SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

Khái niệm: Tư tưởng XHCN là hệ thống các tư tưởng, các học thuyết phản ánh cuộc đấu tranh của đông đảo quần chúng lao động chống áp bức bóc lột; những ước mơ, nguyện vọng của quần chúng lao động về một xã hội công bằng, bình đẳng, không có tình trạng người áp bức bóc lột người và quan niệm về những con đường, giải pháp và những điều kiện tiến tới xã hội tương lai tốt đẹp.

VAI TRÒ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY ĐỂ XÂY DỰNG

ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CÔNG NGHIỆP HOA-HIỆN ĐẠI HOÁ

Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử vô cùng trọng đại, xóa bỏ xã hội cũ, lạc hậu, xây dựng xã hội mới tiến bộ, giải phóng giai cấp mình đồng thời giải phóng toàn nhân loại trên phạm vi toàn thế giới Ngày nay đứng trước tình hình phát triển mới của đất nước và thế giới, nhân loại bước vào thiên niên kỷ mới, nhiều ý kiến đặt ra cho việc xây dựng và phát triển giai cấp công nhân Đảng ta khẳng định giai cấp công nhân Việt Nam vẫn là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH) đất nước Trong bài viết này, chúng tôi xin đề cập tới việc nhận thức vai trò của giai cấp công nhân trong điều kiện ngày nay để xây dựng và phát triển giai cấp công nhân đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH đất nước

1 Trong thời đại ngày nay, giai cấp công nhân vẫn là lực lượng đi đầu trong quá trình xây dựng và bảo vệ chế độ mói, trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.

Do tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, nên cơ cấu kinh tế, cơ cấu xã hội đã có những biến đổi mới làm cho “giai cấp công nhân hiện đại” khác với “giai cấp công nhân cổ điển” ở thời kỳ thế kỷ XIX, thời kỳ Mác còn sống, trên một số điểm như là : Tỉ lệ số người làm dịch vụ so với số người sản xuất trực tiếp tăng lên; trình độ văn hóa chung và tay nghề chuyên

môn cao hơn; mức thu nhập khá hơn trước, làm cho một bộ phận người lao động trở thành “trung lưu hóa” Một bộ phận trong giai cấp công nhân đã mua cổ phần

và được chia lợi nhuận với giai cấp tư sản Tầng lớp quản lý ngày càng có vai trò quan trọng và kiêm nhiều chức năng phụ của giới chủ Những biểu hiện trên đây chứng tỏ giai cấp công nhân ngày càng phát triển, chứ không phải "teo đi" như một số người quan niệm

Ở thế kỷ XIX giai cấp công nhân chủ yếu là lao động chân tay, điều kiện sản xuất lúc đó còn hạn chế Ngày nay trong điều kiện mới, khi lực lượng sản xuất đang trên đà phát triển mạnh, giai cấp công nhân không chỉ bao gồm những người lao động chân tay mà còn cả lao động trí óc thông qua các máy điện toán với những thành tựu của tin học Giai cấp công nhân có sự phát triển về chất lượng để đảm đương được nhiệm vụ của mình trong điều kiện mới, hay nói cách khác “công nhân hóa trí thức” và “trí thức hóa công nhân” là xu thế tất yếu của nền đại công nghiệp, của quá trình tự động hóa, tin học hóa Giai cấp công nhân đang lớn lên với đội ngũ trí thức của mình và giai cấp công nhân luôn luôn là người trực tiếp sản xuất, tham gia vào quá trình tạo ra những giá trị vật chất, những của cải to lón cho xã hội

Giai cấp công nhân bao gồm những người lao động trong lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ công nghiệp; những nhà nghiên cứu, sáng chế, áp dụng những thành tựu của khoa học công nghệ phục vụ cho sản xuất; những kỹ sư, kỹ thuật viên, cán

bộ kỹ thuật thực hiện chức năng của công nhân lành nghề trong sản xuất và tái

sản xuất của cải vật chất Giai cấp công nhân có mặt trong các ngành kinh tế: Công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, giao thông vận tải, trong đó công nhân công xưởng, nhà máy sản xuất công nghiệp hiện đại, tiên tiến là bộ phận nòng cốt, tiêu biểu cùng với quá trình phát triển của giai cấp công nhân, bộ phận trí thức gắn trực tiếp với lao động công nghiệp, với quy trình sản xuất công nghiệp tạo ra của cải vật chất cho xã hội cũng nằm trong nội dung khái niệm giai cấp công nhân

Trong điều kiện ngày nay, cơ cấu của giai cấp công nhân hiện đại rất đa dạng, có nhiều trình độ khác nhau và không ngừng biến đổi theo hướng không thuần nhất: Công nhân kỹ thuật ngày càng tăng công nhân ngày càng được nâng cao về trình

