ban tróc vẩy và có các vết nứt nhỏ

- Chàm trên vết loét chân : hồng ban rịn dịch, mủ, xảy ra sau khi thoa nhiều thuốc mỡ,

3) Chàm do ký sinh trùng: do chí rận hay cái ghẻ

4)Chàm do nấm: tổ đỉa do nấm…

5) Chàm tiết bã: mảng đỏ, đóng mày rất dày, mày mềm như mỡ, gỡ rất dễ

nhưng vài giờ sau đóng mày lại rất nhanh Thường có ở những vùng bã nhầy như da đầu, nếp mũi, má, nách, nếp dưới vú Thường gặp ở người to béo, ít vận động, ăn nhiều Ngày nay người ta nhận thấy có sự tác động của nấm Pityrosporum orbiculare trên chàm tiết bã vì nấm này rất có ái tính với vùng da nhờn

6) Chàm sữa: thường xuất hiện ở trẻ khỏe mạnh, bụ bẫm lúc trẻ 3-4 tháng

tuổi

- Vị trí: má, đối xứng, có thể lan đến vành tai, da đầu, cổ, tay chân Sang

thương không có ở mũi mắt miệng và cằm

- Lâm sàng: mảng hồng ban thường sưng phù có mụn nước hay không có,

đôi khi khô nứt có vẩy khô, đôi khi rịn nước và đóng mày Trẻ thường hay ngứa nhiều Bệnh thường khỏi trước 2 tuổi, nếu sau 2 tuổi bệnh vẫn còn kéo dài thì gọi là chàm thể tạng Những trẻ bị chàm sữa nên hạn chế cho nhập viện vì môi trường bệnh viện có thể gây bội nhiễm thứ phát cho trẻ, cũng không nên điều trị bằng kháng sinh liều cao

- Nguyên nhân sinh bệnh:

• Rối loạn tiêu hóa: cần điều chỉnh thức ăn và cách cho bú

•Giang mai bẩm sinh cũng có thể có

•Thể tạng gia đình : suyễn, mề đay

7) Chàm thể tạng :

Bệnh tái đi tái lại nhiều lần, cơn bộc phát thường không rõ nguyên nhân Có thể do yếu tố bên ngoài như dị ứng, có thể do yếu tố bên trong như thai nghén, kinh nguyệt Chàm thể tạng thường xảy ra trên người có yếu tố gia đình dị ứng như mề đay,

suyễn, viêm mũi dị ứng Do bệnh tiến triển nhiều năm nên sang thương thường đa dạng: trên một vùng da người ta thường thấy nhiều loại sang thương: mụn nước, sẩn, vết gãi, lichen hóa, dát hồng ban màu tím sậm Bệnh nhân ngứa nhiều, gãi liên tục làm móng tay mòn bóng, lông rụng, da sướt

Nguyên nhân sinh bệnh:

- Thể tạng dị ứng cá nhân hay gia đình : suyễn, mề đay…

- Rối lọan tiêu hóa thường tại gan mật, đại tràng

- Rối lọan vận mạch

- Rối lọan dinh dưỡng

- Rối lọan chức năng thần kinh

VI.- CHẨN ĐÓAN:

1) Chẩn đóan xác định: thường là

- Mụn nước trên nền hồng ban, giới hạn có thể rõ hay không rõ, ngứa

- Hoặc mảng da dày, lichen hóa, giới hạn không rõ

- Sang thương thường có tính đối xứng

2) Chẩn đoán nguyên nhân:

Rất khó tìm dị ứng nguyên

3) Chẩn đoán phân biệt:

•Tổ đỉa: không có hồng ban, có mụn nước sâu trong da Thường ở mặt bên của ngón tay, lòng bàn tay, bàn chân

•Herpes môi hay sinh dục: mụn nước dính chùm trên nền hồng ban, khởi sự ngứa sau thì hơi rát

•Zona: chùm mụn nước trên nền hồng ban hơi phù nề, đau rát nhiều, sang thương chạy dọc theo thần kinh nửa bên thân mình

VII.- MÔ HỌC:

