Chớnh vỡ những kiếp người phụi pha, những em nhỏ cự bất cự bơ ấy mà người thanh niờn Tố Hữu sẽ hăng say hoạt động cỏch mạng, và họ cũng chớnh là đối tượng sỏng tỏc chủ yếu của nhà thơ Tố
Trang 1MOON.V N
3/ Sự chuyển biến sõu sắc trong tỡnh cảm : Tôi đã là con của vạn nhà/Không áo cơm, cù bất cù
bơ…
CON của vạn nhà -TễI -EM của vạn kiếp
ANH của vạn đầu em nhỏ
=> Tụi đó là thành viờn của đại gia đỡnh, gắn bú ruột thịt với muụn người lao khổ
Trước khi được giỏc ngộ lớ tưởng, Tố Hữu là một thanh niờn tiểu tư sản Lớ tưởng cộng sản giỳp nhà thơ khụng chỉ cú được lẽ sống mới mà cũn vượt qua tỡnh cảm ớch kỉ, hẹp hũi của giai cấp tiểu tư sản để cú được tỡnh hữu ỏi giai cấp với quần chỳng lao khổ Hơn thế, đú cũn là tỡnh thõn yờu ruột
thịt Những điệp từ là cựng với cỏc từ con, em, anh và số từ ước lệ vạn (chỉ số lượng hết sức đụng
đảo) nhấn mạnh, khẳng định một tỡnh cảm gia đỡnh thật đầm ấm, thõn thiết, cho thấy nhà thơ đó cảm nhận sõu sắc bản thõn mỡnh là một thành viờn của đại gia đỡnh quần chỳng lao khổ Tấm lũng đồng
cảm, xút thương của nhà thơ cũn biểu hiện thật xỳc động, chõn thành khi núi tới những kiếp phụi pha
(những người đau khổ, bất hạnh, những người lao động vất vả, thường xuyờn dói dầu mưa nắng để kiếm sống), những em nhỏ khụng ỏo cơm cự bất cự bơ (những em bộ khụng nơi nương tựa phải lang thang vất vương, nay đõy mai đú) Qua những lời thơ ấy cũng cú thể thấy được lũng căm giận của nhà thơ trước bao bất cụng, ngang trỏi của cuộc đời cũ Chớnh vỡ những kiếp người phụi pha, những
em nhỏ cự bất cự bơ ấy mà người thanh niờn Tố Hữu sẽ hăng say hoạt động cỏch mạng, và họ cũng
chớnh là đối tượng sỏng tỏc chủ yếu của nhà thơ Tố Hữu (cụ gỏi giang hồ trong Tiếng hỏt sụng Hương, chỳ bộ đi ở trong Đi đi em, ụng lóo khốn khổ trong Lóo đầy tớ, em bộ bỏn bỏnh trong Một tiếng rao đờm, )
Đến đõy cú thể thấy, về quan điểm nhận thức và sỏng tỏc, bài thơ là tuyờn ngụn cho tập Từ ấy núi
riờng và cho toàn bộ tỏc phẩm của Tố Hữu núi chung Cần núi rừ: đú là quan điểm của giai cấp vụ sản với nội dung quan trọng là nhận thức sõu sắc về mối liờn hệ giữa cỏ nhõn với quần chỳng lao khổ, với nhõn loại cần lao
- Điệp từ: là, của, vạn…
- Đại từ nhân x-ng: Con, em, anh
- Số từ -ớc lệ: vạn nhấn mạnh và khẳng định một tình cảm gia đình đầm ấm, thân thiết, gắn bó ruột
thịt, cảm nhận sâu sắc mình là thành viên của đại gia đình quần chúng lao khổ, xúc động chân thành khi nói tới những kiếp ng-ời bất hạnh, dãi dầu s-ơng gió Một loạt những từ ngữ chỉ quan hệ họ hàng núi lờn ước nguyện chõn thành của nhà thơ mong được gia nhập vào đại gia đỡnh nhõn quần rộng lớn
Sau này, dường như cú cả một hệ thống hỡnh tượng núi về sự gắn kết ruột thịt này ( Xuõn Diệu: tụi cựng xương thịt với nhõn dõn tụi ; Chế Lan Viờn: ễi tổ quốc ta yờu như mỏu thịt/ Như mẹ như cha như vợ như chồng Con gặp lại nhõn dõn như nai về suối cũ Cú lẽ Tố Hữu là người mở đầu?)
