Nhằm tìm hiểu quan niệm của các em về tình cảm giữa nam và nữ ở lứa tuổi học trò hiện nay và các tiêu chí mà các em đưa ra để lựa chọn một tình yêu đích thực chúng tôi đã lựa chọn nghiên
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
TRẦN THỊ HIỀN
TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN NGƯỜI YÊU CỦA HỌC
SINH THPT HIỆN NAY
(Nghiên cứu trường hợp học sinh trường THPT Diễn Châu 4
và THPT Diễn Châu 1, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An)
LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC
Hà Nội - 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
TRẦN THỊ HIỀN
TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN NGƯỜI YÊU CỦA HỌC
SINH THPT HIỆN NAY
(Nghiên cứu trường hợp học sinh trường THPT Diễn Châu 4
và THPT Diễn Châu 1, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Xã hội học
Mã số: 60.31.03.01
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Hoàng Bá Thịnh
Hà Nội - 2016
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 5
1 Lý do chọn đề tài 5
2 Tổng quan đề tài nghiên cứu 6
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined 3.1 Mục đích Error! Bookmark not defined 3.2 Nhiệm vụ Error! Bookmark not defined
4 Ý nghĩa nghiên cứu Error! Bookmark not defined 4.1 Ý nghĩa lý luận Error! Bookmark not defined 4.2 Ý nghĩa thực tiễn Error! Bookmark not defined
5 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5.1 Đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5.2 Khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5.3 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Phương pháp thu thập thông tin Error! Bookmark not defined 8.1 Phương pháp phân tích tài liệu Error! Bookmark not defined 8.2 Phương pháp phỏng vấn sâu Error! Bookmark not defined 8.3 Phương pháp trưng cầu ý kiến Error! Bookmark not defined
9 Khung phân tích 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined
1.1 Các khái niệm công cụ của đề tài Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm tiêu chuẩn lựa chọn Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm quan niệm Error! Bookmark not defined 1.2.3 Khái niệm tình yêu Error! Bookmark not defined
1.2 Lý thuyết áp dụng Error! Bookmark not defined
1.2.1 Lý thuyết trao đổi và lựa chọn hợp lý Error! Bookmark not defined 1.2.2 Lý thuyết nhu cầu của Maslow Error! Bookmark not defined
Trang 41.3 Sơ lược về địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2: TUỔI YÊU ĐẦU TIÊN VÀ QUAN NIỆM VỀ TÌNH YÊU
CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HIỆN NAY Error!
Bookmark not defined
2.1 Tuổi yêu đầu tiên của học sinh Trung học phổ thôngError! Bookmark
not defined
2.1.1 Thời gian bắt đầu yêu của học sinh Trung học phổ thông Error!
Bookmark not defined
2.1.2 Độ dài thời gian yêu của học sinh Trung học phổ thông Error!
