Vấn nạn tự tử ở trẻ vị thành niên

Ở mỗi thời đại, giáo dục luôn có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của xã hội. Trong giai đoạn hiện nay hơn bao giờ hết, giáo dục – đào tạo càng có ý nghĩa quyết định không chỉ đối với sự phát triển kinh tế xã hội mà cả đối với công cuộc bảo vệ độc lập, chủ quyền của đất nước. Giáo dục có mục đích rất cụ thể, khoa học và thiết thực. Mục đích của giáo dục phù hợp với sự phát triển của cá nhân, vì sự tiến bộ của xã hội. Các cơ cấu xã hội như các cơ sở sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, các cơ quan nhà nước ở các cấp; các đoàn thể quần chúng đều có chức năng giáo dục các thành viên của mình theo phương hướng con người phát triển toàn diện, bởi ở đâu có con người thì ở đó đều cần có sự quản lý, tổ chức, giáo dục con người.

Vấn đề đặt ra ở đây là việc giáo dục con người không thể hoàn toàn tiến hành theo kiểu kinh nghiệm chủ nghĩa, chủ quan, tuỳ tiện hoặc là những lời hô hào kêu gọi chung chung… mà nó vừa là khoa học vừa là nghệ thuật Do đó, việc nghiên cứu Giáo dục học sẽ giúp cho các nhà quản lý, các cơ quan nhà nước các cấp và các ngành tiến hành tổ chức, quản lý, giáo dục con người phù hợp với những quan điểm khoa học, phù hợp với mục tiêu kinh tế, văn hoá, xã hội ở nước ta Đặc biệt nghiên cứu giáo dục, nắm bắt các quy luật của giáo dục

là một yêu cầu có tính tất yếu đối với tất cả những người làm công tác giáo dục (giáo dục trong nhà trường, giáo dục xã hội, giáo dục gia đình…) Ở nước ta hiện nay, trong chiến lược phát triển đất nước con người được xem là mục tiêu,

là vị trí trung tâm, là động lực của sự phát triển đất nước Góp phần hình thành

và phát triển nhân cách cho mỗi cá nhân đặc biệt là ở lứa tuổi thanh thiếu niên.Trong cuộc sống hiên tại, chúng ta thường nghe và chứng kiến nhiều vụ tự

tử mà nguyên nhân là những là những chuyện hết sức đơn giản, nhỏ nhặt: Có thể thất tình, bị người yêu ruồng bỏ, bị nghi ngờ lấy trôm đồ, gia đình ngăn cấm chuyện tình cảm, thầy cô giáo phạt hay bị cha mẹ mắn chưởi… hoặc đơn giản chỉ vì muốn được “chết cùng nhau” Những cái thương tâm chỉ vì muốn thoát

khỏi rắc rối được người lớn cho là vụn vặt, nhỏ bé của các em đã để lại nỗi đau dằn vặt cho gia đình, thầy cô và bạn bè.

Hội chứng tự tử ở trẻ vị thành niên đã giáng lên hồi chuông báo động Theo thống kê thì Việt Nam là một trong các nước có tỷ lệ bệnh nhân tự tử cao nhất trong các trường hợp nhiễm độc cấp, trong đó lứa tuổi tự tử nhiều nhất là thanh thiếu niên dưới 25 tuổi (chiếm 59,7%), 25,4% người dân nước ta có ý định tự tử; 15,6% có kế hoạch tự tử và 4,2% trong số đó đã tự tử Trong 10.000 người trẻ tuổi được hỏi trong cuộc khảo sát về tự tử, có khoảng hơn 400 em nghĩ đến chuyện tử tử; hơn 100 em có suy nghĩ này đã tìm cách kết thúc cuộc sống với thuốc ngủ, dao, nhảy lầu hay treo cổ Hầu hết những người này đều đã từng trải qua những giai đoạn hết sức chán chường, cảm thấy mình vô dụng và không còn tha thiết với cuộc sống xung quanh

Những lý do dẫn đến cái chết đều gây bất ngờ, thoảng thất cho không chỉ người trong cuộc có liên quan trực tiếp mà còn rung động toàn xã hội Các em xem cái chết “nhẹ tựa lông hồng” Một em gái ở thành phố Hồ Chí Minh bị mọi người chế giễu vì quá béo mà tìm đến cái chết; một cậu thiếu niên ở Bến Tre bỏ nhà đi bụi ba ngày sợ bố mẹ la mắng đã mua thuốc diệt cỏ uống; một nữ sinh lớp 12 ở Thái Bình vì phản ứng hình phạt của cô giáo mà tìm đến cái chết trong tích tắc; hay mới đây nhất, ba học sinh lớp 7 trường THCS Phan Chu Trinh (Đắt Nông) đã cùng nhau tìm đến cái chết vì gặp phải những chuyện buồn gia đình Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cả xã hội phải nhình nhận lại việc giáo dục trẻ, hoặc nói rộng hơn là phải đấu tranh để thay đổi cả tư tưởng của những bậc làm cha

mẹ, những người lớn – cách nhìn của học về việc học tập của con cái, quan niệm

sinh ước mơ dại dột Đó là lý do tôi chọn: “Vấn nạn tự tử ở trẻ vị thành niên”

làm đề tài nghiên cứu của mình

II Mục đích nghiên cứu

Từ việc tìm hiểu cơ sở lý luận nhằm phát hiện, mô tả được thực trạng vị thành niên tự tử Tìm ra nguyên nhân của vấn đề, thông qua đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị, nhằm nâng cao nhận thức cho người dân về tác hại của việc

tự tử nói chung và lứa tuổi vị thành niên nói riêng Từ đó giáo dục trẻ phát triển toàn diện về mặt nhận thức, nhân cách và vượt qua giai đoạn khủng hoảng tâm lý

III Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận về vấn nạn tự tử ở trẻ vị thành niên

