Chế độ bảo hiểm thai sản ở Việt Nam

I H C QU C GIA H Ĩ N I KHOA LU T

sinh xư h i Vi t Nam

11

1.2.1 Khỏi ni m và ý ngh a ch đ B o hi m thai s n 16 1.2.2 Cỏc nguyờn t c c a B o hi m thai s n 19

1.3 M t s quy đ nh c a phỏp lu t qu c t v ch đ B o hi m thai s n 21 1.3.1 Cỏc cụng c qu c t 21 1.3.2 Phỏp lu t m t s n c 25

1.4 S l c l ch s ph ỏp lu t Vi t Nam v ch đ b o hi m thai

s n

26

1.4.1 Giai đo n 1945 - 1994 26 1.4.2 Giai đo n 1994 - 2006 29 1.4.3 Giai đo n 2006 đ n nay 33

Ch ng 2: Các QUY ĐịNH PHáP LUậT hiện hành về chế độ

bảo hiểm thai sản

35

2.2.1 Th i gian ngh h ng ch đ thai s n 36

2.2.1.1 Th i gian ngh khám thai 37 2.2.1.2 Th i giai ngh b khi b s y thai, n o hút thai 37 2.2.1.3 Th i gian ngh sinh con 38 2.2.1.4 Th i gian ngh khi nuôi con nuôi 40 2.2.2 M c h ng ch đ thai s n 40 2.2.3 M c bình quân ti n l ng, ti n công tháng đóng B o hi m xư

2.4.1 T m quan tr ng và nh ng yêu c u c b n trong vi c gi i

quy t tranh ch p B o hi m xư h i v thai s n

thai s n

58

qu n lý Nhà n c

68

3.2.2.1 Hoàn thi n h th ng pháp lu t B o hi m xư h i 68 3.2.2.2 Phê chu n công c và th c hi n Khuy n ngh c a ILO

M U

B o hi m xư h i là m t trong nh ng tr c t chính c a an sinh xư h i

đ c Nhà n c ta đ c bi t quan tâm b i nó có vai trò r t quan tr ng trong đ i

s ng xư h i B o hi m xư h i giúp ng i lao đ ng bù đ p ph n thu nh p b

m t ho c b gi m sút trong quá trình lao đ ng đ m b o các quy n c a ng i

đ c h ng khi g p r i ro trong cu c s ng đ ng th i th hi n b n ch t t t

đ p c a Nhà n c luôn quan tâm đ n chính sách v con ng i

Trong cu c s ng con ng i ph i tuân theo quy lu t phát tri n và s sinh t n

c a t nhiên nên khi r i vào các tr ng h p b gi m ho c m t kh n ng lao

đ ng nh m đau, thai s n, tai n n lao đ ng, tu i già hay do s tác đ ng c a

kinh t th tr ng thì ng i lao đ ng c n có m t kho n v t ch t giúp đ ng i

c a ng i lao đ ng là h t s c c n thi t trong đó có s can thi p đi u ch nh

c a Nhà n c đ đ m b o quy n l i cho ng i lao đ ng khi g p r i ro và xác

đ nh trách nhi m pháp lý c a ng i s d ng lao đ ng và ng i lao đ ng khi

ng i lao đ ng g p ph i khó kh n thông qua đóng góp ngh a v tài chính b t

bu c Các Mác kh ng đ nh:ă“Vì nhi u r i ro khác nhau, nên ph i dành m t s

th ng d nh t đ nh cho qu b o hi m xư h i đ b o đ m cho s m r ng theo

ki u lu ti n hoá quá trình s n xu t m c c n thi t, phù h p v i s phát tri n

c a nhu c u và tình hình t ng dân s ” [1; tr 186]

