đề cương ngữ văn 10 kì 1

Diễn đạt sự việc bằng lời văn của cá nhân cho linh hoạt trong sáng.Ví dụ : Nhập vai nhân vật An Dương Vương, kêt lại Truyện an Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy theo ngôi kể thứ nhất..

Người soạn : Cô Thu Trang

GV trường THPT Tạ Uyên, Yên Mô, Ninh Bình

ĐỀ CƯƠNG NGỮ VĂN 10, HỌC KÌ 1

DANH SÁCH CÁC BÀI TRỌNG TÂM CẦN ÔN TẬP

1 Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

2 Khái quát văn học dân gian VN

3 Văn bản

4 Chiến thắng Mtao Mxây

5 Truyện An Dương Vương và Mị Châu, Trọng Thuỷ

6 Tấm Cám

7 Tam đại con gà; Nhưng nó phải bằng hai mày

8 Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa

9 Ca dao hài hước

10.Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

ĐỊNH HƯỚNG CÁCH ÔN TẬP THEO CẤU TRÚC ĐỀ THI

Đề thi thường có 2 phần :

1 Đọc hiểu : Phần đọc hiểu, các em tải miễn phí tài liệu tại đây nhé :

 Dạng 1: Kể lại một câu chuyện đã được học bằng lời văn của em

Đây là dạng bài đơn giản nhất, học sinh chỉ cầm nắm được cốt truyện là có thể làm được

Diễn đạt sự việc bằng lời văn của cá nhân cho linh hoạt trong sáng.

Ví dụ : Nhập vai nhân vật An Dương Vương, kêt lại Truyện an Dương Vương và

Mị Châu Trọng Thủy theo ngôi kể thứ nhất.

 Dạng 2: Kể sáng tạo, ví dụ : Kể lại kỉ niệm về người thân trong gia đình

Chú ý tránh nhầm sang tả người thân ,tránh sa đà vào bày tỏ tình cảm của cá nhân về nhân vật đó

Ví dụ 2 :

-Thay đổi hay thêm phần kết cho Truyện an Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy

-Hình dung cuộc gặp gỡ dưới thủy cung của hai nhân vật Mị Châu và Trọng Thủy

trong Truyện an Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy.

-Tưởng tượng gặp gỡ những người anh hùng trong giấc mơ…

II> Cách làm bài văn tự sự:

Hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện

+Hình thành ý tưởng

Định ra một chủ đề, một nội dung gắn liền với chủ đề ấy

Ví dụ: Nguyên Ngọc định ra việc viết một câu chuyện về cuộc khởi nghĩa của anh Đề, về cuộc đời, số phận của anh Đề trong mối liên hệ với cuộc đời, số phận chung của dân tộc, đất nước

+Dự kiến cốt truyện

– Chọn và xây dựng quan hệ giữa các nhân vật

-Chọn và triển khai tình huống

-Chọn chi tiết

Kết thúc câu chuyện (nêu cảm nghĩ của nhân vật hoặc một chi tiết đặc sắc, có ý

nghĩa)

Lưu ý: muốn lập dàn ý, cần dự kiến đề tài, xác định các nhân vật, chọn và sắp xếp các

sự việc, chi tiết tiêu biểu một cách hợp lí

Bài tập vận dụng :

Bạn bè thường giễu cợt tôi :”Đồ cha câm điếc” Tôi muốn mình có một người cha tốt hơn, không phải là một người cha bị câm điếc Tôi chẳng cần gì hết Tôi không muốn sống trên đời này nữa…

Dựa theo những lời tâm sự trên, anh/ chị hãy viết một bài văn tự sự theo ngôi kể thứ nhất hãy kể về số phận, sự ân hận của một người con đã đối xử không tốt với cha mình chỉ vì cha bị câm điếc

Hướng dẫn làm bài:

1 Hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện

+Hình thành ý tưởng: Sẽ kể về câu chuyện mình đối xử không tốt với người cha bị câm điếc

+Dự kiến cốt truyện : Sẽ mở đầu câu chuyện như thế nào?diễn biến ra sao?chuyện kết thúc như thế nào?

-Hình dung diễn biến các sự việc xảy ra giữa tôi và cha

-Chọn và triển khai tình huống : con đã có những hành động đối xử như thế nào đối với người cha bị câm điếc của mình ?Bạn bè giễu cợt ra sao?

-Chọn chi tiết :Những cử chỉ, ánh mắt, điệu bộ của cha và con khi giao tiếp ( lưu ý đây là người cha bị câm điếc )

2 Lập dàn ý

a) Mở bài

Giới thiệu câu chuyện:

Hoàn cảnh diễn ra câu chuyện :Chuyện diễn ra ở đâu? khi nào?

Chọn nhân vật : nhân vật chính là tôi, người cha, bạn bè, ngoài ra còn có những nhân vật phụ tùy theo diễn biến cốt truyện

b) Thân bài

Những sự việc, chi tiết chính theo diễn biến của câu chuyện:

Giai đoạn đầu: tôi sống tiêu cực buồn chán vì bị bạn bè chê cười

+Giới thiệu về người cha câm điếc

+Kể sơ qua về hoàn cảnh gia đình : anh chị em, mẹ , cha bị câm điếc

+Bạn bè giễu cợt như thế nào?

+Thái độ của tôi khi bị họ giễu cợt : tôi xấu hổ, tức giận như thế nào?tôi than thân trách phận mình, về nhà đối xử không tốt với cha…

+Thái độ , hành động của cha như thế nào?

+Những dằn vặt, đau khổ, chán nản của nhân vật tôi: tôi không muốn sống trên đời này nữa

Giai đoạn sau: Tôi nhận ra lỗi lầm và cảm thấy ân hận

+Nguyên nhân khách quan : tôi được mọi người giải thích->> thấu hiểu , thương cha

và ân hận vì mình đã đối xử không tốt với cha

+Nguyên nhân chủ quan : do bản thân tôi tự nhận ra lỗi lầm và sửa chữa

+Thái độ và hành động của tôi bày tỏ sự ân hận: tôi kính trọng, quan tâm , chăm sóc cha nhiều hơn

+Niềm vui của cha khi tôi thay đổi thái độ…

c) Kết bài

Kết thúc câu chuyện :nêu cảm nghĩ của nhân vật ( tôi tự hào vì có người cha tốt, mặc

dù cha không thể nghe , không thể nói nhưng cha là người yêu thương tôi nhất, cha luôn quan tâm và thấu hiểu tôi…)

Phần kết bài có thể đưa vào một chi tiết đặc sắc, có ý nghĩa

Lưu ý : Người cha bị câm điếc nên chỉ giao tiếp được bằng cử chỉ, nét mặt, điệu bộ, nụcười…Các em cần hình dung các cử chỉ của người câm để miêu tả sao cho chân thực

ÔN TẬP CÁC BÀI CỤ THỂ

1 HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP BẰNG NGÔN NGỮ

 Thông qua bài ca dao dưới đây, con người cũng đã thực hiện một hoạt độnggiao tiếp Hãy phân tích các nhân tố giao tiếp:

- Người nói là ai và nói với ai?

- Cuộc giao tiếp diễn ra trong hoàn cảnh cụ thể nào?

- Người nói nói về vấn đề gì?

- Câu nói nhằm mục đích gì?

- Cách nói có hấp dẫn và có thuyết phục người nghe không?

Cày đồng đang buổi ban trưa

Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày

Ai ơi bưng bát cơm đầy Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần

- Hoạt động giao tiếp là hoạt động trao đổi thông tin của con người trong xã hội đượctiến hành chủ yếu bằng phương tiện ngôn ngữ (dạng nói hoặc dạng viết) nhằm thựchiện những mục đích về nhận thức, về tình cảm, về hành động

- Mỗi hoạt động giao tiếp gồm hai qua trình: tạo lập văn bản (do người nói hoặcngười viết thực hiện) và lĩnh hội văn bản (do người đọc hoặc người nghe thực hiện).Hai quá trình này diễn ra trong quan hệ tương tác

Các nhân tố của hoạt động giao tiếp băng ngôn ngữ :

Nhân vật giao tiếp : Ai nói, ai viết, nói với ai, viết cho ai ?

Hoàn cảnh giao tiếp : Nói, viết trong hoàn cảnh nào, ở đâu, khi nào ?

Nội dung giao tiếp : Nói, viết cái gì, về cái gì ?

Mục đích giao tiếp : Nói, viết để làm gì, nhằm mục đích gì ?

Phương tiện và cách thức giao tiếp : Nói viết như thế nào, bằng phương tiện gì ?

b Bài ca dao là một hoạt động giao tiếp

- người nói là người nông dân đang cày ruộng, nói với những người khác (đại từ

- Cách nói rất cụ thể, có hình ảnh nên hấp dẫn và có sức thuyết phục

2 KHÁI QUÁT VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM

- Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng.

Thực chất của quá trình truyền miệng là sự ghi nhớ theo kiểu nhập tâm và phổbiến bằng miệng cho người khác Văn học dân gian khi được phổ biến lại, đã thôngqua lăng kính chủ quan (bộ não người) nên thường được sáng tạo thêm Văn học dângian thường được truyền miệng theo không gian (từ vùng này qua vùng khác), hoặctheo thời gian (từ đời trước đến đời sau)

Quá trình truyền miệng thường được thực hiện thông qua diễn xướng - tức là hìnhthức trình bày tác phẩm một cách tổng hợp (nói, hát, kể)

- Văn học dân gian là kết quả của những quá trình sáng tác tập thể.

Tập thể là tất cả mọi người, ai cũng có thể tham gia sáng tác Nhưng quá trình này,lúc đầu do một người khởi xướng lên, tác phẩm hình thành và được tập thể tiếp nhận.Sau đó những người khác (địa phương khác, thời đại khác) tham gia sửa chữa, bổ sungcho tác phẩm biến đổi dần Quá trình bổ sung này thường làm cho tác phẩm phongphú hơn, hoàn thiện hơn

Mỗi cá nhân tham gia vào quá trình sáng tác này ở những thời điểm khác nhau.Nhưng vì truyền miệng nên lâu ngày, người ta không nhớ được và cũng không cầnnhớ ai là tác giả Tác phẩm dân gian vì thế đã trở thành của chung, ai cũng có thể tùy ýthêm bớt, sửa chữa

- Văn học dân gian gắn bó và phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác nhau trong

đời sống cộng đồng.

Sinh hoạt cộng đồng là những sinh hoạt chung của nhiều người như lao động tậpthể, vui chơi ca hát tập thể, hội hè Trong những sinh hoạt này, tác phẩm văn học dângian thường đóng vai trò phối hợp hoạt động, tạo nhịp điệu cho hoạt động (những bài

hò : hò chèo thuyền, hò đánh cá, )

Không những thế, văn học dân gian còn gây không khí để kích thích hoạt động,gợi cảm hứng cho người trong cuộc (ví dụ những câu chuyện cười được kể trong laođộng giúp tạo ra sự sảng khoái, giảm bớt sự mệt nhọc trong công việc)

Hệ thống thể loại của văn học dân gian Việt Nam

Thần thoại, sử thi, truyền thuyết, truyện cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn, tụcngữ, câu đố, ca dao, vè, truyện thơ, chèo,

Những giá trị cơ bản của văn học dân gian

- Văn học dân gian là kho trí thức vô cùng phong phú về đời sống của các dân tộc (khotrí khôn của nhân dân về mọi lĩnh vực của đời sống tự nhiên, xã hội, con người) Khotri thức này phần lớn là những kinh nghiệm lâu đời được nhân dân ta đúc kết từ thực

tế Vào trong các tác phẩm, nó được mã hoá bằng những ngôn từ và hình tượng nghệthuật tạo ra sức hấp dẫn người đọc, người nghe, dễ phổ biến, dễ tiếp thu và có sứcsống lâu bền cùng năm tháng

- Văn học dân gian ngợi ca, tôn vinh những giá trị tốt đẹp của con người Vì thế,

nó có giá trị giáo dục sâu sắc về truyền thống dân tộc (truyền thống yêu nước, đứckiên trung, lòng vị tha, lòng nhân đạo, tinh thần đấu tranh chống cái ác, cái xấu, ).Văn học dân gian cũng vì thế mà góp phần hình thành những giá trị tốt đẹp cho các thế

hệ xưa và nay

- Văn học dân gian có giá trị to lớn về nghệ thuật Nó đóng vai trò quan trọngtrong việc hình thành và phát triển nền văn học dân nước nhà Nó đã trở thành nhữngmẫu mực để đời sau học tập Nó là nguồn nuôi dưỡng, là cơ sở của văn học viết.

