Bài 9: Nhật Bản

1/ Vị trí- Nhật Bản nằm ở phía Đông của châu Á, phía Tây của Thái Bình Dương và nằm trên vành đai núi lửa Thái Bình Dương.. - Những quốc gia và lãnh thổ lân cận ở vùng biển Nhật Bản là N

QUỐC KỲ QUỐC HUY

KHẨU HIỆU : Hòa Bình và Tiến Bộ

NGÔN NGỮ: Tiếng Nhật

CHÍNH PHỦ: Quân Chủ Lập Hiến

QUỐC CA: Kimigayo

1/ Vị trí

- Nhật Bản nằm ở phía Đông của châu Á, phía Tây của Thái Bình Dương và nằm trên vành đai núi lửa Thái Bình Dương.

- Những quốc gia và lãnh thổ lân cận ở vùng biển Nhật Bản là Nga, Bắc Triều Tiên, Hàn Quốc; ở vùng biển Đông Hải là Trung Quốc, Đài Loan; đi xa hơn về phía Nam là Philippines và quần đảo Bắc Mariana.

- Vì là một đảo quốc, nên xung quanh Nhật Bản toàn là biển Nhật Bản không tiếp giáp quốc gia hãy lãnh thổ nào trên đất liền Tuy nhiên, bán đảo Triều Tiên và

bán đảo Sakhalin (Nhật Bản gọi là Karafuto) chỉ cách

các đảo chính của Nhật Bản vài chục km.

• Xét theo kinh độ và vĩ độ, các điểm cực của Nhật Bản như sau:

- Điểm cực Đông: 24 độ 16 phút 59 giây Bắc,

CÁC ĐẢO VÀ QUẦN ĐẢO:

- Nhật Bản bao gồm khoảng 6800 đảo lớn nhỏ trong đó có nhiều đảo không người trải dài dọc biển Thái Bình Dương của Châu Á.

- Các đảo có diện tích lớn nhất (xếp từ lớn đến bé) là: Honshu

(Bản Châu) chiếm khoảng 61% tổng diện tích, Hokkaido (Bắc Hải Đạo), Kyushu (Cửu Châu) và Shikoku (Tứ Quốc)

- Các đảo Nhật Bản là một phần của dải núi ngầm trải dài từ

Đông Nam Á tới Alaska.

- Đất đai của Nhật Bản là một dãy hải đảo trải theo hình vòng

cung bên cạnh phía Đông của lục địa châu Á,dài 3.800 km.

2/ ĐỊA HÌNH

Các đảo và quần đảo của Nhật Bản

- Thực tế thì đối với người Nhật họ thường không tính 4 hòn đảo này khi nói đến đảo Khi nói đến đảo, họ

thường nói đến những hòn đảo nhỏ hơn rải rác xung

- Ngoài ra,còn có thể kể đến đảo Sado, nằm ở khu vực bắc trung bộ của đảo Honshu trên biển Nhật Bản Diện tích của đảo này là 857 km2 và chu vi của

nó là khoảng 217 km.

ĐỒI NÚI

- Địa hình chủ yếu là đồi núi và núi lửa (chiếm khoảng 80% tổng diện tích tự nhiên cả nước).

70% Trong các dãy núi lớn, nổi tiếng nhất là 3 dãy núi thuộc

Alps Nhật Bản.

- Các dãy núi phần nhiều là từ đáy biển đội lên và có hình cánh cung.

- Núi cao trên 3000m ở Nhật Bản có đến hơn một chục ngọn Trên dãy Alps Nhật Bản tập trung khá nhiều đỉnh có độ cao trên 2500m.

Ba dãy núi thuộc dãy Alps Nhật Bản

và các núi cao trên 2500m ở Nhật Bản

Tại Nhật, một số núi có nguồn gốc từ núi lửa.

Có khoảng 80 núi lửa hoạt động Người ta nói rằng 10% của 800 núi nửa hoạt động trên thế giới tập trung tại Nhật Bản.Tại Nhật có

7 vành đai núi lửa chạy dọc từ bắc chí nam, trong đó có vài núi lửa đang hoạt động Núi nổi tiếng nhất và cao nhất là núi Phú Sĩ