B o hi m thai s n là m t trong nh ng ch đ c a B o hi m xư h i b t

bu c n m song hành v i các ch đ b o hi m m đau, ch đ b o hi m tai

n n lao đ ng và b nh ngh nghi p, ch đ b o hi m h u trí…B o hi m thai

s n ngoài ch c n ng đ m b o thu nh p cho ng i lao đ ng khi công vi c lao

đ ng t m th i b gián đo n nó còn góp ph n quan tr ng trong vi c ch m sóc

s c kho cho ng i lao đ ng, đ m b o quy n đ c ch m sóc c a tr em

Vì s u vi t c a ch đ B o hi m thai s n có t m quan tr ng đ c bi t

đ i v i lao đ ng n nói chung t o đi u ki n đ lao đ ng n th c hi n t t ch c

n ng làm m v a t o đi u ki n đ lao đ ng n th c hi n t t công tác xư h i

thi t H n n a, đ tài có ý ngh a thi t th c gi i quy t các v n đ v b o hi m

thu nh p và đ m b o s c kho cho lao đ ng n nói riêng khi mang thai, sinh

con và cho ng i lao đ ng nói chung khi nuôi con nuôi, th c hi n các bi n

c quan nhà n c nên thôi thúc tác gi say mê nghiên c u

Trong quá trình nghiên c u tác gi có tham kh o các t p chí khoa h c

h i, t p chí Nghiên c u l p pháp, các công trình nghiên c u khoa h c c a

Dung - Gi ng viên chính khoa pháp lu t kinh t tr ng i h c Lu t v :ă“Ch

đ B o hi m thai s n và h ng hoàn thi n nh m đ m b o quy n l i c a lao

đ ng n ”,ătác gi ào Duy Ph ng v :“ăCh đ B o hi m xư h i v thai s n

theo pháp lu t hi n hành”,ă Ti n s Nguy n H u Chí:ă “Hoàn thi n th c thi

th th y các tác gi đư đi sâu t p trung v các đi u ki n h ng ch đ thai s n,

th i gian và m c h ng ch đ thai s n, trên c s đó đ a ra ki n ngh hoàn

thi n c bi t Ti n s Nguy n Th Kim Ph ng v i bài vi tă :“N i lu t hóa

CEDAW v B o hi m xư h i đ i v i lao đ ng n khi d th o Lu t B o hi m

s n trong công c CEDAW đ đ a ra các ki n ngh n i lu t hóa pháp lu t

qu c gia cho phù h p v i công c qu c t Tuy nhiên, các công trình c a các

nghiên c u trao đ i, là các công trình khoa h c nghiên c u ng n g n trên các

t p chí có tính g i m H n n a, nh ng bài vi t c a các tác gi h u nh

c n phát huy và ti p thu phát tri n đ tài sâu r ng h n có giá tr th c ti n

n c, c quan B o hi m xư h i đ l y s li u th c t và tìm hi u cách th c

gi i quy t các quy n l i ch đ B o hi m thai s n Trên c s tìm hi u các

ngh đ a ra các gi i pháp đ góp ph n hoàn thi n th c tr ng ch đ B o hi m

thai s n nh th i gian ngh ch m sóc con, chính sách h ng B o hi m thai

s n khi c cha m tham gia b o hi m vi c ngh d ng đ i v i ng i lao đ ng

n mang thai b nh lí, vi c đóng góp s d ng qu B o hi m xư h i…

M t trong nh ng v n đ góp ph n làm nên thành công c a lu n v n là

vi c nghiên c u các tài li u, vì th nên vi c ti p c n và tìm hi u các v n b n

hi m thai s n là h t s c c n thi t Ng i vi t t p trung nghiên c u các đi u

c qu c t c a t ch c lao đ ng qu c t (ILO) v đ m b o quy n lao đ ng

n liên quan đ n v n đ thai s n nh Công c s 3 n m 1919, Công c s

103 n m 1952 (xét l i) Công c 102 n mă 1952…ă Lu t b o hi m và các

Lan…

cao nh t đ m b o quy n con ng i đ c bi t quy n c a ph n nh : Hi n pháp

n m 1946, Hi n pháp n m 1959, Hi n pháp n m 1980, Hi n pháp n m 1992

ban hành kèm theo Ngh nh 12/CP ngày 26/1/1995, Ngh đ nh 45 CP ngày

15/7 /1995, Lu t lao đ ng 1994, các v n b n h ng d n Lu t lao đ ng 1994,

Ngh đ nh s 01/2003 ngày 09/1/2003 c a Chính ph v vi c s a đ i b sung

m t s đi u c a i u l b o hi m xư h i ban hành kèm theo Ngh đ nh s

12/CP ngày 26/ 01/1995 đ c ban hành, Lu t b o hi m xư h i n m 2006,

Ngh đ nh 152/2006/N -CP ngày 22 tháng 12 n m 2006 h ng d n m t s

đi u c a Lu t b o hi m xư h i v b o hi m xư h i b t bu c…

con ng i cho nên v n đ đ m b o chính sách an sinh xư h i nh t là ch đ

B o hi m thai s n là m t trong nh ng m c tiêu l n th hi n tính u vi t c a

sinh ho t, giáo d c v n hoá, quan h gia đình, quan h giai c p, quan h dân

nh n m nh m t l n n aă:“ăKh n tr ng m r ng h th ng B o hi m xư h i và

an sinh xư h i…” [8; tr 47]

