Kinh tế học vi mô nâng cao nguyễn thế hòa

Hàng hoá thay th là hàng hoá mà có th s d ng đ thay th cho hàng hoá khác... Giá tr là nh ng gì chúng ta có, còn giá c là cái mà chúng ta thanh toán... hàng hoá và giá c mà ng i ta thanh

TR NG I H C TH Y L I Khoa Kinh t và Qu n lý

(Biên so n l n th nh t cho l p cao h c kinh t TN & MT 16K)

Ti n s Kinh t Nguy n Th Hòa

Hà N i -2010

Ch ng 1

C u, cung, và cân b ng th tr ng

1.1 C u

1.1.1 C u cá nhân và c u th tr ng

C u là s l ng hàng hoá hay d ch v mà ng i mua có kh n ng và s n sàng mua các

m c giá khác nhau trong m t th i gian nh t đ nh v i các y u t khác không đ i

L ng c u là s l ng hàng hoá hay d ch v mà ng i mua có kh n ng và s n sàng mua

m t m c giá đã cho trong m t th i gian nh t đ nh Nh v y, c u là toàn b m i quan h gi a

C u th tr ng v m t hàng hoá đ n gi n là t ng c a t t c c u cá nhân v hàng hoá đó

Ví d , trên th tr ng ch có hai ng i tiêu dùng v xem phim là An và Bình C u th

tr ng là t ng c u c a An và Bình, s li u cho trong b ng 1.1

B ng 1.1: C u cá nhân và c u th tr ng

Gía vé (1000 VND /chi c) An L ng phim đ c c u Bình Th tr ng

T i m c giá vé 30 nghìn VND/1chi c, An c u 5 phim m t tu n và Bình c u 2 phim, nên

ôi khi, s l ng hàng hoá c u l n h n s l ng hàng hoá s n có, do đó s l ng hàng hoá mua

nh h n s l ng c u L ng c u đ c xác đ nh b ng s l ng hàng hoá trong m t kho ng th i gian nh t đ nh

Hình 1 1: Các đ ng c u cá nhân và c u th tr ng

C u cá nhân

C u c a An

Khi các y u t khác ngoài giá hàng hóa thay đ i chúng làm c u thay đ i

1 Thu nh p: Thu nh p c ng là m t y u t có nh h ng đ n c u Khi các y u t khác không thay

đ i, nói chung thu nh p c a ng i tiêu dùng t ng lên thì h s mua nhi u hàng hoá và d ch v

h n Còn khi thu nh p c a h gi m xu ng thì h mua ít hàng hoá và d ch v h n M c dù, khi thu

nh p t ng thì c u c a ng i tiêu v đa s các m t hàng đ u t ng nh ng không ph i c u c a t t c các m t hàng đ u t ng Nh ng hàng hoá mà c u v nó t ng lên khi thu nh p t ng đ c g i là hàng hoá bình th ng Còn nh ng hàng hoá mà c u v nó gi m xu ng khi thu nh p t ng lên đ c

g i là hàng hoá th c p Ví d v các m t hàng th c p là qu n áo c hay cá n, th t cu i ngày Khi thu nh p t ng lên thì c u v các m t hàng này luôn luôn gi m xu ng vì ng i tiêu dùng s

Giá c a các hàng hoá có liên quan: L ng c u v b t k m t hàng hoá hay d ch v nào mà ng i

tiêu dùng có k ho ch mua đ u ph thu c vào giá c a hàng hoá thay th và hàng hoá b sung Hàng hoá thay th là hàng hoá mà có th s d ng đ thay th cho hàng hoá khác Ví d , chúng ta

có th đi l i b ng xe buýt thay vì đi l i b ng taxi ho c xe máy trong thành ph Nh b ng nh c

ch ng h n, m t hàng thay th là điã CD N u giá c a đ a CD t ng thì ng i tiêu dùng s mua nhi u b ng h n i u này còn tác đ ng c đ n nh ng ng i s d ng đ a CD khác Do v y, c u v

T c là, giá m t hang hóa t ng lên làm c u hang hóa b sung c a nó gi m; và ng c l i giá

m t hàng hóa gi m thì c u v hàng hóa b sung c a nó t ng

3 Giá k v ng trong t ng lai: N u giá c a m t hàng hoá nào đó đ c k v ng là s t ng lên

trong t ng lai và hàng hoá này có th tích tr đ c thì chi phí c h i cho vi c có đ c hàng hoá này hi n t i đ tiêu dùng trong t ng lai s th p h n so v i vi c có đ c hàng hoá này trong

t ng lai đ tiêu dùng khi giá đang t ng lên Cho nên ng i tiêu dùng s mua nhi u hàng hoá này

tr c khi giá k v ng và c u v nó t ng T ng t nh v y, n u giá c a m t hàng hoá nào đó

gi m xu ng trong t ng lai, thì chi phí c h i cho vi c có nó bây gi gi m xu ng Cho nên ng i tiêu dùng s mua ít hàng hoá này bây gi đ t ng mua nó trong t ng lai khi đó c u v nó s gi m

xu ng hi n t i

4 Dân s : C u c ng ph thu c vào quy mô và c c u c a dân s : Khi các y u t nh h ng khác

không thay đ i, dân s càng l n thì c u v hàng hoá và d ch v càng cao Ng c l i, dân s càng

nh thì c u v hàng hoá và d ch v c ng càng nh

5 S thích: Cu i cùng, c u còn ph thu c vào s thích c a ng i tiêu dùng S thích là nh ng

khuynh h ng và th hi u cá nhân c a ng i tiêu dùng v hàng hoá và d ch v Ví d , thanh niên

th ng thích nh ng n i sôi đ ng, n ào và náo nhi t Còn ng i già th ng thích s yên t nh, thanh bình Do đó, n u có cùng m t m c thu nh p, thì c u v b ng nh c c a thanh niên và ng i già s khác nhau Thanh niên s có c u cao v các lo i b ng nh c POP, ROCK, RAP, trong khi

ng i già l i có c u cao v các lo i b ng nh c tr tình, tình ca, tình khúc

1.1.3 Mô t c u

• B ng bi u c u: Bi u đ c u là m t b ng g m hai c t; c t th nh t ghi các m c giá th

tr ng c a m t hang hóa C t th ghi l ng c u th tr ng ho c c a cá nhân v hàng hóa

đó V i hàng hóa thông th ng, bi u c u mô t r t rõ lu t c u

• B ng đ th : th c u m t hàng hóa là m t đ ng n i các đi m minh h a các s li u

trong bi u c u- g i là đ ng c u; trong đó tr c hoành là l ng c u, tr c tung là các m c giá hang hóa đang xem xét ng c u c ng mô t lu t c u

• B ng hàm c u:

- N u bi u th m i quan h gi a l ng c u hàng hoá v i các y u t nói trên b ng hàm s thì hàm này có d ng t ng quát nh sau:

QD = F(P, Pr, Y, Pf, N, T,…)

- Chúng ta xem xét m i quan h gi a l ng c u và giá c c a m t hàng hoá, gi cho nh ng nh

h ng khác không đ i ta th ng dung hàm c u thông th ng: QD = F(P)

hi c)

L ng (tri u chi c m i tun)

ng i ta s n sàng tr cho chi c b ng th 2 tri u là 1,5 B ng Anh

1.1.4 S thay đ i c u làm d ch chuy n đ ng c u

Mô hình đã cho chúng ta th y c u thay đ i nh th nào theo giá c a hàng hoá Nh ng chúng ta c ng đã bi t c u còn b nh h ng b i các y u t khác nh giá c a các hàng hoá có liên quan, thu nh p c a ng i tiêu dùng, s thích Do v y, chúng ta c ng s ti p t c m r ng xem xét

S di chuy n d c theo đ ng c u khác v i s d ch chuy n c a đ ng c u

Khi các y u t nh h ng đ n c u thay đ i thì s gây ra s di chuy n d c theo đ ng c u

ho c là s d ch chuy n c a đ ng c u

S di chuy n d c theo đ ng c u là khi giá c a hàng hoá và d ch v thay đ i nh ng các y u t

khác v n gi nguyên

S d ch chuy n c a đ ng c u là khi có m t y u t nh h ng đ n c u thay đ i, tr giá c a hàng

hoá dich v đó Ví d , khi giá c a nh ng chi c Walkman gi m xu ng thì s có s t ng lên trong

c u v m t hàng b ng nh c cho lo i cát sét này, có s d ch chuy n c a đ ng c u v m t hàng

b ng nh c cho Walkman sang bên ph i B t ch p giá b ng nh c cao hay th p, n u giá Walkman

gi m xu ng thì ng i tiêu dùng s mua nhi u b ng nh c h n t i m i m c giá Hình 1.3 minh ho cho s d ch chuy n này Theo hình này, khi giá Walkman gi m xu ng thì đ ng c u v b ng

nh c cho lo i cát sét này d ch chuy n sang ph i

Hình 1.3 S thay đ i c a c u khác v i s thay đ i v l ng c u

M i m t đi m trên đ ng c u đ u cho th y l ng c u m t m c giá đã bi t S di chuy n d c theo m t đ ng c u th hi n s thay đ i v s l ng c u Trong khi đó, m t s d ch chuy n c a đ ng c u th hi n s thay đ i c u c a ng i tiêu dùng Hình 1.3 cho th y nh ng s khác bi t này Ví d , khi thu nh p t ng lên, đ ng c u c a ng i tiêu dùng s d ch chuy n sang

ph i (t đ ng c u D0đ n D2trong Hình v ) i u này th hi n cho s t ng lên c a c u Khi thu

nh p gi m xu ng, đ ng c u s d ch chuy n sang trái (t đ ng c u D0 đ n D1trong Hình v )

i u này th hi n cho s gi m xu ng c a c u i v i hàng hoá th y u thì khi thu nh p gi m

xu ng, tác đ ng có th ng c l i so v i hàng hoá thông th ng

1.2 Cung

1.2.1 Khái ni m cung

Cung là s l ng hàng hoá hay d ch v mà ng i bán có kh n ng và s n sàng bán các

m c giá khác nhau trong m t th i gian nh t đ nh v i các y u t khác không đ i

L ng cung là s l ng hàng hoá hay d ch v mà ng i bán có kh n ng và s n sàng bán

m t m c giá đã cho trong m t th i gian nh t đ nh Nh v y, c u là toàn b m i quan h gi a

l ng cung v m t hàng hoá và giá c a nó

L-îng cÇu t¨ng

L-îng cÇu gi¶m D 1 D 0 D 2

L ng c u t ng

L ng c u gi m

C u gi m C u t ng

L ng

• Có kh n ng thu l i nhu n t vi c s n xu t đó

• Có k ho ch s n xu t và tiêu th s n ph m c a hãng

Cung ph n ánh nh ng quy t đ nh v vi c s n xu t các hàng hoá và d ch v mà kh thi v m t công ngh L ng cung hàng hoá và d ch v là s l ng hàng hoá và d ch v mà ng i s n xu t

có k ho ch bán ng v i m t m c giá trong m t kho ng th i gian nh t đ nh Nh ng l ng cung

c ng không nh t thi t ph i gi ng v i l ng hàng hoá th c t bán đ c N u ng i tiêu dùng không muôn mua s l ng mà ng i s n xu t có k ho ch bán, thì k ho ch bán hàng s đ v