độ, đóng vai trò chính trong quá trình phát triển, công'nhân truyền thống giảm dần ở các nước tư bản phát triển “công nhân áo xanh” chỉ chiếm 12 - 15% tổng

số công nhân (l) ở Italia công nhân kỹ thuật cao “công nhân áo trắng” chiếm 53% tổng số công nhân ở Nhật 90% công nhân có trình độ đại học ở Tây Ban Nha công nhân kỹ thuật chiếm 53% Công nhân làm việc trong các ngành dịch

vụ tăng lên xấp xỉ 50% tổng số công nhân (2) Mặc dù một số ít trong giai cấp công nhân có cổ phần trong các xí nghiệp của tư bản, nhưng về cơ bản giai cấp công nhân vẫn bị bóc lột, mâu thuẫn giữa tư bản và lao động, sự phân biệt giàu nghèo và tình trạng bất công xã hội vẫn tăng lên, bản chất bóc lột giá trị thặng dư vẫn tồn tại, dù được biểu hiện dưới hình thức tinh vi hơn Cả sự bần cùng hóa tuyệt đối lẫn bần cùng hóa tương đối của giai cấp công nhân vẫn đang tồn tại Tuy đại bộ phận tầng lớp trí thức và lao động có kỹ năng đang có việc làm được

cải thiện mức sống và gia nhập vào tầng lớp trung lưu, nhưng vẫn không xóa được sự phân hóa giàu nghèo Chính những nhà xã hội học tư sản tiến bộ đã chứng minh ở các nước tư bản hiện nay sự bóc lột còn cao hơn và với cơ chế càng tinh vi hơn thời Mác Tỉ lệ m/v thời Mác là 1/1 thì thời nay là 3/1

Như vậy dù mức sống có cao hơn trước, dù công nhân có được tham gia quản lý thông qua đại biểu trong hội đồng xí nghiệp theo “chế độ tham dự” và “chế độ ủy nhiệm”' nhưng họ vẫn là người làm thuê bán sức lao động, ý chí của chủ nghĩa tư bản vẫn là quyền lực chi phối, tầng lớp “nhà quản lý” vẫn chỉ là kẻ phụ thuộc vào giới chủ Giai cấp công nhân vẫn luôn là lực lượng sản xuất cơ bản và trực tiếp, vẫn là giai cấp tiên phong trong xã hội Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân không thể chuyển vào tay một giai cấp hay tầng lớp xã hội nào khác: Những chỉ dẫn cơ bản về đặc trưng bản chất của giai cấp công nhân của Mác - ăng Ghen - Lênin đưa ra vẫn là cơ sở phương pháp luận để xem xét, phân tích giai cấp công nhân hiện đại trong các quốc gia tư bản chủ nghĩa phát triển hay trong những nước đang tiếp tục con đường cách mạng xã hội chủ nghĩa, các nước thế giới thứ

ba và toàn thế giới nói chung, trước đây cũng như hiện nay

Giai cấp công nhân là giai cấp của những người lao động ra của cải vật chất trong lĩnh vực công nghiệp với trình độ kỹ thuật và công nghệ ngày càng hiện đại Sản phẩm thặng dư do họ làm ra là nguồn gốc chủ yếu cho sự giàu có và sự phát triển của xã hội

Giai cấp công nhân vừa là người lãnh đạo, đồng thời cùng với nông dân, trí thức

và các giai cấp, tầng lớp lao động khác họp thành lực lượng tổng hợp của quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử đó

Giai cấp công nhân Việt Nam đã và đang là lực lượng xã hội đi đầu trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước Trong điều kiện hiện nay chúng ta phải xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam tiên tiến, hiện đại, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH, mở cửa, hội nhập với bên ngoài nhằm phát huy tốt nhất bản chất và những đặc điểm của giai cấp công nhân

2 Những đặc điểm chi phối quá trình xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam trong quá trình CNH, HĐH gắn với quá trình mở của hội nhập với thế giới.

Một là: Chúng ta đang chuẩn bị bước vào thiên niên kỷ mới Thế giới có nhiều

chuyển biến Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ phát triển rất mạnh mẽ làm cho lực lượng sản xuất thế giới phát triển nhanh chóng càng tăng nhanh xu hướng quốc tế hóa, khu vực hóa và càng làm cho xu thế phụ thuộc lẫn nhau trong cộng đồng quốc tế về kinh tế, chính trị ngày càng rõ Biểu hiện mới nhất là cuộc khủng hoảng tài chính ở Đông á, Đông Nam á năm 1997 đã tác động đến kinh tế, chính trị ở nhiều khu vực trên tất cả các châu lục Điều đáng chú ý là sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế bị chi phối bỏi các tổ chức, tập đoàn kinh tế khổng lồ của các nước tư bản phát triển Các công ty xuyên quốc gia đang trở thành hình thức chủ yếu của sự quốc tế hóa tư bản độc quyền Do thực lực mạnh mẽ của chúng, các công ty xuyên quốc gia đang thao túng nền kinh tế và chính trị của

