Bổ sung đề cương ATBX Câu 7: Trình bày cơ chế tác dụng và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu ứng sinh học của bức xạ?. a Cơ chế tác dụng: • Tác dụng trực tiếp: Bức xạ ion hoá trực tiếp truyền
Trang 1Bổ sung đề cương ATBX
Câu 7: Trình bày cơ chế tác dụng và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu ứng sinh học của bức xạ?
a) Cơ chế tác dụng:
• Tác dụng trực tiếp: Bức xạ ion hoá trực tiếp truyền năng lượng và gây nên quá trình kích thích
và ion hoá của các phân tử sinh học dẫn đến tổn thương các phân tử đó.
• Tác dụng gián tiếp : Bức xạ ion hoá tác dụng lên phân tử nước (chiếm 75% trong tổ chức sống) làm phân ly các phân tử nước tạo thành các ion H + , OH - ., các gốc tự do H 0 , OH 0 , , các hợp chất có khả năng ôxy hoá cao HO 2 , H 2 O 2 ., chúng phản ứng với các phân tử sinh học và gây tổn thương Các tổn thương ở giai đoạn này chủ yếu là tổn thương hoá sinh.
• Các giai đoạn biến đổi:
-Giai đoạn hóa lý: Giai đoạn hóa lý thường rất ngắn, chỉ xảy ra trong khoảng thời gian 10 -16 - 10 -13
giây Trong giai đoạn này các phân tử sinh học cấu tạo nên tổ chức sống chịu tác dụng trực tiếp hoặc gián tiếp của bức xạ ion hoá.
-Giai đoạn sinh học: Giai đoạn này có thể kéo dài vài giây đến vài chục năm sau khi bị chiếu xạ Những tổn thương hoá sinh ở giai đoạn đầu nếu không được hồi phục sẽ dẫn đến những rối loạn về chuyển hoá, tiếp đến là các tổn thương về hình thái và chức năng của tế bào.
Kết quả cuối cùng là những hiệu ứng sinh học trên cơ thể sống được biểu hiện hết sức đa dạng
b) Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu ứng sinh học của bức xạ?
• Liều chiều:
-Liều chiếu là yếu tố quan trọng nhất quyết định tính chất và tổn thương sau chiếu xạ.
-Liều càng lớn tổn thương càng nặng và xuất hiện càng sớm.
• Suất liều chiều:
-Cùng với một liều hấp thụ như nhau, thời gian chiếu kéo dài sẽ làm giảm hiệu ứng sinh học của bức xạ Nguyên nhân được giải thích bởi khả năng tự hồi phục của cơ thể ở các mức liều khác nhau.
-Với suất liều nhỏ tốc độ phát triển tổn thương cân bằng với mức độ hồi phục của cơ thể.
-Tăng suất liều thì quá trình hồi phục giảm nên mức độ tổn thương tăng lên, hiệu ứng sinh học sẽ tăng lên.
• Diện tích bị chiếu:
- Mức độ tổn thương sau chiếu xạ phụ thuộc rất nhiều vào diện tích chiếu, chiếu một phần (chiếu cục bộ) hay toàn bộ cơ thể.
- Liều tử vong khi chiếu xạ toàn thân thường thấp hơn nhiều so với chiếu cục bộ.
• Hiệu ứng nhiệt độ:
- Giảm nhiệt độ sẽ làm giảm tác dụng của bức xạ ion hoá, do khi nhiệt độ giảm tốc độ di chuyển của các gốc tự do tới phân tử sinh học giảm dẫn đến giảm số phân tử sinh học bị tổn thương.
- Áp dụng trong thực tế: Bảo quản các chế phẩm sinh học có gắn phóng xạ ở nhiệt độ đóng băng để giảm cơ chế tác dụng gián tiếp của bức xạ.
Trang 2• Hiệu ứng Oxy:
- Độ nhạy cảm phóng xạ của sinh vật tăng theo nồng độ ôxy, do khi đó lượng HO 2 , H 2 O 2 tạo
ra càng nhiều và làm tăng số phân tử sinh học bị tổn thương do phóng xạ.