T ng t nh l ng c u, l ng cung c ng có th bi u th b ng s l ng trên m t đ n v th i gian

1.2.2 Các y u t nh h ng đ n cung

• Giá c a hàng hoá (P)

• Giá c a các y u t đ u vào cho s n xu t PINPUTs)

• Giá c a các hàng hoá có liên quan (Pr)

• Giá k v ng trong t ng lai (Pf)

• S l ng các nhà cung c p m t hàng đó (NF)

• Công ngh s n xu t (Tech)

Lu t cung

Lu t cung đ c phát bi u nh sau:

Khi các y u t khác không thay đ i, giá càng t ng thì l ng cung càng l n

T i sao giá cao h n l i làm t ng l ng cung? Nguyên nhân là do chi phí biên hay chi phí

c h i c a hàng hoá đó t ng lên Hàng hoá s không bao gi đ c s n xu t ra, n u giá bán nó không đ bù đ p chi phí biên đ s n xu t ra nó Cho nên các nhà s n xu t ch s n sàng ch p nh n chi phí biên cao h n đ t ng thêm cung khi giá c a hàng hoá t ng lên và các y u t khác gi nguyên

Hình 1.4 ng cung và bi u cung

S thay đ i cung

Ta đã th y cung thay đ i nh th nào khi ch có giá thay đ i Nh ng bây gi , chúng ta đã

bi t cung còn thay đ i khi có s bi n đ ng c a m t s y u t khác nh :

1 Giá c a các y u t đ u vào

2 Giá c a các hàng hoá liên quan

3 Giá k v ng trong t ng lai

4 S l ng các nhà cung c p

5 Công ngh

1.2.3 Mô t cung

• B ng bi u cung: Bi u cung là m t b ng g m hai c t; c t th nh t ghi các m c giá th

tr ng c a m t hàng hóa C t th hai ghi l ng cung th tr ng ho c c a cá nhân v hang

hóa đó Bi u cung mô t r t rõ lu t cung

• B ng đ th : th cung m t hàng hóa là m t đ ng n i các đi m minh h a các s li u

trong bi u cung- g i là đ ng cung; trong đó tr c hoành là l ng cung, tr c tung là các

m c giá hang hóa đang xem xét ng cung c ng mô t lu t cung

• B ng hàm cung:

- N u bi u th m i quan h gi a l ng cung hàng hoá v i các y u t nh h ng đ n cung ta dùng hàm cung t ng quát có d ng sau:

QS = F(P, PINPUTs, Pr, Pf, NF, Tech, …)

- Chúng ta xem xét m i quan h gi a l ng cung và giá c c a m t hàng hoá, gi cho nh ng nh

h ng khác không đ i ta th ng dùng hàm cung thông th ng: QS = F(P)

- môt ta lu t c u ng i ta s d ng hàm ng c c a hàm cung thông th ng có d ng: P = f(QS

B ng trong Hình 1.4 cho chúng ta th y m t bi u đ cung v m t hàng b ng nh c M t

bi u đ cung cho th y nh ng s l ng hàng hoá cung t i m i m c giá khác nhau, khi t t các các

y u t khác có nh h ng đ n l ng mà nhà s n xu t có k ho ch bán không thay đ i Ví d , n u giá c a m t chi c b ng là 3 nghìn VN , thì không có chi c b ng nào đ c cung c p Nh ng n u giá c a m t chi c b ng là 12 nghìn VN , thì s có 5 tri u chi c b ng đ c cung c p m i tu n

Hình 1.4 cho th y đ ng cung v b ng M t đ ng cung cho th y m i quan h gi a s

l ng cung và giá c a m t đ n v hàng hoá, khi m i th khác không thay đ i Các đi m trên

đ ng cung trong Hình 1.4 bi u th bi u đ cung trong B ng 1.4 Ví d đi m d th hi n l ng cung là 5 tri u b ng m i tu n m c giá 12 nghìn VN m t chi c

M c giá cung t i thi u C ng gi ng nh đ ng c u, đ ng cung c ng có hai v n đ rõ ràng M t

là, nó cho th y s l ng mà nhà s n xu t có k ho ch bán t i m i m c giá Hai là, nó cho bi t

m c giá t i thi u mà m c giá này thì đ n v s n ph m cu i cùng s đ c cung c p i v i

ng i s n xu t, h s n sàng cung c p đ n chi c b ng th 3 tri u m i tu n n u giá c a b ng là 6 nghìn VN m t chi c Ho c ng i s n xu t s n sàng cung c p đ n chi c đ a th 5 tri u trong m t

tu n n u giá c a nó th p nh t là 12 nghìn VN m t chi c

L ng Giá

Cung t ng

1.2.4 S thay đ i cung làm d ch chuy n đ ng cung

S thay đ i c a các y u t nh h ng đ n k ho ch bán hàng c a các nhà s n xu t s gây ra ho c

là d di chuy n d c theo m t đ ng cung ho c là s di chuy n c a đ ng cung

Di chuy n d c theo m t đ ng cung

N u giá c a m t hàng hoá thay đ i trong khi các y u t khác không đ i, thì d n đ n s di chuy n

d c theo m t đ ng cung

S d ch chuy n c a đ ng cung

N u có s thay đ i c a ít nh t m t trong các y u t nh h ng đ n k ho ch bán hàng c a nhà

s n xu t ngoài giá, thì s xu t hi n s d ch chuy n c a đ ng cung

M i s di chuy n d c theo m t đ ng cung ph n ánh s thay đ i v l ng cung Còn m t s d ch chuy n c a đ ng cung ph n ánh s thay đ i v cung

M i cân b ng là m t tr ng thái trong đó các s c

ép ng c chi u cân b ng l n nhau, d n đ n không

có xu h ng thay đ i Cân b ng th tr ng xu t

hi n khi giá c th tr ng cân b ng c k ho ch

mua c a ng i mua và k ho ch bán c a ng i

bán Giá cân b ng là giá mà t i đó l ng c u b ng

l ng cung Còn l ng cân b ng là l ng mua và

bán t i m c giá cân b ng Th tr ng luôn h ng

đ n tr ng thái cân b ng c a nó vì:

+ Giá đi u ph i các k ho ch mua và bán

+ Giá đi u ch nh l i khi các k ho ch mua

-bán không t ng x ng

Giá nh là m t công c đi u ti t

Giá c a m t hàng hoá đi u ch nh c l ng

c u và l ng cung N u giá quá cao thì l ng

cung l n h n l ng c u N u giá quá th p thì

VN /chi c)

L ng

c u (tri u chi c m i

tu n)

L ng cung (tri u chi c m i

không có nhà s n xu t nào mu n bán m c giá th p nh th này nên l ng cung b ng không

T i m c giá 3 nghìn VN trên m t đ a này, l ng c u l n h n l ng cung N u giá c a m t chi c đ a nh c là 6 nghìn VN /chi c thì l ng c u là 6 tri u b n trên tu n, trong khi l ng cung

là 3 tri u b n trên tu n, do đó l ng thi u h t cung hay d c u là 3 tri u b n i u này s gây s c

ép t ng giá trên th tr ng Và n u giá là 12 nghìn VN /chi c thì l ng thì l ng c u là 3 tri u

b n, còn l ng cung là 5 tri u đ a trên tu n Khi này, tình hình đã đ o ng c, l ng c u nh h n

l ng cung, do đó d n đ n cung v t c u m t l ng là 2 tri u b n trên tu n, d n đ n tình tr ng thi u h t c u và d cung Khi này, có s c ép làm gi m giá trên th tr ng đ t ng c u Ch có m t

m c giá là m c giá mà t i đó không có tình tr ng d c u hay d cung và m c giá y là 9 nghìn

VN trên m t chi c đ a – là m c giá cân b ng c a l ng cung và l ng c u trên th tr ng T i

m c giá này, l ng c u và l ng cung đ u b ng 4 tri u b n đ a m i tu n

Thi u h t cung đ y giá t ng lên Chúng ta th y rõ trong ph n phân tích Hình 1.7 là khi

l ng c u l n h n l ng cung, t c là tình tr ng thi u h t cung hay d c u xu t hi n thì xu t hi n

s c ép đ y giá t ng lên Trong ví d trên, gi s m c giá là 6 nghìn VN / chi c, thì s thi u h t

c a cung là 3 tri u b n đ a nh c m i tu n S thi u h t này là y u t làm t ng giá trên th tr ng

và khi giá t ng thì các nhà s n xu t s t ng thêm l ng hàng hoá bán trên th tr ng Nh v y s

đi u chính h ng đ n tr ng thái cân b ng v i giá là 9 nghìn VN /chi c và l ng cân b ng là 4 tri u b n đ a nh c m i tu n

Ng c l i, d cung kéo giá xu ng N u giá kh i đi m là 12 nghìn VN /chi c, thì xu t

hi n d cung m t l ng là 5 tri u b n đ a nh c m i tu n Vi c cung quá nhi u d n đ n không tiêu

th h t l ng đ a s n xu t ra, do đó xu t hi n s c ép làm giá gi m xu ng đ c u t ng lên s đi u

ch nh h ng đ n tr ng thái cân b ng đã nói trên

Tình tr ng t t nh t cho c ng i mua và ng i bán là tr ng thái không có d c u – thi u cung hay thi u c u – d cung, nên không có s c ép làm cho giá thay đ i ây là tr ng thái cân

b ng mà giá là 9 nghìn VN trên m t chi c và l ng là l ng c n b ng (4 tri u b n)

C s thi u h t và s d cung đ u d n đ n s thay đ i c a giá Trong ví d v th tr ng

b ng nh c, giá b ép thay đ i t ng lên r i gi m xu ng cho đ n khi đ t đ n m c 9 nghìn VN m t chi c T i sao ng i mua t ch i mua khi giá t ng lên? Ng i mua tr các m c giá cao h n là b i

vì h đánh giá giá tr c a hàng hoá cao h n m c giá hi n t i T i sao ng i bán l i t ch i bán các m c giá th p? Ng i bán ti p t c bán khi giá hàng hoá gi m xu ng là b i vì giá cung t i thi u th p h n m c giá hi n t i T i m c giá cân b ng, l ng c u và l ng cung b ng nhau và không có ng i mua và ng i bán nào có th tìm đ c m c giá t t h n Ng i tiêu dùng tr m c giá cao nh t, là m c giá mà t i đó, h s n sàng mua đ n v hàng hoá cu i cùng đ c mua và

ng i s n xu t ch p nh n m c giá th p nh t, là m c giá mà t i đó h s n sàng cung c p đ n v hàng hoá cu i cùng đ c bán

13

Khi ng i ta đ c t do tr giá và khi ng i mua tìm đ c m c giá th p nh t và ng i bán tìm

đ c m c giá cao nh t, thì giá cân b ng là giá mà t i đó vi c mua bán di n ra T i m c giá này

l ng c u b ng l ng cung Giá đi u ch nh các k ho ch c a ng i mua và ng i bán

S thay đ i c a giá xu t phát t s thay đ i c a c u ho c c a cung ho c c a c hai c u và cung

