Pháp luật Việt Nam về xã hội dân sự

1 Ch ngă1: NH NGăV Nă ăCHUNGăV ăXĩăH IăDÂNăS ăVĨă PHÁPăLU TăV ăXĩăH IăDÂNăS .... Kháiăquátăchungăv ăxãăh iădânăs ăVi tăNamError!. Phápălu tăv ăxãăh iădânăs ăc aăm tăs ăqu căgiaătrênăth

I H C QU C GIA HÀ N I

KHOA LU T

HĨăHUY N MY

PH¸P LUËT VIÖT NAM VÒ X· HéI D¢N Sù

LU NăV NăTH CăS ăLU T H C

I H C QU C GIA HÀ N I

KHOA LU T

HĨăHUY N MY

PH¸P LUËT VIÖT NAM VÒ X· HéI D¢N Sù

Ch uyênăngành:ăLu t Hi năPháp - HànhăChính

Mãăs : 60 38 01 02

LU NăV NăTH CăS ăLU T H C

Ng iăh ng d n khoa h c: TS TR NăNHOăTHÌN

HĨăN I - 2016

M CăL C

Trang Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

M ă U 1

Ch ngă1: NH NGăV Nă ăCHUNGăV ăXĩăH IăDÂNăS ăVĨă

PHÁPăLU TăV ăXĩăH IăDÂNăS 5

1.1 V ăthu tăng ăxãăh iădânăs 5

1.2 Kháiăquátăchungăv ăxãăh iădânăs ăVi tăNamError! Bookmark not defined

1.2.1 Nh ng đ c tr ng c b n c a xư h i dân s Vi t NamError! Bookmark not defined.

1.2.2 Nh ng y u t chi ph i đ n s hình thành và phát tri n xư h i

dân s t i Vi t Nam Error! Bookmark not defined

1.3 Phápălu tăv ăxãăh iădânăs ăc aăm tăs ăqu căgiaătrênăth ăgi iError! Bookmar

1.3.1 Pháp lu t v xư h i dân s c a Th y i nError! Bookmark not defined

1.3.2 Pháp lu t v xư h i dân s c a C ng hòa PhápError! Bookmark not defined

1.3.3 Pháp lu t v xư h i dân s c a C ng hòa Liên bang cError! Bookmark not def

1.3.4 Pháp lu t v xư h i dân s c a Thái LanError! Bookmark not defined

1.3.5 Pháp lu t v xư h i dân s c a Trung Qu cError! Bookmark not defined

K tălu năch ngă1 Error! Bookmark not defined

Ch ngă 2: TH Că TR NGă PHÁPă LU Tă V ă Xĩă H Iă DÂNă S ă

T IăVI TăNAM Error! Bookmark not defined

2.1 T ăt ngăv ăxãăh iădânăs ătr căCáchăm ngăthángăTámError! Bookmark no

2.1.1 T t ng v xư h i dân s c a Nguy n An Ninh (1900 – 1943)

và Phan V n Tr ng (1876 – 1933) Error! Bookmark not defined

2.1.2 T t ng v xư h i dân s c a Vi t Nam qu c dân ng (1927-1930)Error! Bookmar

2.1.3 T t ng v xư h i dân s c a Phan Chu Trinh (1872-1926)Error! Bookmark n 2.2 Phápălu tăVi tăNamăv ăxãăh iădânăs ăgiaiăđo năt ă1946ăđ nă

tr căn mă1992 Error! Bookmark not defined

2.2.1 Pháp lu t Vi t Nam v xư h i dân s qua các b n Hi n phápError! Bookmark n

2.2.2 Pháp lu t Vi t Nam v xư h i dân s qua các v n b n pháp lu t khácError! Bookmar 2.3 Phápălu tăVi tăNamăv ăxãăh iădânăs ăth iăk ăđ iăm iă(T ă