VII Đóng góp của đề tài

Đề tài nêu rõ thực trạng tự tử ở trẻ vị thành niên để được cá nhân, cơ quan, tổ chức quan tâm góp phần giải quyết thực trạng này Giáo dục thế hệ trẻ nhận thức được hành động của mình và thoát khỏi tình trạng tự tử

Từ việc nghiên cứu tìm hiểu thực trạng và nguyên nhân vị thành niên tự

tử, đề tài là một hồi chuông cảnh báo và thức tỉnh thế hệ trẻ cũng như các bậc phụ huynh, nhà giáo dục và của cả cộng đồng về tác hại của việc tự tử gây ra

B NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận

1 Một số khái niệm liên quan

1.1 Khái niệm giáo dục

Giáo dục (theo nghĩa rộng): Là sự hình thành nhân cách được tổ chức một cách có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhà Giáo dục với người được giáo dục nhằm giúp người được giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của loài người

Để hiểu rõ hơn khái niệm giáo dục (theo nghĩa rộng) cần làm sáng tỏ khái niệm nhân cách và khái niệm xã hội hoá con người

Hình thành nhân cách: Đó là quá trình phát triển con người về mặt sinh lý, tâm lý và mặt xã hội, mang tính chất tăng trưởng về lượng và biến đổi về chất Quá trình này diễn ra do ảnh hưởng của các nhân tố bên trong (bẩm sinh, di truyền, tính tích cực của chủ thể…), và các nhân tố bên ngoài (ảnh huởng của hoàn cảnh tự nhiên và hoàn cảnh xã hội, tác động giáo dục), do ảnh hưởng của các tác động tự phát, ngẫu nhiên (tác động bên trong, bên ngoài chưa được kiểm soát, điều khiển) và các tác động có mục đích, có tổ chức (kiểm soát được, điều khiển được) Quá trình này làm biến đổi đứa trẻ với những tư chất vốn có của con người thành một nhân cách

Xã hội hoá con người: Đó là quá trình có tính chất xã hội hình thành nhân cách Quá trình này chỉ bao hàm các tác động do những nhân tố xã hội; xã hội tác động một cách có mục đích, có tổ chức tới cá nhân, mặt khác cá nhân tích cực tái sản xuất các mối quan hệ xã hội bằng hoạt động, bằng sự tham gia tích cực vào môi trường xã hội Từ đó, giáo dục nói một cách khác là sự xã hội hoá con nguời chỉ dưới những tác động có mục đích và có tổ chức

Giáo dục (theo nghĩa hẹp): Đó là một bộ phận của quá trình sư phạm, là quá trình hình thành những cơ sở khoa học của thế giới quan, niềm tin, lý tưởng, động cơ, tình cảm, thái độ, những tính cách, những hành vi, thói quen cư xử đúng đắn trong xã hội, kể cả việc phát triển và nâng cao thẻ lực Chức năng trội

của quá trình giáo dục (theo nghĩa hẹp) chỉ được thực hiện trên cơ sở vừa tác động đến ý thức, vừa tác động đến tình cảm và hành vi.

Giáo dưỡng (hay trau dồi học vấn): Dưới góc độ là quá trình thì đó là quá trình con người lĩnh hội hệ thống tri thức nhất định về khoa học tự nhiên, xã hội

và về tư duy

Dưới góc độ kết quả lĩnh hội thì đó là trình độ học vấn, nghĩa là trình độ tri thức, kỹ năng kỹ xảo đã được lĩnh hội, chẳng hạn như người ta nói trình độ THPT cơ sở, trình độ Đại học… Chức năng trội của nó là sự tác động đến ý thức

là chính

Dạy học – đó là con đường, phương tiện của giáo dưỡng (trau dồi học vấn) và giáo dục (nghĩa hẹp): Dưới góc độ quá trình thì dạy học là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh, điều khiển hoạt động tâm lý của học sinh để giúp họ tự giác, tích cực, chủ động chiếm lĩnh tri thức khoa học, những

kỹ năng, kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn, trên cơ sở đó phát triển năng lực nhận thức và hình thành thế giới quan khoa học cho họ

Tự sát với sự hỗ trợ của y tế (chết tự nguyện, hoặc quyền được chết) là một đề tài gây tranh cãi về đạo đức có liên quan đến vấn đề của những người

bị bệnh nan y, phải chịu đau đớn cùng cực, hoặc có (nhận biết và hiểu) về chất lượng cuộc sống cực tệ do bị thương tật hoặc bệnh tật Tự hy sinh mình vì người khác không phải luôn luôn bị xem như là tự sát, vì mục đích không phải là để giết mình mà là để cứu những người khác, tuy nhiên, theo thuyết của Émile Durkheim gọi những trường hợp như vậy là hành vi “tự sát vị tha”

1.3 Khái niệm vị thành niên

Vị thành niên là một khái niệm chưa được thống nhất Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lứa tuổi 10 - 19 tuổi là độ tuổi vị thành niên Thanh niên trẻ là lứa tuổi 19 - 24 tuổi Chương trình Sức khỏe sinh sản/Sức khỏe tình dục vị thành niên - thanh niên của khối Liên minh châu Âu (EU) và Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA) lấy độ tuổi 15 - 24 tuổi

Ở Việt Nam vị thành niên là lứa tuổi từ 10 đến 19 tuổi Thanh niên là từ

19 - 24 tuổi Trẻ em được luật pháp bảo vệ chăm sóc giáo dục là dưới 16 tuổi

Về mặt luật pháp vị thành niên là dưới 18 tuổi Hội KHHGĐVN xác định vị thành niên - thanh niên là 10 - 24 tuổi

- Vị thành niên: 10 - 19 tuổi, chia làm 2 giai đoạn:

