Sơn Tinh, Thủy Tinh

- Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ, thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo I.. muốn kén rể : từ đầu đến “mỗi thứ một

Nguyễn Thu Thuỷ

K32 Văn - Địa

Tuần 3, bài 3, tiết 9 Văn học

Sơn Tinh, Thuỷ Tinh

( Truyền thuyết )

A Kết quả cần đạt

1 Hiểu được nội dung, ý nghĩa, một số yếu tố nghệ thuật tiêu biểu của truyện Sơn Tinh, Thuỷ Tinh Kể lại được cau chuyện

2 Tích hợp với phần Tiếng Việt ở khái niệm nghĩa của từ, với Tập Làm Văn

ở khái niệm các yếu tố, sự việc và nhân vật, vai trò của các yếu tố tròn văn

kể chuyện

3 Rèn kỹ năng vận dụng liên tưởng, tưởng tượng, sáng tạo để tập kể chuyện sáng tạo theo cốt truyện dân gian

B Chuẩn bị :

- Giáo viên chuẩn bị giáo án

- Học sinh soạn bài trước ở nhà

C Tiến trình dạy học

1.Ổn đinh trật tự

2 Kiểm tra bài cũ “Thánh Gióng” : Em hãy kể sáng tạo truyện “Thánh Gióng” Nhận xét cách kể

3 Dẫn vào bài mới : vấn đáp :

- Theo em lụt bão do đâu mà có ?

- 2-3 học sinh trả lời

- Lụt bão là một hiện tượng thiên nhiên do sự nhiễu động của không khí trên bầu khí quyển gây nên mưa nhiều ngày Đó là cách giải thích của người hiện đại chúng ta Còn những người cách chúng ta hàng nghìn năm trước thì lại có một cách giải thích rất lí thú bằng một truyền thuyết hết sức hấp dẫn các em ạ Đó là truyền thuyết Sơn Tinh, Thuỷ Tinh và cũng là bài chúng ta học ngày hôm nay

Hoạt động của thầy Hđ của trò Kiến thức cần đạt Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm

hiểu chung

1 Trong những giờ trước,

chúng ta đã có dịp làm quen

với một số truyền thuyết như

Con Rồng cháu Tiên, Bánh

chưng bánh dầy, Thánh

Gióng Em hãy nhắc lại cho

cô, vậy truyền thuyết là gì ?

2 Đọc-kể văn bản :

- Giáo viên hướng dẫn đọc :

Giọng đọc chậm rãi ở đoạn

đầu Đoạn tả cuộc chiến giữa 2

thần thì có giọng nhanh và

gấp.Đoạn cuối, giọng đọc kể

trỏ lại chậm, bình tĩnh

- Giáo viên đọc mẫu đoạn đầu

và gọi học sinh lên đọc tiếp

- Giải thích từ khó :

+ Cồn : đồi cát hay dải đất do

tác động của gió hoặc sóng

biến hình thành, thường nổi

lên giữa sông hoặc bờ biển

+ Ván (cơm nếp): mâm

+ Nệp (bánh chưng): cặp, hai,

đôi

- Giáo viên yêu cầu 1-2 học

sinh kể lại câu chuyện

- Phương thức biểu đạt của

truyện ?

- Truyện gồm mấy đoạn, mỗi

đoạn thể hiện nội dung gì ?

- Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về các nhân vật

và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ, thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo

I Tìm hiểu chung

1 Đọc-kể

2 Giải thích từ khó

3 Phương thức biểu đạt :

tự sự.

4 Bố cục : 3 phần :

- Mở đầu : Hừng Vương

- Truyện được gắn với thời đại

nào, ở đâu ? Theo em có thể

xoá bỏ thời gian và địa điểm

trong truyện được không ?

- Trật tự kể ? Em có nhận xét

gì về ngôi kể của truyền thuyết

này, nó có giống với những

truyền thuyết khác em đã học

không ? Tác dụng của nó ?