1992ăđ nănay) Error! Bookmark not defined

2.3.1 Hi n pháp n m 1992 Error! Bookmark not defined

2.3.2 Hi n pháp n m 2013 Error! Bookmark not defined

2.3.3 Các v n b n pháp lu t khác Error! Bookmark not defined

2.4 Xu h ngăphátătri năxãăh iădânăs ăVi tăNamătrongăth iăgianăt iError! Bookmar

K tălu năch ngă2 Error! Bookmark not defined

Ch ngă3: GI IăPHÁPăHOĨNăTHI NăPHÁPăLU TăV ăXĩăH Iă

DÂNăS ăT IăVI TăNAM Error! Bookmark not defined

3.1 Quanăđi măc aă ngăvàăNhàăn cătaăv ăxãăh iădânăs ăvàă

phápălu tăv ăxãăh iădânăs Error! Bookmark not defined

3.2 Gi iăphápăhoànăthi năphápălu tăv ăxãăh iădânăs ăVi tăNamError! Bookmark

3.2.1 Thay đ i suy ngh và cách nhìn v xư h i dân s Error! Bookmark not defined

3.2.2 Hoàn thi n pháp lu t v xư h i dân s Vi t NamError! Bookmark not defined

3.2.3 y m nh công tác tuyên truy n, ph bi n pháp lu t Vi t Nam

v xư h i dân s Error! Bookmark not defined

K tălu năch ngă3 Error! Bookmark not defined

K TăLU N Error! Bookmark not defined

DANHăM CăTĨIăLI UăTHAMăKH O 7

M U

1.ăTínhăc p thi t c aăđ tài

Xư h i dân s hi n đang là v n đ đ c c gi i nghiên c u khoa h c

l n các nhà chính tr gia, các nhà ho ch đ nh chính sách quan tâm Khái

ni m “xư h i dân s ” xu t hi n l n đ u tiên Anh (1594) và sau đó lan r ng

ra các n c châu Âu và toàn th gi i Các đ nh ngh a ph bi n v “xư h i dân

s ” hi n nay đ u nh n m nh t i tinh th n t nguy n c a công dân trong vi c

b o v các quy n l i h p pháp và giá tr c a mình Theo đó, xư h i dân s

đ c t o l p b i các đoàn th nh m k t n i gi a nh ng nhóm quy n l i hi n

đ i và nh ng t ch c truy n th ng, gi a các t ch c chính th c và phi chính

th c Vi t Nam, ngoài các t ch c xư h i truy n th ng, nhi u t ch c xư h i

m i đư và đang ra đ i Các t ch c đó đang tích c c tham gia và đóng góp vào nhi u ho t đ ng xư h i, góp ph n thúc đ y s phát tri n c a xư h i Vi t Nam trong đi u ki n m i

Hi n nay, không m t t duy v ho ch đ nh chính sách phát tri n nào có

th tránh bàn lu n t i v n đ "xư h i dân s " Xư h i dân s tr thành m t

đi m then ch t trong các cu c th o lu n c a c gi i nghiên c u khoa h c l n các nhà ho ch đ nh chính sách, đ c bi t t i các n c đang trong quá trình công nghi p hoá và hi n đ i hoá T i Vi t Nam, xư h i dân s là m t ph n không th tách r i c a n n kinh t th tr ng lành m nh và c a Nhà n c dân

ch , đ c qu n tr t t v i ba vai trò c b n v kinh t , xư h i và chính tr Theo đó, xư h i dân s là m t đ i s ng xư h i di n ra trong kho ng cách gi a nhà n c và th tr ng ó là ho t đ ng xư h i c a công dân, c a các h i nhóm, các t ch c, xu t phát t ý nguy n riêng, không ph thu c vào nhà

n c và các tính toán kinh doanh Khi mà n ng l c gi i quy t các v n đ xư

h i và khuy n khích s phát tri n xư h i c a nhà n c ngày càng tr nên h n

2

ch , đ ng th i vai trò c a c ng đ ng ngày càng tr nên quan tr ng thì ý ngh a

c a xư h i dân s càng n i b t

V i mong mu n nghiên c u m t cách h th ng pháp lu t v xư h i dân

s , t đó hoàn thi n khung pháp lý cho các t ch c xư h i dân s , t o đi u

ki n cho s phát tri n xư h i dân s Vi t Nam, tác gi đư l a ch n đ tài:

“Pháp lu t Vi t Nam v xã h i dân s ” làm lu n v n t t nghi p Ch ng

trình đào t o Th c s lu t h c c a mình

2.ăTìnhăhìnhănghiênăc uăđ tài

Cho đ n nay, ch a có m t v n b n nào c a ng và Nhà n c đ a ra khái ni m xư h i dân s , song trên th c t theo các quan ni m ph bi n qu c

t , xư h i dân s th c ch t không ph i là m t th c t xư h i xa l đ i v i

Vi t Nam Do đó, nh ng bài vi t, đ tài, nghiên c u liên quan đ n xư h i dân s h u nh ch t p trung vào nh ng bài vi t, nghiên c u đ a ra quan