TỪ ẤY – TỐ HỮU (tiết 2)
Trang 2MOON.V N
- Giọng thơ càng về cuối càng sụi nổi, say sưa, dồn dập Một loạt điệp từ được sử dụng với tần số
cao thể hiện tiếng lũng hăm hở của nhà thơ Từ “đó” mang giọng điệu dứt khoỏt, quyết tõm Cỏi mới
của Tố Hữu là anh đó đưa tỡnh cảm cỏch mạng, lý trớ cỏch mạng vào thế giới cảm xỳc, hướng nú phỏt triển về phớa cỏch mạng
- Vỡ sao ở đoạn thơ trờn ta thấy cỏi tụi điệp lại ba lần, ở đõy lại chỉ một lần đứng ở đầu cõu? Phải chăng cỏi tụi đó cú sự húa thõn kỡ diệu, nú biết ẩn mỡnh đi, chia mỡnh ra cho tất cả Với những
người cha, người mẹ, anh xin nhận làm con; với những người anh, anh xin nhận làm em, với những người em, anh xin nhận làm anh, thật khiờm nhường, nhõn hậu, việc nước cũng là việc nhà, tất cả là gia đỡnh, những người ruột thịt Từ đõy tụi khụng cũn là tụi nữa, tụi đó thuộc về tất cả, của mọi
người, tụi đó chuyển húa thành cỏi ta kỡ diệu mang sức mạnh của khối đời mà trước đú tụi chưa hề
biết, chưa hề cú từ đõy nhà thơ sẽ xưng hụ với mọi người theo quan hệ gia đỡnh mà ụng mong ước :
Bỏc ơi, mẹ ơi, em ơi, đồng bào ơi Nhà thơ Chế Lan Viờn hoàn toàn cú lớ để núi rằng : ôTất cả Tố
Hữu, thi phỏp, tuyờn ngụn, những yếu tố làm ra anh cú thể tỡm thấy trong tế bào này, anh là nhà thơ của vạn nhà, buộc lũng mỡnh cựng nhõn loại, cú phải vỡ lẽ đú mà anh làm rất nhiều thơ về Người ?ằ (
Tựa Một trăm bài thơ )
- So sỏnh: trong văn học lóng mạn, ta chỉ thấy cú cỏi tụi hoặc ngạo nghễ “Ta là một là riờng là thứ
nhất”; hoặc yếu đuối “Tụi chỉ là một khỏch tỡnh si ” ; hoặc cụ đơn tuyệt vọng “lũ chỳng ta lạc loài dăm bảy đứa” Trong văn thơ yờu nước đầu thế kỉ ta lại thấy chõn dung người anh hựng chớ sĩ trong mối quan hệ với vũ trụ kỡ vĩ: Làm trai phải lạ ở trờn đời Cũn ở đõy, ta thấy một cỏi tụi mới mẻ, vừa cao cả trong mối quan hệ với muụn người; vạn nhà; nhưng cỏi Khối đời ấy khụng loại trừ, che lấp
con người cỏ nhõn mà làm cho nú phong phỳ hơn, mạnh mẽ hơn
III KẾT LUẬN
1 Nội dung
- Bài thơ là tuyên ngôn về lí t-ởng của ng-ời chiến sĩ cách mạng
- Là tuyên ngôn về nghệ thuật của một nhà thơ Cách mạngTố Hữu ( NT phải gắn bó với cuộc đời )
- Có ý nghĩa mở đầu, định h-ớng cho sự nghiệp thơ TH (Những đặc điểm bản chất nhất của thơ Tó Hữu đ-ợc xác định rõ ngay ở bài thơ này Đó là thi pháp thơ TH)
2 Nghệ thuật
Sức hấp dẫn mơi mẻ của bài thơ là ở :
+ Hình thức thơ hiện đại Đõy là một bài thơ giàu nhạc điệu Thể thơ thất ngụn vốn mang õm điệu
trang trọng Cỏch ngắt nhịp liờn tục thay đổi qua cỏc cõu thơ, vớ dụ Từ ấy / trong tụi / bừng nắng hạ Hồn tụi / là một vườn hoa lỏ Gần gũi nhau / thờm mạnh khối đời Hệ thống vần cuối cỏc cõu thơ rất phong phỳ, cú sức ngõn vang, bởi chủ yếu là cỏc õm mở, vớ dụ: hạ - lỏ; người - nơi - đời; nhà
- pha,
+ Chủ thể trữ tình trẻ trung, tràn đầy nhiệt huyết
+ Cách cảm thụ và thể nghiệm sáng tạo
(Giọng điệu chân thành, cảm xúc hồ hởi, náo nức, bài thơ nêu bật một quan niệm mới mẻ và nhận thức sâu sắc về mối quan hệ giữa cá nhân và quần chúng lao khổ, với nhân loại cần lao) => TH đã