VÀNH ĐAI LỬA THÁI BÌNH DƯƠNG

VỊ TRÍ: Bên bờ biển Đông, phía Nam đảo Benzhou, cách Tokyo 80 dặm

về phía Đông, thuộc địa phận 2 huyện Jinggang và Sangli

ĐỘ CAO ĐỈNH NÚI: 3776 mét

DIỆN TÍCH: 90,76 km2

ĐƯỜNG KÍNH MIỆNG NÚI: khoảng 700 mét

ĐƯỜNG KÍNH CHÂN NÚI: gần 40 km

ĐỘ SÂU: khoảng 220 mét

- So với đỉnh Everest cao 8.848 mét thì núi Phú Sĩ không thấm vào đâu nhưng nó trở thành cảnh quan đại diện cho Nhật Bản bởi hình dáng

tuyệt đẹp với hình nón gần như cân tuyệt đối trải dài tới mặt đất

- Trong quan niệm của người Nhật, núi Phú Sĩ tượng trưng cho sự tốt lành Ngọn núi uy nghi, tượng trưng cho tinh thần kiên cường, bất

khuất của người dân Nhật Bản Họ miêu tả núi Phú Sĩ “như chiếc quạt bằng ngọc treo ngược trên bầu trời biển Đông, tuyết trắng trên núi

phản chiếu ánh sáng rực rỡ của mặt trời”

- Ở phía bắc chân núi Phú Sĩ có 5 hồ nước trong vắt, giống như những viên ngọc khảm vào thân núi Đó là các hồ Bản Tây, Tịnh Tiến, Tây,

Cửa Sông và Sơn Trung

- Về phía nam núi Phú Sĩ có một vùng đồng bằng rộng lớn, có hai thác nước nổi tiếng là thác Bạch Hề và Âm Chỉ

- Hình dáng cân đối tuyệt vời của núi Phú Sĩ đã đi vào rất nhiều văn, thơ

Có rất nhiều họa sĩ nổi tiếng thử sức bằng việc vẽ tranh núi Phú Sĩ

Trong số đó nổi tiếng nhất là bức Phú Sĩ ba mươi sáu cảnh (Fugaku Sanju-rokkei) của họa sĩ Katsushika Hokusai (1603-1867) thời Edo

Một số hình ảnh của núi Phú Sĩ

Phú Sĩ

ba mươi sáu cảnh

của Katsushika Hokusai

Bức tranh vẽ phong cảnh quanh

núi Phú Sĩ

- Núi Phú Sĩ đã phun nham thạch hàng trăm lần Từ năm 781 đến nay, núi Phú Sĩ đã phun 18 lần Lần phun gần nhất là năm 1707, tro bụi bay đến bám đầy nóc nhà ngoại thành Tokyo Sau lần

phun lửa đó, núi Phú Sĩ đi vào giấc ngủ cho đến nay

- Tuy nhiên không thể nói chắc chắn 100% rằng núi Phú Sĩ không phun trở lại

- Các nhà khoa học Nhật Bản dùng kỹ thuật và thiết bị hiện đại

nhất để thăm dò, nghiên cứu núi Phú Sĩ

- Họ thấy rằng, hằng năm, ngọn núi này có 10 lần động đất và

phun lửa nhỏ, nằm sâu trong lòng đất, không có phun lửa ra khỏi mặt đất, nhưng ở nhiều cho trên thân núi vẫn thường phun hơi nóng từ bên trong ra ngoài

- Dấu hiệu này chứng tỏ núi Phú Sĩ có thể phun lửa trở lại bất cứ lúc nào, để tỏ rõ “uy quyền thần thánh” của nó

* Đi kèm với núi lửa là khoảng

2800 suối nước nóng tại Nhật

Bản đồ phân bố các suối nước nóng ở Nhật

BỒN ĐỊA VÀ CAO NGUYÊN

Nhật Bản có trên 60 bồn địa- những vùng đất trũng giữa các núi,khoảng gần 40 cao nguyên và cụm cao nguyên (những cao nguyên liền kề nhau).Giữa các núi có những bồn địa nhỏ, các cao nguyên và cụm cao nguyên

BÌNH NGUYÊN

Nhật Bản có gần 60 bình nguyên nằm

ở ven biển (đồng bằng ven biển), nơi

có sông đổ ra Tổng diện tích các bình

nguyên bằng khoảng 20% diện tích cả

- Nhật Bản có số lượng sông suối nhiều, nhưng độ dài của sông không lớn.

- Dòng sông dài nhất Nhật Bản là sông Shinano bắt nguồn từ

vùng phía đông tỉnh Nagano chảy qua vùng trung tâm tỉnh

Nigata rồi đổ ra biển Nhật Bản tại thị xã Niigata

- Sông Shinano dài 367 km không thấm gì so với các dòng sông nổi tiếng trên thế giới Tuy nhiên sông này lại tương đối dài nếu

so với qui mô của nước Nhật.