- Thời vua Hùng

- Không vì nếu vậy cốt truyện sẽ thiếu sức thuyết phục, không còn mang ý nghĩa truyền thuyết

- Kể theo trật

tự thời gian

- Ngôi thứ ba giấu mặt vì đây là một câu chuyện dân gian, truyền miệng

muốn kén rể : từ đầu đến

“mỗi thứ một đôi”

- Thân truyện : Sơn Tinh, Thuỷ Tinh cầu hôn và cuộc giao tranh giữa 2 vị thần : tiếp theo đến “Thần nước đành rút quân”

- Kết truyện : Cuộc chiến vẫn tiếp tục hàng năm : Đoạn còn lại

 Truyện Sơn Tinh, Thuỷ Tinh bắt nguồn từ thần thoại cổ về núi tản Viên nhưng đã được lịch sử hoá thành truyền thuyết Truyện được gắn với một thời đại lịch sử, trở thành một truyện quan trọng trong chuỗi truyền thuyết về vua Hùng Xu hướng lịch sử hoá thần thoại là đặc trưng nổi bật của chuỗi truyền thuyết về thời đại các vua Hùng Vì vậy thời gian trong truyện thường là

“thời gian thiêng” gắn với công việc trị thuỷ, với thời đại mở nước, dựng nước của người Việt cổ

Hoạt động 2 : Hướng dẫn

tìm hiểu chi tiết :

1 Tìm hiểu hệ thống nhân

vật:

-Truyện có bao nhiêu nhân vật

?

- Có 5 nhân vật : vua Hùng, Mị Nương, Sơn Tinh, Thuỷ Tinh, lạc hầu

II Tìm hiểu chi tiết :

1 Hệ thống nhân vật :

Sơn Tinh Thuỷ Tinh

- Thần núi - Thần

sông, biển

- Ở vùng núi Tản Viên

- Ở miền biển

- Giữa Sơn Tinh, Thuỷ Tinh, ai

là nhân vật chính ? Vì sao ?

- Tên của 2 vị thần có gì đặc

biệt ? Tài năng và lai lịch của

họ ?

Giáo viên : Cả hai thần đều có

tài lạ Cách giới thiệu như trên

khiến người nghe hấp dẫn, mặt

khác sẽ dẫn tới cuộc tranh tài,

đọ sức gần như ngang ngửa

mà chúng ta sẽ tìm hiểu rõ ở

phần sau

- Em hãy so sánh tài năng của

2 vị thần, vị thần nào có ích

hơn cho cuộc sống của người

Việt cổ ?

2 Vua Hùng kém rể :

- Vì sao vua Hùng lại muốn

kén rể ?

- Vì sao vua Hùng phải kén rể

bắng cách thi tài dâng lễ vật

sớm ? Điều này phản ánh

phong tục gì của người Việt cổ

?

- Em có nhận xét gì về các lễ

vật thách cưới của vua Hùng ?

Giáo viên : Số chín, và “đôi

một” là con số tượng trưng

cho sư may mắn Lễ vật vua

Hùng đưa ra vừa trang

nghiêm, giản dị, vừa truyền

thống và quý hiếm, hơn nữa

lại có dụng ý Vậy lựa chọn

của vua Hùng có đúng không ?

Và Thuỷ Tinh, tuy rằng có

- Cả hai

- Tên nói lên tài năng và lại lịch

-Tài năng của Sơn Tinh có lợi cho người Việt cổ

- Vì vua Hùng rất thương yêu con gái là Mị Nương, muốn kén cho con một người chồng thật xứng đáng

- Đều là những lẽ vật

có lợi cho Sơn Tinh

- Vẫy tay

về phía đông, phía đông nổi cồn bãi;

vẫy tay về phía tây, phía tây mọc lên từng dãy núi đồi

- Gọi gió, gió đến; hô mưa, mưa về

Tên của 2 nhân vật chính trở thành tên của truyền thuyết Đây là cách đặt tên các câu chuyện truyền thuyết quen thuộc của dân gian

2 Vua Hùng kén rể

- Vua Hùng kén chồng cho

Mị Nương thì có 2 vị thần đến cầu hôn Vì vậy người đánh phải ra lễ vật thách cưới Qua đó chúng ta cũng hiểu thêm được một nét đẹp trong đời sống tinh thần của ngươid Việt cổ: phong tục tập quan kến rể bắng cách chọn người tài