đi m và t ng h p, h th ng n i dung M t s công trình nghiên c u tiêu bi u

có th k đ n nh :

- Lê B ch D ng, Khu t Thu H ng, B ch Tân Sinh và Nguy n Thanh

Tùng (2003), Xã h i dân s t i Vi t Nam, tài nghiên c u khoa h c, Trung

tâm nghiên c u phát tri n xư h i, Hà N i

- Bùi Th C ng và đ ng nghi p (2003), Phong trào xã h i: t n l c

t p th đ n t ch c xã h i, tài ti m l c, Vi n xư h i h c, Hà N i

- V Duy Phú (Ch biên), ng Ng c Dinh, Tr n Trí c, Nguy n Vi

Kh i (2008), Xã h i dân s - M t s v n đ ch n l c, Nxb Tri Th c, Hà N i

Và m t s nh ng bài vi t liên quan đ n v n đ đ ng các t p chí, sách báo khác Có nhi u công trình nghiên c u v xư h i dân ch c s nói chung,

nh ng m i công trình l i đ c p đ n nh ng khía c nh khác nhau, trên m i đ a

ph ng khác nhau nên chúng mang nh ng giá tr khác nhau Theo tôi bi t

ch a có công trình nào nghiên c u v đ tài “Phápălu t Vi t Nam v xãăh i

dânăs ” V i n l c xây d ng m t nhà n c dân ch , đ cao nhân quy n và

quy n t do c a công dân, vi c nghiên c u đ y đ và có h th ng v xư h i dân s s góp ph n cho c s lý lu n và th c ti n cho vi c hoàn thi n pháp

lu t v xư h i dân s Vi t Nam

3 M căđíchăvàănhi m v nghiênăc u

M c đích nghiên c u c a lu n v n là nghiên c u có h th ng v pháp

lu t xư h i dân s Vi t Nam, tình hình th c t xư h i dân s t i Vi t Nam Và

t đó, phân tích, đánh giá nh ng t n t i đ có th đ nh h ng đ c vi c hoàn thi n khung pháp lý cho các t ch c xư h i dân s Vi t Nam phát tri n m nh

m trong th i gian t i

Nhi m v nghiên c u

- Tìm hi u v xư h i dân s Vi t Nam v m t khái ni m, thu t ng và

nh ng đ c tr ng c b n trong s hình thành và phát tri n, nh ng quy đ nh c a pháp lu t v xư h i dân s t i Vi t Nam t tr c đ n nay

- Tìm hi u pháp lu t v xư h i dân s m t s qu c gia trên th gi i và

Vi t Nam hi n t i

- xu t các gi i pháp hoàn thi n khung pháp lý cho s phát tri n xư

h i dân s t i Vi t Nam th i gian t i

4.ă iăt ngăvàăph măviănghiênăc u

i t ng nghiên c u c a lu n v n là các v n đ pháp lý c ng nh

c s lý lu n c a xư h i dân s t i Vi t Nam, m t s qu c gia trên th gi i

và khu v c

Ph m vi nghiên c u c a lu n v n là t p trung phân tích n i dung m t s quy đ nh c a pháp lu t Vi t Nam đ đi u ch nh vi c thành l p, t ch c, ho t

đ ng và qu n lý t ch c xư h i dân s đ đ xu t và ki n ngh m t s gi i pháp hoàn thi n pháp lu t t o đi u ki n cho m t xư h i dân s phát tri n phù h p,

g n v i công cu c xây d ng nhà n c Vi t Nam dân ch , t do và bình đ ng

4

5.ăPh ngăphápănghiênăc u

Lu n v n đ c th c hi n d a trên c s ph ng pháp lu n là ch ngh a duy v t bi n ch ng và ch ngh a duy v t l ch s c a Ch ngh a Mác-Lênin, t

t ng H Chí Minh v nhà n c và pháp lu t; d a trên đ ng l i, ch tr ng

c a ng, chính sách, pháp lu t c a Nhà n c v xư h i dân s ; d a trên

nh ng công trình, tài li u c a các nhà khoa h c pháp lý, chính tr ng th i,

lu n v n s d ng các ph ng pháp nghiên c u h th ng, phân tích và t ng

h p, ph ng pháp khái quát hoá, ph ng pháp th ng kê, so sánh, mô t … Trong đó, s d ng nhi u là ph ng pháp phân tích và t ng h p