S thay đ i c a c u

i u gì x y ra v i giá và l ng b ng nh c n u c u v m t hàng này t ng lên? Hình 1.8 cho th y

nh ng nh h ng c a vi c c u t ng lên C th là t i m i m c giá l ng c u t ng thêm 4 tri u

b n m i tu n S t ng lên này c a c u đ c th hi n b ng s c d ch chuy n sang ph i c a đ ng

c u Khi này, t i m c giá cân b ng tr c là 9 nghìn VN /chi c L ng cung v n gi m c 4 tri u chi c/tu n trong khi đó, l ng c u đã t ng t 4 lên 8 tri u chi c/tu n, do đó l i x y ra tình

tr ng thi u h t cung Cân b ng m i đ c thi t l p t i m c giá là 15 nghìn VN /chi c và l ng cân b ng cung c u là 6 tri u chi c/tu n Nh v y, khi c u t ng trong khi các y u t khác không

đ i thì s làm cho giá và l ng cân b ng t ng lên

Nh ng phân tích v v n đ này cho phép rút ra hai k t lu n nh sau:

1 Khi c u t ng, c giá và l ng mua bán trên th tr ng đ u t ng

2 Khi c u gi m, c giá và l ng mua bán trên th tr ng đ u gi m

S thay đ i c a cung

Khi cung t ng, th hi n b ng s d ch chuy n c a đ ng cung sang bên ph i, có nh h ng đ n giá và l ng cân b ng trên th tr ng B ng d i Hình 1.8 th hi n c bi u đ cung tr c và sau khi t ng, g i là l ng cung c và m i T i m c giá cân b ng tr c khi có s gia t ng c a cùng là

9 nghìn VN /chi c, l ng c u v n gi nguyên không thay đ i, nh ng l ng cung gi đây t ng lên t i 8 tri u chi c/tu n, d n đ n d cung trên th tr ng, t o s c ép làm cho giá gi m xu ng

Cu i cùng, cân b ng m i đ c thi t l p t i m c giá th p h n là 9 nghìn VN /chi c và l ng cân

b ng m i c a cung và c u là 6 tri u

chi c/tu n Nh v y có th th y r ng khi

cung t ng làm cho giá gi m và l ng cân

gi m Sau đó, chúng ta xem xét đ n tr ng h p cung và c u thay đ i ng c chi u nhau - c u

gi m và cung t ng ho c c u t ng và cung gi m

C u và cung thay đ i cùng chi u

Chúng ta bi t r ng khi c u t ng lên s làm cho giá và l ng trao đ i mua bán t ng theo Chúng ta

c ng bi t khi cung t ng lên s làm gi m giá và t ng l ng mua bán Bây gi chúng ta xét xem

đi u gì s x y ra trong mô hình c a chúng ta khi mà c c u và cung cùng thay đ i

B ng s li u c a Hình 1.10 cho th y các l ng cung và c u ban đ u và l ng cung và c u m i khi giá gi m xu ng và ch t l ng c a hàng hoá đ c c i thi n nh c i ti n công ngh Các s li u

c a B ng đ c bi u th b ng đ th phía trên B ng Cung và c u ban đ u c t nhau m c giá là 9 nghìn VN và l ng mua bán là 4 tri u chi c m i tu n ng cung và c u m i c t nhau đi m giá là 9 nghìn VN và l ng mua bán là 8 tri u chi c m i tu n

Khi cung và c u t ng s làm cho l ng mua bán t ng lên Nh ng khi c u t ng s làm t ng giá, còn khi cung t ng s làm gi m giá, do đó chúng ta không th kh ng đ nh đ c là giá s thay đ i khi c c u và cung cùng t ng Trong ví d c a chúng ta s t ng giá do c u t ng đã b kh b i s

gi m giá do cung t ng, k t qu là giá không thay đ i Nh ng c ng c n chú ý r ng n u c u t ng lên nhi u h n thì giá cân b ng m i s cao h n N u cung t ng lên nhi u h n thì giá cân b ng m i

C u và cung thay đ i ng c chi u

Hai đ ng cung và c u c t nhau t i m c giá cân b ng là 15 nghìn VN và l ng mua bán là 6 tri u chi c m i tu n ng cung và c u m i giao nhau t i m c giá là 6 nghìn VN và l ng mua bán là 6 tri u chi c m i tu n Trong ví d này, l ng gi m do c u gi m và l ng t ng do

0,00 0,30 0,60 0,90 1,20 1,50 1,80

S gi m c a c u và s t ng lên c a cung làm cho giá th p h n Do v y khi c u gi m và cung t ng cùng đ ng th i x y ra thì giá s gi m xu ng

C u gi m làm cho l ng gi m xu ng và cung t ng làm cho l ng t ng lên, do đó chúng ta không

th kh ng đ nh đ c là l ng mua bán s thay đ i khi c u gi m và cung t ng cùng đ ng th i x y

ra Trong ví d này, l ng gi m do c u gi m gây ra b kh b ng l ng t ng do cung t ng gây ra, cho nên k t qu là l ng mua bán cân b ng không thay đ i Chúng ta c n nh r ng n u c u gi m nhi u h n nh chúng ta th y trong Hình 1.11 thì l ng cân b ng s th p h n N u cung t ng nhi u h n nh chúng ta th y trong Hình 1.11 thì l ng cân b ng cao h n

Có th tóm t t nh sau:

1 Khi c u gi m và cung t ng thì gi gi m và l ng có th t ng, gi m ho c không đ i

2 Khi c u t ng và cung gi m thì gi t ng và l ng có th t ng, gi m ho c không đ i

Trên đây là nh ng phân tích c b n v c u, cung và cân b ng c u và cung Ph n ti p theo đ c p

đ n th ng d c a ng i ti u dùng – g i t t là th ng d tiêu dùng( c a ng i mua) và th ng d

c a ng i s n xu t, g i t t là th ng d s n xu t ( c a ng i bán)

1.5 Th ng d tiêu dùng

Giá tr , s s n sàng thanh toán và c u

Trong cu c s ng hàng ngày chúng ta th ng nói đ n ‘vi c có đ c giá tr b ng ti n’ Khi chúng

ta s d ng cách bi u đ t này, chúng ta ph i phân bi t gi a giá tr và giá c Giá tr là nh ng gì chúng ta có, còn giá c là cái mà chúng ta thanh toán

Giá tr c a m t đ n v hàng hoá hay d ch v có thêm chính là l i ích biên c a nó L i ích biên có

th đ c bi u th nh là giá t i đa mà ng i ta s n sàng tr cho thêm m t đ n v hàng hoá hay

xu ng và cung t ng l n

0,00 0,30 0,60 0,90 1,20 1,50 1,80

tu n)

Cung (tri u chi c m i

tu n)

C u (tri u chi c

m i

tu n)

Cung (tri u chi c

m i

tu n 0,30 13,00 0,00 9,00 3,00

Ngu n: Parkin và c c t c gi , 2000

d ch v n a S s n sàng thanh toán cho m t đ n v hàng hoá hay d ch v xác đ nh đ ng c u v hàng hoá và d ch v đó

Hình 1.12 C u, s s n sàng thanh toán, và l i ích biên

Trong Hình 1.12(a) đ ng c u cho bi t l ng c u t ng ng t i m i m c giá Ví d , khi giá là 3 nghìn VN thì l ng c u là 10 Còn trong Hình 1.12(b) đ ng c u cho th y giá t i đa mà ng i

ta s n sàng tr m i m c s l ng cho tr c Ví d , khi s l ng là 10 thì ng i mua s n sàng

tr giá là 3 nghìn VN ng c u này c ng còn cho bi t l i ích biên t vi c tiêu dùng đ n v hàng hoá th 10 là 3 nghìn VN

M t đ ng c u cho chúng ta bi t s l ng hàng hoá và d ch v khác mà ng i ta s n sàng t b

đ có đ c thêm m t đ n v c a m t hàng hoá hay d ch v nào đó ây c ng là nh ng gì mà m t

đ ng l i ích biên cho chúng ta bi t Cho nên, m t đ ng c u chính là m t đ ng l i ích biên Không ph i chúng ta luôn luôn thanh toán v i giá t i đa mà chúng ta s n sàng tr Khi chúng ta mua hàng hoá, chúng ta th ng m c c

hàng hoá và giá c mà ng i ta thanh toán

khi mua hàng h oá đó

hi u thêm v th ng d tiêu dùng, chúng

ta xem xét Hình 1.13 Trong Hình v là m t

m t hàng đ c a thích, nh ng l i ích thu

đ c t tiêu dùng hàng hoá này gi m xu ng

khi l ng tiêu dùng t ng lên N u các chi

phí đ có đ c m t đ n v hàng hoá này là

Hình 1.13 C u c a m t ng i tiêu dùng

và th ng d tiêu dùng

0,00 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00

Giá th

tr ng

L ng đã thanh toán

0,00 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00

ng i tiêu dùng mua m t đ n v ; n u giá là 3 nghìn VN thì ng i tiêu dùng mua 2 đ n v ; n u giá là 1 nghìn VN thì ng i tiêu dùng mua 4 đ n v hàng hoá này ng c u c a ng i tiêu dùng v hàng hoá này c ng chính là đ ng s n sàng thanh toán và đ ng l i ích biên

Hình 1.13 còn cho th y th ng d tiêu dùng t vi c tiêu dùng hàng hoá này khi giá là 3 nghìn đ ng

m t chi c T i m c giá này, ng i tiêu dùng mua 2 đ n v Giá 3 nghìn đ ng là giá cao nh t mà

ng i tiêu dùng này s n sàng tr cho đ n v hàng hoá th hai, cho nên l i ích biên c a nó chính xác là giá mà ng i tiêu dùng thanh toán cho nó Nh ng v i đ n v hàng hoá th 1 thì ng i tiêu dùng nh n đ c l i ích biên là 4 nghìn đ ng, do đó v i đ n v hàng hoá này ng i tiêu dùng nh n

đ c m t th ng d tiêu dùng là 1 nghìn đ ng tính toán th ng d tiêu dùng c a ng i tiêu dùng này, chúng ta ph i tính th ng d tiêu dùng c a t ng đ n v hàng hoá m t sau đó c ng l i v i nhau T ng này đ c bi u th b ng ph n di n tích tam giác m u h ng trong Hình v 1.13 - là 2 nghìn đ ng Ph n di n tích hình ch nh t m u xanh n m d i tam giác m u h ng là t ng thanh toán c a ng i tiêu dùng cho hai đ n v hàng hoá - 6 nghìn đ ng

1.6 Th ng d s n xu t

thu đ c l i nhu n các doanh nghi p s n xu t kinh doanh ph i bán s n ph m c a h m c giá cao h n các chi phí s n xu t t o ra nó