các nước sở tại, từ đó tăng cường thế lực của các trùm tài chính trên lĩnh vực kinh tế và chính trị quốc tế Các công ty xuyên quốc gia có đặc điểm mới mà các

tổ chức độc quyền khác không có Họ có chiến lược toàn cầu của mình, lấy thị trường thế giới làm mục tiêu cạnh tranh, lấy nhân dân toàn thế giới làm đối tượng bóc lột Hệ thống các công ty con rải khắp thế giới đảm bảo cho việc kinh doanh

và thực hiện mục tiêu lâu dài của các công ty xuyên quốc gia Hiện nay, trong nền kinh tế thế giới có khoảng 3700 công ty xuyên quốc gia thực thụ kiểm soát 80% hoạt động nghiên cứu và triển khai, 60% mậu dịch quốc tế, 40% sản lượng công nghiệp, 90% đầu tư trực tiếp từ nước ngoài

Với tiềm lực kinh tế to lớn, với hệ thống chi nhánh trải rộng khắp thế giới, các công ty xuyên quốc gia vừa là sản phẩm của quá trình quốc tế hóa sản xuất và tư bản lại vừa thúc đẩy mạnh hơn nữa quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế, vừa hợp tác vừa cạnh tranh dưới những hình thức mới, phong phú, đa dạng Nó vừa tạo thời cơ cho những nước đi sau có thể rút ngắn quá trình phát triển của mình, vừa đặt ra những thách thức lón dẫn đến nguy cơ tụt hậu xa hơn của những nước đang phát triển Từ thách thức này, đòi hỏi các nước đang phát triển phải nắm được thời cơ, phát huy thế mạnh của mình, ra sức xây dựng và phát triển lực lượng sản xuất, áp dụng tốt những thành tựu của khoa học và công nghệ để đưa nền kinh tế của đất nước mình phát triển nhanh hơn

Hai là: Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử thủ tiêu chế độ tư bản và tiền tư

bản chủ nghĩa; từng bước xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa; xóa bỏ áp bức bóc lột; giải phóng mình đồng thời giải phóng toàn

nhân loại Sứ mệnh này được thực hiện trên phạm vi thế giới với hai giai đoạn Giai đoạn thứ nhất giai cấp công nhân và chính đảng của nó tiến hành cuộc đấu tranh giành chính quyền, trở thành giai cấp thống trị “giai cấp công nhân phải tự mình trở thành dân tộc”; giai đoạn thứ hai, giai cấp công nhân liên minh với quảng đại quần chúng nhân dân do đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Mối quan hệ giữa giai cấp với dân tộc, giải quyết trước hết trên địa bàn dân tộc

có ý nghĩa rất quan trọng Trong điều kiện ngày nay việc giải quyết tốt nhiệm vụ trên địa bàn dân tộc, phát huy nội lực của dân tộc mình để khỏi tụt hậu để phát triển lại càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Phát huy nội lực là một khái niệm rộng, bao hàm nhiều vấn đề Đó là giải quyết mối quan hệ bên trong dân tộc Quan hệ giữa các tộc người, các tôn giáo, các giai cấp, tầng lớp; các cộng đồng người Việt Nam sống ở trong nước và nước ngoài, các thành phần kinh tế, các tổ chức chính trị, xã hội; giải quyết tốt mối quan hệ giữa quá khứ và hiện tại, giữa bên trong và bên ngoài, giữa truyền thống và hiện đại; phát huy được sức mạnh của các vùng trong nước, sức mạnh tinh thần và vật chất để khai thác tốt nhất những tiềm năng vốn có của dân tộc Việt Nam, con người Việt Nam, sức mạnh Việt Nam Giai cấp công nhân là một bộ phận trong dân tộc Việt Nam, bộ phận lãnh đạo cách mạng Việt Nam Phải phát huy sức mạnh to lớn của giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Tư tưởng rất quan trọng của Đại hội IX sắp tới là phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, phải phát huy những truyền thống tết đẹp của dân tộc trong quá trình công nghiệp hóa,

hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh Điều này càng đặt ra cho chúng ta phải xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam như thế nào để xứng đáng với sứ mệnh lịch sử của mình, xứng đáng với truyền thống vẻ vang của dân tộc trong thời kỳ phát triển mới của đất nước