+ giai đoạn đầu từ 10 - 14 tuổi

+ giai đoạn sau từ 15 - 19 tuổi

- Thanh niên: 19 - 24 tuổi

- Thanh thiếu niên: 10 - 24 tuổi

Theo Luật Thanh niên được thông qua vào ngày 29/11/2005 tại kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XI và được Chủ tịch nước công bố tại lệnh số 24/2005/L/CTN ngày 09/12/2005 thì độ tuổi của thanh niên là “từ đủ 16 tuổi đến

2 Phân loại tự tử

- Tự hại: Tự gây tổn hại cho bản thân không phải là một hành động cố gắng tự sát, tuy nhiên, ban đầu tự hại bị phân loại lầm như là một cố gắng tự sát

Có một mối quan hệ nhận quả tương quan giữa tự hại và tự sát đó là cả hai đều

là dạng ảnh hưởng phổ biến nhất của bệnh trầm cảm

- An tử và Trợ tử: Những cá nhân muốn kết thúc cuộc sống của mình có thể nhờ đến sự trợ giúp của người khác để đạt được cái chết Những người trợ giúp, thường là một thành viên trong gia đình hoặc bác sĩ, có thể giúp thực hiện các hành động nếu các cá nhân thiếu năng lực vật lý để thực hiện hoặc giúp cung cấp các phương tiện Trợ tử là một vấn đề gây tranh cãi về mặt đạo đức và chính trị ở nhiều nước trên thế giới

- Tự sát giết người: Tự sát giết người là một hành động mà trong đó một

cá nhân giết chết một hoặc nhiều người khác ngay lập tức trước hoặc cùng thời điểm với chính anh ta Nguyên nhân giết người trong tự sát giết người có thể đơn thuần là một tội ác hoặc thủ phạm cảm thấy đó như là một hành động của sự quan tâm đến những người thân yêu của mình trong bối cảnh bị trầm cảm nặng

- Tấn công tự sát: Một cuộc tấn công tự sát khi kẻ tấn công gây ra một hành động bạo lực đối với những người khác, thường là để đạt được một mục tiêu quân sự hay chính trị, kết quả cũng bao gồm luôn cái chết của chính mình Đánh bom tự sát thường được coi là một hành động khủng bố

- Tự sát tập thể: Một số vụ tự sát được thực hiện bởi áp lực ảnh hưởng của bạn bè hoặc của một nhóm người Tự sát tập thể có thể diễn ra chỉ với 2 người theo một "hiệp ước tự sát" hoặc với sự tham gia của một nhóm nhiều người

- Hiệp ước tự sát: Một hiệp ước tự sát tức là một vụ tự sát của hai hoặc nhiều cá nhân theo một kế hoạch đã thỏa thuận Kế hoạch có thể được chết cùng nhau, hoặc riêng lẻ và cùng một thời điểm Hiệp định tự sát thường được phân biệt với tự sát tập thể Những đề cập gần đây về những sự cố mà trong đó một nhóm nhiều người đã tự sát cùng nhau vì cùng một lý do về ý thức hệ, thường trong một bối cảnh tôn giáo, chính trị, quân sự hoặc bán quân sự Hiệp định tự sát, mặt khác, thường liên quan đến một nhóm ít người (chẳng hạn như các cặp

đã kết hôn, các thành viên trong gia đình, hoặc bạn bè) cùng có những động cơ

cá nhân mạnh mẽ

- Tự sát phản đối: Tự sát phản đối hay còn gọi là tự sát vị tha là hành vi tự sát dưới hình thức hy sinh bản thân để đạt được một mục tiêu, để phục vụ một

nguyên nhân hay là kết quả của việc thiếu nhận thức về thực tế hoặc thiếu sự lựa chọn thay thế Các hình thức tự sát này thường là tự thiêu, tuyệt thực.

3 Những biểu hiện của đối tượng tự tử

Nhiều thanh thiếu niên khi tự tử sẽ biểu hiện những hành vi báo hiệu ý định tự tử của họ mà chúng ta có thể quan sát được

Các triệu chứng về sức khỏe tâm thần như trầm cảm hay rối loạn lưỡng cực là những yếu tố chính gây ra những suy nghĩ tiêu cực, trong đó trầm cảm là căn bệnh dễ gây nên ý nghĩ muốn tự tử nhất Trầm cảm là một bệnh mãn tính và

có xu hướng tái diễn, đặc biệt là nếu nó không được điều trị kịp thời hay chỉ là can thiệp một phần Đôi khi những người sống cùng với bệnh nhân bị trầm cảm

dễ nhận ra dấu hiệu tái phát bệnh hơn là người bệnh, do đó, nên giúp người bệnh thoát khỏi nỗi buồn, có chế độ ăn ngủ điều độ

Hay lo lắng hoặc kích động: Theo tiến sĩ Ken Robbins, giáo sư về tâm thần học tại Đại học Wisconsin, ở Madison, khoảng một nửa những người được chẩn đoán là có triệu chứng bị “trầm cảm u sầu” đều có các biểu hiện hờ hững, chán ăn và chỉ muốn được ở một mình Một nửa còn lại được chẩn đoán có bệnh

“trầm cảm kích động” với những triệu chứng khác nhau như lo lắng, bồn chồn, khó ngủ và mất tập trung Thông thường những người bị “trầm cảm u sầu” không có ý nghĩ hay hành động muốn giết chết hoặc làm đau bản thân mình, họ chỉ muốn ở lại một mình và bắt mọi người làm mọi việc để có thể thoát khỏi sự khó chịu, bức bí Trong khi đó, những người càng bị kích động nhiều thì càng có suy nghĩ muốn tự tử