Chi phí, Giá cung t i thi u và cung

Ki m đ c l i nhu n có ngh a là thu đ c doanh thu t bán hàng l n h n so v i các chi phí s n

xu t t o ra các s n ph m C ng gi ng nh nh ng ng i tiêu dùng phân bi t gi a giá tr và giá c ,

nh ng ng i s n xu t c ng phân bi t gi a chi phí và giá c Chi phí là nh ng gì mà nhà s n xu t

b ra, còn giá c là cái mà nhà s n xu t nh n đ c

Chi phí đ s n xu t ra thêm m t đ n v hàng hoá hay d ch v là chi phí biên c a nó Và chi phí biên là m c giá t i thi u nhà s n xu t ph i nh n đ c đ khuy n khích h s n xu t thêm m t đ n

v hàng hoá n a Giá t i thi u có th ch p nh n xác đ nh cung

Trong Hình 1.14(a), đ ng cung cho th y l ng cung hàng hoá t i m i m c giá khác nhau Ví

d , t i m c giá là 3 nghìn đ ng, l ng cung t ng ng là 10 đ n v s n ph m Trong Hình

1.14(b) đ ng cung l i cho th y m c giá t i thi u mà nhà s n xu t nh n đ c đ s n xu t s

l ng pizza cho tr c Ví d , giá t i thi u mà các nhà s n xu t ch p nh n đ h s n xu t ra 10

S

0,00 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00

đ n v s n ph m là 3 nghỡn đ ng Cỏch nhỡn th hai này v đ ng cung cú ngh a bi t chi phớ biờn

c a chi c pizza th 10.000 là 3 nghỡn đ ng

Vỡ giỏ c là giỏ t ng đ i nờn m t đ ng cung cho chỳng ta bi t s l ng cỏc hàng hoỏ và d ch

v khỏc mà nhà s n xu t ph i b qua đ s n xu t ra thờm m t đ n v s n ph m hàng hoỏ này

Nh ng đ ng chi phớ biờn c ng cho chỳng ta th y s l ng hàng hoỏ và d ch v khỏc mà cỏc nhà

s n xu t ph i b qua đ cú thờm m t đ n v hàng hoỏ này Do đú, đ ng cung chớnh là đ ng chi phớ biờn

b t m t s bỏnh m Chi phớ c h i c a bỏnh Pizza là giỏ tr c a s bỏnh m ph i t b Chi phớ

c h i này t ng lờn khi anh này gia t ng s n xu t bỏnh Pizza N u giỏ c a bỏnh Pizza ch là 10 nghỡn VN trờn m t chi c thỡ anh ta khụng s n xu t chi c bỏnh Pizza nào Thay vào đú, anh ta

s n xu t m t m t hàng bỏnh M Nh ng n u giỏ c a m t chi c bỏnh Pizza là 20 nghỡn đ ng thỡ anh ta s s n xu t đ n 50 chi c Pizza m i ngày và nờu giỏ cao h n n a - 30 nghỡn đ ng- thỡ anh ta

s t ng s n l ng bỏnh Pizza đ n 100 chi c m i ngày

ng cung bỏnh Pizza c a ng i s n xu t này c ng chớnh là đ ng giỏ cung t i thi u Nú cho chỳng ta th y r ng n u anh này ch cú th bỏn đ c m t chi c bỏnh Pizza m i ngày thỡ t i thi u giỏ c a chi c bỏnh mà anh ta bỏn c ng ph i là 10 nghỡn đ ng N u anh ta cú th bỏn đ c 50 chi c m i ngày thỡ giỏ t i thi u mà anh ta ch p nh n bỏn đ n chi c bỏnh th 50 ph i là 20 nghỡn

đ ng trờn m t chi c

Hỡnh 7.15 cho th y th ng d s n xu t c a ng i s n xu t này Khi giỏ th tr ng là 30 nghỡn đ ng trờn m t chi c bỏnh Pizza thỡ ng i s n xu t này l p k ho ch t o ra và cung ng đ n 100 chi c

m i ngày Giỏ t i thi u mà anh ta ph i nh n đ c t chi c bỏnh th 100 là 30 nghỡn đ ng Do

v y, chi phớ c h i c a chi c bỏnh này chớnh xỏc là b ng giỏ mà anh ta nh n đ c t bỏn nú

Nh ng chi phớ c h i c a chi c th nh t ch là 10 nghỡn đ ng Do v y chi c bỏnh th nh t đem v cho ng i s n xu t này m t kho n l i nhu n là 20 nghỡn đ ng i u này cú ngh a là anh này đó

nh n đ c th ng d s n xu t t chi c Pizza th nh t là 20 nghỡn đ ng Ph n th ng d s n xu t t chi c bỏnh t hai tr đi s ngày càng nh đi và nh h n 20 nghỡn đ ng vỡ giỏ bỏn là 30 nghỡn

đ ng - khụng thay đ i nh ng chi phớ c h i thỡ t ng theo s gia t ng c a s n l ng

Trong Hỡnh 7.15, toàn b th ng d s n xu t c a ng i s n xu t này đ c th hi n b ng tam giỏc

m u xanh n m d i đ ng giỏ th tr ng m u đ t i m c giỏ là 30 nghỡn đ ng và n m

Hỡnh1.15 Cung và th ng d

s n xu t c a m t ng i s n

xu t

0,00 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00

Lượng cung

Th ng d nhà c a s n

xu t

S

1.7 Hi u qu c a th tr ng c nh tranh

Hỡnh 1.15 th hi n th tr ng bỏnh Pizza ng D th hi n

c u v bỏnh Pizza và đ ng S th hi n cung c a bỏnh Pizza

Th tr ng cõn b ng t i m c giỏ là 30 nghỡn đ ng m t chi c

Pizza và s l ng mua bỏn là 10.000 chi c m i ngày Chỳng

ta đó bi t khi giỏ l ch ra kh i m c giỏ cõn b ng núi trờn thỡ

cỏc l c l ng c a th tr ng s kộo giỏ và l ng th tr ng

h ng t i cỏc giỏ tr cõn b ng c a chỳng Nh ng cõn b ng

c nh tranh đú cú hi u qu hay khụng? Nú cú t o ra s l ng

pizza hi u qu hay khụng?

Cõn b ng trong Hỡnh 1.16 là hi u qu Cỏc ngu n l c đang đ c s d ng đ s n xu t s l ng pizza mà m i ng i đỏnh giỏ là cao nh t Khụng th s n xu t nhi u pizza h n mà khụng ph i t

b hàng húa và d ch v khỏc cú giỏ tr cao h n Và n u s n xu t m t l ng pizza nh h n thỡ cỏc ngu n l c đ c s d ng đ s n xu t hang húa khỏc khụng đ c đỏnh giỏ cao b ng s pizza b b qua

th y t i sao cõn b ng trong Hỡnh 1.16 là hi u qu , hóy ngh đ n cỏch di n gi i đ ng c u nh

là m t đ ng l i ớch biờn và đ ng cung nh là m t đ ng chi phớ biờn ng c u cho ta bi t

l i ớch biờn c a pizza ng cung cho ta bi t chi phớ biờn c a pizza Nờn khi đ ng c u và

đ ng cung c t nhau thỡ l i ớch biờn và chi phớ biờn b ng nhau

Nh ng đi u ki n này - l i ớch biờn b ng chi phớ biờn - l i chớnh là đi u ki n t o ra vi c s d ng cỏc ngu n l c hi u qu Nú đ a cỏc ngu n l c v n hành theo nh ng ho t đ ng đ t o ra giỏ tr

N u s n xuõt ớt h n 10.000 chi c m t ngày thỡ s thi u h t làm t ng giỏ, đi u này kớch thớch t ng

s n xu t N u s n xuõt nhi u h n 10.000 chi c m t ngày thỡ s d th a làm gi m giỏ, đi u này làm gi m s n xu t

Trong m t cõn b ng c nh tranh, cỏc ngu n l c đ c s d ng hi u qu đ s n xu t hang húa và

d ch v mà m i ng i đỏnh giỏ cao nh t Và khi th tr ng c nh tranh s d ng cỏc ngu n l c

Lượng

Th ng d tiờu dựng

Th ng d tiờu dựng

Chi phớ biờn

Ch ng 2

Co giãn c a c u

2.1 Khái ni m đ co giãn

Co giãn là khái ni m ph n ánh m c đ nh y c m c a m t bi u s này tr c s thay đ i

c a m t bi n s khác Co giãn c a c u theo giá là m t khái ni m ch s thay đ i bao nhiêu ph n

tr m c a l ng c u c a m t hàng hoá b t k tr c s thay đ i m t ph n tr m v giá c a chính nó

khi các y u t khác không đ i

Ký hi u EPDlà đ co giãn c a c u theo giá c a m t hàng hoá Khi đó:

EPD = (∆Q/Q)/(∆P/P) = (∆Q/∆P).(P/Q)

V n đ đây là giá P và l ng Q nào? t i đi m m i hay trung bình? kh c ph c v n đ này

ng i ta phân chia làm hai tr ng h p co giãn c a c u nh sau:

Nh n xét: đ co giãn c a c u đ i v i hàng hoá thông th ng luôn là s âm vì quan h P và Q là

quan h ngh ch: khi giá t ng lên thì l ng c u gi m xu ng và khi giá gi m xu ng thì l ng c u

t ng lên

2.2 C u co giãn và không co giãn

Hình 2.1 cho th y 3 đ ng c u ph kín t t c các tr ng h p có th có v s co giãn c a

c u Trong ph n hình v 2.1(a), l ng c u là c đ nh và không ph thu c vào giá N u l ng c u

không thay đ i khi giá thay đ i thì đ co giãn c a c u theo giá là luôn luôn b ng không và trong

tr ng h p này, c u đ c g i là hoàn toàn không co giãn

N u ph n tr m thay đ i c a l ng c u nh h n ph n tr m thay đ i c a giá thì đ l n c a đ co

giãn c a c u theo giá n m trong kho ng t 0 đ n 1 và ta g i là c u không co giãn N u ph n tr m

thay đ i c a l ng c u l n h n ph n tr m thay đ i c a giá thì giá tr tuy t đ i c a đ co giãn c a

c u l n h n 1 và ta g i là c u co giãn N m gi a hai tr ng h p trên là tr ng h p mà trong đó

ph n tr m thay đ i c a l ng c u v a đúng b ng ph n tr m thay đ i c a giá và đ co giãn c a

c u b ng 1, g i là c u co giãn đ n v ng c u trong hình 2.1(b) là m t ví d cho tr ng h p

N u l ng c u thay đ i vô cùng l n tr c s thay đ i c a giá thì đ l n c a đ co giãn

c a c u theo giá c ng là vô cùng l n và c u trong tr ng h p này đ c g i là c u hoàn toàn co giãn (Hình v 2.1(c))

Hình 2.1 C u co giãn và không co giãn

2 0 > EDP > -1 C u không co giãn

co giãn c a c u ph thu c vào ba y u t chính d i đây:

