Tiết 106: Sống chết mặc bay

Ngoài kia, tuy m a gió ầm ầm, dân phu rối rít, nh ng trong này xem chừng tĩnh mịch nghiêm trang lắm: Trừ quan phụ mẫu ra mọi ng ời không ai dám to tiếng.. Khi đó, ván bài quan đã chờ rồi

TiÕt 106

Ph¹m Duy Tèn

Th a rằng: Đang ở trong đình kia, cách đó chừng bốn năm trăm th ớc Đình ấy cũng ở trên mặt đê, nh ng cao mà vững chãi, dẫu n ớc to thế nữa cũng không việc gì.

Trong đình đèn thắp sáng tr ng; nha lệ lính tráng, kẻ hầu ng ời hạ, đi lại rộn ràng Trên sập, mới kê ở gian giữa, có một ng ời quan phụ mẫu, uy nghi chễm chện ngồi Tay trái dựa gối xếp, chân phải duỗi thẳng ra, để cho tên ng ời nhà quỳ ở d ới đất

mà gãi Một tên lính lệ đứng bên, cầm cái quạt lông chốc chốc sẽ phẩy Tên nữa

đứng khoanh tay, chực hầu điếu đóm Bên cạnh ngài mé tay trái, bát yến hấp đ ờng phèn, để trong khay khảm, khói bay nghi ngút, tráp đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoáy tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông trông mà thích mắt Chung quanh sập, bắc bốn ghế mây, bắt đầu

từ phía hữu quan thì có thầy đề, rồi lần l ợt đến thầy đội nhất, thầy thông nhì, sau hết giáp phía tay tả ngài, thì đến chánh tổng sở tại cùng ngồi hầu bài.

Ngoài kia, tuy m a gió ầm ầm, dân phu rối rít, nh ng trong này xem chừng tĩnh mịch nghiêm trang lắm: Trừ quan phụ mẫu ra mọi ng ời không ai dám to tiếng So với cái cảnh trăm họ đang vất vả lấm láp, gội gió tắm m a, nh đàn sâu lũ kiến ở trên đê, thời ở trong đình rất là nhàn nhã, đ ờng bệ nguy nga: nào quan ngồi trên, nào nha ngồi d ới, ng ời nhà lính lệ khoanh tay sắp hàng, nghi vệ tôn nghiêm, nh thần nh thánh.

Trái với cảnh ngoài đê, cảnh trong đình (vị trí ngôi đình, không khí

Để làm nổi bật cảnh t ợng náo loạn với những hiểm nguy đang đe doạ, rình rập ở ngoài đê với cảnh trang nghiêm, nhàn nhã, xa hoa của viên quan vô trách nhiệm trong đình, tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?

Ôi! Trăm hai m ơi lá bài đen đỏ, có cái ma lực gì mà run rủi cho quan

mê đ ợc nh thế? Này, này đê vỡ mặc đê, n ớc sông dù nguy, không bằng n

ớc bài cao thấp đứng trên đê mà đốc kẻ cắm cừ, ng ời đổ đất, lắm nỗi lầm than, sao bằng ngồi trong đình đã sẵn kẻ bốc nọc, ng ời chia bài, nhiều đ ờng thú vị.

Than ôi! Cứ nh cái cách quan ngồi ung dung nh vậy, mà hai bên tả hữu nha lại nghiêm trang lính hầu rầm rập, thì đố ai dám bảo rằng : gần đó

có sự nguy hiểm to, sắp sinh ra một cảnh nghìn sầu muôn thẳm, trừ những kẻ lòng lang dạ thú, còn ai nghĩ đến, mà chẳng động tâm, th ơng xót đồng bào huyết mạch!

Mặc! Dân, chẳng dân thời chớ! Con bài ngon há nỡ bỏ hoài ru! Quan lớn ngài ăn, ngài đánh; ng ời hầu kẻ dạ, kẻ vâng S ớng bao nhiêu, thích bao nhiêu! Lúc quan hạ, bài ù, ai ai là ng ời chẳng ngợi khen tấm tắc! Một n ớc bài cao, bằng mấy m ơi đê lở, ruộng ngập! Vậy mà không hiểu thời thật là phàm!