6.ăụăngh aălýălu năvàăth c ti n c a lu năv n

Vi c nghiên c u lu n v n góp ph n b sung nh ng v n đ lý lu n v

xư h i dân s , th c hi n pháp lu t v xư h i dân s t đó hoàn thi n h n cách th c ti p c n v n đ này, đ ng th i giúp m i ng i th y đ c vai trò quan tr ng c a vi c th c hi n pháp lu t xư h i đ i v i s phát tri n c a đ t

n c, c ng nh giúp m i ng i nh n th c đ c trách nhi m c a chính mình

Lu n v n c ng đánh giá m t cách toàn di n v pháp lu t v xư h i dân s

n c ta và đ a ra đ c quan đi m, đ xu t đ c nh ng gi i pháp thi t th c

đ b o hoàn thi n các quy đ nh c a pháp lu t v xư h i dân s , t đó góp

ph n nâng cao ch t l ng th c hi n pháp lu t xư h i dân s n c ta trong giai đo n hi n nay

7 C ăc u c a lu năv nă

Ngoài ph n m đ u, k t lu n, danh m c tài li u tham kh o và ph l c,

n i dung c a lu n v n bao g m 3 ch ng:

Ch ng 1: Nh ng v n đ chung v xã h i dân s pháp lu t v xã h i dân s

Ch ng 2: Th c tr ng pháp lu t v xã h i dân s t i Vi t Nam

Ch ng 3: Gi i pháp hoàn thi n pháp lu t v xã h i dân s t i Vi t Nam

Ch ngă1

NH NG V Nă CHUNG V XĩăH IăDÂNăS VĨăPHÁPăLU T

V XĩăH IăDÂNăS

1.1 V thu t ng xãăh iădânăs

Khái ni m ti ng Anh “civil society” d c d ch ra ti ng Vi t là “xư h i dân s ”, liên quan đ n khái ni m xư h i dân s Vi t Nam còn có thu t ng

“xư h i công dân”, “xư h i th dân” Thu t ng “Xư h i công dân” có xu t x

t kinh đi n Mác – Lênin Trong các tác ph m c a Karx và Friedirich Engels thu t ng “xư h i công dân” đôi khi đ c hi u là “xư h i th dân” [65, tr.15]

M t cách nhìn t ng quát xư h i dân s là khu v c hình thành t phát t

nh ng nhóm, c ng đ ng ng i có chung l i ích nhu c u, s thích, gi i tính, chính ki n, ngh nghi p,… Do đó, xư h i dân s có l ch s t xa x a khi con

ng i bi t t t p k t n i ki u ph ng, h i, ngu n g c, kh i th y c a xư h i dân s có nhi u ý ki n khác nhau Có ý ki n cho r ng t th i nô l , t khi có nhà n c là đư có s hình thành nhóm đ i tác ho c đ i tr ng dù là t phát manh mún, c ng có ý ki n cho r ng xư h i dân s ch hình thành t th i k phong ki n, liên gia ph ng h i buôn bán ho c giao l u v n hóa h i hè

Trong các tác ph m kinh đi n c a nhà t t ng tri t h c, chính tr h c,

có nhi u bàn lu n v khái ni m và n i hàm c a xư h i dân s Có th l y ví d tiêu bi u nh : Nhà tri t h c th i c đ i Arisote cho r ng xư h i dân s đ c t

ch c qua quan h c a nh ng ng i b n bè cùng chung t t ng, qua đó h khám phá và bi u t ng b ng ho t đ ng v l i ích chung, và vì đ i s ng công

c ng, bên ngoài nhà n c

Nhà tri t h c Anh Thomas Hobbes theo ch ngh a duy v t, ng i coi

tr ng thái t nhiên c a xư h i là “chi n tranh c a t t c ch ng l i t t c ” (ph n ánh tình tr ng xâu xé nhau trong xư h i vào th i “tích l y nguyên th y” c a

6

ch ngh a t b n), c ng đ t r t cao v trí c a nhà n c Ọng cho r ng nhà

n c có s m nh kh c ph c tr ng thái “chi n tranh” y b ng cách thi t l p

m t s th a thu n gi a t t c các thành viên c a xư h i Xư h i công dân n y sinh trên c s th a thu n y đ c ông coi là đ ng ngh a v i nhà n c và

nh ng lu t pháp c a nó Nói cách khác, Hobbes coi tr ng thái t nhiên c a xư

h i là tiêu c c, trong đó, ng i là chó sói v i ng i, nh ng l i coi “xư h i công dân” là tích c c, trong đó, m i ng i đánh đ i t do tuy t đ i l y s an ninh c a mình (do nhà n c b o tr )