1- Các hàng hoá thay th

2- Ph n thu nh p chi tiêu cho hàng hoá

3- Kho ng th i gian t khi giá thay đ i

2.3.1 Các hàng hóa thay th

Kh n ng thay th càng m nh thì m c đ co giãn càng cao Ví d nhà có r t ít hàng hoá

có kh n ng thay th (khách s n hay nhà ngh ; nhà b n bè hay ng i thân; và đ ng ph ) Do đó,

c u v nhà là không co giãn Ng c l i, các kim lo i có nhi u hàng hoá có kh n ng thay th cao,

ví nh nh a và đi l i b ng xe h i có các hàng hoá thay th là đi l i b ng các ph ng ti n công

c ng nh xe buýt, t u đi n hay đi b cho nên c u v các m t hàng này là co giãn

Trong ngôn ng đ i th ng hàng ngày, chúng ta g i m t s hàng hoá, nh l ng th c và nhà là hàng hoá thi t y u và m t s hàng hoá khác, nh ngh ng i, gi i trí là hàng hoá xa x Các hàng hoá thi t y u là nh ng hàng hoá ít có kh n ng thay th chúng và chúng là nh ng th

c t y u b o đ m s c kho và h nh phúc c a chúng ta Cho nên nói chung chúng là nh ng hàng hoá có c u không co giãn Các hàng hoá xa x là nh ng hàng hoá th ng có nhi u hàng hoá thay

th , cho nên chúng th ng là nh ng hàng hoá có c u co giãn

M c đ thay th c a hai hàng hoá cho nhau c ng còn thuy thu c vào vi c chúng ta xác

đ nh chúng khác nhau đ n m c nào Ví d nh d u m không có m t hàng nào thay th r t g n nào, nh ng n u phân chia d u m thành các lo i khác nhau theo v trí đ a lý thì các lo i d u m khác nhau là nh ng hàng hoá thay th r t g n cho nhau D u m c a Saudi Arabian, m t lo i d u

đ c bi t, là m t hàng hoá thay th r t g n cho m t lo i d u đ c bi t khác vùng Alaskan North Slope N u là m t nhà c v n kinh t c a Saudi Arabian (hay nh m t nhà chi n l c kinh t c a

t ch c các n c xu t kh u d u m OPEC), b n s không ch chú ý đ n giá s t ng lên đ n thu n

c a giá c Th m chí lo i d u này c a Saudi Arabian có m t vài đ c tính duy nh t mà không lo i nào khác có đ c, thì các lo i d u m khác v n c d dàng thay th cho nó và h u h t nh ng

ng i mua s ph n ng v i giá c a nó m t cách t ng ng khi giá c a các lo i d u khác thay đ i

Do đó c u v d u c a Saudi Arabian là co giãn m nh

2.3.2 Ph n thu nh p chi tiêu cho hàng hóa

Khi các y u t khác không thay đ i, ph n thu nh p đ c chi tiêu cho m t hàng hoá nào đó càng l n thì c u v hàng hoá đó càng co giãn N u ch có m t ph n r t nh c a thu nh p đ c chi tiêu cho m t hàng hoá nào đó thì khi giá c c a hàng hoá này thay đ i s ch có tác đ ng r t nh

đ n t ng ngân sách c a ng i tiêu dùng Ng c l i, khi có s t ng lên r t ít c a giá c c a m t hàng hoá nào đó mà đòi h i ph i c n đ n ph n l n ngân sách chi tiêu c a ng i tiêu dùng thì làm cho ng i tiêu dùng ph i đánh giá l i nh ng chi tiêu c a mình

2.3.3 Kho ng th i gian t khi giá thay đ i

Kho ng th i gian xem xét càng dài thì c u càng co giãn Khi giá c thay đ i, ng i tiêu dùng

th ng v n ti p t c mua l ng hàng nh tr c trong m t kho ng th i gian n a Nh ng v i m t kho ng th i gian đ dài, h s chuy n sang mua nh ng hàng hoá thay th ch p nh n đ c và ít

t n kém h n Nh v y ti n trình thay th b t đ u xu t hi n L ng mua c a lo i hàng hoá mà b t

đ u tr lên đ t h n s d n d n gi m xu ng i u này có ngh a là, theo th i gian, ng i tiêu dùng

có th tìm đ c nh ng hàng hoá thay th có hi u qu h n cho nh ng hàng hoá mà giá c c a nó đang t ng lên Ng i tiêu dùng c ng có th tìm đ c các s d ng có hi u qu h n đ i v i hàng hoá mà giá c a nó đang gi m xu ng

STT Giá tr c a đ co

1 EDP < -1 Doanh thu (TR) t ng khi giá gi m và ng c l i

2 0>EDP > -1 Doanh thu (TR) gi m khi giá gi m và ng c l i

3 EDP = -1 Doanh thu (TR) không đ i khi giá thay đ i

2 5 Co giãn c a c u theo giá chéo

S l ng c a b t k hàng hoá nào mà ng i tiêu dùng d ki n mua ph thu c vào giá c

c a các hàng hoá thay th và b sung chúng ta đo l ng nh ng nh h ng này b ng vi c s d ng khái ni m co giãn chéo c a c u Co giãn chéo c a c u đo l ng s nh y c m c a c u đ i v i s thay đ i c a giá hàng thay th ho c b sung trong khi các y u t khác không thay đ i Bi u th c xác đ nh đ co giãn chéo c a c u là:

Y

X D

E là đ co giãn c a c u v hàng hóa X theo giá c a hàng hóa Y; %∆QXlà s thay

đ i tính theo ph n tr m v l ng c a hàng hóa X và %∆PY là s ph n tr m thay đ i v giá c a hàng hóa Y

s gia t ng c a giá than d n đ n s gia

t ng c a c u v d u nên đ co giãn chéo

c a c u v d u và giá than là s d ng

Khi giá c a xe h i - m t hàng hoá b

sung c a d u - t ng lên, thì c u v d u

gi m xu ng và đ ng c u d ch chuy n

sang trái t D0 đ n D2 Vì s gia t ng c a giá xe h i d n đ n s gi m xu ng c a c u v d u nên

đ co giãn chéo c a c u v d u và giá c a xe h i là m t s âm Do v y, các giá tr d ng c a đ

co giãn chéo c a c u cho bi t đó là hàng hoá thay th và các giá tr âm cho bi t đó là hàng hoá b sung

2.6 Co giãn c a c u theo thu nh p

Khi thu nh p t ng thì c u v m t m t hàng nào đó thay đ i nh th nào? Câu tr l i là tu thu c vào co giãn c a c u theo thu nh p v m t hàng y Co giãn c a c u theo thu nh p đo l ng

s nh y c m c a c u tr c s thay đ i c a thu nh p khi các y u t khác không đ i Bi u th c xác

đ nh đ co giãn c a c u theo thu nh p nh sau:

t ng co giãn âm

Co giãn c a c u theo thu nh p có th r i vào ba kh n ng sau:

1 L n h n 1 đ i v i hàng bình th ng và c u co giãn theo thu nh p

2 N m gi a 0 và 1 v i hàng bình th ng và c u không co giãn theo thu nh p

3 Nh h n không đ i v i hàng hoá th p c p

Hình 2.4 Co gi ãn c a c u theo thu nh p

Ngu n: Parkin và các tác gi , 2000

Hình 2.4 minh ho cho ba tr ng h p nói trên Ph n (a) c a hình v cho th y tr ng h p

đ co giãn c a c u theo thu nh p l n h n 1 Khi thu nh p t ng, l ng c u c ng t ng, nh ng l ng

c u t ng nhanh h n so v i thu nh p Ví d v các hàng hoá co giãn theo thu nh p là các m t hàng

xa x nh du l ch qu c t , đ trang s c và các tác ph m ngh thu t Nh ng c ng có r t nhi u các hàng hoá không thi t y u là các m t hàng co dãn theo thu nh p, ví nh d ch v c t tóc, làm đ u, hay k toán

Ph n (b) cho th y tr ng h p đ co giãn c a c u theo thu nh p n m trong kho ng t 0 đ n 1 i

v i tr ng h p này, l ng c u t ng lên khi thu nh p t ng, nh ng thu nh p t ng nhanh h n so v i

l ng c u Ví d , các hàng hoá nh l ng th c, qu n áo, đ dùng gia đình, t p chí là nh ng m t hàng thu c lo i này

Ph n (c) cho th y tr ng h p đ co giãn c a c u theo thu nh p nh h n không (âm) Trong

tr ng h p này, l ng c u t ng lên khi thu nh p t ng giai đo n đ u cho đ n khi nó đ t giá tr

c c đ i t i đi m m T đi m này tr đi, khi thu nh p ti p t c t ng lên thì l ng c u không ng ng

gi m xu ng co giãn c a c u là d ng nh ng nh h n 1 cho đ n m c thu nh p m Trên m c thu nh p m, đ co dãn c a c u theo thu nh p nh h n 0 Ví d cho tr ng h p này là các hàng hoá nh m t hàng khoai tây, g o, bánh m hay xe mô tô lo i nh , xe đ p Nh ng ng i tiêu dùng

có thu nh p th p mua h u h t các hàng hoá này T i các m c thu nh p th p, c u v các m t hàng

nh v y t ng lên khi thu nh p t ng Nh ng khi thu nh p t ng đ n m c l n h n m, nh ng ng i tiêu dùng thay vì mua nh ng m t hàng này, ho s mua nh ng hàng hoá khác Ví d , xe h i lo i

nh thay cho xe mô tô và xe đ p; rau, qu t i và th t, cá thay cho khoai tây, g o và bánh mì,

Co giãn âm theo thu

cau luong doi thay tram Phan

Ch ng 3

Co giãn c a cung

3.1 Co giãn cung

Tr c tiên chúng ta th y, gi s khi quy mô s n xu t c a ngành công nghi p ch t o máy

móc thi t b đ c m r ng thì nhu c u v thép s t ng lên Nh v y s có m t s thay đ i v c u

c a thép S thay đ i này s d n đ n s thay đ i v l ng cung m t hàng thép trên th tr ng

Xu t hi n s di chuy n d c theo đ ng cung v thép hình dung xem giá c và s l ng s

thay đ i nh th nào thì chúng ta c n ph i bi t l ng cung s ph n ng nh th nào đ i v i s

thay đ i c a giá c i u này có ngh a là, chúng ta c n ph i bi t s co giãn c a cung theo giá là

nh th nào (Pindyck, et al., 2001)

Co giãn c a cung ph n ánh s nh y c m c a l ng cung c a m t hàng hoá đ i v i s thay đ i

c a giá c c a nó Co giãn c a cung theo giá đ c ký hi u là E P S

co giãn c a cung theo giá đ c tính b ng t l gi a ph n tr m thay đ i c a l ng cung và

ph n tr m thay đ i c a giá Bi u th c xác đ nh là nh sau:

V n đ là giá P và l ng Q nào? là P và Q t i đi m m i hay là P và Q trung bình? gi i quy t

v n đ này, ng i ta phân ra làm hai tr ng h p c a co giãn c a cung là:

Nh n xét: co giãn c a cung luôn là s d ng vì quan h P và Q là thu n

Có hai tr ng h p co dãn c a cung theo giá Tr ng h p th nh t là l ng cung c đ nh, không

b thay đ i theo s thay đ i c a giá c ng cung là đ ng th ng đ ng Trong tr ng h p này,

đ co giãn c a cung theo giá b ng không S thay đ i c a giá không d n đ n s thay đ i v l ng

cung Cung hoàn toàn không co giãn Tr ng h p th hai là đ ng cung n m ngang t i m t m c

giá nh t đ nh N u giá n m d i m c giá đó thì không có m t đ n v hàng hoá nào đ c cung

c p, còn t i m c giá nói trên thì các nhà cung c p s n sàng cung c p b t k s l ng c u nào