3 VĂN BẢN

Trình bày khái niệm và các đặc điểm của văn bản?

Văn bản là sản phẩm của hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, gồm 1 hay nhiều câu,nhiều đoạn và có những đặc điểm cơ bản sau đây :

- Mỗi văn bản tập trung thể hiện một chủ đề và triển khai chủ đề một cách trọnvẹn

- Các câu trong văn bản có sự liên kết chặt chẽ, kết cấu mạch lạc

- Mỗi văn bản có dấu hiệu biểu hiện tính hoàn chỉnh về nội dung

- Mỗi văn bản nhằm thực hiện một ( hoặc một số ) mục đích giao tiếp nhất định

4 CHIẾN THẮNG MTAO- MXÂY

KIẾN THỨC CƠ BẢN :

Kiến thức cơ bản về bài Chiến thắng Mtao Mxây- trích sử thi Đăm Săn

1 Khái quát

Sử thi còn gọi là anh hùng ca, là thể loại tự sự dài (thường là thơ) xuất hiện rất sớmtrong lịch sử của các dân tộc nhằm ngợi ca sự nghiệp anh hùng có tính toàn dân và có

ý nghĩa trọng đại đối với dân tộc trong buổi bình minh của lịch sử Về kết cấu, sử thi

là một câu chuyện được kể lại có đầu có đuôi với quy mô lớn Các nhân vật chính của

sử thi là những anh hùng, tráng sĩ tiêu biểu cho sức mạnh thể chất và tinh thần, cho ýchí và trí thông minh, lòng dũng cảm của cộng đồng được miêu tả trong vẻ đẹp kì diệukhác thường

I-li-át, ô-đi-xê của Hi Lạp ; Ma-ha-bha-ra-ta, Ra-ma-ya-na của Ân Độ ; Đăm Săn,Đăm Di, Xinh Nhã, Khinh Dú (Ê-đê), Đăm Noi (Ba-na) của Việt Nam ; … là nhữngtác phẩm sử thi đồ sộ còn lưu giữ được đến nay

Sử thi anh hùng Tây Nguyên phản ánh cuộc sống Tây Nguyên ở giai đoạn tiền giaicấp, khi xã hội cộng sản nguyên thuỷ tan rã, nhưng xã hội phong kiến chưa hình thành

Sự phân hoá giàu nghèo trong đời sống xã hội chưa sâu sắc, cá nhân hoàn toàn gắn bóvới cộng đồng thị tộc, quyền lợi và khát vọng của mỗi cá nhân hoàn toàn thống nhấtvới quyền lợi và khát vọng của cộng đồng, ở giai đoạn lịch sử đó, các xung đột vũtrang thường xảy ra giữa các bộ tộc để tranh giành đất đai, của cải và thế lực Thamgia chiến đấu và quyết tâm chiến thắng vì quyền lợi của cả bộ tộc trở thành nghĩa vụthiêng liêng của mỗi người Trong đời sống xã hội, lao động và chinh phục thiên nhiên

đem lại phồn vinh cho bộ tộc mỗi thành viên coi đó là bổn phận và tự giác làm hếtmình.

Đó là cơ sở lịch sử, xã hội nảy sinh và nuôi dưỡng những thiên sử thi anh hùng!Sô’phận, tính cách anh hùng của nhân vật anh hùng trong sử thi phản ánh số phận vàtính cách của chính bộ tộc ấy

Nhìn chung, sử thi anh hùng Tây Nguyên có ba đề tài chính là hôn nhân chiến tranh vàlao động xây dựng, trong đó, đề tài chiến tranh là đề tài trung tâm, quan trọng hơn haiđề tài kia, thu hút và hàm chứa hai đề tài đó

Về phương diện nghệ thuật, sử thi anh hùng Tây Nguyên mang những đặc điểm cơbản của nghệ thuật sử thi nói chung : dung lượng đồ sộ, kết cấu trùng điệp, chia thànhchương khúc, ngôn ngữ trang trọng, giàu định ngữ, nhiều hình ảnh so sánh, phóng đạitương phản, tượng trưng,… đó là sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú, bay bổnghồn nhiên đậm màu sắc thần thoại- Sử thi anh hùng sử dụng lối văn xuôi có vần vànhịp điệu cân xứng, đầy biến hoá : lúc trầm bổng, du dương, lúc hoành tráng, lúc trữtình sâu lắng, thiết tha,… phù hợp với đặc điểm diễn xướng được kể -hát theo làn điệucủa thể loại này

HƯỚNG DẪN PHÂN TÍCH

1 Cuộc chiến giữa Đăm Săn với Mtao Mxây

a Nguyên nhân chiến tranh

Tù trưởng Mtao Mxây lừa lúc Đăm Săn cùng dân làng làm rẫy, đã kéo đến cướp phábuôn làng và bắt Hơ Nhị về làm vợ Danh dự của một tù trưởng và bộ tộc bị xúcphạm, hạnh phúc của gia đình và buôn làng bị đe doạ, người anh hùng Đăm Săn buộcphải cầm khiên, giáo đứng lên chiên đấu

Cuộc chiến đấu của Đăm Săn là cuộc chiên đấu chính nghĩa, vì thế, dân làng theochàng đi đánh Mtao Mxây Đăm Săn không chỉ có sức khoẻ, võ nghệ cao cường, cókhiên giáo trong tay mà còn có cả chính nghĩa, lí tưởng chiên đấu nên đã được tiếpthêm sức mạnh để quyết chiên quyết thắng

b Diễn biến trận đánh

Đăm Săn khiêu chiến và thái độ ngạo mạn của Mtao Mxây :

+ Nếu như Mtao Mxây hèn hạ, lừa lúc Đăm Săn và dân làng đi àm rẫy để cướp phá thìĐăm Săn đến tận nhà Mtao Mxây lúc hắn đang ở nhà, gọi hắn xuống để giao chiến.Mtao Mxây là một tù trưởng hung bạo, một tên kẻ cướp ; còn Đăm Săn là tù trưởnganh hùng, tư thế và hành động đàng hoàng Sự kiện Đăm Săn tới nhà Mtao Mxâykhiêu chiến thể hiện sự tương phản trong nhân cách hai nhân vật này

Chàng gọi Mtao Mxây là “diêng” với hàm ý mỉa mai (Diêng : chỉ người bạn kếtnghĩa) Đăm Săn và Mtao Mxây đã từng là “diêng” của nhau, là bạn kết nghĩa củanhau Thế mà nay Mtao Mxây đến cướp phá buôn làng của Đăm Săn, cướp vợ củaĐăm Săn Mtao Mxây là kẻ phản bội tình bạn Vì thế không thể nói chuyện bằng lời

mà phải “đọ dao” mới giải quyết được

+ Lúc đầu, Mtao Mxây từ chối Là kẻ gây tội ác nên hắn tỏ ra sợ hãi trước lời đe doạtrừng phạt, nhưng vẫn trắng trỢn chọc tức Đăm Săn : “Tay ta đang còn bận ôm vợ haichúng ta ở trên nhà này cơ mà”

+ Như lửa đổ thêm dầu, thái độ ngạo mạn của Mtao Mxây khiến Đăm Săn nổi cơnthinh nộ Lời của Đăm Săn như ra lệnh, quyết liệt hơn lần trước : “Xuống đi, ơDiêng…”.Thái độ của Đăm Săn rất dứt khoát, dồn kẻ thù vào cuộc giao đấu MtaoMxây phải lựa chọn một trong hai con đường : một là chết thiêu cùng với ngôi nhà,hai là bước vào giao đấu

+ Mtao Mxây tỏ ra rất tầm thường, hắn từ trên sàn nhà xuống với nỗi lo bị đánh lén.Nhưng Đăm Săn đàng hoàng, không thèm đâm “con lợn nái… dướị đất”, không thèmđâm “con trâu… trong chuồng”, chỉ đâm kẻ thù khi chúng đang múa khiên và tay đangcầm giáo, cầm gươm

+ Mtao Mxây hiện ra với dáng vẻ dữ tợn như một vị ác thần, tay cầm khiên “tròn nhưđầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng”, lòng đầy lo sợ, nên “tần ngần do dự,mỗi bước mỗi đắn đo” Nhưng hắn vẫn phải bước vào cuộc giao đấu

Hiệp đấu thứ nhất :

+ Vào cuộc giao đấu, Đăm Săn với tinh thần thượng võ, nhường cho địch thủ quyềnchủ động tẩn công Mtao Mxây đùn đây, cất lời huênh hoang để đánh đòn tâm lí vớiĐăm Săn Hắn khoe sức mạnh, khỏe miếng võ của hắn là võ gia truyền, học được từthần thánh, thậm chí còn đem khoe cả bản chất tàn bạo của mình với mục đích uy hiếpĐăm Săn

Mtao Mxây đánh múa khiên, tỏ ra rất kém cỏi khiến cho Đăm Săn thấy buồn cười,phải cất tiếng mỉa mai : “Ngươi múa chơi đây phải không, diêng?”

Trước sức mạnh tấn công của Đăm Săn, hắn chỉ biết chạy, khi tung đòn lại khôngtrúng đích Kẻ tàn bạo phi nghĩa thật thảm hại khi đối mặt với người anh hùng vượttrội về tài năng và phẩm chất, chiên đâu vì chính nghĩa

+ Đăm Săn vào trận với tư thế của người anh hùng, với tư cách người đi hỏi tội vàtrừng phạt kẻ có tội Chàng chiến đấu để bảo vệ danh dự, cứu vợ và bảo vệ yên bìnhcho bộ tộc Sức mạnh của chàng chính là sức mạnh của cộng đồng, được kết tinh từnhững khát vọng, ước mong cho cuộc sống bình yên, thịnh vượng Tác giả dân gian đã

thể hiện sức mạnh của dũng sĩ Đăm Săn trong cảm hứng sử thi đẫm chất hùng ca cảnhĐăm Săn múa khiên được miêu tả đầy hào hứng :

“Đăm Săn rung khiên múa Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh Một lần xốíctới nữa, chàng vượt một đồi lổ ô Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phíatây”

Sức mạnh của Đăm Săn trong trận chiên đấu có thể ví với sức manh của tự nhiên, trờiđất và vũ trụ

+ Cuộc chiến diễn ra rất quyết liệt Mtao Mxây đã đuốĩ sức, hắn bảo Hơ Nhị quăngcho hắn một miêhg trầu Nhưng Đăm Săn nhanh hơn đoạt được miếng trầu ấy Chàngnhai trầu và sức lực tăng lên gấp bội, chàng tiếp tục chiến đấu với sức mạnh mới

Sự xuất hiện của nàng Hơ Nhị và miếng trầu vào thời điểm cuộc chiến đang quyết liệt

có ý nghĩa đặc biệt Nàng là vỢ chính thức của Đăm Săn Nay nàng đang lâm vàocảnh bị bắt cóc Đối với Mtao Mxây, nàng chỉ là một thứ của cải mà hắn đoạt đượcsau vụ cướp bóc chứ giữa nàng và hắn không có chút tình nghĩa vỢ chồng Miếng trầu

“nên duyên vợ chồng” của Hơ Nhị với Đăm Săn không thể trao vào tay kẻ thù Hơ Nhịtrở thành trợ thủ trao vật thần kì cho Đăm Săn Tình yêu đã tiếp thêm sức mạnh chochàng, chàng phóng giáo trúng đùi Mtao Mxây nhưng không thủng

Hiệp đấu thứ hai :

+ Đăm Săn đã làm tất cả những gì có thể nhưng chưa giành được chiến thắng vì MtaoMxây được bảo vệ bởi lớp áo giáp sắt Đăm Săn thấm mệt, chàng vừa chạy vừa ngủ,mộng thấy ông Trời Chi tiết này có ý nghĩa sâu sắc, thể hiện quan niệm về cuộc chiếnđấu chính nghĩa của nhân vật anh hùng chống lại đối thủ luôn được sức mạnh siêunhiên trợ giúp Chi tiết trợ giúp của ông Trời rất gần với sự tham gia của các vị thầntrên đỉnh ô-lim-pi-a vào cuộc chiến thành Tơ-roa được ghi lại trong hai trường ca I-li-

át và Ô-đi-xê

+ Hiệp đấu thứ hai kết thúc với chiến thắng vẻ vang của Đăm Săn Mtao Mxây thất thếchạy trốn thật thảm hại Hắn rúc vào cả chuồng lợn, chuồng trâu và cất lời cầu xinĐăm Săn :

“ơ diêng, ơ điêng, để ta làm lễ cầu phúc cho điêng một trâu ! Ta cho thêm díêngmộtvoi.”