- Vì Nhật Bản là một quốc gia toàn núi cho nên các dòng sông thường chảy xiết trong đó có sông dài thứ hai, sông Tone chảy qua đồng bằng Kanto và sông dài thứ 3, sông Ishikari của

Hokkaido.

SÔNG HỒ

Sông Shinano

Sông IshikariSông Tone

- Rất khó có thể nói chính xác có bao nhiêu hồ nhưng nếu là hồ

- Hồ rộng nhất là hồ Biwa (Tì bà hồ) Hồ Biwa là một trong những

hồ nước trong cổ nhất trên thế giới

- Người ta tin rằng hồ này có từ khoảng 500 vạn năm trước Do

sự biến đổi địa tầng, hồ bị dịch chuyển từ địa phận tỉnh Mie ngày nay theo hướng bắc tới tỉnh Shiga và đạt được vị trí như hiện

nay là vảo khoảng 120 vạn năm về trước

- Diện tích hồ là 673 ki lô mét vuông, nhỏ hơn nhiều so với các hồ nước trong khác trên thế giới như hồ Lớn (82.360 ki lô mét

vuông), hồ Huron (59.570 ki lô mét vuông)

Vị trí hồ Tì Bà (Biwa)

BIỂN VÀ BỜ BIỂN

- Trên biển, Nhật Bản có vùng đặc quyền kinh tế với đường viền danh nghĩa cách bờ biển 200 hải lý, song trên thực tế ở các vùng biển Nhật Bản và biển Đông Hải thì phạm vi hẹp hơn nhiều do đây là các biển chung

- Tương tự, vùng lãnh hải của Nhật Bản không phải hoàn toàn có đường viền cách bờ biển 12 hải lý Đường bờ biển của Nhật Bản có tổng

chiều dài là 33.889 km

- Nhật Bản có bờ biển dài với nhiều loại địa hình

Bờ biển Sanriku, Shima, Wakasa, Seto Naikai, Tây Kyushu nhiều chỗ

ăn sâu vào đất liền và có nhiều cửa sông Trong khi đó bờ biển

Hokkaido, Shimokitahonto, Kashimanada, Enshunada, và bờ biển NhậtBản lại ít thay đổi, có nhiều bãi cát và cồn cát

 Sự phức tạp trong việc hình thành bờ biển làm cho phong cảnh trở nên đẹp một cách hùng vĩ từ vùng này tới vùng khác

Bờ biển Hokkaido

Bờ biển Kashimanada

Bờ biển Sanriku

Bờ biển Wakasa

Xung quanh Nhật Bản là một loạt các biển thông nhau:

+ Phía Đông và phía Nam là Thái Bình Dương

+ Phía Tây Bắc là biển Nhật Bản + Phía Tây là biển Đông Hải.

+ Phía Đông Bắc là biển Okhotsk.

+ Vùng biển xung quanh các quần đảo Izu, Ogasawara, Nansei của Nhật Bản chính là biển Philippines.

+ Vùng biển nằm giữa Honshu và Shikoku gọi là biển Seito Naikai.

+ Mùa thu từ tháng Chín tới tháng Mười Một, lá phong đỏ thắm

từ bắc xuống nam

+ Mùa đông từ tháng Mười Hai tới tháng Hai, tuyết trắng tinh khôi.

- Vào mùa đông phần biển Nhật Bản có nhiều tuyết rơi cũng là

một đặc điểm của khí hậu Nhật Bản.

Mùa Xuân Mùa Hạ

Vậy mùa nào là mùa đẹp nhất ở Nhật?

- Như Sei Shonagon, một tác giả nữ thế kỉ thứ 10 đã viết, mỗi mùa có cái thú riêng của nó.

Bà viết "Bình minh đẹp nhất trong mùa xuân, đêm đẹp nhất trong mùa hạ, hoàng hôn đẹp nhất trong mùa thu

và buổi sớm ban mai đẹp nhất trong mùa đông."

- Mặc dầu vậy, phần lớn người Nhật nói rằng mùa đẹp nhất là mùa xuân và mùa thu Đặc biệt là đầu tháng

Năm khi cây lá xanh tươi và khoảng từ cuối tháng Chín tới giữa tháng 11 mùa lá đỏ Họ thích những khoảng

thời gian này vì thời tiết ổn định, lý tưởng cho việc đi

du lịch.

