Về kiến thức: Giúp HS : - Thấy rõ niềm vui sướng, say mê mãnh liệt của Tố Hữu trong buổi đầu gặp lý tưởng cộng sản, tác dụng kỳ diệu của lý tưởng với cuộc đời nhà thơ - Hiểu được sự vận
Trang 1
Ngày soạn: 5/3/08
Tiết : 88
Đọc văn :
(Tố Hữu)
I MỤC TIÊU
1 Về kiến thức: Giúp HS :
- Thấy rõ niềm vui sướng, say mê mãnh liệt của Tố Hữu trong buổi đầu gặp lý tưởng cộng sản, tác dụng kỳ diệu của lý tưởng với cuộc đời nhà thơ
- Hiểu được sự vận động của các yếu tố trong thơ trữ tình : tứ thơ, hình ảnh, ngôn ngữ, nhịp điệu… trong việc làm nổi bật tâm trạng của “cái tôi” nhà thơ
2 Về kĩ năng: Đọc sáng tạo phân tích thơ trữ tình chính trị
3 Về thái độ: Giáo dục HS sống phấn đấu vì lí tưởng cách mạng, hoà nhập cộng đồng vì một mục tiêu chung
II CHUẨN BỊ
1.Chuẩn bị của giáo viên
- Đồ dùng dạy học : TLTK: SGV, Thiết kế bài giảng Ngữ văn
11, Ôn tập Ngữ văn 11 Soạn giáo án
- Phương án tổ chức lớp học : Đọc diễn cảm, gợi mở,
thảo luận, bình giảng
2 Chuẩn bị của học sinh : Đọc SGK, soạn bài ở nhà theo
hướng dẫn SGK
III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 Ổn định tình hình lớp : (1’) Kiểm tra nề nếp, sĩ số, tác
phong học sinh
2 Kiểm tra bài cũ : (5’)
Câu hỏi:
1- Đọc thuộc lòng, diễn cảm phần phiên âm, dịch thơ bài thơ
“Chiều tối” (HCM)
2- Phân tích 2 câu thơ cuối
Cô em xóm núi xay ngô tối Xay hết lò than đã rực hồng
Dự án câu trả lời
1 - Đọc thuộc lòng, diễn cảm phần phiên âm, dịch thơ (4điểm)
2 - Nội dung : dù trong hoàn cảnh khó khăn nhưng Bác vẫn hướng tới ánh sáng tinh thần lạc quan, yêu đời chất thép của tác phẩm
3 Giảng bài mới:
- Giới thiệu bài : (2’)
Trong đời của mỗi người có những giây phút đổi thay kỳ diệu, đánh dấu một sự phát triển không thể đảo ngược của nhân cách Lúc ấy thời gian như ngừng trôi để trở thành vĩnh viễn, giữ mãi những dấu ấn không thể phai mờ Đó là giấy phút tình yêu chợt đến với Xuân Diệu trong “Nguyên đán”
Từ lúc yêu nhau hoa nở mãi
Trang 2
Trong vườn thơm ngát của hồn tôi Thời điểm tiếp nhận lý tưởng cộng sản, tự nguyện dâng tất cả để tôn thờ chủ nghĩa của Tố Hữu cũng như vậy Nó tạo thành cái mốc “Từ ấy” không thể phai mờ trong ký ức của nhà thơ.
- Tiến trình bài dạy:
THƠ
ØI
GIA
N
HOẠT ĐỘNG
CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA
dẫn đọc – hiểu khái quát
Gọi HS đọc tiểu
dẫn
- Dựa vào phần
tiểu dẫn, trình bày
những hiểu biết
của em về tác
giả Tố Hữu?
- Kể tên những
bài thơ của Tố
Hữu đã được học
ở THCS hoặc em
biết?
- Bài thơ “Từ
ấy” ra đời trong
hoàn nào?
- Xuất xứ của
bài thơ?
