bài giảng Tấm Cám, ngữ văn 10

Kiến thức: - Các đặc trưng cơ bản, quan trọng của thể loại Truyện Cổ Tích thông qua tác phẩm tiêu biểu nhất: Tấm Cám.. PHÁP VẤN, TRAO ĐỔI NỘI DUNGThờ i gian Hoạt động của GV Hoạt động củ

BÀI 13 TẤM CÁM (Tiết 16-17)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC : Sau bài học, học sinh đúc kết được:

1 Kiến thức:

- Các đặc trưng cơ bản, quan trọng của thể loại Truyện Cổ Tích thông qua tác phẩm tiêu biểu nhất: Tấm Cám

- Từ các đặc trưng cơ bản, hiểu và giải thích được các vấn đề, dữ kiện cụ thể của tác phẩm

- Cách ứng xử nghệ thuật và tư tưởng của nhân dân thông qua truyện Tấm Cám

2 Tư tưởng:

- Bồi dưỡng niềm tin, tính hướng thiện của học sinh Hiểu được thêm một cách phong phú và chân thật về đời sống dân tộc

-Thay đổi cách nhìn nhận về một tiết học gò bó, hạn chế trao đổi, tương tác với giáo viên

và thành viên trong lớp

3 Kĩ năng:

- Rèn luyện kĩ năng tự trình bày: nói, viết, thảo luận/tranh luận bảo vệ ý kiến

- Rèn luyện kĩ năng hoạt động độc lập, hoạt động nhóm

- Rèn luyện kĩ năng tự giác học tập, tìm kiếm thông tin

- Rèn kĩ năng đọc, kể, phân tích nhân vật qua mâu thuẫn, xung đột trong truyện cổ tích thần kì

4 Một số phương pháp giảng dạy

-Phương pháp Bàn Tay Nặn Bột (chủ đạo), kết hợp các kỹ thuật:

+Pháp vấn

+Làm việc nhóm

+Phản biện, phản bác

+Khái quát, tóm lược nội dung

+ …

5 Chuẩn bị

-SGK Ngữ Văn 10 tập 1; Sách Giáo Viên, Ngữ Văn 10 tập 1

-Giáo án Word, Giáo án PowerPoint

-Tài liệu cá nhân dành cho Học viên (HV)

-Máy chiếu, màn chiếu, laptop, bảng

II PHÁP VẤN, TRAO ĐỔI NỘI DUNG

Thờ

i

gian Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung bài học

HD1: DẪN NHẬP:

Tiết trước, chúng ta đã được

“cọ xát” với truyện cổ tích

Tấm Cám thông qua các hoạt

động cụ thể như diễn kịch,

vẽ, sáng tác kết thúc mới cho

truyện v.v Tuần này, dựa

trên những cảm nhận ban

đầu của mình, thầy trò chúng

ta sẽ tiến hành thảo luận,

chia sẻ về truyện cổ tích này.

Điều này sẽ giúp chúng ta

phần vừa hiểu hơn về truyện

Tấm Cám, phần giúp các anh

chị có được một cách khái

quát những đặc điểm quan

trọng của thể loại truyện cổ

tích, thông qua tác phẩm, và

đặc biệt là hình tượng nhân

vật trung tâm – Tấm.

HD2: CỦNG CỐ LẠI KIẾN

THỨC VỀ TRUYỆN CỔ

TÍCH THẦN KÌ

- Các anh chị có thể cho tôi

một khái niệm cơ bản về

truyện cổ tích không? (lọc

ý kiến, tóm lược lại nhanh

cho học viên những ý

chính)

- Qua ý kiến phát biểu của

các anh chị chúng ta có

thấy thêm một đặc trưng về

thể loại, các anh chị có

nhận ra không?

Học viên xem thêm nội dung Tiểu Dẫn

(SGK,65); phát biểu

HV theo dõi phần Tiểu

I.Truyện cổ tích

1 Khái niệm cơ bản

- Truyện truyền miệng dân gian

- Kể lại những câu chuyện tưởng tượng xoay quanh một số nhân vật quen thuộc

(nhân vật tài giỏi , nhân vật dũng

sĩ, người mồ côi, người em út, người con riêng, người nghèo khổ, con vật )

2 Truyện cổ tích Tấm Cám

-Tấm Cám thuộc Cổ tích thần kì +Có yếu tố thần kì

+Kết cấu: nhân vật chính (là những người bình thường hoặc

(yếu tố thần kì, kết cấu, mâu

thuẫn/xung đột gia đình ) Dẫn qua sự gợi mở của GV bất hạnh trải qua hoạn nạn, cuối cùng được hưởng hạnh phúc)

+Mâu thuẫn/xung đột gia đình, xã hội thể hiện sự đấu tranh giữa cái thiện và cái ác Cái thiện luôn chiến tháng cái

ác, cái ác bị trừng trị tận gốc

HD3: Hướng dẫn trao đổi

chi tiết (phần thuyết trình

của nhóm Diễn Viên)

- Theo dõi toàn truyện, ta

thấy những nhân vật chính

trong truyện là những ai?