- Do địa thế và lãnh thổ trải dài 25 độ vĩ tuyến, khí hậu của Nhật Bản

cũng phức tạp:

+ Vùng Hokkaido và các cao nguyên có khí hậu á hàn đới

+ Các quần đảo ở phương Nam có khí hậu cận nhiệt đới

+ Các nơi khác có khí hậu ôn đới

- Mùa đông, áp cao lục địa từ Siberi thổi tới khiến cho nhiệt độ không khí xuống thấp; vùng Thái Bình Dương có hiện tượng foehn - gió khô và mạnh

- Mùa hè, đôi khi nhiệt độ lên đến trên 30oC, các khu vực đô thị có thể lên đến gần 40oC Không khí mùa hè ở các bồn địa nóng và ẩm

Vùng ven Thái Bình Dương hàng năm chịu một số cơn bão lớn

 Mùa hè và mùa đông tại Nhật Bản là hai thái cực ( nhiệt độ có thể

chênh nhau trên 30oC) trong khi mùa xuân và mùa thu có thời tiết

tương đối dịu hơn, với ít mưa và các ngày quang đãng

Nhiệt độ nóng nhất đo được ở Nhật Bản là 40,9oC - đo được vào

16 tháng 8, 2007

Sự phân bố các dòng biển nóng và lạnh, các loại gió mùa ở Nhật

- Mùa mưa chính bắt đầu từ đầu tháng 5 tại Okinawa; trên phần lớn đảo Honshu, mùa mưa bắt đầu từ trước giữa tháng 6 và kéo dài 6 tuần Vào cuối hè và đầu thu, các cơn bão thường mang theo mưa nặng.

- Nhật Bản là quê hương của chín loại sinh thái rừng, phản ánh khí hậu và địa lý của các hòn đảo

Nó trải dài từ những rừng mưa nhiệt đới trên quần đảo Ryukyu

và Bonin tới các rừng hỗn hợp và rừng ôn đới lá rụng trên các vùng khí hậu ôn hòa của các đảo chính, tới rừng ôn đới lá kim vào mùa đông lạnh trên các phần phía Bắc các đảo

4/ TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN

- Nhật Bản là quốc gia có rất ít tài nguyên thiên nhiên

- Trên các đảo Hokkaido và Kyushu có các mỏ than và kỹ nghệ khai mỏ lên tới cực điểm vào năm 1941, ngày nay hầu như các hầm mỏ này không hoạt động

- Tất cả khoáng sản khác, kể cả dầu thô, đều phải nhập cảng từ nước ngoài.

- Tại Nhật Bản, cây rừng cũng là một nguồn tài nguyên Gỗ được dùng cho kỹ nghệ xây nhà và làm giấy nhưng việc sản xuất nội địa đã giảm hẳn vì Nhật Bản ưa nhập cảng loại gỗ rẻ tiền hơn từ các quốc gia nhiệt đới thuộc vùng Đông Nam Á.

- Một tài nguyên khác của Nhật Bản là cá biển Nhật Bản có các hạm đội tàu đánh cá rất lớn, hoạt động trong các hải phận quốc

tế

- Ngoài than đá (trữ lượng không nhiều) và đồng, các khoáng sản khác có trữ lượng không đáng kể

BẢN ĐỒ PHÂN BỐ CÁC LOẠI KHOÁNG SẢN Ở NHẬT

Nhật Bản có hệ thống các lòai thực vật và động vật rất đa dạng và phongphú trải dài từ Bắc xuống Nam.

Thực vật và động vật tại Nhật Bản qua nhiều thế kỷ đã bị ảnh hưởng do

sự du nhập từ các quốc gia khác Trong thời kỳ Minh Trị (1858-1912),

đã có từ 200 tới 500 loại cây được đưa vào Nhật Bản, phần lớn từ châu

Âu rồi về sau này từ Hoa Kỳ

Nhật Bản vào thời cổ xưa đã được nối với châu Á nhờ thế đã có các thúvật di cư từ Triều Tiên và Trung Hoa qua

Nhật Bản có các loại thú đặc biệt,

chẳng hạn như loài gấu nâu của

đảo Hokkaido cao tới 2 mét và nặng

400 kilôgam và loài gấu nâu châu Á

nhỏ hơn,cao tới 1,4 mét và nặng 200

kilôgam.Một giống thú đặc biệt khác là

loài khỉ cỡ trung bình,cao khoảng 60

phân và có đuôi ngắn, thường thấy

trên các đảo Honshu, Shikoku và

Kyushu Những con khỉ Nhật Bản đang ngâm mình

trong một suối nước nóng để tránh rét

Tuy nhiên, do sự phát triển đô thị, do các loại kĩ nghệ và việc bành

trướng du lịch, môi trường sống của một số sinh vật đã bị ảnh hưởng xấu:

+ Loại hạc rất đẹp của hòn đảo Hokkaido đã từng làm đề tài cho các bức danh họa nhiều thế kỷ trước, nay đã bị tuyệt chủng