+ Trước khi đâm chết và cắt đầu Mtao Mxây đem bêu ngoài đường, Đăm Săn đã tuyên

án hắn Tội ác của Mtao Mxây trời không dung, đất không tha, dù ở thời nào conngười cũng không chấp nhận Hắn đáng bị trừng phạt như vậy Việc bêu đầu hắnngoài đường là để răn đe những kẻ nào rắp ranh phản bạn và cướp phá buôn làng

Hành động của Đăm Săn không thể hiện sự dã man, khát máu nên được dân chúng tánthành, ủng hộ.

2 Đăm săn chiến thắng trở về

a Thái độ và hành động của Đăm Săn với tôi tớ của Mtao Mxây

Mục đích của cuộc chiến là bảo vệ danh dự của tù trưởng anh hùng, danh dự của bộtộc, là để cứu vợ, trừng phạt kẻ cướp, đem lại sự yên ổn cho dân Mục đích cao cả ây,Đăm Săn đã đạt được Chàng có thể kéo quân trở về trong hào quang chiên thắng.Trong toàn bộ tác phẩm nói chung và trong đoạn trích nói riêng, qua lời người dẫntruyện và lời nói của Đăm Săn, không có chi tiết nào nói về việc Đăm Săn gây chiếh

để cướp bóc và chiếm đoạt nô lệ Đó không phải là mục đích chiến đấu của chàng Khi

tù trưởng Mtao Mxây đã bị tiêu diệt, tôi tớ của hắn như rắn không đầu (họ cần một tùtrưởng anh hùng bảo vệ và dẫn dắt, cần có một cộng đồng để hoà nhập, để có cuộcsống yên vui, thịnh vượng) ; Đăm Săn không cưỡng bức, không ép buộc tôi tớ củaMtao Mxây theo mình Chàng kêu gọi và cho họ quyền tự định đoạt số phận của mình.Lòng nhân hậu, đức khoan dung của Đăm Săn đã giảm bớt nỗi đau khổ cho dân làngtrong chiến tranh và hoàn toàn thuyết phục họ tự nguyện theo chàng

b Thái độ và hành động của tôi tớ, dân làng Mtao Mxây

Đây là chiến tranh giữa các nhóm đồng tộc, cho nên sau khi tù trưởng thù địch bị tiêudiệt thì tù trưởng chiến thắng có thể dung nạp tôi tớ của kẻ thù, cũng như người dânphía bên kia có thể hoà nhập vào bộ tộc mới một cách nhanh chóng

Vì thế, khi nghe lời kêu gọi của Đăm Săn và cảm phục trước khí phách anh hùng, tàinăng, sức manh của Đăm Săn, cảm mến đức khoan dung của chàng, tôi tớ, dân làngMtao Mxây đã tự nguyện theo Đăm Săn để bắt đầu một cuộc sống mới Tác giả dângian miêu tả cảnh “chuyên nhà” của họ với một cảm xúc hào hứng, say mê :

“Đoàn người đông như bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiên như mối

Bà con xem, thế là Đăm Săn nay càng thêm giàu có, chiêng lắm la nhiều Tôi tớ mangcủa cải về nhiều như ong đi chuyển nừớc, như vò vẽ đi chuyên hoa, như bầy trai gái đigiếng làng cõng nước”

Qua đây, ta càng thấy vai trò quyết định của thủ lữửi trong chiến tranh và đời sông xãhội thời bộ lạc, thấy được sự thông nhất cao độ giữa cá nhân anh hùng sử thi với cộngđồng bộ tộc

3 Lễ ăn mừng chiến thắng

Trong đoạn trích có hai cảnh được miêu tả rõ rệt : cảnh chiến tranh và cảnh ăn mừngchiến thắng Tác giả dân gian đã miêu tả cảnh ăn mừng chiến thắng với cảm hứng mêsay, nhiệt thành, thể hiện thái độ, cách nhìn nhận về ý nghĩa thời đại của chiến tranh

bộ tộc và tầm vóc lịch sử của người anh hùng sử thi trong sự phát triển của cộng đồng

Lễ cúng người chết và thần linh, lễ ăn mừng chiến thắng

Đã có chiến tranh, tất yêu có đổ máu ỏ cả hai phía Tác gia dân gian không miêu tả tỉ

mỉ, rùng rỢn cảnh máu đổ, nhưng người đọc phải ngâm hiêu điều này Tưởng nhớ vàbiết ơn người hi sinh là việc nghĩa Lễ cứng người chêt sau chiên thắng là một nghi lễmang tính nhân đạo (đã được ông Trời, các vị thần linh và hương hồn của tổ tiên, ông

bà tiếp thêm sức mạnh chiên thắng thì cũng phải biết ghi lòng tạc dạ) Lễ cúng thầnlinh, tạ ơn tổ tiên là nghi lễ tri ân rất thiêng liêng thể hiện ý thức xây đắp truyền thốngcủa các tộc người Tây Nguyên

Nghi lễ này mang ý nghĩa chiến tranh bộ tộc và tầm vóc lịch sử của người anh hùngtrong sự phát triển của bộ tộc Chiến tranh thời bộ tộc không nhằm hủy diệt sự sống

mà là một việc tất yếu để bảo vệ và phát triển cuộc sống trong hoà bình Vì vậy, sauchiến thắng của Đăm Săn, khi tiếng khiên giáo vừa dứt, cái ác, cái xâu, cái ti tiện, thấphèn bị quét sạch, thì cuộc sống lại tưng bừng như hội

Lễ vật cúng thần, cúng tổ tiên thật hậu để mong muốn những điều thánh thiện : cầusức khoẻ, cầu bình yên, cầu thịnh vượng Lễ ăn mừng thật tưng bừng, đầy đủ vật chất,sang trọng về tinh thần, tràn ngập niềm vui, cả một cộng đồng hoà nhập thành mộtkhối trong niềm vui ở tương lai

+ Tiếng cồng chiêng thể hiện sức mạnh tình thần, niềm vui sông của cộng đồng

+ Khách khứa, dân làng, tôi tớ của Đăm Săn “đông nghịt” được đón tiếp trọng thể và

ăn uống no say thoả thích

Khẳng định tầm vóc lịch sử của người anh hùng trong sự phát triển của cộng đồngĐăm Săn là niềm tự hào của bộ tộc, là kết tính vẻ đẹp, tài năng, sức manh, ý chí củacộng đồng Trong bối cảnh của ngày hội chiến thắng, chàng hiện lên thật đẹp, vẻ đẹpcủa một dũng sĩ Sức mạnh của Đăm Săn “ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầmtưa sâm dậy” Đăm Săn có lòng dũng cam vô song, là một nhân cách vẹn toàn, luôn điđầu trong công việc Đăm Săn chiến thắng Mtao Mxây, chàng vừa bảo vệ được hạnhphúc gia đình, vừa mang lại sự giàu mạnh và uy danh cho cộng đồng

Đăm Săn có sức lôi cuốn các nhân vật quần chúng Mối quan hệ qua lại giữa vai tròcủa cá nhân và cộng đồng tạo nên ý nghĩa biểu trưng của hình tượng anh hùng sử thi :sức mạnh, lí tưởng của Đăm Săn biểu trưng cho sức mạnh và lí tưởng của cộng đồng

4 Những điểm nổi bật về nghệ thuật sử thi thể hiện trong đoạn trích

Nghệ thuật xây dựng nhân vật sử thi

Mỗi nhân vật sử thi đều có vai trò đối với diễn biến của các sự kiện sử thi

Nhân vật Mtao Mxây với hành động cướp bóc buôn làng của Đăm Săn, bắt cóc vợĐăm Săn là nguyên nhân của cuộc chiến Mtao Mxây thuộc loại nhân vật phản diện

Nhân vật Đăm Săn là nhân vật trung tâm của sử thi, quyết định sự diễn biến của cốttruyện sử thi, có sức thuyết phục, lôi cuốn các nhân vật quần chúng.

Nhân vật ông Trời và Hơ Nhị đóng vai trò nhân vật trợ thủ của anh hùng Ông Trời lànhân vật trợ thủ thần kì, Hơ Nhị là nhân vật trợ thủ trao vật thần kì Hành động trợ thủcủa những nhân vật này thê hiện quan niệm về cuộc chiến đấu chírth nghĩa của nhânvật anh hùng

Nhân vật quần chúng đóng vai trò hậu thuẫn cho nhân vật anh hùng, bị lôi cuốn bởinhững phẩm chất phi phàm của nhân vật anh hùng Mối quan hệ giữa nhân vật anhhùng và nhân vật quần chúng tạo nên ý nghĩa biểu trưng : người anh hùng sử thi biểutrưng cho sức mạnh, lí tưởng của cả cộng đồng

Nghệ thuật sử dụng ngôn từ của sử thi anh hùng

Ngôn ngữ của người kể khá sinh động, lỉnh hoạt Khi miêu tả nhà Mtao Mxây, chândung Mtao Mxây, động tác chiến đấu và diễn biến của giao tranh, miêu tả vẻ đẹp củaĐăm Săn, khung cảnh tôi tớ theo Đăm Săn và không khí lễ hội chiên thắng, ; tác giảdùng ngôn ngữ lúc thì trang trọng, giàu hình ảnh nhịp điệu, lúc thì dùng phép so sánh,phóng đại

Ngôn ngữ đôì thoại của các nhân vật được sử dụng nhiều và linh hoạt, giàu tính kịch.Những câu ra lệnh, kêu gọi tạo nên không khí hùng tráng

Trong ngôn ngữ người kể chuyện có xen vào ngôn ngữ đối thoại của người kể để lôicuốn người nghe, truyền cảm xúc cho người nghe

BÀI TẬP:

Sau khi học đoạn trích “ Chiến thắng Mtao Mxây ” (trích sử thi Đăm Săn) Anh ( chị )hãy tưởng tượng mình là Đăm Săn để kể lại trận đánh với Mtao Mxây?