Sử dụng thuốc hoặc uống bia rượu quá nhiều: Dùng thuốc và bia rượu làm

“phương tiện”, với những người hay bị kích động và lo lắng thì đây là dấu hiệu cảnh báo tự tử Tiến sĩ Paula Clayton, giám đốc y tế của Tổ chức Phòng chống

tự sát Mỹ cho biết: “Bạn không phải là một người nghiện rượu hoặc lạm dụng thuốc nhưng nếu dùng nó để có cảm giác tốt hơn hay để làm tê liệt cơ thể thì bạn

sẽ bị tổn thương hơn vì nó chỉ đánh lừa cảm xúc, suy nghĩ lệch lạc hơn và gây bốc đồng” Nghiên cứu cho thấy có tới 80% tất cả các vụ tự sát được thực hiện đều trong thời điểm bị kích động này

Ngoài triệu chứng trầm cảm hay lo lắng, người dự trữ nhiều thuốc trong nhà cũng là một dấu hiệu cảnh báo kế hoạch muốn tự tử vì rất có thể người bệnh lạm dụng mà dùng thuốc quá liều

Tìm hiểu qua Internet cách tự tử: Dấu hiệu cho thấy ai đó đang có ý định

tự tử cũng có thể thấy trên máy vi tính Những người muốn tự tử thường không thể đưa ra kế hoạch tự sát mà sẽ hỏi hoặc tìm kiếm thông tin hướng dẫn, để tìm kiếm về cách tự sát Vì vậy nếu thấy một trong những dấu hiệu như trên, bạn nên liên hệ với chuyên gia y tế để khám và chữa trị kịp thời cho họ

Hơn nữa, những biểu hiện còn thể hiện rõ nét hơn khi người đó dọa tự tử trực tiếp hoặc gián tiếp; Có thư tuyệt mệnh và bản kế hoạch tự tử; Có hành vị chuẩn bị cho cái chết (chẳng hạn như sắp xếp cho tang lễ, viết di chúc, cho đinhững tài sản giá trị); Bị ám ảnh về cái chết hay có những thay đổi trong hành

vi, diện mạo, suy nghĩ hoặc cảm xúc

Có những thay đổi cách ăn uống và ngủ nghỉ; Trốn bạn bè, gia đình và bỏ những thói quen thường nhật; Có hành động vũ phu, cục cằn, hoặc bỏ chạy khỏi nhà Cẩu thả trong cách ăn mặc hay có những câu nói như: “Con sẽ chẳng làm phiền ai nữa đâu”, “Thôi! Mọi việc đều vô ích” hoặc “Con sẽ không còn gặp lại

ai nữa”… Đôi lúc trẻ còn có biểu hiện cười đùa vu vơ sau khi cảm thấy mệt mỏi

4 Tác hại của nạn tự tử ở trẻ vị thành niên

Tự vẫn tác động mạnh đến chúng ta vì bao chung quanh nó là một điều cấm kỵ tuyệt đối Dù ý thức hay vô thức, trong suy nghĩ chung, người ta vẫn cho

tự vẫn là hành động tuyệt vọng tột cùng, một điều xấu xa tột cùng mà một người

có thể làm Chúng ta không ngạc nhiên về để này, vì tự vẫn là chống lại bản chất thâm sâu nhất trong chúng ta, là ý chí sống Do đó, dù được thông hiểu và thương cảm, tự vẫn vẫn để lại một nỗi hổ thẹn và mơ hồ nào đó nơi người ở lại Cũng vậy, thường thường hơn, nó hủy hoại ký ức về người đã chết Những bức ảnh của người đó dần dần biến mất khỏi bức tường phòng, và chúng ta dè dặt hoặc bưng bít khi nói về cái chết đó

Còn tự tử là tự mình tìm một lối thoát ích kỷ, lối thoát cho một mình người đó trong phút chốc Nhưng sau đó để lại biết bao nhiêu gánh nặng cho cha

mẹ, bạn bè và cho chính bản thân

“Ra đi” rồi sẽ để lại những niềm tiếc thương Đặc biệt đó là sự tiếc thương của cha mẹ Để lại cho cha mẹ sự triền miên lo lắng, nỗi ân hận suốt cả cuộc đời không lý giải được tại sao con mình lại như thế Họ sẽ phải đối diện với dư luận

xã hội, sự dằn vặt bên trong vì cho rằng mình có lỗi Người bị bỏ lại thường rơi vào tình trạng đau buồn, đặc biệt có tính cách hủy hoại Trong các cái chết, có lẽ

tự vẫn để lại tác hại nặng nề nhất cho người còn sống

Bên cạnh đó, chắc chắn khi tự tử, bạn bè sẽ hụt hẫng Đặc biệt, bạn bè sẽ hoang mang và cảm thấy bất an Để lại nỗi ngậm ngùi cho chính người bạn của người đó Điều mà bạn đã làm đôi lúc còn châm ngòi cho những ý định tiếp theo còn tồn tại trong bộ phận không nhỏ giới trẻ hiện nay Hơn nữa, tự tử còn ảnh hưởng lớn đến tâm lý của giáo viên, nhà trường và cả cho cộng đồng Đó là hậu quả lâu dài của quá trình giáo dục trong vấn đề xử lý các tình huống xã hội, từ gia đình, hàng xóm, bạn bè, từ quá trình tiếp nhận và xử lý thông tin đối với trẻ

II Thực trạng

1 Đặc trưng tâm lý trẻ vị thành niên

Đây là lứa tuổi có bước nhảy vọt về thể chất lẫn tinh thần, các em đang tách dần khỏi thời thơ ấu để tiến sang giai đoạn phát triển cao hơn (người trưởng thành) tạo nên nội dung cơ bản và sự khác biệt trong mọi mặt phát triển: Thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức… của thời kỳ này

- Ở lứa tuổi thiếu niên có sự tồn tại song song “vừa tính trẻ con, vừa tính người lớn”, điều này phụ thuộc vào sự phát triển mạnh mẽ về cơ thể, sự phát dục, điều kiện sống, hoạt động… của các em