Họ như thế nào?

- Giữa họ có mâu

thuẫn/xung đột gì không?

- Mâu thuẫn đầu tiên xuất

phát từ việc gì?

HV phát biểu (HV có thể sẽ nêu ra cả các nhân vật phụ, cần chú ý định hướng)

Nhóm Diễn Viên thuyết trình

HV cả lớp suy nghĩ phát biểu

GV cung cấp (trên

II.Những vấn đề cơ bản trong

cổ tích Tấm Cám

1 Nhân vật

-Tấm <>Cám (hai chị em cùng cha khác mẹ)

Tấm<>dì ghẻ (dì ghẻ và con chồng)

-Mâu thuẫn Tấm<>Cám là chủ yếu, xuyên suốt toàn truyện, ngày càng quyết liệt mâu thuẫn

Dì ghẻ<>Con chồng chỉ đóng vai trò bổ sung, phụ trợ, không liên tục

=> Mâu thuẫn gia đình

-Mâu thuẫn/xung đột Tấm-Mẹ con Cám được chia thành các chặng nhỏ:

a/Bắt cua – Chăn trâu – Xem hội – Thành hoàng hậu b/4 lần bị giết -> 4 lần hóa thân

c/Trả thù

- Sau khi trở thành hoàng

hậu, mậu thuẫn/xung đột

Tấm-Mẹ con Cám giảm đi

hay ngược lại? Vì sao?

- Vì sao trong đoạn hóa thân

của Tấm (chim vàng anh,

xoan đào, khung cửi, quả

thị) không thấy Bụt xuất

hiện? Sao không thấy Tấm

khóc?

-Sao nhà vua không nói gì khi

vợ mình bị hại?

PowerPoint) Bảng Hệ thống Đối sánh cho HV

Nhóm Diễn Viên trả lời

Nhóm Diễn Viên đưa ý kiến (nếu chưa đi sát định hướng ban đầu, có thể tìm câu trả lời từ nhóm khác)

HV có thể sẽ chỉ dựa vào phần trả lời câu hỏi trước để trả lời Cần định hướng thêm về mâu thuẫn giai cấp.

-Sau khi trở thành hoàng hậu, mâu thuẫn/xung đột càng phát triển Không còn là xung đột gia đình nữa mà đã trở thành xung đột Mất-Còn mang tính xã hội Nhằm một mục đích là ngôi vị hoàng hậu

- Sau khi Tấm chết - cái chết Bụt

đã đứng ngoài, yếu tố thần kỳ đã tham gia vào cuộc đời cô ở một dạng khác, với một dụng ý khác

=> Yếu tố thần kì nằm ngay trong con người Tấm là sáng tạo trong những ước mơ của

người lao động -> mong muốn những con người bất hạnh có thể

tự giải quyết lấy vấn đề của mình, đấu tranh cho chính nghĩa

 + Nhân vật chính (Tấm)

là nhân vật bất hạnh Về mặt xã hội, họ bị ngược đãi, bị thiệt thòi

về quyền lợi Về mặt tính cách,

họ trọn vẹn về đạo đức nhưng thường chịu đựng Nhân vật chính trải qua thử và đổi đời, được hạnh phúc

+ Nhân vật phụ (Vua, Bụt) Nhân vật vua có liên quan tới phần thưởng dành cho nhân vật chính Lực lượng thần kỳ (Bụt) là nhân vật trợ thủ

- Nhân vật nhà vua là nhân vật chức năng Vừa là một món quà cho Tấm, vừa gián tiếp thể hiện mâu thuẫn ngầm giữa nhân dân và tầng lớp

thống trị

HD4: Yếu tố thần kì (Phần

thuyết trình nhóm Showbiz)

Chi tiết đầu tiên để bắt đầu

các yếu tố thần kì chính là

hình ảnh con cá bống Cá

bống là điều thần kì khi giỏ

cá đã bị trút hết, còn sót lại

Cá bống chính là cái lương

duyên gặp gỡ Bụt của Tấm.