1 Mở bài:

a Đăm Săn tự giới thiệu về mình và kể về hoàn cảnh dẫn đến cuộc chiến

b Đăm Săn giới thiệu chung về việc mình chiến thắng Mtao Mxây

2 Thân bài: Đăm Săn kể lại diễn biến trận đánh:

a Đăm Săn khiêu chiến và sự đáp lại của Mtao Mxây:

- Đăm Săn khiêu chiến với một thái độ quyết liệt và tự tin ở tài năng của mình

- Mtao Mxây tỏ ra ngạo nghễ, chọc tức, nhưng liền sau đó tỏ ra run sơ, do dự, đắn đo

b Trình bày diễn biến cuộc chiến qua bốn hiệp:

+ Đăm Săn múa khiên làm cho Mtao Mxây hốt hoảng trốn chạy với bước cao bướcthấp →Thể hiện sức mạnh của Đăm Săn và sự yếu sức của Mtao Mxây.

+ Mtao Mxây cầu cứu HơNhị quăng cho miếng trầu→càng yếu sức

+ Đăm Săn đớp được miếng trầu→sức chàng tăng lên

- Hiệp ba:

+ Đăm Săn múa dũng mãnh hơn và đuổi theo Mtao Mxây

+ Đăm Săn đâm trúng Mtao Mxây nhưng áo của hắn không thủng Chàng phải cầucứu thần linh

- Hiệp bốn: Đăm Săn được thần linh giúp sức, đuổi theo và giết chết kẻ thù

3 Kết bài: Kể kết thúc cuộc chiến

Đã từ lâu, tù trưởng Mtao Mxây nổi tiếng giàu có khắp vùng cao nguyên hùng vĩ Hắncậy thế mạnh nên cho đám đầy tớ đến cướp vợ tôi là Hơ Nhị mang về nhà trong lúc tôi

ta ở trên nhà này cơ mà !”

Tôi tức giận thét lên: “Ngươi không xuống ư? Ta sẽ lấy cái sàn hiên của nhà ngươi bổđôi, ta sẽ lấy cái cầu thang của nhà ngươi chẻ ra kéo lửa, ta hun cối nhà của ngươi cho

mà xem!" Mxây biết tính tôi xưa nay nói là làm nên hoảng hốt hứa rằng từ từ sẽxuống, chỉ xin tỏi đừng đâm hẳn lúc hắn xuống cầu thang Tôi cười nhạt bảo rằng đếncon lợn nái của hắn ở dưới đất tôi cũng chẳng thèm đâm nữa là

Mtao Mxây buộc phải ra mặt Bà con trong buôn kéo đến xem rất đông Cái khiên củahắn tròn như đầu cú, lưỡi gươm của hắn óng ánh bày sắc cầu vồng Trông hắn dữ tợnnhư một hung thần Hắn đóng cái khố sọc gấp bỏ múi, mặc một cái ảo dày nút, đi từnhà trong ra nhà ngoài, dáng tần ngần do dự, mỗi bước mỗi đắn đo giữa một đám đôngmịt mù như sương sớm

Tôi thách thức: “Ngươi múa trước đi!” Hắn đáp: “Ngươi mới là người mua trước Tanhư gà làng mới mọc cựa kli-ê, như gà rửng mới mọc cựa ê-chăm chưa ai giẫm phải

mà đã gãy mất cánh" Tôi giục thêm lần nữa, Mtao Mxây rung khiên múa Cái khiêncủa hắn kêu lạch xạch như quả mướp khô Mặc cho hắn múa, tôi không nhúc nhích.Tôi bật cười khinh bỉ: “Ngươi múa một mình, múa kêu lạch xạch như quả mướp khô.Miếng múa ấy, ngươi học ai vậy? Ngươi múa chơi đấy phải không?"

Chạm tự ái, Mtao Mxây trả lời: “Ta học ai à? Có cậu, ta học cậu Có bác, ta học bác

Có thần Rồng, ta học thần Rồng" Tôi khiêu khích: “Thế ư? Ta thì đâu có cậu mà họccậu, đâu có bác mà học bác! Chỉ cỏ hai ta đây, ngươi múa đi ta xem nào!” Mxây hùng

hổ quát: “Thế ngươi không biết ta đây là một tướng đã quen đi đánh thiên hạ, bắt tù

binh, đã quen xéo nát đất đai thiên hạ hay sao?” Tôi chỉ thẳng vào mặt hắn : “Vậy thìngươi hãy xem ta đây!" rồii vung khiên múa Một lần xốc tới, tôi vượt qua một quảđồi Một lần xốc tới nữa, tôi vượt một đồi lồ ô Tôi chạy vun vút sang phía Đông, sangphía Tày Còn Mtao Mxây thì bước cao bước thấp chạy hết bãi Tây lại sang bãi Đông.Hắn vung dao chém phập một nhát nhưng lại trúng cái chão cột trâu Tôi chế giễu hắn:

“Sao ngươi lại chém cái chão cột trâu? Còn khoeo chân ta, ngươi dành làm gi ?".Đến lúc này, Mtao Mxây bảo Hơ Nhị quăng cho hắn một miếng trầu, nhưng tôi đã đớpđược miếng trầu ấy và nhai ngấu nghiến Sức mạnh trong tôi tăng lên gấp bội Tôi bảoMxây: “ Bây giở ngươi lại chạy, ta đuổi coi !” Hắn bỏ chạy, tôi rượt theo, vừa rượtvừa múa khiên Trên cao, gió thổi như bão Tôi múa dưới thấp, gió như lốc cuốn Chòilẫm đổ lăn lóc, cây cối chết rụi Tiếng khiên của tôi vang lên như tiếng khiên đồng,khiên kênh Tôi chạy nước kiệu quả núi ba lẩn rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung.Cây giáo thần chứa đầy những oan hồn của tôi nhắm đùi Mtao Mxây phóng tới Tôiđâm trúng đùi hần nhưng đùi hắn không thủng Tôi đâm trúng người hắn, người hắncũng không thủng Tôi đã thấm mệt, vừa chạy vừa ngủ và mơ thấy ông Trời Tôi thanthở: “Ối chao, chết mất thôi, ông Trời ơi! Cháu đâm mãi mà không thủng hắn!”, ôngTrời bảo: “Thế ư, cháu? Vậy thl cháu hãy lấy một cái chày mòn ném vào vành tai hắn

là được” Tôi bừng tỉnh, chộp ngay cái chày mòn, ném trúng vào vành tai kẻ địch Cáigiáp của Mtao Mxây tức thì rơi loảng xoảng Hẳn tháo chạy Hắn tránh quanh chuồnglợn, tôi phá tan chuồng lợn Hắn tránh quanh chuống trâu, tôi phá lan chuồng trâu.Cuổi cùng, hắn mệt quá ngã lăn quay ra đất

Hắn lạy van rối rít: “Tha cho ta, ta sẽ làm lễ cầu phúc cho ngươi một con trâu, ta sẽcho ngươi thêm một con voi!” Tôi chưa nguôi cơn giận, liền vặn hỏi hắn: "Sao ngươilại cúng trâu cầu phúc cho ta? Chẳng phải vợ ta ngươi đã cướp, đùi ta ngươi đã đâmrồi sao?” Dửt lời, tôi cắt đầu Mtao Mxây đern bêu ngoài đường rồi hỏi bà con, tôi tớtrong buôn làng của hắn là có bằng lòng di theo tôi không Mọi người đồng ý Tôi hôto: “ơ nghìn chim sẻ, ơ vạn chim ngói! ơ tất cả tôi tớ bằng này! Chúng ta ra về nào!".Đoàn người đông đúc ủn ùn kéo theo sau tôi đông như kiến tha mồi

Thế là từ đó, tôi trở thành tù trưởng giàu có nhất, hùng mạnh nhất Tôi mở tiệc tùng linh đinh, ãn uống đông vui kéo dài suốt cả mùa khô Cho đến lúc rượu đã nhạt, ché đãphai , khách mới lần lượt ai về nhà nấy

( Bài viết trên Inter net)

5 TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỴ CHÂU TRỌNG THỦY

KIẾN THỨC CƠ BẢN

1 Tóm tắt :

Sau khi giúp An Dương Vương xây dựng xong Loa Thành, trước khi ra về, thần KimQuy còn tặng cho chiếc vuốt để làm lẫy nỏ thần Nhờ có nỏ thần, An Dương Vươngđánh bại quân Triệu Đà khi chúng sang xâm lược Triệu Đà cầu hôn Mị Châu choTrọng Thuỷ, vua vô tình đồng ý Trọng Thuỷ dỗ Mị Châu cho xem trộm nỏ thần rồi

ngầm đổi mất lẫy thần mang về phương Bắc Sau đó, Triệu Đà phát binh đánh Âu Lạc.Không còn nỏ thần, An Dương Vương thua trận, cùng Mị Châu chạy về phương Nam.Thần Kim Quy hiện lên kết tội Mị Châu, vua chém chết con rồi đi xuống biển MịChâu chết, máu chảy xuống biển thành ngọc trai Trọng Thuỷ mang xác vợ về chôn ởLoa Thành, xác liền biến thành ngọc thạch Vì quá tiếc thương Mị Châu, Trọng Thuỷlao đầu xuống giếng mà chết Người đời sau mò được ngọc trai, rửa bằng nước giếng

ấy thì ngọc trong sáng thêm

2 Truyền thuyết là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố lịch sử và yếu tố tưởngtượng hoang đường Nó phản ánh quan điểm đánh giá, thái độ và tình cảm của nhândân về các sự kiện lịch sử và các nhân vật lịch sử

3 Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy là câu chuyện về bi kịchmất nước của cha con An Dương Vương và bi kịch tình yêu của Mị Châu - TrọngThủy Từ câu chuyện ấy, nhân dân ta muốn rút ra và truyền lại cho con cháu các thế hệsau bài học lịch sử về ý thức đề cao cảnh giác với âm mưu xâm lược của kẻ thù

Phân tích

1 Nhân vật An Dương Vương

Truyện có thể chia làm hai phần Phần một (từ đầu đến… không dám đốc chiến bènxin hoà): An Dương vương xây thành, chế nỏ giữ nước Phần còn lại: Bi kịch tình yêucủa Mị Châu – Trọng Thuỷ gắn liền với thất bại của nước Âu Lạc Cả hai phần củatruyện đều thể hiện rõ nhận thức và thái độ của nhân dân đối với vai trò và tráchnhiệm của cha con An Dương Vương trước lịch sử

a An Dương Vương xây thành, chế nỏ thần, đánh Triệu Đà

An Dương Vương kế tục sự nghiệp dựng nước của mười tám đời Hùng Vương Thời

ấy, Văn Lang đã cố bờ cõi và nền văn hiến riêng Vì vậy, việc chống giặc giữ nước làvấn để sống còn của dân tộc An Dương vương đã tiến hành dời đô từ vùng núi NghĩaLĩnh, Phong Châu (Phú Thọ) vể vùng đổng bằng Phong Khê (Đông Anh, Hà Nội ngàynay) để phát triển sản xuất và mò rộng lưu thông rồi bắt tay ngay vào việc xây thành

Đó là quyết sách đúng đắn chứng tỏ trí tuệ sáng suốt và bản lĩnh vững vàng của AnDương Vương

Việc xây thành bằng đất gặp nhiều khó khăn Chuyện kể rằng thành cứ đắp ban ngàythì ban đêm lại đổ, xây mãi không xong Người xưa giải thích hiện tượng ấy là do sựphá hoại của ma quỷ Lược bỏ yếu tố hoang đường, ta có thể thấy những khó khăntrong thực tế mà An Dương vương gặp phải khi tiến hành công việc xây thành Đó là

do ông chưa nắm được đặc điểm của đất đồng bằng, do kĩ thuật còn hạn chế và chưabiết dựa vào sức dân