- Mặt khác, ở những em cùng độ tuổi lại có sự khác biệt về mức độ phát triển các khía cạnh khác nhau của tính người lớn - điều này do hoàn cảnh sống, hoạt động khác nhau của các em tạo nên Hoàn cảnh đó có cả hai mặt:

Những yếu điểm của hoàn cảnh kiềm hãm sự phát triển tính người lớn: trẻ chỉ bận vào việc học tập, không có những nghĩa vụ khác, nhiều bậc cha mẹ có

xu thế không để cho trẻ hoạt động, làm những công việc khác nhau của gia đình, của xã hội

Những yếu tố của hoàn cảnh thúc đẩy sự phát triển tính người lớn: Sự gia tăng về thể chất, về giáo dục, nhiều bậc cha mẹ quá bận, gia đình gặp khó khăn trong đời sống, đòi hỏi trẻ phải lao động nhiều để sinh sống Điều đó đưa đến trẻ sớm có tính độc lập, tự chủ hơn

Đối với một số em, tri thức sách vở làm cho các em hiểu biế nhiều, nhưng còn nhiều mặt khác nhau trong đời sống thì các em hiểu biết rất ít

Có những em ít quan tâm đến việc học tập ở nhà trường, mà chỉ quan tâm đến những vấn đề làm thế nào cho phù hợp với mốt, coi trọng việc giao tiếp với người lớn, với bạn lớn tuổi để bàn bạc, trao đổi với họ về các vấn đề trong cuộc sống, để tỏ ra mình cũng như người lớn

Ở một số em khác không biểu hiện tính người lớn ra bên ngoài, nhưng thực tế đang cố gắng rèn luyện mình có những đức tính của người lớn như:dũng cảm, tự chủ, độc lập… còn quan hệ với bạn gái như trẻ con

Trong những giai đoạn phát triển của con người, lứa tuổi thiếu niên có một vị trí và ý nghĩa vô cùng quan trọng Đây là thời kỳ phát triển phức tạp nhất,

và cũng là thời kỳ chuẩn bị quan trọng nhất cho những bước trưởng thành sau này Thời kỳ thiếu niên quan trọng ở chỗ: Trong thời kỳ này những cơ sở, phương hướng chung của sự hình thành quan điểm xã hội và đạo đức của nhân cách được hình thành, chúng sẽ được tiếp tục phát triển trong tuổi thanh niên

Hiểu rõ vị trí và ý nghĩa của giai đoạn phát triển tâm lý thiếu niên, giúp chúng ta có cách đối xử đúng đắn và giáo dục để các em có một nhân cách toàn diện

2 Thực trạng tự tử ở trẻ vị thành niên hiện nay

Theo Bệnh viện Cấp cứu Trưng Vương, TP HCM, trong vòng một năm (từ tháng 5/2007 - 5/2008), bệnh viện này tiếp nhận 310 ca tự tử dưới 16 tuổi, trong đó 4 ca tử vong Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, TP HCM trong vòng một

tháng đã phải cấp cứu cho 4 trường hợp trẻ tự tử bằng thuốc diệt cỏ Số liệu

thống kê của Bệnh viện Nhi đồng 2, TP HCM cũng cho thấy, có đến 47 trường hợp trẻ tìm đến cái chết trong năm 2008 Những số liệu trên đã gióng lên hồi chuông báo động về nạn tự tử vị thành niên

Một nghiên cứu thực hiện tại TP Đà Nẵng vào năm 2004 cũng ghi nhận gần 500 ca tự tử, tăng gấp 4 lần so với năm trước đó Nguyên nhân dẫn đến tự tử

là do bức xúc về gia đình, xã hội, tình cảm, mắc bệnh mãn tính… Tại Hà Nội, kết quả khảo sát trên hơn 5.000 người dân và hơn 500 bệnh nhân tự tử đến cấp cứu tại Bệnh viện Bạch Mai cho thấy 2,6% - 25% có ý định tự tử, 1% - 15% từng có kế hoạch tự tử và 0,4% - 4,2% đã thực hiện hành vi tự tử Tổng hợp từ 5 nghiên cứu về vấn đề tự tử ở Việt Nam từ năm 2001 đến nay cho thấy, có khoảng 2,6 đến 25,4% người từng có ý định tự tử, khoảng 1,1-15,6% số người từng có kế hoạch tự tử, trong đó số người thực hiện hành vi tự tử là 0,4-4,2%

Độ tuổi tự tử nhiều nhất là 15-30 tuổi Trong số gần 10.500 trường hợp được khảo sát, công bố năm 2010 có tới 25% đã tìm cách kết thúc cuộc sống của mình, 73% đã trải qua cảm giác buồn chán và 7,5% có những hành động làm đau bản thân nhằm thoát khỏi tâm lý căng thẳng; thanh thiếu niên từ 15-24 tuổi

là nhóm có ý nghĩ tự tử cao nhất, nữ có ý nghĩ tự tử cao gấp 2 lần nam

Có thể nhận thấy, hiện tượng thanh thiếu niên cũng như học sinh tự tử ở Việt Nam đã và đang diễn ra hết sức phức tạp với nhiều nguyên nhân và được chia thành các nhóm chính sau:

* Tự tử vì học tập: Không đạt được kết quả mong muốn trong học tập như: thi rớt, bị điểm kém Bị áp lực do gia đình, nhà trường kỳ vọng ở các em quá cao trong học tập Áp lực trong thi cử.

Từ năm 2005 trở lại đây, năm nào cũng có những cái chết thương tâm do trượt đại học, do áp lực thi cử hay do bố mẹ mắng chửi vì việc học hành

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), mỗi năm số thí sinh trúng tuyển vào các trường ĐH, CĐ chỉ chiếm chưa đến 30%, còn lại gần 70% thí sinh phải chấp nhận rời xa cánh cửa ĐH, CĐ Song song với đó cứ sau mỗi kỳ thi đại học, cao đẳng, có khoảng 2, 3 vụ học sinh tự tử vì trượt đại học

Bên cạnh đó, con số các bệnh nhân đến khám tâm thần vì sốc, hay trầm cảm do trượt đại học cũng tăng đáng kể.