Bookmark not defined
2.2 Quan niệm của học sinh Trung học phổ thông về tình yêu Error!
Bookmark not defined
2.2.1 Quan niệm về tình yêu tuổi học trò trong xã hội hiện đại Error!
Bookmark not defined
2.2.2 Quan niệm của học sinh THPT về tầm quan trọng của tình yêu Error!
Bookmark not defined
2.3 Quan niệm của học sinh THPT về tình yêu và tình dụcError! Bookmark
not defined
2.3.1 Quan niệm của học sinh THPT về tình dục trước hôn nhân Error!
Bookmark not defined
2.3.2 Quan niệm của học sinh THPT về mối quan hệ giữa tình yêu và
tình dục Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN NGƯỜI YÊU CỦA
HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Error! Bookmark not defined
3.1 Quan niệm của học sinh THPT về một số tiêu chuẩn lựa chọn
người yêu Error! Bookmark not defined
3.1.1 Về tính cách, phẩm chất đạo đức Error! Bookmark not defined
3.1.2 Về nghề nghiệp Error! Bookmark not defined
3.1.3 Về trình độ học vấn Error! Bookmark not defined
3.1.4 Về hoàn cảnh gia đình Error! Bookmark not defined
Trang 53.1.5 Về ngoại hình Error! Bookmark not defined
3.2 Một số yếu tố ảnh hưởng tới tiêu chuẩn lựa chọn người yêu của học sinh
Trung học phổ thông Error! Bookmark not defined
3.2.1 Gia đình Error! Bookmark not defined 3.2.2 Nhóm bạn bè Error! Bookmark not defined 3.2.3 Nhà trường Error! Bookmark not defined 3.2.4 Truyền thông đại chúng Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 66
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Giá trị và định hướng giá trị có vai trò quan trọng trong sự hình thành nhân cách, lối sống và hành vi cá nhân trong xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ Giá trị về tình yêu hôn nhân là những điều thiêng liêng, quý báu trong cuộc đời mỗi con người Tình yêu là biểu hiện cao nhất của tình người, là biểu hiện giá trị văn hoá, tính nhân văn của mọi thời đại Tình yêu là cơ sở vững chắc cho hôn nhân và hạnh phúc gia đình Chỉ có tình yêu mới thúc đẩy hai con người tự nguyện chung sống và gánh chịu những bão táp của cuộc sống, mới cảm nhận được hạnh phúc lớn lao không chỉ khi “chia ngọt, sẻ bùi” mà cả khi chia sẻ nỗi đắng cay “Thuận vợ, thuận chồng biển Đông tát cạn” Một cuộc hôn nhân không xuất phát từ tình yêu, mà chỉ từ tiền tài, danh vọng, thì không thể đem lại hạnh phúc, nó sẽ dẫn đến những hậu quả nặng nề
và những nỗi bất hạnh lớn lao
Trong nền kinh tế thị trường hay sự du nhập những nền văn hoá mới đã có những tác động tiêu cực tới con người Nhu cầu về cuộc sống vật chất ngày càng cao, đồng nghĩa với việc đòi hỏi con người phải lăn lộn với cuộc mưu sinh nhiều vất
vả hơn, tính đến lợi nhuận, và không có nhiều thời gian quan tâm đến người xung quanh Đây có lẽ là nguyên nhân dẫn đến kiểu sống thực dụng - lối sống đôi khi quá
vô tình,vô nghĩa Trong thời gian gần đây, thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay đang bị ảnh hưởng không nhỏ bởi lối sống này và dẫn đến những suy nghĩ, quan niệm trong tình yêu cũng như tiêu chuẩn lựa chọn người yêu có phần sai lệch, nhiều người lại cho rằng tiền là thước đo duy nhất để tiến tới một mối quan hệ yêu đương
Thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay đặc biệt học sinh, sinh viên là lực lượng năng động, sáng tạo, mang trên vai trọng trách lịch sử, đó là phải trở thành lực lượng lao động có trí tuệ và có tay nghề cao, có đạo đức và lối sống trong sáng, có sức khỏe thể chất và sức khỏe tâm thần cường tráng để đưa Việt Nam “sánh vai với các cường quốc năm châu” như mong muốn của chủ tịch Hồ Chí Minh Học sinh THPT
là những người trong giai đoạn phát triển sinh lý, cơ thể và đặc điểm của cá nhân từ
Trang 77
một đứa trẻ thành một người trưởng thành Trong giai đoạn lứa tuổi này, họ phải đối mặt với nhiều vấn đề và các tác động khác nhau trong cuộc sống, những quyết định quan trọng của cuộc đời trong khi kinh nghiệm sống, tâm sinh lý và kiến thức còn chưa ổn định Những suy nghĩ, cảm xúc của họ trong tình yêu, cách lựa chọn người yêu cũng rất khác biệt so với những người đã đang có việc làm, ngoài ra ranh giới giữa “thích” và “yêu” dường như khá mong manh Nhằm tìm hiểu quan niệm của các em về tình cảm giữa nam và nữ ở lứa tuổi học trò hiện nay và các tiêu chí mà các em đưa ra để lựa chọn một tình yêu đích thực chúng tôi đã lựa chọn nghiên cứu