Trong tr ng h p này, đ co giãn c a cung theo giá là không xác đ nh (b ng vô cùng) M t s

gi m xu ng r t nh c a giá c c ng làm cho l ng cung gi m t vô cùng l n xu ng b ng không

Cung trong tr ng h p này là cung hoàn toàn co giãn M c đ co giãn c a cung ph thu c vào

các y u t sau:

- Kh n ng thay th c a các y u t ngu n l c

- Kho ng th i gian cho quy t đ nh v cung

3.2 Kh n ng thay th c a các y u t đ u vào

Theo Parkin (2000), m t s lo i hàng hoá và d ch v đ c s n xu t ra t duy nh t m t

ho c r t ít các y u t đ u vào Các lo i hàng hoá và d ch v này có m c đ co giãn c a cung r t

th p, th m chí b ng không Trong khi các hàng hoá và d ch v khác l i c n nhi u h n các y u t

đ u vào thông th ng mà có th đ c s d ng cho r t nhi u m c đích khác nhau Nh ng hàng hoá nh v y th ng có m c đ co giãn c a cung cao

Ví d nh m t b c tranh c a ho s n i ti ng th gi i Van Gogh đ c s n xu t b ng duy nh t s c lao đ ng c a chính ông ch không th b ng c a ng i khác hay các ngu n l c khác Th c t ch

có duy nh t m t b c tranh m i lo i mà ông v , do đó đ ng cung c a b c tranh m i lo i là

đ ng th ng đ ng và đ co giãn c a đ ng cung là b ng không Ng c l i, đ i v i m t hàng g o thì l i có r t nhi u ng i tr ng lúa và bán g o, nên đ ng cung v g o g n nh n m ngang và

m c đ co giãn c a nó là vô cùng l n T ng t nh v y, khi m t m t hàng nào đó mà nhi u

qu c gia cung s n xuât nh đ ng, s a, th t bò thì m c đ co giãn c a cung theo giá là r t l n

Cung c a h u h t các hàng hoá và d ch v n m gi a hai hàng hoá nói trên L ng hàng hoá s n xu t có th t ng lên nh ng s ch làm cho chi phí s n xu t t ng mà thôi N u giá m c giá cao h n thì l ng cung s t ng lên Nh ng hàng hoá nh v y s có m c co giãn n m gi a 0 và vô cùng

3.3 Co giãn c a cung và kho ng th i gian ra quy t đ nh cung

nghiên c u nh h ng c a kho ng th i gian t khi giá c thay đ i, chúng ta c n phân

bi t ba kho ng th i gian v cung nh sau:

1 Cung hi n th i

2 Cung ng n h n

3 Cung dài h n

Cung hi n th i

Khi giá c c a hàng hoá t ng lên ho c gi m xu ng, đ ng cung hi n th i s th hi n thay

đ i ban đ u v l ng cung ng cung hi n th i cho th y s ph n ng t c thì c a l ng cung

đ i v i s thay đ i c a giá i v i m t vài m t hàng nh hoa qu và rau cung hi n th i hoàn toàn không co giãn - đ ng cung là đ ng th ng đ ng Các s l ng cung ph thu c vào các quy t đ nh v c c u cây tr ng đ u mùa v

i v i m t s lo i hàng hoá khác nh d ch v đi n tho i đ ng dài có cung hi n th i là co giãn Khi nhi u ng i đ ng th i th c hi n cu c g i thì s d n đ n c u đ t ng t t ng làm cung cácc dich

v có liên quan c a nhà cung c p t ng m nh nh ng giá không thay đ i

Cung ng n h n

đ ng cung ng n h n cho th y l ng cung ph n ng nh th nào đ i v i s thay đ i c a giá c trong đi u ki n ch có m t vài s đi u ch nh có th có v m t công ngh đ i v i quá trình

s n xu t đ c th c hi n Thông th ng s đi u ch nh đ u tiên đ c th c hi n là s đi u ch nh v

s l ng lao đ ng t ng s n l ng đ u ra trong ng n h n các hãng th ng b t các công nhân

th ng gi m gi làm vi c ho c sa th i b t ng i lao đ ng Th i gian qua đi, các hãng có th ti n hành thêm m t s đi u ch nh, có l đào t o cho s công nhân đ c tuy n d ng thêm, ho c mua thêm máy móc công c và thi t khác Ph n ng c a l ng cung trong ng n h n tr c s thay đ i

c a giá c không gi ng nh nh ng thay đ i hi n th i và nh ng thay đ i dài h n, nó không ch

đ n thu n là ph n ng v i s thay đ i c a giá c mà còn là m t chu i nh ng đi u ch nh

Cung dài h n

ng cung dài h n cho th y s nh y c m

c a l ng cung tr c s thay đ i c a giá c sau khi

t t c các ph ng án kh thi v m t công ngh đ

đi u ch nh l ng cung đã đ c s d ng Ví d đ i

v i r u vang, dài h n là kho ng th i gian c n thi t

đ m t v n nho l n và chín hoàn toàn - kho ng 15

n m i m t s tr ng h p khác, s đi u ch nh dài

h n xu t hi n ch sau khi nhà máy s n xu t m i

hoàn toàn đ c xây d ng xong và công nhân đ c

đào t o xong đ v n hành nhà máy đó - nói chung

quá trình này c n đ n vài n m

Ba đ ng cung

Hình 3.1 cho th y ba đ ng cung t ng ng

v i ba kho ng th i gian xem xét ây là nh ng đ ng cung trên th tr ng th gi i v m t hàng nho m t ngày c th mà có giá nho là 20 nghìn VN m t kg và t ng l ng nho cung c p là 3 tri u kg C ba đ ng cung đ u đi qua đi m có giá b ng 20 nghìn VN m t kg và l ng là 3 tri u kg nói trên ng cung hi n th i là đ ng hoàn toàn không co giãn và đ c bi u th b ng

đ ng MS th ng đ ng Theo th i gian l ng cung tr nên nh y c m h n đ i v i giá c nên đ c

bi u th b ng đ ng cung ng n h n SS Trong kho ng th i gian dài h n đ ng cung chuy n thành đ ng cung dài h n LS, là đ ng cung co giãn nh t trong ba đ ng cung nói trên

ng cung hiên th i MS cho th y l ng cung thay đ i nh th nào tr c s thay đ i c a giá c hi n t i ng cung hiên th i đây là hoàn toàn không co giãn ng cung ng n h n SS cho th y l ng cung thay đ i nh th nào tr c s thay đ i c a giá c sau khi đã ti n hành m t s

đi u ch nh v s n xu t ng cung dài h n LS cho th y l ng cung thay đ i nh th nào tr c

s thay đ i c a giá c khi nh ng đi u ch nh v m t công ngh đ i v i quá trình s n xu t đ c

th c hi n

ng cung hi n th i th ng đ ng là b i vì ngày c th nói trên không có s thay đ i v giá nho nên ng i nh ng ng i s n xu t c ng không thay đ i v s n l ng H thu ho ch đóng gói và chuyên ch s n ph m ra th tr ng v i s l ng có s n có và c đ nh ngày xem xét nói trên ng cung ng n h n d c lên b i vì các nhà s n xu t có th hành đ ng m t cách nhanh chóng đ thay đ i l ng cung cho phù h p v i s thay đ i c a giá c Ví d h có th ng ng ngay vi c thu ho ch và chuy n nho vào c t tr b o qu n n u giá c gi m xu ng đáng k Ho c h

có th s d ng thêm các lo i phân bón và c i thi n vi c t i tiêu đ t ng n ng su t trên nh ng

di n tích tr ng nho hi n có khi giá c t ng lên Trong dài h n, h có th tr ng thêm nho và t ng thêm l ng cung v nho, th m chí ngay c m c giá hi n th i (Parkin và các tác gi , 2000 và Pindyck và các tác gi , 2001)

3

2

1

Các tr ng h p co giãn c a cung theo giá

B ng d i đây t p h p các tr ng h p co giãn c a cung theo giá c a hàng hoá và d ch v :

Ch ng 4 ánh thu và s can thi p c a chính ph

4.1 Th ng d s n xu t và tiêu dùng

ph n kinh t h c vi mô c b n ta đã bi t đ ng c u mô t các cá nhân s s n sàng thanh toán bao nhiêu cho m i l ng hàng hóa, đ ng cung mô t các nhà s cung ng ch p nh n giá bao nhiêu cho m i l ng hàng hóa Trong hình 4-1(a) m t ng i tiêu dùng s s n sàng thanh toán 8$ cho m i đ n v trong 2 đ n v hàng hóa đó Nhà cung ng s n sàng bán 2 đ n v v i 2 $

m i đ n v

N u ng i tiêu dùng này tr ít h n m c anh ta s n sàng thanh toán thì anh ta đ c l i

h n Vì v y, kho ng cách gi a đ ng c u và giá anh ta tr là m t l i ích ròng đ i v i ng i tiêu dùng Các nhà kinh t g i l i ích ròng này là th ng d tiêu dùng – giá tr ng i tiêu dùng có đ c

n m trên đ ng cung và d i m c giá mà ng i ng i s n xu t nh n đ c Do đó, v i m c giá cân b ng (5$), th ng d s n xu t th hi n b ng di n tích tam giác phía d i

Cân b ng th tr ng đ a ra m t t h p các th ng d tiêu dùng và s n xu t l n nh t có th

đ c th y đ c đi u này, hãy gi s r ng vì lý do nào đó giá cân b ng là 6$ Ng i tiêu dùng

s ch c u có 4 đ n v hàng hoá này, và m t s ng i s n xu t không th bán h t s hàng h

mu n bán T h p th ng d tiêu dùng và s n xu t s gi m, nh ch ra trong hình 4-1(b) Tam giác

nh bên ph i th hi n th ng d tiêu dùng và s n xu t b m t đi Nói chung, s ch ch kh i cân

b ng c a giá làm gi m đi t h p các th ng d tiêu dùng và s n xu t ó là m t trong nh ng lý do

mà các nhà kinh t ng h th tr ng và t i sao chúng ta l i s d ng mô hình cung/c u Nó cho ta cho ta th y ý ngh a tr c giác tính u vi t c a th tr ng ch : B ng vi c cho phép trao đ i

th ng m i thì các th tr ng c c đ i hóa th ng d tiêu dùng và s n xu t

Hình 4- 1 Th ng d tiêu dùng và th ng d s n xu t

(a)

(b)

4.2 Phân tích ph m vi nh h ng c a thu và tr c p

Ta th y cân b ng th tr ng c c đ i hóa giá tr th ng d s n xu t và tiêu dùng B t c

m t h n ch th ng m i t nguy n nào đ u làm th tr ng m t cân b ng và giá tr này b gi m đi

và làm thay đ i s phân b th ng d s n xu t và th ng d tiêu dùng, trong đó có thu M i ng i không thích đóng thu Nh ng chính ph c n thu đ v n hành, và th tr ng c ng c n đ n chính

ph N u chính ph không có h th ng thu v n hành t t, thì nó không th đ a ra c u trúc th ch

c n thi t đ th tr ng v n hành theo mong mu n c a xã h i

Ai c ng mu n chuy n thu cho ai đó Không ai mu n đóng thu , và th ng xuyên có

nh ng cu c tranh cãi chính tr l n v vi c chính ph c n đánh thu ai và đánh thu cái gì V n đ

ai ch u gánh n ng c a thu là r t ph c t p và th ng gây tranh cãi đây ta nghiên c u tr ng

h p nh h ng c a thu đ i v i lo i thu tiêu th đ c bi t Thu tiêu th đ c bi t là lo i thu