Mùa thi ĐH, CĐ mới đang đến gần, cùng nhìn lại các vụ tự tử vì thi cử những năm vừa qua để gióng lên hồi chuông cảnh báo chăm sóc sức khỏe tinh thần cho các sĩ tử trong đợt vượt vũ môn quan trọng này

Khoảng thời gian tháng 7 - 8/2010 cũng liên tiếp xảy ra những vụ học sinh tự tử vì cha mẹ bắt đi học thêm

- Vì mẹ ép phải đi học hè, M.Ng 15 tuổi, học sinh lớp 8 ở TP Tân An, Long An đã uống 30 viên thuốc Paracetamol để tự tử Rất may, Ng đã được các bác sĩ cứu chữa kịp thời, giữ lại mạng sống Lý giải cho hành động dại dột này,

Ng nói: “Khi tỉnh dậy ở bệnh viện em cảm thấy hối hận và thương cha mẹ Nhưng em cũng mong người lớn hiểu được suy nghĩ của em”

Cũng khoảng thời gian đó, một học sinh nam 15 tuổi ở quận Tân Bình, TP HCM phải nhập viện cấp cứu ngộ độc thuốc an thần Nam sinh này tìm đến cái chết chỉ vì bố mẹ la mắng không chịu đi học thêm Khi được bác sĩ hỏi, cậu học sinh lớp 8 cho biết, không chịu đến lớp học thêm vì chán ngán với học ở lớp, hè

là dịp để xả hơi Bố mẹ cứ nghĩ em lười biếng và la mắng “Cho rằng bị xúc phạm và làm nhục, nam sinh này đã uống chục viên thuốc an thần để tìm đến cái chết” - một bác sĩ ở Khoa cấp cứu kể lại câu chuyện trên

- Một học sinh lớp 9 ở TP HCM cũng do buồn chuyện học tập đã nhảy lầu

tự tử Vụ việc xảy ra vào sáng 1/4/2010, tại Trường THCS Quang Trung (quận Tân Bình, TP HCM) Do bài kiểm tra của em Phùng Bảo Tr (15 tuổi, học sinh lớp 9/5 Trường THCS Quang Trung) bị điểm kém nên bị giáo viên khiển trách trước lớp Lúc đó, Trân đã khóc rồi bất ngờ chạy nhanh ra cửa lớp lao từ tầng 3 xuống sân trường Tr được đưa đi cấp cứu trong tình trạng gãy chân, tràn dịch phổi, chấn thương đầu và nhiều thương tích khác trên cơ thể

- Cũng vì áp lực thi cử, đã xảy ra không ít vụ thí sinh tự tử do thi trượt Như trường hợp em Trịnh Công S (HS lớp 12 chuyên Toán Trường THPT chuyên Lê Khiết, trú huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi) chết tại rẫy cách nhà khoảng 3km Được biết, sau khi thi đại học, đối chiếu với đáp án, thấy bài làm

của mình không tốt, S đã bỏ nhà đi và trong lúc quẫn trí em đã uống thuốc sâu

tự tử

- Trước đó, ngày 20/8/2009, em Nguyễn Thị V (SN 1991, ở xã Yên Khê, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An) đã tự tử bằng lá ngón do thất vọng trước kết quả dự thi ĐH Ngày 14/8/2006, em Nguyễn Thị Diệu T (SN 1988, ở Nam Định) cũng đã treo cổ tự tử trong phòng riêng sau khi biết tin mình thi trượt ĐH.Nhiều học sinh đang chịu những áp lực quá lớn của việc phải thi đỗ đại học Gần đây nhất, vào ngày 5/3/2013, em Lê Chí H., học sinh lớp 7 trường THCS Hải Xuân, Hải Năng, tỉnh Quảng Trị bị gia đình la mắng do mải chơi, không lo chuyện học hành Bứa xúc, H đã nhảy sông tự tử

- Tiếp đó, vào tháng 4/2011, một học sinh lớp 10 trường THPT Ngô Quyền, Hải Phòng treo cổ tự tử, để lại thư tuyệt mệnh cho biết bị thầy giáo mắng trong giờ học môn Hóa

- Sáng 10/7/2011 tại điểm thi Trường THPT Dân lập Lô-mô-lô-xôp (Hà Nội) của ĐHQG Hà Nội trong môn thi Ngoại ngữ, cũng là môn thi cuối cùng của đợt thi ĐH lần II Sau khi bóc đề, tính thời gian làm bài được 15 phút, các giám thị coi thi phát hiện em nữ sinh mang tài liệu và lập biên bản, đình chỉ thi với trường hợp này Trong khi các giám thị đang lập biên bản, với tâm trạng hoảng loạn, thí sinh này đã chạy ra khỏi phòng thi, định nhảy qua lan can tự tử Rất may các cán bộ tại đây đã kịp thời ngăn cản hành động của em nữ sinh Khi được đưa xuống phòng y tế, nữ sinh khóc, hét rất to

- Tiếp đó, ngày 13/7/2010, em Trịnh Công S, một học sinh giỏi của trường chuyên Lê Khiết (Quảng Ngãi) đã uống thuốc rầy tự vẫn bởi vì một bài thi làm dang dở

- Ngày 7/7/2010, nữ sinh N T H, sinh năm 1992, ở Lâm Đồng đã uống thuốc trừ cỏ vì không nhận được giấy báo thi ĐH Người nhà nạn nhân cho biết,

em H đã nộp hồ sơ dự thi vào Trường ĐH Đà Lạt tại Trường THPT Tân Hà, nhưng sát ngày diễn ra kỳ thi mà H vẫn không nhận được giấy báo Sau đó, em

H lên Trường ĐH Đà Lạt nhờ kiểm tra thì phát hiện không có hồ sơ đăng ký dự

thi của em tại đây Trong lúc quẫn trí, em H đã viết một bức thư để lại cho gia đình rồi uống thuốc trừ cỏ tự tử.