- Vậy theo anh chị, con cá

bống còn sót lại trong giỏ

có ý nghĩa gì?

- Những hình ảnh: cá bống,

con gà, đàn chim, đặc biệt

là chiếc giày đánh rơi của

Tấm có ý nghĩa gì?

- Vai trò của Bụt trong

Nhóm Showbiz suy nghĩ

cử đại diện trả lời

HV có thể sẽ đưa ra lý

do “đơn giản cổ tích là vậy” , hư cấu… GV cần liên kết với đặc trưng thể loại của Cổ Tích, cũng như ước muốn gian gian qua cổ tích để định hướng HV

2, Yếu tố thần kì

-Yếu tố đầu tiên của yếu tồ thần

kì, sự giúp đỡ ban đầu của Bụt –

cá bống

- Yếu tố thần kỳ là chìa khóa giải quyết khó đối với Tấm

+ Khi Tấm bị Cám lừa đổ mất giỏ cá

+ Khi Tấm bị mẹ con dì ghẻ lừa giết thịt Bống

+ Khi Tấm bị bắt phải nhặt riêng thóc lẫn gạo trong ngày đi xem hội, rồi đến cả những váy

áo và đôi giày

-Chiếc giày là một hình ảnh đẹp, độc đáo, vì nó không chỉ là sự tưởng tượng đẹp mà còn là cầu nối, cái cớ so sánh với Cám, mở màn cho việc gặp vua và hàng loạt bi kịch sau đó

 Tấm đã được Bụt giúp sức

-Nhân vật Bụt đóng vai trò yếu

tố thần kì, hiện ra kịp thời trợ

truyện có ý nghĩa gì? giúp tìm cách giải quyết khó

khan, bế tắc của nhân vật bất hạnh -> Tạo sự hấp dẫn cho cổ tích (vô lý và có lý)

 Yếu tồ thần kì là “một thứ gia vị không thể thiếu”, là bản chất nghệ thuật của truyện cổ tích

+Đóng vai trò xúc tác, tạo sự hấp dẫn cho câu chuyện

+Là phương tiện để quần chúng nhân dân sở hữu sức mạnh, luôn mong muốn chống lại cái ác

+Là hình tượng sáng tạo của dân gian, mang màu sắc tư tưởng tôn giáo

HD5: Vấn đề Thiện thắng

Ác, kết quả đấu tranh (Phần

thuyết trình nhóm Nhà Văn)

-Cảm nhận của anh chị về kết

truyện này ra sao? HV có thể sẽ phản đối kết truyện theo nguyên

bản, hoặc đưa ra một kết truyện mới GV cần dẫn giải và phân tích cho HV thấy được sự lựa chọn

đó sẽ dẫn đến sự biến chuyển gì trong cốt truyện.

3, Vấn đề Thiện-Ác/ cái kết trong truyện

-Cái chết của mẹ con Cám là kết quả của cách ứng xử của con người – con người Yếu tố thần

kì hoàn toàn nhường chỗ cho con người quyết định

-Chúng ta cần phải tôn trọng nguyên tắc sáng tác và mục đích sáng tác cổ tích của dân gian Cổ tích ra đời là để nhân dân gửi gắm ước mơ, khát vọng và tư tưởng của mình nơi những con người bé nhỏ, lương thiện, có số phận hẩm hiu chịu nhiều bất công

-Ước mơ lớn nhất là cái thiện phải chiến thắng được cái ác và những người lương thiện phải

-Ước mơ cái thiện thắng cái

ác, cái ác phải bị trừng trị thích

đáng trong truyện cổ tích có bị

hiểu sai lệch khi Tấm giết Cám

dã man?

- Bốn lần giết Tấm chứng tỏ

điều gì nơi mẹ con Cám?

Vì sao Tấm không chết?

HV suy nghĩ theo cảm nhận sơ khởi, trả lời.

Khai thác tiếp dòng suy nghĩ của HV từ câu hỏi trước, khơi gợi suy nghĩ ban đầu của HV để HV

có thể cảm nhận và đối sánh lại.

HV suy nghĩ trả lời GV định hướng cho HV thấy được triết lý xã hội được thể hiện.