Sau này, được sứ Thanh Giang tức Rùa Vàng giúp đỡ, An Dương Vương xây thànhchi trong vòng nửa tháng là xong Hành động lập đàn trai giới, đón mời cụ già vàođiện hỏi kế xây thành, ra cửa Đông đợi sứ Thanh Giang, nghe lời Rùa Vàng diệt trừ

yêu quái,… thể hiện thái độ trân trọng hiền tài của An Dương Vương trong việc xâydựng và bảo vệ đất nước Sự giúp đỡ của Rùa Vàng chứng tỏ việc xây Loa Thành của

An Dương vứơng là hợp ý trời, hợp lòng người, cho nên được dân chủng ủng hộ

An Dương Vương trước hết là một nhà quân sự xuất sắc Ông đã biết xây thành cao,đào hào sâu để bảo vệ kinh đô An Dương Vương được Cao Lỗ hỗ trợ trong việc chếtạo ra cung nỏ để chống quân xâm lược Sức mạnh của thứ vũ khí ấy đã được các tácgiả dân gian kì diệu hoá, thần thánh hoá bằng hình tượng nỏ thần

Hình tượng then chốt của truyện là chiếc lẫy thần Rùa Vàng giúp vua xây xong LoaThành và cho nhà vua vũ khí để bảo vệ đất nước Nỏ thắn tượng trưng cho sức mạnhcủa nhà nước Âu Lạc, tượng trưng cho trí tuệ, sức mạnh và khát vọng chiến thắngngoại xâm của tổ tiên ta thuở ấy

Chiếc nỏ thẩn có khả năng bắn một phát giết hàng vạn giặc vừa là sản phẩm của trítưởng tượng bay bổng, vừa phản ánh trình độ chế tạo và sủ dụng vũ khí chiến đấu củangười Âu Lạc Quân ta đã chế tạo ra cung nỏ và đúc được mũi tôn bằng đồng Vũ khí

ấy tuy thô sơ nhưng không kém phần lợi hại trong các cuộc chiến đấu chống xâm lăng

Khi Triệu Đà kéo quân sang xâm lược, vì An Dương Vương có nỏ thần trong tay nênquân Triệu Đà thua to, không dám đối đầu, bèn xin hoà Chiến thắng của An Dươngvương chứng tỏ sức mạnh quân sự của nhá nước Âu Lạc lúc bấy giờ, đồng thời khẳngđịnh ý chí, tình thần đoàn kết của nhân dân ta Đây là bài học tích cực trong sự nghiệpdựng nước và giữ nước

b An Dương Vương để mất nước

Sau chiến thắng, An Dương vương sinh ra chủ quan, quên rằng nguy cơ xâm lược của

kẻ thù phương Bắc luôn luôn tồn tại

Chúng ta đau xót cho cha con An Dương vương vì sai lầm tai hại nên dẫn đến thảmhoạ mất nước Nhà vua không phân tích được hành động cầu hoà rồi cầu hôn cho contrai của Triệu Đà thực chất là âm mưu thâm độc, chuẩn bị cho cuộc xâm lược tiếptheo Thất bại của An Dương vương không phải chờ tới khi quân giặc tiến đến chânthành mới bộc lộ, mà bộc lộ ngay từ Khi nhà vua mất cảnh giác, đồng ý cho TrọngThuỷ vào thành

Ông đã bằng lòng gả Mị Châu cho Trọng Thuỷ, lại còn cho ở rể, việc đó có khác chi

“Nuôi ong tay áo, nuôi cáo trong nhà”?! Đây là sự hoà hiếu thiếu cảnh giác, tạo cơ hộithuận lợi cho kẻ thù phá từ trong phá ra Mầm mống mất nước khởi nguồn từ đây

Sau chiến thắng, An Dương Vương không quan tâm đến việc củng cố lực lượng,không dựa vào sức mạnh đoàn kết toàn dân để chống giặc mà lại ỷ vào vũ khí, vào sự

hỗ trợ của thần linh, Những nhược điểm ấy khi kẻ thù nắm được tất dẫn đến thất bạikhông thể tránh khỏi

Nghe tin báo Triệu Đà lại cất quân sang đánh Âu Lạc, An Dương Vương cậy có nỏthần vẫn điểm nhiên ngồi đánh cờ, cười mà nói rằng: “Đà không sợ nỏ thần sao?".Thái độ chủ quan khinh địch đó đã dẫn An Dương Vương nhanh chóng đến thất bạithảm hại Tới khi giặc đã tiến sát chân thành, An Dường Vương mới cẩm lấy nỏ, thấylẫy thần đã mất bèn bỏ chạy; Trong cơn cùng quẫn, An Dương Vương chi còn cáchđem theo con gái lên ngựa, bỏ thành mà chạy về phương Nam

Cha con An Dương Vương đã cùng đường mà quân thù thì cứ theo dấu lông ngỗngcủa Mị Châu rắc dọc đường truy đuổi sát sau lưng Quả là cha con An Dương Vương

đã mất thế trời che, đất chở

Khi Rùa Vàng hiện lên mặt nước, thét lớn: “Kẻ nào ngồi sau ngựa chính là giặc đó thì

An Dương Vương mới tỉnh ngộ Đây là lời kết tội đanh thép của công lí, của nhân dânvề hành động vô tình phản quốc của Mị châu Nhà vua tự tay chém chết cô con gáiyêu dấu, cũng là tự xử một cách nghiêm khắc, quyết liệt đối với sai lầm của bản thân.Nhưng tất cả đểu đã quá muộn màng Câu chuyện kết thúc thật bi thảm!

Hành động rút gươm chém Mị Châu thể hiện lập trường dứt khoát của An DươngVương lá đứng về phía công lí và quyền lợi dân tộc để xử án, đổng thời thể hiện sựtĩnh ngộ muộn màng trước lỗi lầm nghiêm trọng của mình

Đây là cái giá mà ông phải trả cho sai lầm không thể sửa chữa, liên quan đến vậnmệnh đất nước và dân tộc

Hai cha con An Đương Vương vì chủ quan, mất cảnh giác nên đã trực tiếp làm tiêuvong sự nghiệp và đẩy Âu Lạc vhò thảm hoạ mất nước Đó là bài học xương máu vềthái độ mất cảnh giác dối với kẻ thù dành cho những người đứng đầu, chịu tráchnhiệm về sự tổn vong của quốc gia

Hình ảnh An Dương Vương cầm sừng tê bảy tấc, theo Rùa Vàng xuống thuỷ phủ làyếu tố kì ảo phản ánh thải độ và tìm cảm cuá nhân dân đối với ông Nhân dân thươngtiếc vị vua tài ba, ann dũng nên không muốn ông chết Chi tiết lòng biển bao dung đónngười anh hùng bất tử thể hiện sự ngưỡng mộ và thương tiếc của người xưa

An Dương Vương đã tự tay chém đầu người con gái duy nhất của mình Cách xử línày hoàn toàn phù hợp với đạo lí truyền thống của dân tộc ta Nó thể hiện lòng baodung của dân tộc đối với những đứa con lầm lỗi nhưng đã biết cúi đầu hối hận và chịu

tội Trước đất nước, nhân dân, cách hành xử của nhà vua là đầy trách nhiệm Thếnhưng về tình nhà, An Dương Vương chắc chắn cũng vô cùng đau đớn Việc để chohai cha con đoàn tụ bên nhau (khi chết) là cái kết hợp tình hợp lí và nhân hậu của nhândân ta.

2 Nhân vật Mỵ Châu – Trọng Thủy

Mị Châu sai lầm ờ tình yêu mù quáng nên vô tình đã tự biến mình thành tòngphạm với giặc Nàng ngây thơ chân thật đến mức nhạ dạ cả tin Nàng dám giấu chacho Trọng Thuỷ xem trộm nỏ thần mà quên rằng đó là con trai của kẻ thú Từ đó, MịChâu đã tiếp tay cho Trọng Thuỷ đánh cắp bí mật vũ khí lợi hại của quốc gia, dẫn tớithảm hoạ đất nước rơi vào tay giặc Trên đường trốn chạy, nàng lại tiếp tục rắc lôngngỗng chĩ đường cho giặc truy đuổi vua cha Hai hành động ấy của Mị Châu là trọngtội Nhiều người cho rằng những hành động trên là vô tình nhưng xét cho cùng thì vl

Mị Châu quá tin yêu Trọng Thuỷ nên đã mù quáng nghe theo lời chồng Rùa Vàng gọiđích danh nàng là giặc quả không sai vì nàng đã gây ra hậu quả nghiêm trọng

Trọng Thuỷ là nhân vật đáng thương nhưng cũng thật đáng ghét Chàng chấp nhậnlàm công cụ thực hiện ý đồ xâm lược của cha Tuy là con rể An Dương vương nhưngthực chất Trọng Thuỷ là tên gián điệp lợi hại cài vào đất Âu Lạc, Bằng mọi thủ đoạnxảo quyệt, Trọng Thuỷ đã lừa Mị Châu để đánh tráo lẫy thần, sau đó nói dối là vềthăm cha để mang lẫy thần về nước Triệu Đà có được lẫy thần, cả mừng liền cất binhsang đánh chiếm Âu Lạc một lần nữa

Trong khi Mị Châu ngây thơ hết lòng tin chổng thì Trọng Thuỷ lại lừa dối nàng và rắptâm chiếm đoạt lẫy thần Tuy vậy, những ngày ở Loa Thành, sống bên người vợ đẹpngười, ngoan nết, Trọng Thuỷ đã nảy sinh tình yêu thật sự với Mị Châu Mâu thuẫngiữa hai tham vọng lớn cùng tồn tại trong con người Trọng Thuỷ là tham vọng chiếmđược Âu Lạc và tham vọng trọn tình với người đẹp cũng bắt đầu nảy sinh Nhưng haitham vọng đó không thể dung hoà Vì vậy sau khi chiến thắng, đáng lẽ Trọng Thuỷphải vui hưởng vinh quang thì chàng lại đau khổ đến mức tự tử vì ân hận và thươngtiếc Mị Châu Trọng Thuỷ tự tử vì hiểu ra rằng không thể giải quyết mâu thuẫn gay gắttrong con người mình Cái chết của chàng đã gợi chút xót xa, tội nghiệp trong lòng

Mối tình Mị Châu – Trọng Thuỷ éo le là do luôn bị âm mưu xâm lược của Triệu Đàchi phối Vì vậy, kết thúc bi thảm của mối tình đó thực sự mang ý nghĩa tố cáo chiếntranh phi nghĩa

Tình yêu Mị Châu – Trọng Thuỷ thắm thiết nhưng bi thầm Nhân dân ta không cangợi, mà chỉ dành cho họ một niềm thương xót vì hạnh phúc lứa đôi của họ bị chiếntranh làm cho tan vỡ Mối oan tình ấy đã được đển bù bằng hình ảnh ngọc trai, giếng

nước Đây là hình ảnh thể hiện thái độ phản kháng chiến tranh xâm lược, là tiếng nóinhân đạo và cũng là cách kết thúc có hậu của truyện cổ.