GV nhấn mạnh
những đặc điểm
của tập thơ “Từ
ấy”: đây là tập thơ
đầu tay của Tố
Hữu, là tiếng hát
trong trẻo, phấn
chấn, say mêm của
người thanh niên
cộng sản; gồm 71
HĐ1: HS đọc – hiểu khái quát
HS đọc tiểu dẫn
HS làm việc cá nhân trả lời
HS nhớ lại những bài thơ của TH rồi
trả lời : Việt Bắc, Gió lộng, Ra trận, Một tiếng đờn, Mẹ Tơm…
HS làm việc cá nhân và trả lời : Năm 1938 TH hoạt động tích cực trong Đoàn TNCS Huế Vì giác ngộ lý tưởng cộng sản nên ông được kết nạp vào hàng ngũ của Đảng Ghi nhận kỷ niệm đáng nhớ ấy
TH đã sáng tác bài thơ này
HS làm việc cá nhân và trả lời :Bài thơ nằm trong phần “Máu lửa”
rút từ tập “Từ ấy”
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Tố Hữu (1920-2002), Nguyễn Kim Thành Quê : Quảng Điền – Thừa thiên Huế
- Năm 1938 được kết nạp Đảng sự nghiệp thơ ca gắn liền sự nghiệp cách mạng
2 Hoàn cảnh sáng tác
Lúc 18 tuổi TH hoạt động tích cực trong Đoàn TNCS Huế Vì giác ngộ lý tưởng cộng sản nên ông được kết nạp vào hàng ngũ của Đảng Ghi nhận kỷ niệm đáng nhớ ấy với những cảm xúc, suy tư sâu sắc TH đã sáng tác bài thơ “Từ ấy”
3 Xuất xứ
Bài thơ nằm trong phần
“Máu lửa” rút từ tập
“Từ ấy”
Trang 3
bài thơ, chia làm ba
phần : Máu lửa,
Xiềng xích, Giải
phóng Bài thơ mở
đầu : Mồ côi bài
thơ kết thúc Hồ Chí
Minh
GV đọc qua bài
thơ ->HS đọc lại
-Nêu bố cục và
nội dung từng
phần của bài thơ?
HS làm việc cá nhân và trả lời : 3 phần
- khổ 1: niềm vui sướng say mê khi gặp lý tưởng của Đảng
- khổ 2: nhận thức về lẽ sống mới
- khổ 3: sự chuyển biến trong tình cảm
dẫn đọc – hiểu văn bản
- Theo em Từ ấy
là từ lúc nào?
- GV: Vì sao tác
giả không dùng
Từ đó, Khi ấy mà
lại dùng Từ ấy?
- Tác giả đã sử
dụng biện pháp tu
từ nào trong hai
hình ảnh nắng hạ,
mặt trời chân lý?
Nó nhằm diễn đạt
ý nghĩa gì?
GV: Nếu mặt trời
của đời thường toả
sáng, hơi ấm và
sức sống thì đảng
cũng là nguồn
sáng kỳ diệu toả ra
những tư tưởng
đúng đắn, hợp lẽ
phải , báo hiệu
những điều tốt
lành cho cuộc sống
- bừng, chói
thuộc từ loại gì?
Tác dụng của
những động từ
này trong việc thể
hiện nội dung?
- Hai câu thơ sau
sử dụng biện
pháp tu từ gì? Tác
HĐ2: Đọc – hiểu văn bản
HS làm việc cá nhân và trả lời : lúc bắt gặp lý tưởng của Đảng
HS làm việc cá nhân và trả lời :Vì
Từ ấy vừa ngắn
gọn vừa giản dị mà tao nhã
HS làm việc cá nhân và trả lời :
nắng hạ, mặt trời chân lý (ẩn dụ)
nguồn sáng của Đảng
HS làm việc cá nhân và trả
lời :bừng, chói
(động từ mạnh) nhấn mạnh sự kỳ diệu ánh sáng của Đảng
HS làm việc cá nhân và trả lời:
sử dụng biện pháp
so sánh nhằm nói lên tâm hồn yêu đời và tràn đầy
II Đọc – hiểu chi tiết văn bản
1 Khổ 1: niềm vui sướng, say mê khi gặp lý tưởng của Đảng
-từ ấy : lúc bắt gặp lý
tưởng của Đảng
- nắng hạ, mặt trời chân lý (ẩn dụ) nguồn sáng
của Đảng
- bừng, chói (động từ
mạnh) nhấn mạnh sự kỳ diệu ánh sáng của Đảng
=> ánh sáng của Đảng làm bừng sáng và mở ra một chân trời mới trong
tâm hồn nhà thơ
- Hồn tôi
(so sánh) tâm hồn yêu đời và tràn đầy sức sống của nhà thơ ví như vẻ tươi xanh của cây lá, hương sắc của các loài hoa, âm thanh rộn ràng
+ vườn hoa lá + rất đậm hương
+ rộn tiếng
Trang 4
giả ví hồn mình
như những gì? Ý
nghĩa của phép so
sánh này?