đánh vào m t hàng hóa c th Kho n thu tiêu th đ c bi t có th đ c đánh vào ai, ng i tiêu dùng hay ng i bán hàng nh h ng c a thu trên m i đ n v hàng hóa có th đ c nghiên c u

b ng mô hình toán c a phân tích cung-c u

Tuy nhiên, m t ng i n p ti n thu không nh t thi t ph i là ng i ch u gánh n ng c a thu Ai ch u gánh n ng c a thu (hay còn g i là ph m vi nh h ng c a thu ) ph thu c vào ai

có kh n ng t t nh t thay đ i hành vi c a mình đ ph n ng l i v i thu co giãn và phân tích cung/c u d n ta tr l i câu h i “Ai s là ng i cu i cùng ch u gánh n ng c a thu ?” (hay “ âu là

ph m vi nh h ng c a thu ”) Câu tr l i là gánh n ng c a thu ph thu c vào đ co giãn t ng

đ i c a cung và c u t phân tích d i đây

Xét m t hàng hóa có mô hình cung c u:

c u là m t hàm ph thu c vào giá: QD = D(p)

cung là m t hàm ph thu c vào giá: QS = S(p)

T i cân b ng cung c u khi ch a đánh thu có: pD = pS; QD = QS

Gi s chính ph đánh m t m c thu t trên m i đ n v hàng hóa bán ra Khi đó chênh l ch gi a giá ng i mua ph i tr pD và giá ng i bán nh n đ c pSđúng b ng t d i d ng:

pD - pS = t (4.1)

hay v i nh ng thay đ i nh v giá ph i tho mãn:

dpD - dpS = dt (4.2) duy trì cân b ng th tr ng yêu c u:

dQD = dQSHay

Nhân c t và m u c a v ph i (4.5) v i P/Q và vì giá và l ng c a cung và c u t i cân b ng

S P

E E

S P E E

D P E E

D P E E

là ng i tr c ti p n p thu (ng i mua hay ng i bán), mà nó nó ph thu c vào đ co

giãn t ng đ i c a cung và c u

2 Co giãn t ng đ i c a c u kém h n cung thì ng i tiêu dùng ch u ph n thu l n h n

3 Co giãn t ng đ i c a c u l n h n cung thì ng i bán ch u ph n thu l n h n

4 N u c u không co giãn hoàn toàn thì ng i tiêu dùng hoàn toàn ch u gánh n ng c a

thu

5 N u c u co giãn hoàn toàn thì ng i bán hoàn toàn ch u gánh n ng c a thu

6 N u cung không co giãn hoàn toàn thì ng i bán hoàn toàn ch u gánh n ng c a thu

7 N u cung co giãn hoàn toàn thì ng i tiêu dùng hoàn toàn ch u gánh n ng c a thu

4.2.3 Phân tích phúc l i

Hình 4.2 cho phép phân tích phúc l i do nh h ng c a thu M c thu t trên m i đ n v hàng hóa t o ra m t kho ng cách theo tr c tung gi a đ ng c u và đ ng cung đúng b ng m c

ch n lêch gi a giá ng i mua thanh toán và giá ng i bán nh n đ c, và l ng giao dich gi m

xu ng Q** Ng i tiêu dùng m t đi m t l ng th ng d tiêu dùng b ng di n tích PDFEP*, trong

đó l ng b ng PDFHP* đ c chuy n cho chính ph là ph n ch u thu c a ng i tiêu dùng trong

t ng doanh thu thu Ng i s n xu t c ng dùng m t đi m t l ng th ng d s n xu t b ng di n tích P*EGPS, trong đó P*HGPS là ph n ch u thu c a ng i s n xu t trong t ng doanh thu thu (PDFGPS) L u ý l ng gi m giá tr t ng th ng d tiêu dùng và th ng d s n xu t l n h n giá tr

t ng doanh thu t thu b ng di n tích FEG Di n tích này th hi n “m t không” phúc l i xu t

hi n t các giao d ch l i ích l n nhau do thu gây ra Nói chung, đ l n c a t t c các di n tích khác nhau minh h a trong hình 4.2 còn ph thu c vào các đ co giãn có liên quan xác đ nh

S P E E

S P D P E E

E E

E b ng không, vì khi đó thu không làm

nh ng t i l ng hàng hoá th ng m i H n n a, m t không s r t nh khi D

p

E ho c S

p

không Ph ng trình (4.15) có th đ c s d ng đ đánh giá m t không trong b t k m t h

th ng thu ph c t p nào Thông tin đó cho ta nh n th c xem m t h th ng thu có th đ c thi t

k nh th nào đ c c ti u “gánh n ng quá m c” nói chung liên quan đ n vi c thu m t l ng doanh thu thu c n thi t L u ý, DW t l v i bình ph ng c a m c thu

Ví d , th tr ng ô tô M có đ ng c u QD =200.P−1,2 và đ ng cung QS=1,3.P v i giá P tính b ng nghìn $ và Q tính b ng tri u chi c Cân b ng th tr ng t i Q0 = 12,8 và P0 = 9,87 Ta

d dàng tính đ c D

p

E = -1,2 và ES p = 1 L ng chi tiêu ban đ u cho ô tô P0Q0 tính đ c x p x

126 t $ N u thu ô tô là 2,64 nghìn $ m i chi c thì l ng m t không do thu là:

DW = 0,5

2

87,9

64,2

1.2,1+ 126 = 2,46 t $ (4.16)

4.2.5 Chi phí giao d ch

Tuy th o lu n này là lý thuy t v ph m vi nh h ng c a thu , nh ng các mô hình liên quan t i kho ng cách gi a giá ng i mua và giá ng i bán có r t nhi u ng d ng khác nhau trong kinh t h c Có l quan tr ng nh t c a các chi phí đó liên quan t i vi c t o ra các giao d ch

th tr ng Trong m t s tr ng h p các chi phí này d ng hi n Ví d , h u h t các giao d ch v

b t đ ng s n liên quan t i ng i môi gi i th ba Ng i môi gi i đ t ra m t kho n phí làm d ch

v đ a ng i mua và ng i bán đ n v i nhau Các phí giao dich d ng hi n t ng t nh trong buôn bán c phi u, trái phi u, thuy n, máy bay và th c t là b t c th gì đ c xem là ch c ch n khi đ u giá Trong t t c nh ng tình hu ng nh v y ng i mua và ng i bán s n sàng thanh toán

m t m c phí d ng hi n cho ng i môi gi i hay ai đó t o đi u ki n cho giao d ch Trong các giao d ch khác chi phí có th l i d ng n Ví d , m i ng i c g ng đi mua xe ô tô c s m t nhi u th i gian và n l c đ c qu ng cáo và ki m tra ph ng ti n, và các ho t đ ng đó là r t cu c

là m t chi phí n đ t o ra giao d ch

đánh giá các chi phí giao d ch d a trên m i đ n v (nh trong các ví d v b t đ ng

s n, c phi u, trái phi u), thì vi c áp d ng chính xác nh trong vi c đánh thu c a chúng ta trên T góc đ ng i mua và ng i bán, thì có r t ít khác bi t gi a vi c t th hi n m c thu trên

m i đ n v hay phí giao d ch trên m i đ n v , vì phân tích nh h ng c a m c phí trên th tr ng

c ng gi ng nh v y Có ngh a, m c phí c ng đ c phân chia cho ng i mua và ng i bán ph thu c vào các đ co giãn c th có liên quan L ng giao d ch s nh h n so v i tr ng h p không có phí nh v y Tuy nhiên, vi c phân tích s khác đi n u chi phí giao d ch là chi phí c gói cho m i l n giao d ch Khi đó m i ng i s tìm cách gi m s l n giao d ch, ch s t n t i c a phí giao d ch không tác đ ng t i cân b ng cung-c u Ví d , chi phí ho t đ ng đ i v i siêu th ch y u

là chi phí giao d ch c gói đi vào mua hàng S t n t i m t chi phí nh v y không tác đ ng đáng

k đ n giá các m t hàng hay l ng hàng tiêu dùng (tr khi nó h p d n m i ng i t ng nhu c u

c a riêng h ) nh ng phí đó s làm m i ng i gi m s l n đi mua, và m i l n mua s l ng nhi u

h n đ tích tr trong nhà c a h so v i tr ng h p không m t kho n phí nh v y

R t nhi u nh n th c kinh t b t ngu n t vi c th a nh n r ng l i ích cu i cùng ph thu c vào thu

nh p c a các cá nhân và giá c mà h ph i đ i m t M t trong nh ng nh n th c quan tr ng nh t

trong s đó là nguyên lý đánh thu g p, nó minh h a tính u vi t c a thu đ n s c mua nói chung

c a m t ng i so v i thu đánh vào hàng hóa c th M t nh n th c có liên quan n a là tr c p thu nh p nói chung đ i v i ng i có thu nh p th p s làm t ng l i ích c a h nhi u h n so v i chi

m t l ng ti n t ng đ ng đ tr c p cho hàng hóa c th Tr c giác đ ng sau k t qu này b t ngu n tr c ti p t gi thuy t c c đ i hóa l i ích - thu hay tr c p thu nh p đ cá nhân t do quy t đ nh phân b thu nh p cu i cùng mà anh ta có M t khác, thu hay tr c p đ i v i hàng hóa

c th đ u làm gi m s c mua c a m t ng i và bóp méo các l a ch n c a h vì các giá nhân t o

đ c k t h p l i trong nh ng ki u nh v y Vì v y, thu hay tr c p thu nh p nói chung đ c a chu ng h n n u hi u qu là m t tiêu chu n trong chính sách xã h i

Hình 4.3: Nguyên lý đánh thu g p

Nguyên lý đánh thu g p khi áp d ng đ đánh thu đ c minh h a trong hình 4.3 Ban đ u, m t

ng i có thu nhâp I l a ch n tiêu dùng là b hàng hóa (x*1, x*2 ) Thu đánh vào hàng hóa 1 làm

t ng giá c a nó, và l a ch n c c đ i hóa l i ích s d ch chuy n t i b hàng hóa (x1, x2 ) Thu nh p thu là t.x1 (t là m c thu đánh vào hàng hóa 1) Cách khác, thu thu nh p làm d ch chuy n

đ ng gi i h n ngân sách vào phía trong t i I’ c ng có cùng l ng thu nh p thu đó Nh ng l i ích mang l i v i thu thu nh p (U2) l n h n l i ích mang l i v i thu đánh riêng vào hàng hóa 1 (U1) Nh v y, l i ích m t đi do thu thu nh p là nh h n T ng t , có th th y tính u vi t h n

ti u hóa chi phí vì v y d n t i gi m l ng hàng hoá th ng m i Khi các giao d ch liên quan t i

m t s ph ng di n (nh ch t l ng, r i ro, hay th i gian), thì thu hay chi phí giao d ch có th tác đ ng đ n m t s hay t t c các ph ng di n này, tùy thu c vào c s đ đánh giá chi phí đó