- Hiệu ứng ôxy tăng dần đến nồng độ ôxy ở điều kiện bình thường trong không khí (21%), sau đó có tăng cao hơn thì tác dụng của hiệu ứng này cũng không tăng nữa.
• Hàm lượng nước:
Hàm lượng nước càng lớn thì các gốc tự do được tạo ra càng nhiều, số các gốc tự do tác động lên phân tử sinh học càng nhiều do đó hiệu ứng sinh học cũng tăng lên.
Câu 8: Trình bày thủ tục hoàn thiện hồ sơ khai báo cấp phép sử dụng thiết bị x quang?
Các cá nhân, tổ chức hoặc muốn sử dụng thiết bị xquang trong chẩn đoán y tế thì phải tiến hành khai báo cho cơ quan tổ chức an toàn bức xạ và hạt nhân ; xin giấy phép hoạt động Thời hạn của giấy phép sử dụng thiết bị bức xạ là 5 năm ; do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp
Thủ tục Cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ (sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong
y tế):
a) Trình tự thực hiện:
- Tổ chức, cá nhân sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế nộp hồ sơ cho Sở Khoa học và Công nghệ địa phương.
- Sở Khoa học và Công nghệ xem xét hồ sơ và tổ chức thẩm định:
+ Nếu đủ điều kiện theo quy định hiện hành, Sở Khoa học và Công nghệ cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ (sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế).
+ Trong trường hợp không cấp giấy phép, Sở Khoa học và Công nghệ trả lời bằng văn bản và nêu rõ
lý do.
b) Cách thức thực hiện: gửi hồ sơ trực tiếp đến Sở Khoa học và Công nghệ địa phương hoặc qua
đường bưu điện.
c) Thành phần, số lượng hồ sơ:
- Thành phần hồ sơ:
+ Đơn đề nghị cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ (sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế);
+ Phiếu khai báo người phụ trách an toàn bức xạ;
+ Phiếu khai báo nhân viên bức xạ;
+ Phiếu khai báo thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế;
+ Bản đánh giá an toàn bức xạ có các nội dung được quy định tại Mục VII, Phần II Thông tư 05/2006 + Bản sao các văn bản, tài liệu kèm theo, bao gồm: i) Quyết định thành lập cơ sở bức xạ hoặc giấy phép kinh doanh; ii) Hồ sơ nghiệm thu xây dựng đối với các phòng đặt máy X-quang; iii) Tài liệu hướng dẫn sử dụng, kiểm tra, bảo dưỡng nguồn bức xạ của nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp (nếu có); chứng chỉ thiết bị bức xạ của nhà sản xuất; iv) Quyết định bổ nhiệm người phụ trách an toàn; chứng chỉ đào tạo về an toàn bức xạ của người phụ trách an toàn do cơ sở được Bộ Khoa học và Công nghệ cho phép đào tạo cấp; v) Chứng chỉ đã được đào tạo về an toàn bức xạ (nếu có), các văn bằng chuyên môn, nghiệp vụ của nhân viên bức xạ; vi) Hợp đồng dịch vụ xác định liều bức xạ cá nhân với cơ sở do cơ quan quản lý Nhà nước về an toàn và kiểm soát bức xạ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ định.
- Số lượng hồ sơ: 01 bộ.
Trang 3d) Thời hạn giải quyết: 30 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
đ) Đối tượng thực hiện thủ tục hành chính: tổ chức, cá nhân sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán
trong y tế.
e) Cơ quan thực hiện thủ tục hành chính: Sở Khoa học và Công nghệ địa phương.
g) Kết quả thực hiện thủ tục hành chính: Giấy phép tiến hành công việc bức xạ (sử dụng thiết bị
X-quang chẩn đoán trong y tế
h) Lệ phí:
- Phí thẩm định để cấp giấy phép: 1.500.000 đồng/1 thiết bị
- Lệ phí cấp giấy phép: 100.000 đồng
i) Tên mẫu đơn, mẫu tờ khai:
- Đơn đề nghị cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ
- Phiếu khai báo người phụ trách an toàn bức xạ
- Phiếu khai báo nhân viên bức xạ
- Phiếu khai báo thiết bị X-quang