- Điều kiện của nhà vua đưa ra có phần thiên vị cho Sơn Tinh Cơm nếp, bánh chưng, voi, gà, ngựa đều là những sản vật vùng núi, của cư dân vùng lúa nước,

xứ sở của Sơn Tinh

- Sự thiên vị của vua Hùng phản ánh thái độ của người Việt cổ đối với núi rừng và

lũ lụt Lũ lụt là kẻ thù, chỉ đem lại tai hoạ Còn rừng

phần bất lợi trước Sơn Tinh

nhưng chàng vẫn quyết trổ tài

lạ đấu với thần núi Cuộc

chiến đấu giữa hai vị thần thế

nào, bây giờ chúng ta cùng

nhau tìm hiểu

3 Cuộc chiến đấu giữa 2

thần:

- Kết quả của cuộc thi tài ?

Tại sao Thuỷ Tinh chủ động

dâng nước đánh Sơn Tinh ?

Theo em việc Thuỷ Tinh nổi

giận là có lí không ?

- Thuỷ Tinh đã dâng nước

đánh Sơn Tinh như thế nào ?

Cuộc tân công gây ra những

thiệt hại gì cho người dân ?

Nó giúp em hình dung ra cảnh

gì mà nhân dân ta thường gặp

hàng năm ?

Giáo viên : Hoá ra thần cũng

ghen, và thần mà ghen thì thật

là khủng khiếp nhường nào

Cuộc tấn công của Thuỷ Tinh

thật nhanh chóng Nước dâng

ngút trời, dông bão thét gào

như cơn điên cuồng, như cơn

ghen tuông mù quáng Đó

chính là sự kì ảo hoá cảnh lũ

lụt vẫn thường xảy ra ở vùng

đồng bằng châu thổ sông Hồng

hàng năm

- Sơn Tinh đã đối phó như thế

nào ? Sơn Tinh tuợng trưng

cho sức mạnh nào ? Kết quả ?

- Sơn Tinh thắng được rước Mị Nương về

Thuỷ Tinh thua nổi giận

- Có lí

- Thuỷ Tinh

là hiện tượng mưa to, bão lụt hàng năm được hình tượng hoá

Sơn Tinh đại diện cho lực lượng của

núi là quê hương, là lợi ích,

là bạn bè

3 Cuộc chiến đấu giữa 2 thần

- Việc Thuỷ Tinh nổi giận

là có lí vì : + Thần rất kiêu ngạo cho rằng mình chẳng kém Sơn Tinh Nay chỉ vì chậm chân

mà mất vợ

+ Tính ghen tuông ghê gớm của thần

- Cuộc chiến đấu : Thuỷ Tinh

(chủ động)

Sơn Tinh (bị động)

- Hô mưa gọi gió làm thành giông bão rung chuyển cả đất trời, dâng nước sông lên cuồn cuộn

- Dùng phép lạ bốc từng quả đồi, dời từng dãy núi, dựng thành luỹ đất, ngăn chặn dòng nước lũ -Nước ngập

ruộng đồng, nước ngập nhà cửa thành Phong Châu như nổi lềnh bềnh trên một biển nước

- Nước sông dâng lên bao nhiêu, đồi núi cao lên bấy nhiêu

- Em hãy chú ý kết cấu kể

chuyện khi dân gian mô tả

cách tấn công, chiến đấu của

2 vị thần cùng giọng kể cô đã

lưu ý ở trên có điều gì đặc biệt

?

4 Kết truyện :

- Kết thúc truyện phản ánh sự

thật gì ?

Giáo viên : Gợi ý học sinh tìm

hiểu câu “ hằng năm Thuỷ

Tinh làm mưa gió, bão lụt

dâng nước đánh Sơn Tinh”;

“năm nào cũng vậy đành rút

quân về”

- Ngoài việc giải thích nguyên

nhân xảy ra của một hiện

tượng thiên nhiên, qua câu

chuyện này người Việt cổ còn

muốn nói lên điều gì ?