3 "Cốt lõi lịch sử" của truyện là việc An Dương Vương xây thành Cổ Loa và sự thựcvề sự thất bại của Âu Lạc trước sự xâm lược của Triệu Đà Cái cốt lõi ấy đã được dângian làm cho sinh động bằng việc thêm vào nhiều sự việc chi tiết thần kì như chuyệnxây thành, chế nỏ; chuyện về cái chết của An Dương Vương và của Mị Châu; chi tiếtvề “ Ngọc trai - giếng nước”… Chính việc thêm vào truyện các chi tiết thần kì này đãgiúp cho câu chuyện thêm hấp dẫn và sinh động Nó cũng thể hiện một cái nhìn baodung của nhân dân ta với các nhân vật lịch sử và với tất cả những gì đã xảy ra

4 Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy, cho đến tận ngày nay vẫnchiếm được cảm tình của người đọc Người ta đọc truyện để hiểu về lịch sử, để rút ranhững bài học bổ ích cho mình và cho con cháu đời sau Nhưng không chỉ thế, đọctruyền thuyết này, người ta còn muốn hiểu sâu sắc hơn bi kịch của một mối tình rấtđẹp trong lịch sử

Sức sống của truyền thống An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy còn khơinguồn cho những cảm hứng thi ca Các tác giả như Tố Hữu, Trần Đăng Khoa đều đã

có những sáng tác lấy cảm hứng từ tác phẩm này Ví dụ trong bài thơ "Tâm sự" rúttrong tập thơ "Ra trận" của nhà thơ Tố Hữu, có đoạn viết:

Nỏ thần vô ý trao tay giặc

Nên nỗi cơ đồ đắm biểu sâu

ĐỀ LUYỆN TẬP :

Đề 1 : Hãy kể lại truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy, bằng lời của anh (chị) với một kết thúc khác với kết thúc của tác giả dân gian

I DÀN Ý

1 Mở bài:

• Giới thiệu về hoàn cảnh xảy ra câu chuyện:

- An Dương Vương kế tục sự nghiệp dựng nước của 18 đời Hùng vương; đổi tênnước Văn Lang thành Âu Lạc, dời đô từ Phong Châu xuống Phong Khê (Cổ Loa,Đông Anh, Hà Nội ngày nay)

2 Thân bài:

• Diễn biến cùa chuyện:

- An Dương Vương bắt tay vào việc xây thành, gặp rất nhiều khó khăn

- Nhờ sứ Thanh Giang (Rùa Vàng) giúp đỡ, sau nửa tháng thì thành xây xong

- Rùa Vàng cho An Dương Vương một chiếc vuốt để làm lẫy nỏ

- Triệu Đà mang quân sang xâm lược, An Dương vương có nỏ thán bắn một phátchết hàng vạn giặc nên Triệu Đà thua to, phải rút vể nước

- Triệu Đà giả vờ cầu hòa, rồi cầu hôn cho con trai là Trọng Thuỳ An Dương Vươngchủ quan, mất cảnh giác nên đã mắc mưu

- Trọng Thuỳ lấy cắp lẫy thần Triệu Đà tấn công Loa Thành, An Dương Vươngmang Mị Châu lên ngựa bỏ chạy vể phương Nam

( Bài viết trên Inter net)

Sau khi kế tục sự nghiệp dựng nước của 18 đời Hùng Vương, An Dương Vương ThụcPhán đã đánh tan năm mươi vạn quân Tần xâm lược; đổi tên nước Văn Lang thành ÂuLạc và dời đô từ vùng núi Nghĩa Lĩnh, Phong Châu xuống vùng Phong Khẻ, hay còngọi là vùng Kẻ Chủ, tức cổ Loa, Đông Anh, Hà Nội ngày nay

An Dương Vương bắt tay ngay vào việc xây thành nhưng ngặt nỗi cứ ngày xây lênđêm lại đổ xuống, mãi không xong Nhà vua bèn sai các quan lập đàn để cầu đảo báchthần, xin thần linh phù trợ Ngày mồng bảy tháng ba nãm ấy, nhà vua bỗng thấy cómột cụ già râu tóc bạc phơ, tay chống cây gậy trúc, thong thả từ phía Đông đi tới trướccổng thành, ngửa cổ mà than rằng: “Xây dựng thành này biết bao giờ cho xongđược!” Mừng rỡ, An Dương vương rước cụ già vào trong điện, kính cẩn hỏi rằng: "Tađắp thành này đã tốn nhiều công sức mà không được, là cớ làm sao?” Cụ già thongthả đáp: “Sẽ có sứ Thanh Giang tới cùng nhà vua xây dựng thi mới thành công." Nóixong, cụ già từ biệt ra đi

Sáng hôm sau, có một con rùa lớn nổi lên mặt nước, tự xưng là sứ Thanh Giang, bảovới An Dương Vương rằng muốn xây được thảnh thì phải diệt trừ hết lũ yêu quáithường hay quấy nhiễu Quả nhiên, sau khi Rủa Vàng giúp nhà vua diệt trừ yêu quáithi chỉ khoảng nửa tháng là thành đã xây xong Thành xây theo hình trôn ốc, rộng hơnngàn trượng nèn gọi là thảnh Ốc hay Loa Thành Rùa Vàng ở lại ba năm thì ra đi Lúc

chia tay An Dương Vương cảm tạ nói: “Nhờ ơn Thần mà thành đã xây xong Nay nếu

có giặc ngoài đến thì lấy gi mà chống ?" Rùa Vàng tháo một chiếc vuốt trao cho AnDương Vương, dặn hãy lấy làm lẫy nỏ Giặc đến, cứ nhằm mà bắn thi sẽ không lo gìnữa Dứt lời, Rùa Vàng trở về biển Đỏng Nhà vua sai một tướng tài là Cao Lỗ chế rachiếc nỏ lớn, lấy vuốt của Rùa Vàng làm lẫy Đó là nỏ thần Kim Quy

Ít lâu sau, Triệu Đà đem quân sang xâm lược Âu Lạc An Dương Vương lấy nỏ thần rabắn, mỗi phắt chết hàng vạn lên giặc Chúng hoảng sợ quay đầu chạy về đến núi Trâu,cầm cự được vài ngày rồi rút về nước Dân chúng Âu Lạc hân hoan mừng chiến thắng

vẻ vang của vị vua tài giỏi

Thấy không nuổt nổi Âu Lạc bằng phương cách tấn công, Triệu Đà nghĩ ra một âmmưu thâm hiểm khác Hấn cho con trai là Trọng Thuỷ qua cầu hôn Mị Châu, con gáiyêu của An Dương Vương Không chút nghi ngờ, nhà vua vui lòng gả và còn cho phépTrọng Thuỳ được ở rể trong Loa Thành

Theo lởi cha dặn, Trọng Thuỷ ngầm để ý dò xét khắp nơi và rắp tâm phát hiện bằngđược bí mật của nò thần Mị Châu nhẹ dạ, lại thực lòng yêu thương chồng nên đã đưaTrọng Thuỷ vào tận nơi cất giấu nỏ thần Trọng Thuỷ chế ra chiếc lẫy giống y như thậtrồi đánh tráo, thay vuốt Rùa Vàng Xong việc, Trọng Thuỷ nói với vợ : "Tình vợchổng không thể lãng quên, nghĩa mẹ cha không thể dứt bỏ Ta nay trở về thăm cha,nếu đến lúc hai nước thất hoà, Bắc Nam cách biệt, ta trở lại tìm nàng, lấy gì lảmdấu ?" Mị Châu ngây thơ đáp : "Thiếp có cái áo lông ngỗng thường mặc, khi gặpbiến, đi đến đâu sẽ rắc lông ngỗng ở ngã ba đường làm dấu mà tìm nhau"

Trọng Thuỷ về đến nhà, Triệu Đà lập tức cất binh sang đánh Âu Lạc Nghe tin báohàng chục vạn quân giặc đã tràn sang, cậy có nỏ thẩn, An Dương Vương vẫn ngồi ungdung đánh cờ và cười nói: “Đà không sợ nỏ thần sao?” Quân Đà tiến sát cổng thành,vua mới sai lấy nỏ thần ra bắn nhưng không linh nghiệm nữa

Hai cha con đành lên ngựa, nhằm hướng phương Nam mà chạy, nhưng chạy đến đâuquân giặc cứ theo dấu lông ngỗng mà đuổi theo đến đó Ra tới sát bờ biển, An DươngVương cùng đường bèn kêu lớn: "Sứ Thanh Giang ở đâu mau đến cứu ta!" Ngay lậptức, Rùa Vàng hiện lên, chỉ tay vào Mị Châu mà nói với An Dương Vương rằng: “Kẻngồi sau lưng chính là giặc đó!” Hiểu ra cớ sự, An Dương Vương nổi giận, tuốt gươmđịnh chém Mị Châu thì vừa lúc ấy, Trọng Thuỷ cũng đến nơi Chàng lao vào đỡ nhátkiếm oan nghiệt của An Dương vương thay cho người vợ thân yêu Bỗng nhiên, mặtnước rẽ ra, Rùa Vàng đón An Dương Vương xuống biển Mị Châu nước mắt chan hoà,vùng chạy theo cha nhưng những đợt sóng giận dữ tung bọt trắng xoá đã ngăn bướcchân nàng Nàng gục xuống bên xác chổng, nức nở

Đề bài 2 : Sau khi tự tử ở giếng nước Loa Thành, xuống thủy cung, Trọng Thủy

đã tìm gặp lại Mị Châu Hãy tưởng tượng và kể lại câu chuyện đó.

( Bài viết trên Inter net)

 Nhớ lời dặn của Mị Châu trước lúc chia tay, Trọng Thủy dẫn đầu một toán quân cứlần theo dấu lông ngỗng mà tìm ra đường chạy trốn của cha con An Dương Vương.Đến bờ biển Đông thì một cảnh tượng hãi hùng hiện ra trước mắt chàng: Mị Châu chếtgục bên vũng máu, đầu lìa khỏi cổ bởi một đường gươm sắc Trọng Thủy ôm xácngười vợ xinh đẹp về táng ở Loa Thành Đau đớn, dằn vặt khôn nguôi, mấy hôm sau,khi soi mình xuống giếng, chàng tưởng chừng như thấy bóng dáng Mị Châu thấpthoáng trong làn nước nên lao đầu xuống mà chết.

Dưới thủy cung, hồn chàng lang thang đi tìm kiếm Mị Châu Long Vương thương xótnên cho hai người gặp mặt Nhìn vẻ uất hận còn đọng đầy trong đôi mắt đẫm lệ củangười vợ trẻ đã vì mình mà phải chết thảm khốc, Trọng Thủy bật khóc Tiếng khócnghẹn ngào, thống thiết của chàng khiến sỏi đá cũng phải mủi lòng Trọng Thủy quỳxuống, van xin Mị Châu tha thứ cho tội lỗi của mình:

-Nàng ơi! Mong nàng hiểu cho ta, ta không thể nào làm khác được! Ta không dámchống lại lệnh của vua cha! Vì muốn thôn tính Âu Lạc mà cha ta bắt ta phải vờ cầuhôn nàng để nhân đó dò la bí mật của nỏ thần Nàng tin yêu ta nên không giấu diếmđiều gì Ta đã lợi dụng sự ngây thơ, cả tin của nàng để làm điều ám muội

Sắc giận trên gương mặt Mị Châu vẫn chưa nguôi Nàng trách:

-Thiếp một lòng tin yêu chàng, sao chàng nỡ lừa dối thiếp?

Trọng Thủy giãi bày:

-Quả là lúc đầu, ta rắp tẩm lừa dối cha con nàng, nhưng sau một thời gian chung sống,

ta thực sự yêu nàng Vợ chồng một ngày nên nghĩa, làm sao ta có thể quên ? Câu hỏicủa ta lúc chia tay nàng trước khi về nước cũng xuất phát từ ước muốn sum họp saukhi chiến tranh kết thúc, ta và nàng sẽ sống hạnh phúc bên nhau Nhưng đó chỉ là ảotưởng mà thôi! Lúc ta nhận ra sự tàn bạo, nghiệt ngã của một cuộc chiến tranh phinghĩa thì đã quá muộn màng! Vì mù quáng tuân theo lệnh cha, ta đã trở thành kẻ phảnbội đáng bị người đời lên án và phỉ nhổ Ta đã trả giá bằng chính sinh mạng của mình

và tin chắc rằng cha ta – dẫu là kẻ chiến thắng – cũng không thể vui hưởng vinh quangtrước cái chết oan khiên của đứa con trai mà ông đặt nhiều kì vọng Mị Châu ơi! Tamuốn ngàn lần cầu xin nàng rộng lòng tha thứ!