Cu c gi i phóng ph n g n li n v i cu c gi i phóng dân t c luôn là m c

đ ng c u n c, Ch t ch H Chí Minh đư có nhi u l n đ c p đ n B o hi m

đ ng Vi t Nam m t c hai tròng, không đ c h ng b t k m t ch đ , chính

b n th c dân phong ki n Vi t Nam nh ng nhà máy có hàng ngàn công nhân

ph i làm t 12-13 ti ng, ngày l ngày ngh không đ c đ m x a đ n nh ng:ă“ă

[2; tr 497]

Theo Ch t ch H Chí Minh, B o hi m xư h i là m t chính sách c b n

đ i v i ng i lao đ ng: Ngh a là không ch đ t ra đ i v i công nhân mà c

Minh xu t hi n ngay t n m 1930 Trong bài báo cáo v Ngh quy t c a

Trung ng ng c ng s n ông D ng v phong trào nông dân đòi gi m

s u thu , gi m gi t ng công đ c bi tă:ă“đòi b o hi m xư h i, ngày ngh

đ c tr công” [3, tr 568] V n đ B o hi m xư h i cho nông dân đ c Ch

t ch H Chí Minh đ t ra cách đây 3/4 th k đ n nay v n có ý ngh a th i s

[43; tr 14]

Ngay t khi có Hi n pháp n m 1946 Nhà n c ta đư r t quan tâm đ n

quy n l i c a ph n , rút ng n kho ng cách phân bi t đ i x L n đ u tiên

trong l ch s Nhà n c Vi t Nam quy n bình đ ng tr c pháp lu t c a m i

đ nh này t o ti n đ và c s cho chuy n bi n to l n v v trí vai trò c a ph

n trong pháp lu t và th c t xư h i Vi t Nam sau này Hi n pháp n m 1959

k th a nguyên t c ti n b c a Hi n pháp 1946 t i i u 24 quy đ nh:ă“Cùng

c p m t cách toàn di n h n s bình đ ng nam n , nh n m nh chính sách thai

s n c a ph n : “Laoăđ ng n và nam vi c làm nh nhau thì ti n l ng ngang

nhau Lao đ ng n có quy n h ng ch đ thai s n Ph n là viên ch c Nhà

v n h ng l ng, ph c p theo quy đ nh c a pháp lu t”

Lu t hoá các nhu c u an sinh xư h i là m t b c ti n quan tr ng c a h

th ng chính sách xư h i D a trên hai nguyên t c c a an sinh xư h i là san s

h i (ch y u là ng i lao đ ng có tham gia B o hi m xư h i) cho phép h

s ng có ý ngh a trong các tr ng h p thai s n: sinh s n, nuôi con s sinh th c

hi n các bi n pháp tránh thai khi h t m th i khó kh n không có thu nh p

H n n a, Vi t Nam đang t ng b c h i nh p khu v c và qu c t trên t t c

c CEDAW và tr thành thành viên th 35 c a Công c này N c ta là

m t trong s các qu c gia có nhi u u tiên cho ph n trong l nh v c thai s n,

đ c bi t các công c ILO nh Công c s 3 n m 1919, Công c s 103

quan tâm v ch đ thai s n

Nh v y, các ch tr ng chính sách c a ng và Nhà n c, Hi n pháp,

s pháp lý đáp ng đòi h i th c t c a cu c s ng là c s khoa h c cho ch

đ B o hi m thai s n n c ta

3.2 C s th c t

N n kinh t th tr ng s c lao đ ng đ c coi là hàng hoá, s thuê m n

an sinh xư h i càng cao nh nhu c u tr giúp xư h i th ng xuyên đ i v i đ i

t ng y u th có nguy c b xư h i lo i tr nh ng i già, con tr , ng i sinh con

…giúp h th ng b ng thu nh p b gi m sút hay b m t Ch đ B o hi m thai s n

ch y u dành cho lao đ ng n nh khám thai, s y thai, n o, hút thai, sinh con,

tu i lao đ ng, v i nh ng đ c thù v gi i nh th l c, tâm sinh lí, cùng v i ch c

n ng làm m và trách nhi m ch m sóc gia đình đư g p r t nhi u khó kh n.Vì th ,

c n ph i có ch đ B o hi m thai s n khuy n khích t o đi u ki n thu n l i cho

ng i lao đ ng khi tham gia vào quan h lao đ ng

4 M c đích vƠ nhi m v

th ng ch đ B o hi m thai s n Vi t Nam v ph ng di n pháp lí và th c

ti n th c hi n T đó đ xu t m t s gi i pháp nh m góp ph n hoàn thi n

B o hi m thai s n trong th i gian t i đ t đ c m c đích trên, nhi m v

đ t ra cho quá trình nghiên c u là:

- Nghiên c u các v n đ lý lu n chung v B o hi m thai s n nh các

Trong quá trình nghiên c u có s so sánh ch đ thai s n hi n hành v i

qu c t v ch đ B o hi m thai s n đ làm cho đ tài nghiên c u có giá tr

th c ti n trong cu c s ng không mang tính hình th c

i t ng nghiên c u là các nhóm quan h hình thành trong l nh v c

B o hi m thai s n i t ng c a B o hi m thai s n có tính ch t đ c thù ch

y u là lao đ ng n trong đ tu i sinh đ khi khám thai, b s y thai, n o, hút

thai ho c thai ch t l u, sinh con, nuôi con nuôi s sinh ho c th c hi n các

bi n pháp tránh thai Thông qua vi c bù đ p m t ph n chi phí t ng lên trong

ph n t o s bình n v m t v t ch t, b o v s c kho cho lao đ ng n nói

 Các đi u ki n đ c h ng ch đ B o hi m thai s n

 Th i gian ngh h ng ch đ B o hi m thai s n

 Ngu n tài chính th c hi n ch đ B o hi m thai s n

 Gi i quy t tranh ch p v B o hi m thai s n

5.2 Ph m vi nghiên c u

B o hi m xư h i b t bu c có nhi u ch đ khác nhau nh ch đ b o hi m

h u trí, b o hi m tai n n lao đ ng và b nh ngh nghi p…songăph m vi đ tài

ch nghiên c u ch đ B o hi m thai s n t c là các v n đ liên quan đ n ng i

sinh, th c hi n các bi n pháp tránhăthai…ăcác quy n l i c a h đ c h ng khi

s c kho cho ng i lao đ ng n nói riêng và ng i lao đ ng nói chung th hi n

s u đưi c a nhà n c đ i v i lao đ ng khi th c hi n thiên ch c làm m

6 C s l ý lu n vƠ ph ng pháp nghiên c u

6.1 C s lý lu n

kim ch nam cho quá trình nghiên c u, tác gi đư lao đ ng và xây d ng lu n

Trong quá trình nghiên c u lu n v n d a trên c s phép bi n ch ng duy

v t c a Mác- Lê nin, ph ng pháp ch ngh a duy v t l ch s , ph ng pháp

Trên c s nghiên c u tìm tòi khai thác, xây d ng lu n v n, ng i vi t

lu t B o hi m xư h i đ c bi t là ch đ B o hi m thai s n Vi t Nam v i

mong mu n gi a pháp lu t và th c t cu c s ng tìm đ c ti ng nói th ng

nh t, các quy đ nh pháp lu t có hi u l c nh m b o v quy n l i c a ng i lao

đ ng

B n lu n v n v :ă“Ch đ B o hi m thai s n Vi tăNam”ăs là tài li u

cho sinh viên và ng i làm nghiên c u khoa h c tham kh o, m t ph ng

di n nào đó là tài li u gi ng d y cho các tr ng cao đ ng, đ i h c

B n thân ng i nghiên c u th ng xuyên gi i quy t các công vi c có

đ B o hi m thai s n Vi tăNam”ălàm lu n án t t nghi p v i mong mu n

thi n ti p nh ng h n ch mà tác gi nghiên c u ch a sâu ho c ch a đ c p

t i

Ph n m đ u lu n v n g m có các v n đ liên quan đ n tính c p thi t đ

DANH M C T ĨI LI U THAM KH O

10 Công c c a t ch c lao đ ng qu c t (ILO), Công c s 3 - Công c

v s d ng lao đ ng n tr c và sau khi đ n m 1919

11 Công c c a t ch c lao đ ng qu c t (ILO), Công c s 100 - Công

c v tr công bình đ ng gi i gi a lao đ ng cho m t công vi c có giá tr

14 Công c c a t ch c lao đ ng qu c t (ILO), Công c s 156 - Công

c v bình đ ng c may và đ i x v i lao đ ng nam và lao đ ng n :