Ð n th k XVIII, J J Rousseau, m t trong nh ng nhà Khai sáng xu t

s c nh t, đư ti p nh n và phát tri n quan đi m c a Hobbes lên m t trình đ hoàn ch nh h n Ð i v i ông, con ng i vì m t đi s t do t nhiên c a mình

và c ng vì s m t đi c các quy n t nhiên c a mình nên đư đi t i m t kh

c xư h i (Kh c xư h i là tên cu n sách n i ti ng nh t c a ông) đ b o

đ m m t “hình th c liên hi p” nh m b o v , b ng toàn b s c m nh chung

c a xư h i, các cá nhân c ng nh tài s n c a các thành viên tham gia liên

hi p Nh có s liên hi p này mà ng i ta th ng nh t l i v i nhau trên c s

ph c tùng nh ng th th c chung, nh ng m i ng i v n có t do nh tr c đây S liên hi p này, theo ông, đư t ng mang tên g i Công xư nhân dân, và bây gi l i có tên C ng hòa hay C ch chính tr Các thành viên xư h i g i c

ch chính tr y là nhà n c Còn h thì đ c g i là nhân dân nói chung và công dân nói riêng

đây, có m t đi m c n đ c bi t chú ý: T t c các tác gi th i đó (T Hobbes, J Locke, J J Rousseau, Montesquieu ) đ u đ t ra v n đ t do

cá nhân c a công dân, đ c l p v i nhà n c Theo Locke, ch ng h n, xư

h i có tr c Nhà n c, nó t n t i m t cách “t nhiên”, còn nhà n c là m t

“v t m i” N u chính ph vì m t lý do nào đó b xóa b đi thì xư h i v n

đ c duy trì b ng t t c các lu t và quy n t nhiên c a nó Nhân dân h p

DANH M CăTĨIăLI U THAM KH O

I TÀI LI U TI NG VI T

1 Ban T ch c Chính ph (1989), Thông t s 07/TT-BTCCP ngày 6/01

h ng d n vi c thi hành Ch th 01, 1989 v qu n lý vi c t ch c và các ho t đ ng c a các t ch c qu n chúng, Hà N i

2 B Khoa h c, Công ngh và Môi tr ng và Ban T ch c và Nhân s

c a Chính ph (1992), Thông t liên B s 195-LB công b vi c th c

hi n các quy đ nh v đ ng ký và các ho t đ ng c a các t ch c nghiên c u khoa h c và phát tri n công ngh , Hà N i

3 B N i V (2004), Thông t s 01/TT-BNV ngày 15/01 v h ng d n thi

hành Ngh đ nh 88/2003/N -CP ngày 30/7/2003 c a Chính ph , Hà N i

4 Chính ph (1957), Lu t s 102/SL ngày 20/5 c a Ch t ch n c ban

hành Các quy đ nh v quy n thành l p các hi p h i, Hà N i

5 Chính ph (1957), Ngh đ nh s 258/CP ngày 14/6 v các quy đ nh

6 Chính ph (1999), Ngh đ nh s 177/1999/N -CP ngày 22/12 quy đ nh

v t ch c và ho t đ ng c a các Qu Xã h i và Qu T thi n, Hà N i

7 Chính ph (2001), Ngh đ nh s 25/N -CP ngày 30/5 v các quy đ nh

v t ch c và ho t đ ng c a các trung tâm tài tr , Hà N i

8 Chính ph (2002), Ngh đ nh s 81/2002/N -CP ngày 17/10 v vi c

th c hi n m t s đi u kho n c a Lu t Khoa h c và Công ngh , Hà N i

9 Chính ph (2003), Quy t đ nh s 21/Q -TTg ngày 29/01 c a Th t ng

Chính ph v các Qu c a Chính ph cho các hi p h i ngh nghi p chính

tr - xã h i, các t ch c xã h i và các hi p h i ngh nghi p liên quan t i các ho t đ ng có g n v i các nhi m v c a Nhà n c, Hà N i

10 Chính ph (2003), Ngh đ nh s 88/2003/N -CP ngày 30/7 quy đ nh

v vi c t ch c, ho t đ ng và qu n lý các hi p h i, Hà N i