 Đoạn văn trên là lời của ai?

tác giả bộc lộ thái độ gì ?

Qua những lời ấy,

Khi đê sắp vỡ thì khung cảnh náo loạn ở ngoài đê có đ ợc miêu tả trực tiếp nh ở phần tr ớc nữa không? Tác giả miêu tả nh thế nào?

Khi đó, ván bài quan đã chờ rồi, ngài xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu, rung đùi, mắt đang mải trông đĩa nọc, bỗng nghe ngoài xa, tiếng kêu vang trời dậy đất Mọi ng ời đều giật nảy mình, duy quan vẫn điềm nhiên, chỉ lăm le chực ng ời ta bốc trúng quân mình chờ mà hạ Vì ngài sắp ù to.

Khi đó, ván bài quan đã chờ rồi, ngài xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu, rung đùi, mắt đang mải trông đĩa nọc, bỗng nghe ngoài xa, tiếng kêu vang trời dậy đất Mọi ng ời đều giật nảy mình, duy quan vẫn điềm nhiên, chỉ lăm le chực ng ời ta bốc trúng quân mình chờ mà hạ Vì ngài sắp ù to.

Khi đó, ván bài quan đã chờ rồi, ngài xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu, rung đùi, mắt đang mải trông đĩa nọc, bỗng nghe ngoài xa, tiếng kêu vang trời dậy đất Mọi ng ời đều giật nảy mình, duy quan vẫn điềm nhiên, chỉ lăm le chực ng ời ta bốc trúng quân mình chờ mà hạ Vì ngài sắp ù to.

Khi đó, ván bài quan đã chờ rồi, ngài xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu, rung đùi, mắt đang mải trông đĩa nọc, bỗng nghe ngoài xa, tiếng kêu vang trời dậy đất Mọi ng ời đều giật nảy mình, duy quan vẫn điềm nhiên, chỉ lăm le chực ng ời ta bốc trúng quân mình chờ mà hạ Vì ngài sắp ù to.

Vừa lúc đó thì tiếng ng ời kêu rầm rĩ, càng nghe

càng lớn Lại có tiếng ào ào nh thác chảy xiết; rồi lại có tiếng gà, chó, trâu, bò kêu vang tứ phía

- ấy, trong khi quan lớn ù ván bài to nh thế, thì

khắp mọi nơi miền đó, n ớc tràn lênh láng, xoáy

thành vực sâu, nhà cửa trôi băng, lúa má ngập hết;

kẻ sống không chỗ ở, kẻ chết không nơi chôn, lênh

đênh mặt n ớc, chiếc bóng bơ vơ, tình cảnh thảm

sầu, kể sao cho xiết !

Nghệ thuật miêu tả gián tiếp qua những âm thanh

vọng vào trong đình tiếp tục phát huy tác dụng của mình khi đê vỡ nh thế nào?

Vừa lúc đó thì tiếng ng ời kêu rầm rĩ, càng nghe

càng lớn Lại có tiếng ào ào nh thác chảy xiết; rồi

lại có tiếng gà, chó, trâu, bò kêu vang tứ phía

- ấy, trong khi quan lớn ù ván bài to nh thế, thì

khắp mọi nơi miền đó, n ớc tràn lênh láng, xoáy

thành vực sâu, nhà cửa trôi băng, lúa má ngập hết;

Bấy giờ ai nấy ở trong đình, đều nôn nao sợ hãi Thốt nhiên một ng ời nhà quê, mình mẩy lấm láp, quần áo ớt đầm, tất tả chạy xông vào thở không ra lời:

-Bẩm Quan lớn đê vỡ mất rồi!

Quan lớn đỏ mặt tía tai, quay ra quát rằng:

-Đê vỡ rồi! Đê vỡ rồi, thời ông cách cổ chúng mày, thời ông bỏ tù chúng mày ! Có biết

không? Lính đâu? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây nh vậy? Không còn phép tắc gì nữa à?

Quan lớn vỗ tay xuống sập kêu to:

-Đây rồi ! Thế chứ lại !