về “Tiêu chuẩn lựa chọn người yêu của học sinh THPT hiện nay” Qua nghiên cứu
cách lựa chọn người yêu ở lứa tuổi học sinh nhằm làm rõ những thay đổi trong nhận thức, quan niệm của các em so với những nghiên cứu trước đó về thanh niên hay sinh viên, từ đó đi tới phát hiện những giá trị, tiêu chuẩn tình yêu mới xuất hiện và những tiêu chuẩn đã bị phai nhạt trong nền kinh tế thị trường
2 Tổng quan đề tài nghiên cứu
Tình yêu là đề tài muôn thuở của thơ ca, tuy nhiên trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học nói chung và xã hội học nói riêng, chủ đề không được đề cập đến nhiều
mà chỉ xuất hiện đi kèm với những nghiên cứu hôn nhân, gia đình Trong phần tổng thuật tài liệu này, tác giả đề cập đến nhóm nghiên cứu có liên quan đến đề tài là: các nghiên cứu về tình yêu và các giá trị trong tình yêu
Với các nghiên cứu về giá trị và định hướng giá trị, nhiều tác giả có các bài
đăng trên các tạp chí, công trình nghiên cứu khoa học về giá trị và định hướng giá trị như (Thái Duy Tuyên, 1997)-tìm hiểu những đặc điểm về định hướng giá trị của thanh niên Việt Nam trong thời kì đổi mới; (Phạm Tất Thắng, 2009)-định hướng giá trị của sinh viên; (Vũ Hào Quang, 2006)- định hướng giá trị của sinh viên con em cán bộ khoa học; (Ban Thanh niên trường học, 2007)- định hướng giá trị cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay (Bùi Thị Bích, 2007)-định hướng giá trị lối sống của sinh viên Mai Kim Châu (1983) cho rằng những định hướng giá trị hôn nhân gia đình của thanh niên phản ánh cuộc sống thực tế, sâu sắc mối quan hệ xã hội, thể
Trang 88
hiện sự ảnh hưởng của một nền giáo dục về học vấn, đạo đức, văn hóa liên quan đến suy nghĩ và hành động của thanh niên Tác giả nhấn mạnh những phẩm chất quan trọng của người bạn đời là có nghề nghiệp vững chắc, cư xử có văn hóa, có trách nhiệm trong cuốc sống
Với đề tài về tình yêu và các giá trị trong tình yêu, không chỉ có xã hội học
mà các ngành khoa học khác, đặc biệt là văn học cũng khá quan tâm Nguyễn Thị Thanh Trang, 2014, Hoàng Thị Thu, 2012 nghiên cứu văn hóa ứng xử về tình yêu, hôn nhân đặc biệt là tình yêu, hôn nhân trong ca dao của người Việt bởi đó là vấn
đề mang tính chất hiện sinh, đặt ra nhiều mối quan tâm trong cuộc sống thực tại Luận văn góp phần bồi dưỡng giáo dục cho học sinh phổ thông, đặc biệt là học sinh THCS về cách thức ứng xử, bởi các em đang là lứa tuổi hình thành nhân cách Việc nghiên cứu và tìm hiểu ứng xử trong ca dao, đặc biệt là ca dao về tình yêu và hôn nhân sẽ giúp cho các em có được hiểu biết về cách ứng xử của người xưa Từ đó, điều chỉnh được thái độ, hành vi cũng như cách ứng xử về tình yêu trong cuộc sống hiện đại
Trong các nghiên cứu về xã hội học, gia đình, nhiều nghiên cứu về tình yêu nói chung và tình yêu của thanh thiếu niên nói riêng đều phần lớn phân tích ở khía cạnh tiêu chí lựa chọn bạn đời
Qua kết quả một cuộc khảo sát trên 1000 nam nữ độc thân trong độ tuổi từ
25 đến 39 ở Hàn Quốc, để có thể trở thành bạn đời lý tưởng, các bà vợ tương lai phải cao ít nhất 164.9cm, nhỏ hơn chồng từ 3-4 tuổi và có tính cách thú vị Ngoài
ra, họ phải có công việc ổn định, thu nhập mỗi năm chừng 46.310.000 won (khoảng
895 triệu đồng), có khả năng tự lập về tài chính Còn trong mắt phụ nữ Hàn Quốc, người chồng lý tưởng phải cao 1,77m, có bằng Đại học, thu nhập mỗi năm khoảng 1
tỷ đồng Cũng như cánh mày râu, phụ nữ Hàn Quốc mong người bạn đời có tính cách đặc biệt thú vị Ngoài ra, các ông chồng tương lai còn phải khôi ngô, tuấn tú
Cả nam và nữ đều ưu tiên lựa chọn bạn đời theo thứ tự sau: Tính cách, ngoại hình, cuối cùng là đến khả năng tài chính (ở nam tỷ lệ này là 32,9 %, nữ 32,7 %) Ngoài
Trang 99
công nhân viên chức nhà nước, các ngành nghề được cả nam, nữ ưa chuộng ở Hàn