Ba là : Nước ta đang xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ

chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Do nền kinh tế nhiều thành phần nên cơ cấu xã hội cũng có nhiều giai cấp với những lợi ích kinh tế khác nhau, làm việc trong các xí nghiệp khác nhau Kinh tế thị trường có những mặt tích cực, đem lại sự phát triển lực lượng sản xuất, tăng trưởng kinh tế cao Nhưng bên cạnh đó còn nhiều khuyết tật về mặt xã hội như : Phá sản, khủng hoảng, phân hóa giàu nghèo, lừa đảo, giả dối, áp bức, bất công, tàn phá môi trường Những khuyết tật này đòi hỏi phải có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước, phải sử dụng các công cụ quản lý : Pháp luật, tài chính, thông tin, kế hoạch và thực hiện nhất quát các chính sách phù họp với quá trình phát triển, gắn với lợi ích để tạo ra được động lực phát triển xã hội Có như vậy mới phát huy được khả năng sáng tạo của giai cấp công nhân trong hnh hình mới

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, giai cấp công nhân có sự biến đổi lớn về

cơ cấu nghề nghiệp và số lượng Do đòi hỏi của nền sản xuất hiện đại trong điều kiện cách mạng khoa học công nghệ, giai cấp công nhân thực sự là giai cấp tiên phong trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

Bốn là : ở nước ta đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhưng

nhiều nước trên thế giới và khu vực đã nói nhiều đến nền kinh tế tri thức Trong tháng 6 năm 2000, tại Hà Nội đã có cuộc hội thảo bàn về kinh tế tri thức Kinh tế tri thức là nền kinh tế trong đó sự sản sinh ra, phổ cập và sử dụng tri thức giữ vai trò quyết định nhất đối với sự phát triển kinh tế, tạo ra của cải, nâng cao chất lượng cuộc sống Kinh tế tri thức có những ngành mới như công nghiệp thông tin (công nghiệp phần cứng, công nghiệp phần mềm), các ngành công nghiệp dịch

vụ mới dựa vào công nghệ cao, và cũng có thể là những ngành truyền thống (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ) được cải tạo bằng khoa học, công nghệ cao

Trong các nước OECD, kinh tế tri thức đã chiếm hơn 50% GDP, công nhân trí thức chiếm trên 60% lực lượng lao động (3)

Đại hội Đảng lần thứ VIII đã quyết định phải đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa để đến khoảng năm 2020 nước ta về cơ bản trở thành nước công nghiệp Trong thời gian hai thập kỷ ấy, kinh tế thế giới sẽ chuyển mạnh sang nền kinh tế tri thức, tốc độ tăng trưởng kinh tế rất cao, khoảng cách giữa các nước giàu và nghèo càng gia tăng Trong bài nói của đồng chí Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu nhân

lễ kỷ niệm 110 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, có đoạn : “Trong thời đại cách mạng- thông tin hiện nay, chúng ta không có sự lựa chọn nào khác là phải tiếp cận nhanh chóng với tri thức và công nghệ mới nhất của thời đại để hiện đại hóa nền kinh tế, tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng từng bước hình thành nền kinh tế tri thức, có năng lực cạnh tranh với giá trị gia tăng ngày càng cao”

Chúng ta không thể rập khuôn theo mô hình công nghiệp hóa mà các nước đi trước đã đi Cũng không nên hiểu công nghiệp hóa chủ yếu là xây dựng công nghiệp, mà phải hiểu đây là sự chuyển nền kinh tế từ tình trạng lạc hậu, năng suất chất lượng hiệu quả thấp, dựa vào phương pháp sản xuất nông nghiệp, lao động thủ công là chính sang nền kinh tế có năng suất, chất lượng hiệu quả cao, theo phương pháp sản xuất công nghiệp, dựa vào tiến bộ khoa học và công nghệ mới nhất; vì vậy công nghiệp hóa phải đi đôi với hiện đại hóa Như vậy kinh tế tri thức là vận hội để đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Để có thể làm được việc đó, cần phải có đủ năng lực trí tuệ, có khả năng sáng tạo nắm bắt và làm chủ các tri thức mới nhất của thời đại, phảI chủ động hội nhập quốc tế, phát huy lợi thế so sánh của mình Muốn vậy phải có kế hoạch đào tạo bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ người lao động nói chung, giai cấp công nhân nói riêng để phát triển đất nước

Như vậy chúng ta đã tìm hiểu những nét cần chú ý cả về sự tác động bên ngoài, của nội lực bên trong; cả tình hình phát triển trong cơ chế thị trường hiện nay trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với sự chuyển dần của thế giới sang nền kinh tế tri thức Những vận hội và thách thức này đòi hỏi chúng ta phải xây dựng đội ngũ giai cấp công nhân Việt Nam có sự phát triển mới về chất

3 Những nội dung quan trọng nhất để xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam trong điều kiện ngày nay.

Từ những đặc điểm đã được nêu ra trên đây, gắn với công nghiệp hóa, hiện đại