Ví d , thu đánh vào s l ng có th làm cho hãng nâng cao ch t l ng s n ph m, chi phí giao

d ch d a trên thông tin có th khuy n khích hãng s n xu t ít r i ro h n, tiêu chu n hóa hàng hóa

T ng t , chi phí m i giao d ch (đi đ n c a hàng) có th làm cho m i ng i đi mua ít h n nh ng giao d ch l n h n (và tích tr nhi u h n) Nh ng kh n ng thay th khác nhau nh v y rõ ràng còn ph thu c vào hoàn c nh c th c a các giao d ch

4.3 Chính sách ki m soát giá và thi u cung

Tuy nhiên, do m c đích đi u ti t đôi khi chính ph tìm cách ki m soát giá d i m c giá cân b ng th tr ng – còn g i là chính sách giá tr n M c dù thông qua nh ng chính sách nh v y

có th d a trên nh ng đ ng c t t đ p, nh ng vi c ki m soát giá ng n c n đáp ng cung dài h n

và t o ra m t không phúc l i cho c ng i tiêu dùng và ng i s n xu t

Nh hình 4.4 minh h a, ban đ u cân b ng th tr ng dài h n t i P1,Q1 (đi m E) Khi c u t ng lên

t D t i D’ làm cho giá t ng t i P2 trong ng n h n và khuy n khíchh các hãng m i nh p ngành

Gi s trong dà h n do nh p ngành giá th tr ng h xu ng cu i cùng đ t t i m c giá P3 N u

nh ng thay đ i giá đó là không mong mu n, v nguyên t c chính ph có th ng n chúng l i b ng cách đ t ra m t m c giá tr n P1 ép bu c theo lu t i u đó làm cho các hãng ti p t c cung m c ban đ u c a h (Q1), và ng i tiêu dùng mu n mua bây gi m t l ng Q4, nên có s thi u cung

P2

P3

P1

là di n tích P3CEP1; do h có th mua hàng hoá này v i m c giá th p h n so v i th tr ng không b ki m soát giá L i ích này là s chuy n giao thu n tuý c a ng i s n xu t t l ng

th ng d s n xu t khi không có ki m soát L ng ng i tiêu dùng đ c là l ng m t đi c a

ng i s n xu t M c dù chuy n giao này không th hi n s m t đi phúc l i chung, nh ng nó nh

h ng rõ ràng đ n ph c l i t ng đ i c a nh ng ng i tham gia th tr ng

Th hai, di n tích AE’C th hi n giá tr th ng d tiêu dùng t ng thêm đáng ra có đ c khi không ki m soát T ng t , di n tích CE’E th hi n giá tr th ng d s n xu t t ng thêm đáng ra

có đ c khi không có ki m soát T ng hai di n tích này (AE’E) th hi n t ng giá tr c a các giao

d ch l i ích l n nhau b ng n c n b i chính sách ki m soát giá c a chính ph Vì v y, đó là giá tr chi phí phúc l i thu n tuý c a chính sách này

4.3.2 Hành vi b t cân b ng

Phân tích phúc l i mô t trong hình 1.3 c ng còn cho th y m t s ki u hành vi có th x y

ra do h u qu c a chính sách ki m soát giá Gi s ng i cung ng b ng lòng v i m c đ u ra Q1

nh ng v i ng i có c u thì không vì h bu c ph i ch p nh n tình tr ng d c u H có đ ng c phát tín hi u ch a tho mãn c a mình t i nhà cung ng b ng cách đ a ra giá cao h n Vi c đ a ra giá nh v y không nh ng xúi gi c các nhà cung ng trong ngành bán hàng b t h p pháp v i

m cgiá cao h n so v i giá đ c phép,mà còn khuy n khích nh ng ng i nh p ngành m i tham gia buôn bán nh v y y là ki u hành đ ng d n t i vi c ph bi n các ch đen trong h u h t các

tr ng h p ki m soát giá Mô hình hóa các giao d ch buôn bán này r t khó vì hai lý do Th nh t, các giao d ch buôn bán này liên quan t i hành vi không ch p nh n giá vì giá c a m i cu c mua bán đ c m c c b i cá nhân h n là b i “th tr ng” Th hai, các giao d ch b t cân b ng th ng liên quan t i thông tin không hoàn h o

ôi khi chính ph th c thi chính sách h n ch s l ng hàng bán trên th tr ng, ch nh

h n h n ch s l ng hàng bán ô tô trên th tr ng đ ki m soát khí th i gây ô nhi m Ph m vi

nh h ng c a m t chính sách h n ch th ng m i t nguy n nh v y c ng gây ra m t không

gi ng nh vi c ki m soát giá hay đánh thu

Khi cung c u là các đ ng tuy n tính thì di n tích m t không là m t tam giác g i là tam giác m t không phúc l i Ví d , n u cho đ ng c u QD = 10 - P và đ ng cung QS = P – 2 thì cân

Trong các nghiên c u th ng s d ng các đ ng cung c u có đ co giãn không đ i, thì

m t không có th đ c tính x p x qua tam giam m t không phúc l i L y l i ví d v th tr ng ô

tô có đ ng c u QD =200.P−1,2 và đ ng cung QS=1,3.P v i giá P tính b ng nghìn $ và Q tính

b ng tri u chi c Cân b ng th tr ng t i Q* = 12,8 và P* = 9,87 Gi s chính sách chính ph bây gi là h n ch l ng bán ô tô 11 tri u chi c đ ki m soát khí th i gây ô nhi m

V i Q’ = 11 thì PD = (11/200)−0,83= 11,1, và PS = 11/1,3 = 8,46 Vì v y “tam giác” m t không phúc l i tính đ c là:

0,5.( PD-PS).(Q*-Q’) = 0,5.(11,1-8,46).(12,8-11) = 2,38 t $

4.4 Chính sách h n ch th ng m i

H n ch dòng hành hóa th ng m i qu c t có nh h ng t ng t nh nh ng gì chúng ta

v a bàn đ n v thu C n tr th ng m i t do có th làm gi m giao d ch l i ích l n nhau và gây

ra r t nhi u các chuy n giao gi a các bên khác nhau có liên quan M t l n n a mô hình cungvà

c u c nh tranh l i đ c s d ng đ nghiên c u nh ng nh h ng đó

Hình 4.5: M c a th ng m i qu c t làm t ng t ng phúc l i

4.4.1 L i ích t th ng m i qu c t

Hình 4.5 minh h a các đ ng cung c u trong n c c a m t hàng hóa c th , ch ng h n là

gi y khi không có th ng m i qu c t giá và l ng gi y cân b ng là P* và Q* Dù cho cân b ng này đã t n d ng h t t t c các giao d ch l i ích l n nhau c a các nhà s n xu t và tiêu dùng trong

n c, thì m c a th ng m i qu c t v n đ a ra nhi u l a ch n t ng thêm N u giá gi y th gi i

D d ch chuy n cân b ng t E0 t i E1làm t ng th ng d tiêu dùng lên r t l n b ng di n tích P*E0E1Pw M t ph n l i ích ph n ánh s chuy n giao t nhà s n xu t trong n c (di n tích P*E0APw), m t ph n th hi n rõ ràng phúc l i dành đ c (di n tích E0E1A) Ngu n l i ích tiêu dùng có đ c đây là rõ ràng vì ng i mua có đ c gi y v i giá th p h n so v i cung ng th

tr ng trong n c tr c đây Nh trong phân tích v thu , s m t không th ng d s n xu t gây ra

b i các đ u vào làm cho đ ng cung dài h n có đ d c đi lên Ch ng h n n u ngành gi y trong

xu t ch b i s ng i t ng đ i nh gánh ch u trong khi l i ích th ng d tiêu dùng có đ c t

th ng m i l i tr i ra cho r t nhi u ng i mua gi y, nên ng i s n xu t gi y có đ ng c m nh

h n r t nhi u nh m t ch c ch ng l i nh p kh u gi y so v i ng i tiêu dùng có th t ch c đ gi cho th ng m i t do K t qu là các bi n pháp b o h đ c thông qua

Hình 4.6: nh h ng c a thu nh p kh u

Trong l ch s , bi n pháp b o h quan tr ng nh t đ c s d ng là bi u thu quan, m t lo i thu đánh vào hàng nh p kh u nh h ng c a lo i thu nh p kh u nh v y đ c minh h a trong hình 4.6 Cân b ng t do th ng m i ban đ u t i đi m E1 ánh m c thu nh p kh u T trên m i

đ n v vào gi y đ i v i ng i mua trong n c làm t ng giá lên PW + T = PR Vi c t ng giá này làm cho l ng c u gi m t Q1 xu ng Q3, trong khi s n xu t trong n c m r ng t Q2 lên Q4

T ng l ng gi y nh p kh u gi m t Q1-Q2 xu ng Q3-Q4 Do m i đôi gi y nh p kh u đ u ph i đóng thu , nên t ng doanh thu thu cho b i di n tích BE2DC b ng t.(Q3-Q4)

Áp thu nh p kh u gi y t o ra r t nhi u nh h ng phúc l i khác nhau T ng th ng d tiêu dùng gi m đi b ng di n tích PRE2E1Pw M t ph n trong s đó chuy n sang doanh thu thu và

B

m t ph n chuy n thành th ng d s n xu t trong n c (PRBAPw) Hai tam giác còn l i là BCA và

E2E1D th hi n nh ng m t không th ng d tiêu dùng không chuy n sang đ c cho ai; nh ng di n tích này là m t không phúc l i do thu nh p kh u, t ng t nh gánh n ng ph i ch u thêm nh

b t c lo i thu nào T t c các di n tích này có th đo đ c n u s n có c l ng th c nghi m

c a các đ giãn cung c u trong n c đ i v i lo i hàng hóa nh p kh u nh trình bày d i đây

PRBAPw), và khi đó d n đ n “chi phí “ do thu nh p kh u l n h n giá tr l i ích c a s n xu t trong n c có đ c do thu này

Tóm l i, thu nh p kh u gây ra 3 tác đ ng c b n sau:

- i v i các nhà s n xu t trong n c , s n xu t c a h s đ c m r ng d i s b o tr v giá c a thu nh p kh u

- i v i ng i tiêu dùng h ay ng i s n xu t trong n c , h ph i đ i m t v i giá c cao

h n và tiêu dùng suy gi m, tính c nh tranh c a hàng hóa y u đi

đ p m t ph n thi t h i cho tiêu dùng trong n c Còn quota l i dành kho n l i nhu n do chênh

l nh giá cho các nhà nh p kh u may m n có đ c gi y phép nh p kh u

Trong hình 1.5 quota làm h n ch l ng nh p kh u xu ng còn Q3-Q4 có nh h ng t ng

t nh đã trình bày v thu nh p kh u: giá th tr ng t ng lên PR ; m t ph n th ng d tiêu dùng