Hiện tượng xốp ở thượng bì là chủ yếu, các gai bì sung huyết ở trung bì, mao mạch dãn nở Khi đó có sự di chuyển những dịch chất và bạch cầu vào lớp thượng bì gây nên phù nội và ngoại tế bào Những dịch chất tụ lại giữa khoảng liên bào của lớp tế bào gai và tạo nên mụn nước

VIII.- ĐIỀU TRỊ:

1) Nguyên tắc:

- Tìm dị ứng nguyên gây bệnh

- Tránh bôi nhiều loại thuốc vì có thể là dị ứng nguyên

- Vì chàm cũng là một phản ứng viêm nên có thể dùng thuốc kháng viêm thoa trực tiếp lên thương tổn, đó là corticoid dùng tại chỗ Nhưng cần lưu ý đến vị trí, thể bệnh và nguyên nhân của bệnh chàm để lựa chọn thuốc bôi thích hợp

2) Điều trị cục bộ:

a) Giai đoạn cấp : rịn dịch rất nhiều nên không nên dùng các loại thuốc mỡ, nó sẽ làm bịt kín mặt da Nên dùng dung dịch sát khuẩn nhẹ: như hexamidine, chlor hexidine, thuốc tím1/20.000 để rửa thương tổn Sau khi rửa sạch thương tổn, có thể thoa: hồ nước hay nitrate bạc 1-5% để làm khô dịch tiết

b) Giai đoạn bán cấp có thể thoa : dung dịch Eosine 2% hay Milian

c) Giai đoạn mạn : giai đoạn này thương tổn thường dày sừng da và khô, nên có thể dùng corticoid tại chỗ dạng mỡ, hay dạng kem hay dạng phối hợp với acid salicylique để tiêu sừng nhiều hơn

3) Điều trị tòan thân:

a) Triệu chứng :

- Thuốc kháng histamine nhóm I để chống ngứa- Anti H1 và Anti H2 thường phối hợp trong mề đay cơ học

- Kháng sinh: dùng khi có bội nhiễm, thường là nhiễm trùng do Staphylocoque doré

- Corticoid tòan thân: nên cân nhắc điều trị vì thuốc có thể gây biến chứng nặng nề Thường chỉ dùng trong trường hợp chàm cấp ở mặt hay bàn tay Thuốc thường dùng là Prednisone với liều 0,5mg/ kg/ ngày x 3ngày

- Chàm mạn không nên dùng corticoid liều thấp kéo dài vì khi ngừng thuốc sẽ làm cho bệnh bùng phát lại trong trường hợp đặc biệt khi chàm lan tỏa thì dùng Methylprednisolone liều pulse và được thực hiện tại bệnh viện

- PUVA liệu pháp và chiếu tia UV : dùng cho chàm lòng bàn tay, bàn chân hay chàm mạn lan tỏa

- Thuốc ức chế miễn dịch : mặc dầu có thể hiệu quả trên một vài

ca chàm mạn lan tỏa, nhưng vì các biến chứng nặng nề của nó khiến người ta không thể chấp nhận đưa vào phác đồ điều trị

- Giải dị ứng không đặc hiệu : chích Histaglobin, có tác dụng làm giảm lượng kháng thể và giảm phóng thích Histamine Tiêm dưới da 1 ống 2ml/ lần /ngày x 3-9 ống cách nhau mỗi 3-7 ngày

4) Nguyên nhân:

- Vi trùng : dùng kháng sinh

- Nấm : dùng Griseofulvin, Ketoconazole, Itraconazole

- Giải dị ứng đặc hiệu : tiêm trong da dị ứng nguyên liều nhỏ tăng dần

- Thiếu sinh tố : tùy trường hợp sử dụng vitamine F, B1, B6, B12, C…l;

IX.- KẾT LUẬN:

Chàm là một bệnh khá phổ biến, nguyên nhân phức tạp, dễ tái phát, khó điều trị và cho kết quả thấp Điều trị sớm thường cho kết quả tốt hơn Cả thầy thuốc lẫn bệnh nhân cần phải kiên trì tìm nguyên nhân thì mới có thể điều trị có hiệu quả được