Nước mắt Mị Châu vẫn lã chã tuôn rơi Nàng vừa giận, vừa thương Trọng Thủy – mộtnạn nhân khốn khổ của cuộc chiến tranh xâm lược Hai vợ chồng ôm nhau khóc Kì lạ

thay, những giọt lệ của họ biến thành những hạt châu lóng lánh Họ sống bên nhaudưới đáy biển khơi Tương truyền rằng, những giọt nước mắt – hạt châu ấy nếu ai maymắn tìm được, đem về rửa bằng nước giếng ở Loa Thành thì nó sẽ sáng ngời.

Đề 3 : Giả sử lúc hai cha con An Dương Vương lên ngựa chạy trốn, Mỵ Châu không rắc lông ngỗng làm dấu cho Trọng Thủy, Hãy tưởng tượng và kể lại đoạn kết của câu chuyện theo lời Mỵ Châu.

ĐỀ DÀNH CHO HỌC SINH GIỎI

Đề 4 : Đề thi Ngữ Văn hay và khó về “Truyện An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy”

Đề bài:

Cảm nhận về nhân vật Mị Châu trong truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu –

Trọng Thuỷ, có người khẳng định: “Phút sai lầm của một người, dân tộc phải trả giá bằng ngàn năm nô lệ Tội đó của Mị Châu không thể dung tha”.

Lại có người viết:

Am Mị Châu thờ bức tượng không đầu

Cảnh báo một trái tim khờ dại.

Thử hỏi, nửa thế giới này đang tồn tại

Đã yêu rồi, ai không giống Mị Châu?

(Vô đề – Hạnh Mai, Tạp chí Người Hà Nội, số 115, 8- 2009)

Thông qua việc phân tích nhân vật Mị Châu, anh/chị hãy bình luận những ý kiến trên

và đưa ra quan điểm của bản thân mình

Hướng dẫn cách làm

Yêu cầu về kỹ năng

Hiểu đề, biết cách làm bài nghị luận văn học Biết giải thích ý kiến, biết phân tích dẫnchứng để làm sáng tỏ nhận định Bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, hành văn trôi chảy,văn viết có cảm xúc Không mắc các lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả

Yêu cầu về kiến thức

Giải thích ý kiến

– Ý kiến thứ nhất nhấn mạnh vào hậu quả sự sai lầm của Mị Châu, từ đó đưa ra lời

luận tội nghiêm khắc

– Ý kiến thứ hai (phát biểu ở dạng tác phẩm thơ) thiên về tìm nguyên nhân của sự sailầm, đặt ra câu hỏi nhằm bênh vực Mị Châu, cho sự “khờ dại” đó là bản chất của tìnhyêu, bản chất của người phụ nữ khi yêu

Mỗi ý kiến một quan điểm đánh giá khác nhau về nhân vật Mị Châu, kẻ kết tội, người bênh vực Đó cũng là sự phong phú trong tiếp nhận văn học, sự hấp dẫn mà hình tượng văn học tạo ra.

Phân tích nhân vật Mị Châu, bình luận những ý kiến trên.

Phân tích nhân vật

– Giới thiệu khái quát về nhân vật

– Sự sai lầm của Mị Châu:

+ Mị Châu không chỉ là một người dân của đất nước Âu Lạc mà còn là một nàng côngchúa, có vai trò quan trọng đối với cả quốc gia, nhưng nàng đã ngây thơ không cảnhgiác, coi bí mật quốc gia như tài sản riêng của gia đình Nàng cho Trọng Thuỷ xem nỏthần, lại còn giảng giải cho y cách sử dụng nỏ Hành động đó đã vô tình tiếp tay cho

kẻ thù có thêm cơ hội thôn tính nước Âu Lạc

+ Khi chiến tranh xảy ra, Mị Châu vẫn rắc lông ngỗng dọc đường chạy loạn Một lầnnữa Mị Châu đã vô tình chỉ dẫn cho quân giặc chạy theo, đưa hai cha con đến chỗcùng đường tuyệt lộ Nàng chỉ kịp nhận ra sự thật đau lòng trước lúc rơi đầu

– Nguyên nhân của sự sai lầm: sự thiếu cảnh giác của bản thân nàng.

– Hậu quả của sự sai lầm: Dân tộc rơi vào chiến tranh, loạn lạc, nước mất, nhà tan.

Nàng chết dưới lưỡi kiếm oan nghiệt của cha

– Thái độ của tác giả dân gian với sai lầm đó của Mị Châu:

+ Tác giả dân gian đã để thần Kim Quy hiện lên quát lớn “Kẻ nào ngồi sau ngựa chính

là giặc đó” Câu nói ấy cũng đồng thời là lời kết tội đanh thép của công lí, của nhândân cho hành động vô tình mà phản quốc của Mị Châu Đó cũng là bài học đắt giá vềmối quan hệ giữa tình cảm cá nhân với trách nhiệm công dân

+ Hình ảnh máu Mị Châu chảy xuống biển thành ngọc, xác của nàng biến thành ngọcthành là những yếu tố kì ảo, minh chứng cho tấm lòng trong trắng mà bị lừa dối củanàng Hình ảnh đó phần nào thanh minh cho sự vô tình gây tội của Mị Châu và thểhiện thái độ cảm thông, thương xót, bao dung của nhân dân đối với nàng

Bình luận hai ý kiến

– Ý kiến thứ nhất đúng khi luận tội Mị Châu với những hậu quả mà sai lầm của nàng

đã gây ra Ý kiến thứ hai tỏ ra có lý khi tìm nguyên nhân của sự sai lầm là do bản chấtcủa trái tim yêu

– Tuy nhiên, cần đặt tình yêu đôi lứa trong mối quan hệ với vận mệnh quốc gia, vậnmệnh

cộng đồng, để thấy: Trong một đất nước nhiều giặc giã, luôn đứng trước nguy cơ củanhững cuộc xâm lược, một nàng công chúa chỉ biết lắng nghe tiếng nói của con tim,của tình yêu mà vô tình với sự sống còn của xã tắc chính là có tội

– Ngay bản thân Mị Châu trước khi chết cũng nhận ra tội lớn của mình, nàng chỉmong rửa tiếng “bất trung, bất hiếu” chứ không kêu oan, cũng không xin tha tội MịChâu được người Âu Lạc xưa và người Việt Nam đời đời thương xót chính là vì đãbiết tội, dám nhận tội và cam lòng chịu tội.

Quan điểm của cá nhân

HS có thể nêu quan điểm riêng của bản thân mình theo nhiều cách khác nhau vẫn cóthể được chấp nhận, miễn là có các lập luận và lí lẽ logic, thuyết phục

- Truyện cổ tích được chia thành ba loại: cổ tích về loài vật, cổ tích sinh hoạt và

cổ tích thần kì Truyện cổ tích thần kì phong phú nhất và chiếm số lượng nhiềunhất

2 Đặc trưng của truyện cổ tích thần kì

- Sự tham gia của yếu tố thần kì là khá phổ biến (tiên, bụt, sự biến hoá thần kì,những vật có phép màu…)

- Kết cấu tương đối thống nhất: Dạng kết cấu phổ biến là nhân vật chính trải quanhững phiêu lưu, hoạn nạn, thử thách, cuối cùng đạt được ý nguyện của mình

- Nhân vật chính phần lớn là những con người bình thường

- Mâu thuẫn, xung đột gia đình và xã hội được thể hiện dưới dạng khái quát: đấutranh giữa cái tốt và cái xấu, giữa cái thiện và cái ác

3 Tóm tắt cốt truyện

Tấm và Cám là hai chị em cùng cha khác mẹ Cha mẹ mất sớm, Tấm ở với dì ghẻ

là mẹ của Cám Dì ghẻ là người cay nghiệt, bắt Tấm phải làm lụng rất vất vả Trái lại, Cám được nuông chiều Một lần, khi đi bắt tôm tép ngoài đồng, để được thưởng chiếc yếm đỏ, Cám đã lừa Tấm, trút hết tép vào giỏ của mình Tấm khóc, Bụt hiện lên bảo Tấm mang con bống còn sót lại trong giỏ về nuôi ở giếng Mẹ con Cám biết chuyện,

lừa Tấm đi chăn trâu đồng xa, bắt bống giết thịt Mất bống, Tấm ngồi khóc thì Bụt lại hiện ra và bảo Tấm hãy nhặt lấy xương bống bỏ vào bốn lọ chôn ở bốn chân giường Ítlâu sau, nhà vua mở hội Dì ghẻ lấy gạo trộn lẫn với thóc, bắt Tấm ở nhà nhặt rồi cùng Cám đi trảy hội Tấm ngồi khóc một mình, Bụt lại hiện ra và sai đàn chim sẻ xuống nhặt giúp, lại bảo Tấm đào các lọ chôn ở chân giường lên để có đủ mọi thứ để đi trảy hội Trên đường trảy hội, khi phóng ngựa qua chỗ lội Tấm đánh rơi một chiếc giày mà không kịp nhặt Nhà vua đi qua nhặt được chiếc giày xinh xắn liền ra hạ lệnh để tất cả đàn bà con gái đi xem hội ướm thử, ai đi vừa thì sẽ lấy làm vợ Tất cả không ai ngoài Tấm đi vừa chiếc giày Tấm được rước vào cung làm vợ vua.

Ngày giỗ cha, Tấm về nhà, mẹ con Cám ghen ghét bày mưu để Tấm trèo cau rồi chặt gốc, giết chết Tấm Cám vào cung thay Tấm Tấm chết hoá thành chim vàng anh quấn quýt bên vua, Cám bắt chim làm thịt vứt lông chim ra vườn Lông chim hoá ra hai cây xoan đào, vua thấy đẹp bèn sai mắc võng nằm chơi hóng mát hằng ngày, Cám sai chặt hai cây xoan đào làm khung cửi Cám ngồi dệt, từ khung cửi phát ra tiếng oán trách Cám đem đốt khung cửi, vứt tro ra xa hoàng cung Từ đống tro mọc lên cây thị, đến mùa thị chỉ ra một quả và được bà lão hàng nước đem về Hàng ngày, khi bà lão đivắng, Tấm từ trong quả thị chui ra giúp bà mọi việc trong nhà xong lại chui trở vào

Bà lão rình biết được bèn ôm choàng lấy Tấm, nhận làm con Một hôm vua đi chơi qua, ghé vào quán nước của bà lão, nhận ra Tấm và đón nàng về cung Thấy Tấm ngàycàng xinh đẹp, Cám hỏi, Tấm lừa Cám tự đào hố rồi sai đổ nước sôi Cám chết, Tấm đem xác làm mắm và gửi về cho dì ghẻ Mụ dì ghẻ ăn đến khi mắm gần hết thì thấy đầu lâu con gái, mụ lăn đùng ra chết

Hướng dẫn phân tích

1 Thân phận và con đường đến với hạnh phúc của Tấm:

a) Thân phận của Tấm:

- Mồ côi, bị mẹ ghẻ và cô em gái cùng cha hắt hủi, đày đọa, làm lụng suốt ngày.