- Sự việc xảy ra tối 1/7/2005, em Lê Thị Th sinh năm 1985 quê ở Hà Tĩnh nhảy từ cầu Bến Thủy xuống sông Lam tự vẫn Sau khi sự việc xảy ra dư luận mới ngỡ ngàng vì hành động đáng trách và cũng đáng thương đó của Th

Th vốn là học sinh giỏi cấp tỉnh môn lịch sử lớp 11 nhưng hai năm liền 2005) dù liên tiếp cố gắng, ôn luyện và kỳ vọng rất nhiều em vẫn không thi đậu

(2004-ĐH Thất vọng vì bản thân, bế tắc Th đã tìm tới cái chết đã tự giải thoát cho mình

- Sự việc không dừng lại ở đó, sau đó không lâu, chiều 2/8/2005, em Trần Duy Hùng sinh năm 1987, trú tại Nam Định đã thắt cổ tự tử sau khi biết tin mình trượt ĐH Hùng vốn là học sinh giỏi, em là con trai cả và là niềm tự hào của cả nhà Hàng xóm cho biết bố mẹ rất kỳ vọng vào cậu, tạo nên một áp lực lớn Vì thế khi biết kết quả không như kỳ vọng, em đã tìm đến cái chết để giải thoát, trốn tránh chính bản thân mình

- Sáng ngày 13/4/2013, lực lượng tìm kiếm cứu nạn cùng người thân đã vớt được thi thể em Lê Văn Vũ, 15 tuổi, học sinh lớp 9 Trường THCS Mỹ Châu (trú xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, Hà Tĩnh), nhảy cầu tự tử vì bị giáo viên môn giáo dục công dân ghi vào sổ đầu bài sử dụng điện thoại di động trong giờ học

- Tối 14/5/2013, tại cầu Đak Bla, thành phố Kon Tum (thuộc địa phận phường Lê Lợi), một nữ sinh đã nhảy xuống sông Đăk Bla tự tử Nữ sinh này là Phú Thị Duyên (16 tuổi), học lớp 10 (cư trú tại thôn 10 xã Đăk La, huyện Đăk

Hà – Kon Tum) Bức thư tuyệt mệnh mà cô gái để lại là lời trách móc cha mẹ ép học quá sức

Ngày nay, thi đỗ ĐH đã trở thành mục tiêu quan trọng, thậm chí bắt buộc phải đạt được với nhiều học sinh Bản thân các em học sinh cũng mong mình có tấm bằng đại học Cha mẹ các em nuôi con 12 năm học cũng kỳ vọng con sẽ đỗ đạt, thành tài Nhiều người cho rằng, chỉ khi đỗ ĐH, có tấm bằng thì mới kiếm được công việc tốt, mới được gọi là thành công

Áp lực học hành khiến nhiều học sinh không thể vượt qua sức ép tâm lý

Vì thế, thi đỗ ĐH đã trở thành gánh nặng ghê gớm cho mỗi học sinh 12 năm ăn học, phấn đấu cũng để thi ĐH Mà đã thi thì phải đỗ, có vậy thì “cá chép” mới

“hóa rồng” Và khi không thể “hóa rồng”, đó là sự thất bại cho các em và cả gia đình

Và chính sự kỳ vọng của cha mẹ, thầy cô, bạn bè vô hình đã trở thành áp lực đối với các em Trước sự quan tâm, chăm sóc của cha mẹ, các sĩ tử cũng tự nhận thức được nhiệm vụ nặng nề của mình trong kỳ thi ĐH Nếu không làm được bài, tức là các em đã phụ công của cha mẹ

Sau khi thi, nếu biết mình không thể đỗ được ĐH, thêm vào đó là những lời chê trách không đáng có của cha mẹ, nhiều em đã không thể vượt qua sức ép tâm lý, rồi nảy sinh những suy nghĩ tiêu cực Từ đó dẫn tới những hành động hủy hoại bản thân, tự tử như là một sự giải thoát hay một sự chuộc lỗi

ĐH không phải là cánh cửa duy nhất để đi đến thành công Có rất nhiều người thành đạt mà không hề có bằng ĐH Các bậc cha mẹ hãy giảm bớt những áp lực cho con cái, nên động viên, an ủi khi các em vấp ngã Còn các em học sinh hãy

tự trang bị cho mình bản lĩnh, ý chí để vượt qua những khó khăn, thử thách trong cuộc sống

Bức tranh đối nghịch giữa một bên điểm số rất cao, được dư luận ca ngợi, một bên điểm số thấp, bị đánh giá thua kém kèm theo nhiều nhận xét không hay,

sự thất vọng của phụ huynh, đã tạo tâm trạng tuyệt vọng cùng cực cho những bạn trẻ trong độ tuổi tâm lý nhiều nhiễu động này Cuối cùng, đẩy các em học sinh trên phải tìm tới cái chết như một sự giải thoát gây bao đau đớn cho gia đình và xã hội

Đây là lời cảnh tỉnh đến những bậc phụ huynh, nhà trường và chính bản thân các em học sinh cần phải biết cân bằng và xắp xếp hợp lý giữa thời gian học tập và nghỉ ngơi để tránh những tình huống đáng tiếc xảy ra

* Tự tử vì gia đình: Gia đình có nhiều xung đột không thể giải quyết: cha

mẹ thường cãi vã nhau, anh em hiềm khích,… Bị gia đình người thân ruồng bỏ

Bị gia đình la mắng.