+ Sự ô nhiễm các dòng sông đã làm chết đi các loại cá chép và cá hồi + Loại gấu màu nâu cũng biến đi dần

+ Loại khỉ macaca chỉ còn thấy tại khu vực Nagano

+ Các khu giải trí dưới mặt nước cũng làm hư hỏng các vùng biển san

hô thiên nhiên

Để bảo vệ môi trường thiên nhiên, Nhật Bản có 28 công viên quốc gia

và 55 công viên bán công

Các công viên quốc gia được quản trị trực tiếp và các công viên bán

công được cai quản gián tiếp bởi Cơ quan Môi trường thuộc Văn phòng Thủ tướng

Miền phía bắc đảo Honshu và đảo Hokkaido là hai nơi thưa dân, nên có nhiều công viên quốc gia lớn

Công viên lớn nhất là Công

Viên Quốc gia Nội Hải (Seto

Naikai Kokuritsu Koen) trải

dài 400km từ đông sang tây,

nơi rộng nhất 70km và bao

gồm hơn 1000 đảo nhỏ

=>

II/ DÂN CƯ:

Dân số: 127,7 triệu ngừơi (năm 2005), chiếm 2% dân số thế giới Dân số Nhật cao thứ 10 trên thế gíơi.

- Tốc độ gia tăng dân số tự nhiên thấp và đang giảm dần.

=> kết cấu dân cư: dân số già.

* Từ 15.000 năm trước công nguyên, ở Nhật Bản đã có con người sinh sống

- Tỷ lệ tăng 0,7% trong vòng 5 năm (trung bình 0,1% một năm) là thấp nhất kể từ sau thế chiến thứ 2

- Mật độ dân số ở Nhật là 343 người/km2, đứng thứ 4 thế giới sau Bangladesh, Hàn Quốc và Hà Lan

- Nếu tính theo tỷ lệ gia tăng dân số trong 5 năm thì giai đoạn 1945-1950

là cao nhất với tỷ lệ 15,3% với phong trào sinh con lần thứ nhất (baby boom) Sau đó tỷ lệ gia tăng giảm dần, đến phong trào sinh con lần thứ hai (giai đoạn 1970-1975) tỷ lệ gia tăng lại tăng lên đến 7,0% và sau đó giảm dần theo thời gian

- Năm 2005, lần đầu tiên tỷ lệ gia tăng dân số của Nhật bị âm cả tỷ lệ gia tăng tự nhiên lẫn tỷ lệ gia tăng cơ giới

Con số người qua đời tại quốc gia này nhiều hơn số trẻ em sinh ra là 10.000 Tỷ lệ gia tăng cơ giới cũng bị âm và dân số giảm 19.000 người,

từ 127,776 triệu người năm 2004 xuống 127,757 triệu người năm 2005

- Trong 8 nước thuộc G8, tỷ lệ gia tăng dân số của Nhật trong 5 năm vẫn cao hơn Đức (0,4%) và Nga(-2,3%) và bằng Ý Cao nhất là Canada

(5,1%) và tiếp đến là Mỹ (4,9%)

Biểu đồ sự biến động dân số Nhật

* Highest estimate: khả năng cao nhất

* Medium estimate: khả năng trung bình

* Lowest estimate: khả năng thấp nhất

* Actual figures: tính toán thực tế

* Estimated figures: ước lượng

1950 1970 1997 2005 (d ự báo) 2025

Sự biến động về cơ cấu dân số theo độ tuổi

* Actual: thực tế

* Projected: dự đoán

BIỂU ĐỒ SỰ BIẾN ĐỘNG CƠ CẤU DÂN SỐ THEO ĐỘ TUỔI

So sánh tháp dân số Nhật từ 1950 đến 2006 rồi dự báo đến 2005, phản ánh sự gia tăng nhanh chóng của tỉ lệ người già

- Vùng Tokyo, bao gồm thủ đô Tokyo và một vài quận xung quanh

là trung tâm thủ phủ lớn nhất thế giới với khoảng 30 triệu người sinh sống.

- Theo kết quả điều tra quốc dân tháng 10 năm 2005, trên toàn

nước Nhật có 10 tỉnh thành có dân số trên 3 triệu người, đó là:

- Ngoài ra có 10 tỉnh thành có dân số từ 2 đến 3 triệu dân, 20 tỉnh thành có dân số từ 1 đến 2 triệu dân và 7 tỉnh còn lại có dân số dưới 1 triệu dân

- Thấp nhất là tỉnh Tottori với 610 nghìn dân.