-Bản chất của mâu thuẫn giữa Tấm và Cám:

+ Mâu thuẫn gia đình:

Tấm> <Cám (Chị em cùng cha khác mẹ)

Tấm> <dì ghẻ (Mẹ ghẻ con chồng)

==> Trong hai mâu thuẫn trên , mâu thuẫn Tấm- Cám là chủ yếu xuyên suốt toàntruyện , liên tục và ngày càng căng thẳng quyết liệt Mâu thuẫn dì ghẻ con chồng chỉđóng vai trò bổ sung , phụ trợ , không liên tục

-Mâu thuẫn xã hội:

Tấm > < Mẹ con cám

Thiện > < ác

Người bị áp bức> < Kẻ áp bức

==> Mâu thuẫn phát triển thành xung đột một mất một còn và dẫn đến thiện thắng ác, ác bị trừng trị đích đáng , thiện thỏa nguyện ước mơ

b) Con đường đến với hạnh phúc của Tấm:

- Tấm luôn bị mẹ con Cám đối xử độc ác:

- Đi bắt tép :

Tấm chăm chỉ bắt được giỏ tép đầy, bị Cám lười biếng lừa chị đổ tép sang giỏmình => về nhận thưởng (yếm đỏ)

- Đi chăn trâu

Gạt Tấm đi chăn đồng xa, Cám giết cá bống (người bạn an ủi của T) ăn thịt

- Đi xem hội

Mẹ con Cám trắng trợn trộn thóc với gạo bắt Tấm nhặt => dập tắt niềm vui được đihội củaT

Được Bụt giúp, Tấm được đi hội và trở thành vợ vua

Mẹ con Cám căm tức, tìm mọi cách hãm hại T khi cô trở thành vợ vua

- Tấm là người bất hạnh , ý thức được thân phận chỉ biết chịu đựng, yếu đuối thụđộng , nhường nhịn và khóc

- Mẹ con cám : độc ác , nhẫn tâm , nhỏ nhen lừa dối và hãm hại Tấm

- T luôn được sự trợ giúp của thần: Bụt xuất hiện an ủi, ban tặng vật thần kỳ:

+ T mất yếm  Bụt cho cá bống

+ T mất cá bống  hi vọng đổi đời

+ T không được đi hội  chim sẻ đến giúp

+T bị chà đạp  Bụt đưa T trở thành vợ vua

- Ý nghĩa, vai trò của các thế lực thần linh: Bênh vực kẻ yếu, đem lại công

bằng, dân chủ, hạnh phúc của những người lao động nghèo khổ trong XH

T đạt được hạnh phúc thể hiện triết lý dân gian : “ở hiền gặp lành”.

2 Cuộc đấu tranh quyết liệt giành lại hạnh phúc của Tấm:

-Mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con cám phát triển ngày một căng thẳng gay gắt, quyết

liệt thành xung đột một mất một còn mang tầm cỡ xã hội

- Khi bị mẹ con Cám tiêu diệt đến cùng (giếtTấm), Tấm đã quyết liệt phản kháng

- Bị giết, Tấm vùng lên giành hạnh phúc, cô hoá thân thành: vàng anh, cây xoan đào,khung cửi, cây thị(quả vàng thơm)

 Bốn lần bị giết, bốn lần hóa thân của T chứng minh sức sống mãnh liệt không thể

bị tiêu diệt Cái thiện không chịu chết oan ức trong im lặng, vùng dậy huỷ diệt cái

ác  Cuộc đấu tranh gay gắt giữa cái Thiện và cái ác

 Quan niệm thiện thắng ác và tinh thần lạc quan ,niềm tin vào chân lí, công bằng xãhội của người Việt xưa

3 Ý nghĩa kết thúc truyện :

_ Kết thúc truyện cĩ hậu thể hiện triết lý : “ gieo giĩ gặp bão”, “ở hiền gặp lành”,

“ở ác gặp dữ” và bài học cảnh báo : Đừng gây mâu thuẫn, thù ốn.

_ Con người phải tự mình bảo vệ hạnh phúc của mình, khơng tìm hạnh phúc ở cõi nào khác mà tìm hạnh phúc thực sự ngay ở cõi đời này.

_ Hành động trả thù của Tấm là đích đáng vì mẹ con cám đã nhiều lần hại Tấm hịng

tiêu diệt Tấm đến cùng, khơng cho Tấm con đường sống.Tấm phải trả thù thì mới cĩthể tồn tại.Mặt khác, mâu thuẫn của Tấm và mẹ con Cám khơng cịn là mâu thuẫn giađình mà là mâu thuẫn xã hội.Mâu thuẫn giữa thiện và ác, giữ a người bĩc lột và người

bị bĩc lột.Tĩm lại, Tấm trả thù là để địi lại quyền sống , quyền làm người

Tổng kết :

_ Đằng sau xung đột dì ghẻ con chồng, truyện cổ tích TC phản ánh mâu thuẫn sâu sắcgiữa cái Thiện và cái Aùc, giữa ndlđ và giai cấp bĩc lột Qua cách giải quyết xung đột,truyện nêu cao khát vọng, ước mơ được sống tự do, hạnh phúc, cơng bằng và tinh thầnlạc quan của ndlđ về cuộc sống

_ Đặc sắc nghệ thuật của truyện thể hiện ở sự chuyển biến của của hình tượng nhânvật :từ yếu đuối thụ động đế kiên quyết đấu tranh giành lại sự sống, hạnh phúc chomình

ĐỀ LUYỆN TẬP:

Đề 1 : Hĩa thân vào nhân vật Tấm, kể lại câu chuyện Tấm Cám theo cách kết thúc khác

Gợi ý đoạn kết : Sau khi nhà Vua gặp được cơ Tấm ở nhà bà Lão, cơ Tấm được đĩnvào cung và sống cuộc đời hạnh phúc Cịn về mẹ con dì ghẻ sau khi về cung, nhà Vuacho điều tra và làm rõ tội ác của mẹ con Cám, và đêm ra xử trước dân chúng để răn đe.Gợi ý 2 : sau khi mọi người trong triều biết được bản chất thật của Cám, Cám bị mọingười khinh ghét và sống một cuộc sống cơ đơn, khơng ai quan tâm chia sẻ ở triềuđình, một hơm Cám về thăm mẹ thì gặp 1 trận bão lớn và bị sét đánh chết - Cịn mẹCám: sống 1 mình chờ lâu khơng thấy con gái về thăm, bị bệnh nặng,hàng xĩm khơng

ai quan tâm (vì ác quá) và chết trong đau đớn

Gợi ý 3: Khi Tấm trở về càng đẹp hơn xưa Đức Vua hết sức thương yêu, Tấm đã thuậtlại mọi chuyện cho Vua nghe về chuyện mẹ con Cám, Đức Vua liền nổi giận saiquân lính bắt mẹ con Cám đầy đi biệt xứ, từ đĩ về sau khơng cịn ai thấy mặt mẹ conCám nữa

Đề bài 2 “Hãy kể lại cuộc gặp gỡ giữa Tấm và Cám dưới Âm phủ”

( Bài viết trên Inter net)

Đã ba năm trời kể từ ngày Cám và dì mất, cũng là từng ấy thời gian Tấm trở lại sốngtrong cung cùng nhà vua Mặc dù cuộc sống trơi đi yên bình, hạnh phúc, nhưng luơn

cĩ một nỗi niềm làm Tấm khơng khỏi bận lịng - về Cám!Tháng bảy mới sang, lại gần

đến ngày lễ Vu lan và ngày Xá tội vong nhân Độ này Tấm hay nằm mơ thấy Cám.Những giấc mơ - kì lạ thay - giống hệt như nhau Cám lơ lửng trong một khoảngkhông mịt mùng, vừa như gần mà lại xa vời vợi, mỏng manh như sương khói Cámbận bộ quần áo giản đơn, trông gầy guộc xanh xao, hai hốc mắt trũng sâu, chỉ nhìnTấm buồn rầu rầu, ánh mắt thiết tha như có điều muốn rãi tỏ Giấc mơ lặp đi lặp lạikhiến Tấm suy nghĩ rất nhiều - phải chăng ngày xá tội gần kề, Cám muốn gặp Tấm đểbày tỏ điều gì? Nghĩ vậy, nàng quyết định sẽ lên chùa vào ngày xá tội năm nay.

Ngày xá tội vong nhân đến Sáng sớm, Tấm đã dậy, tự tay làm chút đồ lễ rồi khởihành đến ngôi chùa trên núi - có tiếng rất thiêng Tấm đến chùa thì đã gần trưa, nàngsắp lễ rồi thắp một nén nhang, thành tâm cầu khẩn! Nàng khấn cho Dì, cho Cám, cầucho linh hồn của hai người được rửa tội và siêu thoát! Giữa lúc ấy, đột nhiên Tấmnghe ù ù bên tai, mở mắt ra thì không còn thấy điện thờ nữa, chỉ thấy mình đang lơlửng giữa khoảng không xám đặc, cuộn xoáy! Chưa kịp định thần thì Tấm thấy mình

bị hút về phía trước, mãi cho đến khi gặp một cánh cửa, cửa bật tung, Tấm bị hút vào

đó Sau cánh cửa là một căn phòng Căn phòng trống không, tường và trần đều mộtmàu xám, Tấm ngỡ ngàng Nhưng đó chưa phải là điều lạ lùng nhất, cảnh cửa mở ralần nữa, và Cám bước vào Đúng là Cám, không mờ ảo như trong giấc mơ của Tấm,

mà thực sự hiện hữu - Cám bằng xương bằng thịt! Tấm không nói được lời nào, trongnàng tràn ngập nỗi hoang mang và hàng trăm ngàn câu hỏi Nàng đang ở đâu? Tại saonàng bị đưa đến đây? Nơi này cách ngôi chùa kia bao xa? Giữa lúc bối rối, Cám chợtlên tiếng, tiếng nói nghe cũng rất thật, rất đỗi thân quen, nhưng thoáng chút gì nhưnghẹn ngào, và vang hơn bình thường:

- Chị Tấm!

Tấm hoảng hốt, hình ảnh Cám, giọng nói Cám, sống động quá Nàng hoang mang: đây

là mơ, hay là thực? Như đọc được suy nghĩ của Tấm, Cám tiếp:

- Chị Tấm, chị và em đang ở dưới Âm Phủ! Đây là nơi mà người trần lẽ ra không đượcđến, chỉ có chị - người được thần thánh phù độ, trải qua bao kiếp nạn mới tới được!Tấm không biết nói gì, nàng còn chưa hết sững sờ

- Chị Tấm, sao chị không nói gì?

Tấm nhắm mắt, hít một hơi dài Giờ thì nàng chắc chắn rằng đây không phải là mơ,nàng chọn lời:

- Em Cám à! Em đưa chị đến đây sao? Có phải em đã tìm gặp chị suốt mấy đêm rồi?Cám gật đầu

- Vậy phải chăng em có điều gì muốn nói? - Tấm tiếp

- Vâng, hôm nay là ngày phán quyết của em Hôm nay Diêm Vương sẽ định đoạt liệulinh hồn em có được siêu thoát, được đầu thai hay không

"Cám khác quá!" - Tấm tự nhủ Cám đang đứng trước mặt Tấm lễ phép, điềm đạm,hoàn toàn khác xưa

- Em Cám, suốt ba năm qua em ở đâu?

Cám cười, nụ cười rầu rầu:

- Em được Diêm Vương sai đi chứng kiến cảnh khổ đau trong nhân gian, cảnh người

ta bị lừa gạt, bị hãm hại, chứng kiến lòng đó kị, tham lam Cứ đi một ngày, em phải vềbáo những gì mình nhìn được cho Diêm Vương, và cả những gì mình cảm thấy

- Rồi sao nữa?

- Ban đầu em dửng dưng, em vô cảm, nhìn người khác đau đớn, bất hạnh, em không

có lấy một chút mủi lòng Vì thế mà Diêm Vương trừng phạt em bằng cách bắt emchịu tất cả những cảm xúc đau khổ ấy Em quằn quại, em cầu xin dừng tay, nhưng vôích! Cảm giác của người bị tra tấn, của người mất cha, mất mẹ, của người bị ruồng bỏ,của người bị hãm hại, như trận cuồng phong cào xé em Em bị trừng phạt cho đến khi

em biết đồng cảm, biết thương xót

- Đến khi nào em mới biết thương xót những cảnh khốn cùng ấy?

- Hai năm trời chị Tấm ạ!

- Thế một năm còn lại em làm gì?