GV kết hợp phân tích bảng xung đột mâu thuẫn (chặng 2) trên slide PP

được hưởng cuộc sống hạnh phúc, cái ác phải bị trừng trị tận gốc và bị đẩy lùi ra khỏi đời sống xã hội

-Hành động của Tấm là một tất yếu trong cuộc đấu tranh giữa cái thiện với cái ác, đồng thời cũng là cuộc đấu tranh chống lại những áp bức bất công trong xã hội => Sẽ không hiểu sai lệch khi nắm bắt và hiểu về tư tưởng của Cô Tích

-Cái ác luôn thường trực và đối trọng, hòng tiêu diệt những mầm thiện Sự đấu tranh thiện-ác trong xã hội luôn tiếp diễn Mẹ con Cám là sự phản ánh cụ thể -Sự tồn tại bền bỉ của Tấm qua các lần hóa thân chứng tỏ một triết lý sâu sắc: Cái thiện luôn được đề cao và bất diệt Vì cái thiện luôn chống lại cái ác

=> Một triết lý xã hội của tác giả dân gian muốn gửi gắm

HD6: Sự sáng tạo của tác giả

dân gian (Phần thuyết trình

nhóm Họa Sĩ )

Như anh chị thấy, việc sáng

tạo ra những yếu tố thần kì

hay những chi tiết mấu chốt

trong diễn tiến câu chuyện,

4, Sự sáng tạo trong cốt truyện

cổ tích

như việc giết Tấm nhiều lần

và song hành là sự hóa thân

của Tấm Điều này cho ta

thấy được sự sáng tạo của

quần chúng nhân dân đối với

câu chuyện, góp phần cho sự

hấp dẫn cũng như hàm ẩn

triết lý.

-Bốn lần hóa thân chứng tỏ

điều gì ở Tấm?

-Tại sao sau khi bị giết, Tấm

lại hóa thân đến 4 lần theo

trình tự: chim vàng anh, cây

xoan đào, khung cửi, quả thị

(cô Tấm)

Vì sao đến khi hóa thân thành

quả thị, Tấm mới trở về được

là con người, về được với nhà

vua?

HV chú ý lắng nghe.

HV suy nghĩ trả lời

GV kết hợp phân tích qua bảng mâu thuẫn (chặng 2) và viết bảng

HV suy nghĩ trả lời

-Tấm bị vùi dập bao lần, mỗi lần

bị đánh ngã thì lại vùng lên Trong cõi sinh, cũng như cõi tử, Tấm luôn đấu tranh dai dẳng với cái ác, không chịu đầu hàng

=> Nhân vật tiêu biểu cho tinh thần đấu tranh giai cấp triệt để, đấu tranh đến cùng của nông dân Đời đời kiếp kiếp không chịu ách thống trị

-Có sự tiến hóa về chất một cách

đa dạng: động vật-thực vật-đồ dung-con người Sức mạnh của cái thiện (kinh nghiệm) sẽ càng tang lên khi đương đầu với cái ác

-Khi cần thiết thì ngay cả những vật vô tri bé nhỏ cũng đứng về cái thiện và che chở cho cái thiện

để đấu tranh cho quyền sống và quyền hạnh phúc chính đáng của con người

=>Sức sống và sự trỗi dậy mãnh liệt của con người trước sự vùi dập, tấn công của thế lực thù địch

- Sự sáng tạo mang tính nhân văn của tác giả dân gian Khi hoá thân vào quả thị và náu mình trong nhà bà lão (nghĩa là về giữa nhân dân) thì Tấm mới được sống yên Đó vừa là sự bù đắp cho hoàn cảnh côi cút của

Tấm, vừa thể hiện sự hiệp nhất của quần chúng với cái thiện

=> Duy trì tính thần kì của thể loại cổ tích nhưng đã sáng tạo một cách nhân văn hơn

HD7: TỔNG KẾT

-Anh chị hiểu thế nào về chủ

đề của truyện này?

-Đặc sắc nghệ thuật của truyện

này là gì?

GV kết hợp trình chiếu mindmap trên PP cho

HV thấy khái quát được vấn đề của bài học.

III, TỔNG KẾT

1, Chủ đề truyện/ Nội Dung

-Sức sống mãnh liệt của con người trước sự vùi dập, tấn công của cái ác Đó là sức mạnh Thiện thắng Ác qua cuộc đấu tranh không khoan nhượng, đến cùng -Chiến thắng của cái thiện thể hiện ước mơ và tinh thần lạc quan của nhân dân

2, Nghệ thuật

-Cốt truyện li kì, hấp dẫn, sự tham gia của các yếu tố kì diệu:

sự xen kẽ các câu văn vần, khắc họa vẻ đẹp hình tượng nhân vật Tấm: yếu đuối- thụ động đến chủ động kiên quyết đấu tranh giành lại cuộc sống và hạnh phúc cho mình

III RÚT KINH NGHIỆM

………

………

………

………

………

………