Gọi HS đọc khổ 2
GV: Trong quan niệm
về lẽ sống, giai
cấp tư sản và tiểu
tư sản có phần đề
cao cái tôi cá nhân
chủ nghĩa Khi được
giác ngô lý tưởng,
Tố Hữu khẳng định
quan niệm mới về
lã sống là sự gắn
bó hài hoà giữa
cái tôi và cái ta
chung của mọi người
- từ buộc ở đây
có nghĩa là bắt
buộc, miễn cưỡng,
đúng hay sai? Nó
mang ý nghĩa gì?
- Hai câu thơ này
muốn nói lên tinh
thần gì của tác
giả nói riêng và
của đất nước nói
chung?
Gọi HS đọc khổ thơ
3
- Khổ 3 tác giả
sử dụng biện
pháp tu từ gì? Ý
nghĩa?
- Các cụm từ :
kiếp phôi pha, cù
bất cù bơ muốn
nói lên điều gì
trong tâm hồn
sức sống của nhà thơ
HS đọc khổ 2
HS làm việc cá nhân và trả lời:
tinh thần tự nguyện muốn sống chan hoà với cộng đồng
HS làm việc cá nhân và trả lời:
tinh thần đoàn kết, tạo nên sức mạnh dân tộc
HS đọc khổ thơ 3
HS làm việc cá nhân và trả lời:
lặp từ, lặp cấu trúc nhằm khẳng định một tình cảm gia đình thật đầm ấm, thân thiết
Đồng thời, cho thấy nhà thơ đã cảm nhận sâu sắc bản thân mình là một thành viên của một đại gia đình quần chúng lao khổ
HS làm việc cá nhân và trả lời:
xúc động và tấm lòng đồng cảm, xót thương chân thành của nhà thơ
của tiếng chim hót
2 Khổ 2: Nhận thức mới về lẽ sống
lòng tôi – buộc – mọi người
tình – trang trải – muôn nơi
cá nhân + cộng đồng
Thể hiện tinh thần tự nguyện sâu sắc cùng với lòng quyết tâm cao độ trong việc muốn sống chan hoà với mọi người, với cộng đồng
Hồn tôi + bao hồn khổ = mạnh khối đời (AD)
Gần gũi, đoàn kết sức mạnh
Tình hữu ái gia cấp, đoàn kết chặt chẽ với nhau để phấn đấu vì một lý tưởng chung
3 Khổ 3: chuyển biến
sâu sắc trong tình cảm nhà thơ Tôi là con của vạn
nhà
em vạn
kiếp anh vạn đầu
em nhỏ
(lặp từ, lặp cấu trúc): khẳng định một tình cảm gia đình thật đầm ấm, thân thiết Đồng thời, cho thấy nhà thơ đã cảm nhận sâu sắc bản thân mình là một thành viên của một đại gia đình quần chúng lao khổ
- kiếp phôi pha: những
người lao động đau khổ bất hạnh vất vả
- cù bất cù bơ : bơ vơ,
Trang 5
nhà thơ? đối với những kiếp người không nơi nương tựa Biểu hiện sự xúc động và tấm lòng đồng cảm, xót thương chân thành của nhà thơ đối với những kiếp người động lực để nhà thơ phấn đấu hoạt động cách mạng 5’ HĐ3: Củng cố - Vì sao bài thơ “Từ ấy” có thể xem là tuyên ngôn về lý tưởng và nghệ thuật của tác giả? - những đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ? GV tóm lại những đơn vị kiến thức và gọi HS đọc ghi nhớ HĐ3: Củng cố HS làm việc cá nhân và trả lời:tuyên bố về niềm vui chân thành đã giác ngộ lý tưởng Giọng điệu cảm xúc nhiệt tình, tràn trề; cách dùng hình ảnh ẩn dụ , so sánh trực tiếp, cách nói khẳng định … HS đọc ghi nhớ III Tổng kết Bài thơ là lời tâm nguyện của người thanh niên yêu nước giác ngộ lý tưởng cộng sản Sự vận động của tâm trạng nhà thơ được thể hiện sinh động bằng những hình ảnh tươi sáng, các biện pháp tu từ và ngôn ngữ giàu nhạc điệu 4 Dặn dò học sinh cho tiết học tiếp theo (2 ’ ) - Ra bài tập về nhà: HS về nhàhọc bài, đọc lại tác phẩm Làm BT ở SGK - Chuẩn bị bài : Đọc thêm “Lai tân” (HCM); “Nhớ đồng” (Tố Hữu); “Tương tư” (Nguyễn Bính); “Chiều xuân” (Anh Thơ) IV RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG: ………
………
………
………