là nhân viên văn phòng (11,1%), giáo viên (10,2%), nhân viên tín dụng (7,3%) và dược sĩ (6,6%)
Điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam 2003 (SAVY 1) của Tổng cục thống kê cho thấy tỷ lệ thanh thiếu niên từ độ tuổi 14-17 cho biết có người yêu chiếm tỷ lệ không lớn 9,9 %, tỷ lệ này tăng lên hơn đáng kể ở nhóm tuổi 18-21 với 42,2 % và ở nhóm tuổi 22-25 là 64% Xu hướng có bạn trai, bạn gái dường như phổ biến hơn ở khu vực thành thị với 36,8 % so với 25 % ở khu vực nông thôn Quan hệ tình dục không phổ biến lắm trong số các bạn trẻ ở độ tuổi
14-17 Trong số 3213 người trả lời ở nhóm tuổi này, chỉ có 8 người ở thành thị và 12 người ở nông thôn trả lời rằng họ đã có quan hệ tình dục Điều tra Quốc gia cũng cho thấy, độ tuổi quan hệ tình dục lần đầu ở thanh thiếu niên Việt Nam là tương đối muộn (khoảng 19 tuổi) so với các nước phương Tây và một số nước châu Á khác Trả lời của thanh thiếu niên về vấn đề tình dục trước hôn nhân cho thấy nhìn chung
họ không chấp nhận việc quan hệ tình dục trước hôn nhân Nam thanh niên có thái
độ chủ động và chấp nhận hơn là nữ thanh thiếu niên Tùy vào một số hoàn cảnh mà quan điểm này có sự thay đổi Nữ thanh thiếu niên chấp nhận QHTD nếu cả đôi nam nữ sẽ cưới nhau hoặc biết cách tránh thai Ở độ tuổi 14-17, tỷ lệ thanh thiếu niên đồng ý quan hệ tình dục trước hôn nhân nếu: Cả hai người đồng ý chiếm tỷ lệ 25,2 %, sẽ lấy nhau chiếm 21,3 % và biết cách tránh thai là 23,6 % Tỷ lệ này cũng
có sự khác biệt giữa nam giới và nữ giới
Một trong những đề tài có ảnh hưởng đầu tiên đến hướng nghiên cứu của tác giả là đề tài: Thanh thiếu niên và các giá trị về tình yêu, hôn nhân và cách ứng xử trong cuộc sống (Hà Thị Minh Khương, 2010) Trong nghiên cứu này, tác giả Hà Thị Minh Khương quan tâm nhiều tới quan điểm của thanh niên với một số giá trị trong tình yêu, hôn nhân, gia đình, cách ứng xử trong cuộc sống Bài viết chủ yếu phân tích dựa vào số liệu cuộc điều tra tình dục và sức khỏe sinh sản vị thành niên
và thanh niên tại Hà Nội năm 2006 Nghiên cứu sử dụng một số chỉ báo được đặt ra
Trang 1010
trong bảng hỏi bằng các tình huống cụ thể để xem xét, định hướng giá trị về tình yêu, hôn nhân của thanh thiếu niên Các tình huống gồm có:
- Người li dị sẽ bị mất thể diện trước mọi người
- Trong một số trường hợp, chồng đánh vợ là chấp nhận được
- Dù chồng thành công hay thất bại, phụ nữ vẩn nên sát cánh bên chồng
- Phụ nữ không nên là người tỏ tình trước
Nghiên cứu được thực hiện tại 7 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành, thực hiện khảo sát thanh thiếu niên độ tuổi 15-24 tuổi Kết quả nghiên cứu cho thấy, một
số giá trị truyền thống vẩn đang được thanh thiếu niên coi trọng như sự thủy chung, chia sẻ trong hoạn nạn, phẩm chất khiêm tốn và nhã nhặn trong ứng xử Những giá trị mới đang được định hình và phát triển trong nhóm thanh thiếu niên như phản đối việc đánh vợ trong bất kì hoàn cảnh nào, không coi li dị như một hành vi gắn với đạo đức, đồng tình với việc phụ nữ có thể là người tỏ tình trước.Cụ thể, với quan
điểm của thanh thiếu niên về tình yêu, tác giả đưa ra 2 nhận định: “Phụ nữ không
nên là người tỏ tình trước” và “dù chồng thành công hay thất bại phụ nữ vẩn nên sát cánh bên chồng” Kết quả cho thấy chỉ có 44% ý kiến đồng ý với nhận định
“Phụ nữ không nên là người tỏ tình trước”, tỷ lệ không đồng ý là 20,4 % Đối với
nhận định “dù chồng thành công hay thất bại phụ nữ vẩn nên sát cánh bên chồng”
có 93,9 % đồng ý với nhận định này, 5,3 % không đưa ra ý kiến và chưa đến 1% không đồng ý
Có thể thấy, trong lĩnh cực tình yêu, đề tài này chỉ quan tâm đến 2 giá trị về tình yêu của thanh niên được thể hiện trong 2 tình huống cụ thể, chưa có tìm hiểu về quan điểm, định nghĩa của đối tượng về khái niệm tình yêu Đây là bài viết dựa trên
số liệu phân tích từ cuộc điều tra tra tình dục và sức khỏe sinh sản vị thành niên và thanh niên tại Hà Nội năm 2006, do vậy, những tình huống đưa ra để tìm hiểu quan điểm của thanh niên về giá trị trong tình yêu có thể chưa phù hợp với hoàn cảnh hiện nay