- Theo em kết thúc của truyền

dân Việt cổ đắp đê, chống lụt đồng thời phản ánh ước

mơ chiến thắng tiên tai của người xưa

- Giọng đọc nhanh, ngắt nhịp ngắn

- Động từ mạnh

- Kết cấu

“bao nhiêu

bấy nhiêu”,

“càng bao nhiêu,càng

bấy nhiêu”

- Câu đó giải thích hiện tượng lũ lụt xảy ra ở nước

ta hàng năm

có tính chu kì

- Thể hiện ước mơ và ca ngợi sức mạnh con người trước thiên nhiên

- Không có

- Thua

Hàng năm dâng nước đánh Sơn Tinh nhưng năm nào cũng đành rút quân về

- Vững vàng, không hề nao núng

 Cuộc chiến đấu ở vào thế giằng co, bất phân thắng bại của hai vị thần.Cuối cùng Sơn Tinh luôn vững vàng, không hề nao núng còn Thuỷ Tinh sức tàn lực kiệt nên đã chiến thắng Qua đó nó thể hiện quyết tâm bền bỉ, sẵn sàng đối phó kịp thời, nhất định chiến thắng bão lũ của

cư dân Việt cổ

4 Kết truyện :

- Kết thúc truyện là một cách giải thích hết sức độc đáo, nghệ thuật lũ lụt ở miền Bắc nước ta mang tính chu kì, hàng năm qua tính ghen dai dẳng của vị thần Nước Từ đó nói lên nghệ thuật xây dựng hiện tượng kì ảo mang tính tượng trưng khái quát cao

- Ca ngợi kì tích dựng nước của thời đại các vua Hùng : Đắp đê ngăn lụt chống bão

- Thể hiện ước mơ chế ngự bão lụt của người Việt cổ

thuyết Sơn Tinh, Thuỷ Tinh có

gì đặc biệt ? Vì sao ?

kết thúc vì cuộc chiến đấu giữa con người và thiên nhiên vẫn còn tiếp diễn Hàng năm nhân dân

ta vẫn phải chịu hàng ngàn tổn thất

về tinh thần cũng như vật chất do bão, lụt gây ra

Hoạt động 3 : Hướng dẫn

tổng kết và luyện tập :

1 Yêu cầu học sinh tóm tắt lại

câu chuyện

2 Giáo viên yêu cầu học sinh

đọc phần Ghi nhớ

- Truyện gồm mấy nhân vật,

vai trò, ý nghĩa của các nhân

vật ?

+ Vua Hùng, không có vua

Hùng thì không có người kén

rể Vua Hùng không thiên vị

thì không hẳn đã xảy ra cuộc

chiến giữa 2 vị thần từ đó

người xưa cũng không thể giải

thích được nguyên nhân gây ra

lũ lụt

+ Mị Nương, nhân vật phụ

nhưng lại là nguyên nhân xảy

ra sự ghen tuông ghê gớm của

Thuỷ Tinh

+ Thuỷ Tinh : nhân vật chính,

là hình ảnh thần thoại hoá sức

mạnh của lũ bão

+ Sơn Tinh, nhân vật chính,

- Học sinh đọc

- Thảo luận nhóm trả lời

III Tổng kết :

- Nội dung : Sơn Tinh, Thuỷ Tinh là câu chuyện tưởng tượng, kì ảo, giải thích hiện tượng lũ lụt và thể hiện sức mạnh, ước mong của người Việt cổ muốn chế ngự thiên tai, đồng thời suy tôn, ca ngợi công lao đựng nước của các vua Hùng

người anh Hùng chống lũ lụt

của cư dân Việt cổ

- Nhận xét về nghệ thuật trong

truyện

3 Luyện tập :

+ Em hãy liên hệ với tình hình

dự báo thời tiết đang diễn biến

hết sức phức tạp gần đây với

câu chuyện truyền thuyết mà

chúng ta vừa học ?

+ Viết tên một số truyện kể

dân gian liên quan đến thời đại

các vua Hùng mà em biết

+ Soạn bài “Sự tích Hồ

Gươm”

- Nghệ thuật : cách kể hấp dẫn, cốt truyện ngắn gọn,

có nhiều yếu tố kì ảo