đóng góp vào việc hiện đại hoá thơ ca cách mạng Thơ TH là gạch nối giữa thơ Mới và thơ Cách mạng
IV ĐỀ LUYỆN TẬP
Bài tập 2 (SGK)
Giải thớch ý của nhà thơ Chế Lan Viờn, cú thể gợi ý cho HS: Bài thơ Từ ấy cú ý nghĩa mở đầu, định hướng cho toàn bộ quỏ trỡnh sỏng tỏc của Tố Hữu Đú là hai yếu tố làm ra anh: thi phỏp
Trang 3MOON.V N
(phương thức biểu hiện: dựng thể thơ truyền thống, sử dụng ngụn ngữ giàu hỡnh ảnh, nhịp điệu, ), tuyờn ngụn (quan điểm nhận thức và sỏng tỏc: gắn bú với quần chỳng lao khổ, phấn đấu vỡ cuộc sống hạnh phỳc của đồng bào, tương lai tươi sỏng của đất nước, ) Dựa vào phần phõn tớch bài Từ ấy để làm sảng tỏ ý giải thớch
Đề luyện tập số 1
Có ý kiến cho rằng Tố Hữu là nhà thơ của niềm vui lớn, lẽ sống lớn Bằng việc phõn tớch bài thơ
Từ ấy, hóy bày tỏ chớnh kiến của mỡnh về nhận định trờn (5 điểm)
1 Giới thiệu chung (0,5 điểm)
- Tố Hữu là nhà thơ lớn của nền thơ ca cách mạng Việt Nam
- Bài Từ ấy ra đời năm 1938, ghi lại phút giây đầu tiên nhà thơ bắt gặp lí tưởng cách mạng
2 Giải thích nhận định (0,5 điểm )
- Tố Hữu là nhà thơ cách mạng nên thơ ông nói tiếng nói của cộng đồng, dân tộc Bởi vậy, lẽ sống và niềm vui của Tố Hữu cũng là lẽ sống, niềm vui lớn lao, mạnh mẽ của cái Ta chung
- Đây là một nét độc đáo trong phong cách thơ Tố Hữu, một nhận định đỳng đắn
3 Phân tích bài Từ ấy để chứng minh (3,5 điểm )
- Nhan đề: Nói đến một thời khắc đặc biệt thiêng liêng, nó tạo thành bước ngoặt cho cuộc đời một con người
- Khổ 1: Ghi lại niềm vui lớn
+ Giây phút đầu tiên đón nhận ánh sáng lí tưởng cách mạng: cả trái tim và khối óc cùng bị chinh phục
+ Tâm hồn con người tràn ngập ánh sáng của niềm vui, sự sống và hạnh phúc
- Khổ 2,3 : Ghi lại lẽ sống lớn
+ Nhà thơ tự nguyện gắn cuộc đời mình với những con người lao khổ nhất trong xã hội
+ Nguyện sẽ chiến đấu và hi sinh vì hạnh phúc của những con người đau khổ ấy
4 Chủ đề tác phẩm (0,5 điểm )
- Niềm say mê, sung sướng của người thanh niên khi bắt gặp được lí tưởng cách mạng
- Lời tâm nguyện sẽ gắn bó với nhân dân lao khổ
Đề luyện tập số 2 : Cảm nhận về hai đoạn thơ sau đõy trong bài Từ ấy và Tiếng hỏt con tàu
- Tụi buộc lũng tụi
cự bất cự bơ
- Tụi gặp lại nhõn dõn như nai về suối cũ
.cỏnh tay đưa
Mở bài
Trong những năm thỏng dầu sụi lửa bỏng của chiến tranh, rất nhiều nhà thơ đó giỏc ngộ chõn lý của Đảng, của Cỏch mạng Việt Nam, từ đú đó cho ra đời những bài thơ mang đậm khớ chất lý tưởng cỏch mạng, thể hiện sự gắn bú sõu sắc của nhà thơ với cuộc đời Hóy cựng đến với hai đoạn thơ sau đõy
trong bài Từ ấy (1938) của nhà thơ Tố Hữu và Tiếng hỏt con tàu (1960) của nhà thơ Chế Lan Viờn để
cựng cảm nhận rừ điều này
Thõn bài (Sơ lược về cỏch làm)
1 Lần lượt phõn tớch hai khổ thơ (Lưu ý : Nếu Từ ấy là mối duyờn đầu của Tố Hữu với thi ca cỏch
mạng thỡ Tiếng hỏt con tàu cũng cú thể coi là khỳc hỏt say mờ của niềm biết ơn nhõn dõn, biết ơn