nh ng ng i có trách nhi m gia đình, n m 1981

15 Công c v xóa m i hình th c phân bi t đ i x v i ph n - Convention

on the Elimination All Forms of Discrimination Against Women-CEDAW

16 Qu c h i n c C ng hòa xư h i ch ngh a Vi t Nam n m 1994, B Lu t

17 Qu c h i n c Vi t Nam Dân ch c ng hòa n m 1946, Hi n pháp n c

Vi t Nam Dân ch c ng hòa n m 1946

18 Qu c h i n c Vi t Nam Dân ch c ng hòa n m 1959, Hi n pháp n c

Vi t Nam Dân ch c ng hòa n m 1959

19 Qu c h i n c C ng hòa xư h i ch ngh a Vi t Nam n m 1980, Hi n

25 Qu c h i n c C ng hòa xư h i ch ngh a Vi t Nam n m 2006, Lu t B o

vi c ban hành i u l b o hi m xã h i đ i v i s quan, quân nhân chuyên

nghi p, h s quan, binh s quân đ i nhân dân và công an nhân dân

33 Chính ph n c c ng hòa xư h i ch ngh a Vi t Nam n m 2003, Ngh

đ nh s 01/2003/N -CP ngày 9 tháng 01 n m 2003 v vi c s a đ i b

sung m t s đi u c a i u l B o hi m xã h i ban hành kèm theo Ngh

đ nh s 12/CP ngày 26 tháng 01 n m 1995

34 H i đ ng chính ph n c Vi t Nam dân ch c ng hòa n m 1961, Ngh

đ nh s 218/CP ngày 27-12-1961 ban hành i u l t m th i v các ch đ

B o hi m xã h i đ i v i công nhân, viên ch c nhà n c

35 H i đ ng b tr ng, Quy t đ nh s 07/H BT ngày 15/1/1983 c a H i đ ng

b tr ng v ch đ thai s n đ i v i n công nhân viên ch c nhà n c

36 B tài chính, Thông t s 58/ TT –BTC ngày 12/5/2007 h ng d n v

38 B lao đ ng - Th ng binh và xư h i, Thông t s 06/L -TBXH-TT ngày

4/4/1995 c a B Lao đ ng - Th ng binh và Xã h i h ng d n thi hành

m t s đi u đ th c hi n i u l B o hi m xã h i ban hành kèm theo Ngh

đ nh s 12/CP ngày 26/1/1995 c a Chính ph

39 B lao đ ng-Th ng binh và xư h i, Thông t s 02/2007 –BL TBXH

/TT- BL RBXH ngày 26 /7/2006 c a B lao đ ng -Th ng binh và xã h i

h ng d n v h s , l p h s th c hi n ch đ u đãi ng i có công v i

40 B lao đ ng -Th ng binh và xư h i, Thông t s 07/2003/TT-BL TBXH

-CP c a Chính ph h ng d n m t s đi u c a Lu t B o hi m xã h i v

B o hi m xã h i b t bu c

42 PGS,TS M c Ti n Anh, “B o hi m xã h i Vi t Nam trong th i k đ y

m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóa”, T p chí B o hi m xư h i s

05/2007

43 PGS,TS Nguy n Khánh B t, “Quan đi m c a Ch t ch H Chí Minh v

B o hi m xã h i”, B o hi m xư h i 10 n m ngày thành l p

44 ThS Th Ngân Bình, “Lu t lao đ ng Vi t Nam v i vi c b o v quy n

l i c a lao đ ng n ”, T p chí lu t h c s 3/2004

45 TS Nguy n H u Chí, “Hoàn thi n th c thi pháp lu t v lao đ ng n trong

doanh nghi p ngoài nhà n c”, Nhà xu t b n t pháp n m 2005

49 Trung tâm nghiên c u lao đ ng n gi i, Vi n khoa h c xư h i - B lao

đ ng và bà FIONAHAWELL t ch c ILO, v n phòng Bangkock và Hà

N i, “ Bình đ ng trong lao đ ng và B o tr xã h i cho ph n và n gi i

khu v c kinh t chính th c và phi chính th c”, Nhà xu t b n lao đ ng và

50 Chu c Hoài, “Th c hi n các gi i pháp, ph n đ u hoàn thành th ng l i,

nhi m v n m 2007”, T p chí B o hi m xư h i s 04 n m 2007

51 Vi n ngôn ng h c, T đi n ti ng vi t, Nhà xu t b n à N ng ,1996