- 11/03/2014 Bị bố mắng vì kết quả học tập không tốt, H chạy ra khỏi nhà và đi thẳng đến sông để tự tử Nạn nhận là Nguyễn Thị H (SN 1997), đang

là học sinh lớp 11 một trường THPT ở huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình.21/05/2012 Do buồn chuyện gia đình vì cha mẹ ly hôn, một nữ sinh lớn 9 tại trường THCS Nguyễn Tri Phương, xã Bình Quế, huyện Thăng Bình, Quảng Nam đã tử vong do uống thuốc trừ sâu tự sát

- Trước đó, hồi tháng 2 năm nay, một học sinh lớp 9 cũng tự tử khiến cả gia đình suy sụp Em là học sinh lớp 9 trường THCS xã Cẩm Điền, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương mà nguyên nhân cũng xuất phát từ gia đình

- Ngày 5/11/2013 , em Nguyễn Quốc Anh (17 tuổi, học sinh lớp 12, trường THPT Phước Bình, phường Long Phước, thị xã Phước Long, tỉnh Bình Phước) đã treo cổ tự tử tại nhà vì nghĩ rằng: “Chết để mẹ bớt khổ”

- Sáng 22/3/2012, một học sinh lớp 7 trường THCS Đoàn Thị Điểm đã treo cổ tự vẫn vì bị mẹ mắng Gia đình vội đưa em đến Bệnh viện Thanh Quang cấp cứu nhưng em đã tử vong

- Ngày 26/3/2014, hai nữ sinh là bạn thân cùng uống thuốc trừ sâu tự tử tại đồi Quan Âm (Lâm Đồng) Vụ việc xảy ra vào khoảng 5h tại khu đồi Quan

Âm (phường B’Lao, Bảo Lộc, Lâm Đồng) Vào thời điểm trên, hai nữ sinh lớp 12A2 trường THPT tư thục Bá Thiên, TP Bảo Lộc là Nguyễn Thị Mỹ Linh Huyền Trang (16 tuổi) và Đồng Yến Thư (17 tuổi) đã uống 2 chai thuốc trừ sâu

tự tử Được biết các em nhiều lần đòi tự tử vì không chịu nổi hoàn cảnh khó khăn của gia đình

- Ngày 23/4/2014, trên cầu Bình Phước 1, P An Phú Đông, Q.12, TP.HCM Một học sinh lớp 12 của Trung tâm GDTX Q.Gò Vấp đã nhảy xuống cầu để tự vẫn do buồn vì chia tay lớp học Sau khi sự việc xảy ra, Đội cứu nạn - cứu hộ thuộc Sở CS PCCC TP.HCM có mặt tại hiện trường tiến hành công tác tìm kiếm Đến hơn 8 giờ cùng ngày, thi thể nạn nhân mới được tìm thấy

- Sáng ngày 23/2, từ lúc trời còn tối, chưa nhìn rõ người đi đường, một cô gái quê ở Thái Bình đã đi bộ lên cầu Vĩnh Tuy – Hà Nội với mục đích tìm cho mình một lối giải thoát May mắn, trong lúc đang đấu tranh tư tưởng, cô đã được

hai CSGT phát hiện cứu kịp thời Cũng trong sáng ngày 23 này một nữ sinh học lớp 12 tại Trung Tâm Giáo dục thường xuyên quận Gò Vấp đã nhảy xuống cầu Bình Phước 1 để tự tử Nạn nhân là Nguyễn Hoàng Bảo Ngọc (18 tuổi, ngụ Thủ Đức) Nguyên nhân dẫn đến vụ việc là do tranh cãi với cha của mình.

- Chiều 24/5/2006, 5 học sinh nữ sinh năm 1993, học lớp 7 trường THCS Phượng Hoàng, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương rủ nhau trầm mình tập thể tại đoạn sông Hương chảy qua địa phận xã Các em dùng khăn buộc tay nhau nhảy xuống sông, để lại 5 bức thư gửi cho gia đình và nhà trường cùng một nội dung xin vĩnh biệt thầy giáo, bạn bè vì bị gia đình mắng mỏ và bị phân biệt đối xử nam nữ Trước đó, các em đã từng “ăn thề”, kết nghĩa chị em và từng định bỏ nhà đi nhưng không thành

- Ngày 8-4-2013, em Huỳnh Thị Ngọc T, SN 2002, trú tại ấp 9, xã Vị Trung, huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang T là học sinh lớp 5A3 trường Tiểu học thị trấn Nàng Mau 1, huyện Vị Thủy đã nhảy sông tự vẫn do bị bố mẹ mắng vì không làm bài tập đầy đủ

- Một ngày đầu tháng 9-2013, tại xã Vân Hà, huyện Đông Anh, Hà Nội người dân bàn tán xôn xao vì cái chết của cậu bé 12 tuổi do nguyên nhân bị bỏng nặng .Về căn nguyên dẫn đến vụ việc đau lòng này là do quá cô đơn trong chính ngôi nhà của mình và bị tổn thương về mặt tâm lý quá lớn khiến cậu bé túng quẫn rồi tìm cách tự giải thoát bản thân ra khỏi những bi kịch mình đang hứng chịu

Những cái chết thương tâm như trên hầu như đều có một mẫu số chung Các em tự tử sau khi bị cha mẹ - là những người thân yêu nhất, la mắng, xỉ vả Tất nhiên, đa phần các em bị la mắng, hay chửi bới, đánh đập,… là vì đã có những sai phạm hay lỗi lầm nào đó hoặc do thành tích học tập kém Nhưng cũng không ít trường hợp các em đã bị cha mẹ la mắng, chửi bới, thậm chí nhục mạ, xúc phạm

Theo nhiều bậc cha mẹ, việc đánh con là chuyện bình thường trong cuộc sống gia đình, với mục đích tốt đẹp là “giáo dục” cho nên người! Để biện minh cho việc này, họ thường nhắc lại câu nói của các cụ xưa kia: “Thương cho đòn