Trang 4MOON.V N
cách mạng và kháng chiến đã đưa Chế Lan Viên từ thung lũng đau thương trở về với cánh đồng vui,
từ chân trời một người về với chân trời tất cả)
Được sáng tác sau Từ ấy hơn hai mươi năm, Tiếng hát con tàu không đơn thuần chỉ là một
bài thơ lấy sự kiện chính trị làm điểm xuất phát và tập trung thể hiện tư tưởng chủ đạo là cổ vũ động viên thanh niên lên đường xây dựng Tổ quốc Bài thơ còn là tấm lòng của những người gắn bó sâu nặng nghĩa tình với nhân dân, với đất nước Lời mời gọi lên Tây Bắc trở thành lời giục giã, lời mời gọi những tâm hồn hãy đến với đời sống cần lao và rộng lớn của nhân dân Từ một vấn đề thời sự, bài thơ đã mở ra những suy tưởng về cuộc sống, về nghệ thuật
2 So sánh
2.1 Tương đồng
- Đều là những vần thơ viết về niềm vui, niềm hạnh phúc khi được gắn bó với nhân dân
- Đều là thể hiện tình cảm thiết tha của những nhà thơ- chiến sĩ đã thức nhận được chân lí của cuộc đời: chỉ khi nào gắn bó máu thịt với cuộc sống của nhân dân, với số phận của dân tộc, tự nguyện đứng trong hàng ngũ của những con người tranh đấu vì quyền lợi chung, tìm thấy lẽ sống đúng đắn của đời mình và nghệ thuật
- Đều là sự biểu hiện một cách chân thực cái tôi hết sức trong sáng hồn nhiên của những con người khát khao được gắn bó với cuộc sống của nhân dân, được chiến đấu hi sinh cho lý tưởng cao đẹp, vì hạnh phúc của toàn dân tộc
2.2 Khác biệt
- Ra đời trong hai khoảng thời gian lịch sử khác biệt, lại là sản phẩm của những phong cách nghệ thuật riêng, lẽ dĩ nhiên mỗi đoạn thơ sẽ có sắc điệu thẩm mĩ riêng, độc đáo
+ Thơ Tố Hữu là tiếng nói hồn nhiên nhất của tình cảm, thơ Chế Lan Viên ở đoạn này vừa tình cảm lại vừa trí tuệ
+ Thơ Tố Hữu nghiêng về vẻ đẹp giản dị, gần gũi, thơ Chế Lan Viên lại lấp lánh sắc màu, ngập tràn những so sánh, ẩn dụ
+ Tố Hữu dùng thể thơ thất ngôn cổ điển, Chế Lan Viên dùng thể thơ tự do với những câu thơ dài mang điệu nói ngập ngừng xúc động, thoảng chút nghẹn ngào ân hận vì những năm tháng vô tình đã khép cửa phòng văn
Kết luận: Trong mấy chục năm qua, trên đất nước đầy bão táp của chúng ta luôn diễn ra
những bước ngoặt lịch sử mà vấn đề lý tưởng cách mạng luôn luôn được đặt ra một cách gay gắt, với mỗi người và với cả dân tộc, đặc biệt là các thế hệ thanh niên Trong những ngày đen tối nhất dưới ách thực dân, trong lúc nhiều thanh niên đang hoang mang giữa ngã ba đường, thì có những nhà thơ
đã mang những vần thơ tươi xanh, những vần thơ cánh lửa của lẽ sống, niềm tin, ân nghĩa đến với tất
Trang 5MOON.V N
cả mọi người Đặc sắc của thơ Tố Hữu hay Chế Lan Viên trong hai đoạn thơ này không phải là những khám phá phong phú về đời sống hiện thực, mà là sự biểu hiện một cách chân thực cái tôi hết sức trong sáng hồn nhiên của những con người khát khao được gắn bó với cuộc sống của nhân dân, được chiến đấu hi sinh cho lý tưởng cao đẹp, vì hạnh phúc của toàn dân tộc