Rồi ngài vội vàng xoè bài, miệng vừa c ời vừa nói:

- ù ! Thông tôm, chi chi nảy ! Điếu, mày !

Trong khi nhân dân lâm cảnh thảm sầu nh vậy thì vì phúc “vì phúc

Bấy giờ ai nấy ở trong đình, đều nôn nao sợ hãi Thốt nhiên một ng ời nhà quê, mình mẩy lấm láp, quần áo ớt đầm, tất tả chạy xông vào thở không ra lời:

-Bẩm Quan lớn đê vỡ mất rồi!

Quan lớn đỏ mặt tía tai, quay ra quát rằng:

-Đê vỡ rồi! Đê vỡ rồi, thời ông cách cổ chúng mày, thời ông bỏ tù chúng mày ! Có biết

không? Lính đâu? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây nh vậy? Không còn phép tắc gì nữa à?

Quan lớn vỗ tay xuống sập kêu to:

-Đây rồi ! Thế chứ lại !

Rồi ngài vội vàng xoè bài, miệng vừa c ời vừa nói:

- ù ! Thông tôm, chi chi nảy ! Điếu, mày !

Có nhà nghiên cứu cho rằng bản chất của tên quan phụ mẫu không chỉ đ ợc khắc hoạ bằng nghệ thuật t ơng phản và tăng cấp mà còn đ ợc khắc hoạ bằng ngôn ngữ

đối thoại đặc sắc Em có đồng ý với ý kiến này không? Vì sao?

 Trong truyện ngắn, vì sao

địa điểm xảy ra câu chuyện chỉ là làng X, phủ X ; quan “vì phúc ”, quan phụ mẫu của chúng ta đang thế nào ?

phụ mẫu lại không có tên cụ thể?

Nguy cơ vỡ đê M a tầm tã, n ớc

cuồn cuộn.

Giai đoạn Thiên nhiên Ng ời Dân Quan phụ mẫu

L ớt th ớt, bì bõm, mệt lử  Hộ đê.

Mải mê chơi bài.

Nhàn nhã, xa hoa.

Đê sắp vỡ M a ngày một lớn, n

ớc vẫn tiếp tục dâng.

Kêu vang tr ờ i dậy

đất.

Sắp ù ván bài lớn.

Tàn nhẫn, vô l ơng tâm.

 Dựa vào bảng trên, em hãy khái quát giá trị nội dung, nghệ

thuật của truyện ?

* Giá trị nội dung:

Giá trị hiện thực: Phản ánh sự đối lập gay gắt giữa cuộc sống xa hoa của quan với cuộc sống khốn cùng của dân.

Giá trị nhân đạo: Bày tỏ niềm cảm th ơng sâu sắc của tác giả tr

ớc nỗi khổ của dân do thiên tai

và do sự vô trách nhiệm của

Khoanh tròn vào câu chứa đáp án đúng nhất

1 Giá trị hiện thực của tác phẩm thể hiện ở:

A Phản ánh cuộc sống xa hoa, h ởng lạc của tầng lớp quan lại trong xã hội cũ.

B Phản ánh sự đối lập hoàn toàn giữa cuộc sống và sinh mạng của

ng ời dân với cuộc sống của bọn quan lại trong xã hội cũ.

C Phản ánh cuộc sống lầm than cơ cực của ng ời dân trong xã hội cũ.

2 Giá trị nhân đạo của tác phẩm thể hiện ở:

A Niềm cảm th ơng của tác giả tr ớc cuộc sống lầm than của ng ời dân

do thiên tai và do thái độ vô trách nhiệm của bọn cầm quyền.

B Lên án thái độ vô trách nhiệm của bọn cầm quyền.

C Sự xót xa của tác giả tr ớc cuộc sống lầm than cơ cực của ng ời dân.

Em hãy thử đặt lại nhan đề của tác phẩm So sánh với

mặc bay ?

Bài tập 2:

Bµi tËp 3:

Em h·y viÕt ®o¹n v¨n

ph¸t biÓu c¶m nghÜ cña m×nh vÒ tªn quan phô mÉu.