Chẩn đoán và điều trị Migraine

Phân loại  Phân loại theo International Headache Society IHS  Nhức đầu thứ phát: do một bệnh lý cụ thể như viêm màng não, tăng áp lực nội sọ  Nhức đầu nguyên phát: bệnh nhân chỉ b

Đại cương

 Migraine là bệnh nhức nửa đầu từng cơn theo nhịp mạch, cường độ thay đổi, có tính chu kỳ

 Tỉ lệ 18% nữ và 6% nam

 Tuổi khởi phát : thiếu niên, trưởng thành ( 30-45t )

 Bệnh diễn tiến từng đợt và kéo dài suốt đời

 Bệnh có tính gia đình

 Tuy không nguy hiểm nhưng ảnh hưởng tới đời sống bệnh nhân

Phân loại

 Phân loại theo International Headache Society (IHS )

 Nhức đầu thứ phát: do một bệnh lý cụ thể như viêm

màng não, tăng áp lực nội sọ

 Nhức đầu nguyên phát: bệnh nhân chỉ bị nhức đầu

mà không có tổn thương thực thể, có hai loại thường gặp

 Nhức đầu migraine

 Nhức đầu căng cơ

 Migraine gồm hai loại chính

 Migraine có tiền triệu (aura)

 Migraine không có tiền triệu

 Các loại ít gặp

 Migraine có biến chứng

 Tương đương migraine

Migraine có tiền triệu

 Gặp trong 10% các trường hợp migraine

 Có giai đoạn tiền triệu kéo dài từ vài phút tới 30 phút xảy ra trước cơn đau với các triệu chứng về mắt

 Ám điểm chói sáng

 Bán manh đồng danh

 Các tiền triệu ít gặp hơn

 Tê tay và mặt một bên

 Mất ngôn ngữ thoáng qua

 Khi các triệu chứng trên biến mất thì cơn đau xuất

hiện với các đặc tính điển hình

Đặc tính cơn đau migraine

 Khởi phát thường một bên đầu, sau đó có thể lan hai bên

 Đau theo nhịp mạch và bệnh nhân có cảm giác động

mạch thái dương đập mạnh

 Cường độ tăng dần và dữ dội

 Thời gian cơn đau từ 4-72 giờ

 Các triệu chứng đi kèm, rất gợi ý cho chẩn đoán:

Tiền triệu (aura) : ám điểm chói sáng

Triệu chứng của cơn nhức đầu migraine

Migraine không có tiền triệu

 Các cơn đau có đặc tính giống như migraine có tiền

triệu nhưng cường độ đau thường ít hơn

 Tuy không có tiền triệu nhưng bệnh nhân có thể có một số triệu chứng báo trước

 Chán ăn

 Trầm cảm …

 Trong cơn đau thường có hiện tượng tăng cảm giác

đau vùng da đầu

 Trên cùng một bệnh nhân có thể có cả hai loại cơn có và không có tiền triệu

Chẩn đoán migraine không tiền triệu

giờ với các đặc tính chất:

 Có tối thiểu 2 trong 4 đặc tính sau

 Đau một bên

 Đau theo nhịp mạch

 Cường độ vừa hay dữ dội

 Tăng đau khi gắng sức (lên xuống cầu thang)

 Có ít nhất 1 trong 4 triệu chứng

 Buồn nôn, ói, sợ ánh sáng, sợ tiếng động

Chẩn đoán migraine có tiền triệu

migraine không tiền triệu kèm theo ít nhất 3 trong

4 tính chất sau:

• Có các tiền triệu xuất hiện và biến mất hoàn toàn

• Tiền triệu kéo dài trên 4 phút và dưới 60 phút

• Xuất hiện cơn nhức đầu sau khi có tiền triệu trong

vòng 60 phút

Sinh lý bệnh của migraine

 Có 3 cơ chế xảy ra tương ứng với 3 vùng giải phẩu

được cho là nguyên nhân gây cơn đau:

• Hiện tượng co mạch và dãn mạch của các mạch máu trong và ngoài não

• Sự kích hoạt các neurones dẩn truyền serotonin ở thân não

• Sự hoạt hóa hệ thống thần kinh tam thoa-mạch máu gây

phóng thích các chất vận mạch và gây đau do viêm vô trùng

 Tuy nhiên cho tới nay chưa rõ cơ chế chính xác của bệnh

 Có thể có hoạt động bất thường vùng hypothalamus gây kích hoạt các hiện tượng trên

Chẩn đoán migraine

 Dựa vào bệnh sử:

• Đặc tính cơn đau: cơn đau có đủ đặc tính theo tiêu

chuẩn của IHS

 Lâm sàng:

• Bệnh nhân hoàn toàn bình thường về thần kinh

 Chẩn đoán phân biệt

• Tất cả các loại nhức đầu thứ phát khác

 Cận lâm sàng

• Không có cận lâm sàng để chẩn đoán migraine, các

cận lâm sàng như CT Scan, MRI … chủ yếu để chẩn

đoán phân biệt các trường hợp nhức đầu thứ phát

Điều trị migraine

 Gồm có điều trị cắt cơn đau và điều trị ngừa cơn đau

 Điều trị cắt cơn (điều trị cấp tính)

• Làm giảm ngay cơn đau

• Được áp dụng trong mọi trường hợp migraine

 Điều trị ngừa cơn (điều trị mãn tính), bệnh nhân được dùng thuốc lâu dài làm cơn đau không xuất hiện

• Khi số cơn nhiều : trên 3 cơn mổi tháng

• Các trường hợp số cơn tuy ít nhưng khó cắt cơn

 Bệnh nhân có thể được điều trị đồng thời vừa cắt cơn

và ngừa cơn

Điều trị cắt cơn

 Bệnh nhân được sử dụng bốn nhóm thuốc chính lúc

có cơn đau

• Các thuốc giảm đau

• Các thuốc kháng viêm không corticoid

• Các thuốc chống nôn ói

• Các thuốc đặc hiệu của migraine

Thuốc giảm đau

 Các thuốc giảm đau thông thường với liều phù hợp

có thể hiệu quả trong đa số các trường hợp

• Acetaminophen 600-1000 mg

• Ibuprofen 1200mg

• Aspirine 1000mg

• Naproxen 500-750mg

 Nếu không hiệu quả có thể lập lại sau 2 giờ và sử

dụng liều tối đa cho phép

Thuốc chống nôn

 Được sử dụng nếu có bệnh nhân có triệu chứng nôn ói nhiều trong cơn đau đầu migraine

• Domperidone uống 10mg/20 phút trước khi dùng các thuốc

Thuốc đặc hiệu của migraine

 Đây là các thuốc có tác dụng co mạch

 Chỉ sử dụng khi cơn đau không đáp ứng với thuốc giảm đau

hay kháng viêm không corticoid

 Chống chỉ định

 Thuốc gồm hai nhóm là Ergotamine và Triptan

 Ergotamine tartrate 2-4mg/uống

 Zomitriptan 2.5mg-5mg/uống

 Nhóm thuốc này có thể ngộ độc nếu dùng quá liều (co mạch

gây thiếu máu chi, cơ tim …)

Các thuốc điều trị ngừa cơn

 Phải sử dụng tối thiểu 3-6 tháng, một số các thuốc

không rõ cơ chế tác dụng

• Ức chế beta

• Chống trầm cảm ba vòng

• Ức chế calci

• Kháng viêm không corticoides

• Kháng serotonin và kháng histamin

• Thuốc chống động kinh

Ức chế beta

 Các thuốc ức chế beta được sử dụng là:

• Propranolol

 Liều sử dụng 20-60mg/ngày hoặc cao hơn tùy trường hợp

 Cần tôn trọng chống chỉ định

• Suy tim, block nhánh, nhịp tim chậm, HA thấp, hen

 Thường xuyên khám lại bệnh nhân để phát hiện tác

dụng phụ

Chống trầm cảm ba vòng

 Amitriptyline là thuốc được đánh giá là hiệu quả nhất

 Liều 10-25 mg/ngày hoặc cao hơn uống vào buổi tối

 Thích hợp cho điều trị ngừa cơn khi bệnh nhân có thêm triệu chứng lo lắng hay trầm cảm vì bệnh kéo dài

 Tác dụng phụ

• Ngầy ngật, khô miệng

 Chống chỉ định

• U xơ tiền liệt tuyến

• Tăng nhãn áp

Thuốc ức chế calci

 Có tác dụng ngăn ngừa hiện tượng co mạch não

 Flunarizine với liều 10mg/ngày vào buổi tối

 Chống chỉ định

Thuốc chống động kinh

 Thường được sử dụng trong trường hợp migraine ở trẻ em

 Valproate Na với liều 400-600 mg/ngày

 Tác dụng phụ

• Run tay, rụng tóc, tăng cân

 Chú ý theo dõi chức năng gan khi sử dụng lâu dài

Tránh các yếu tố khởi phát cơn

 Tránh các thuốc dãn mạch, thuốc ngừa thai có

estrogen

 Sinh hoạt, ăn uống, nghỉ ngơi điều độ

 Tránh các căng thẳng tâm lý

 Tránh các thức ăn gây tăng cơn

• Rượu, bia

• Monosodium glutamate (bột ngọt)

Tâm lý liệu pháp

 Một số các trường hợp migraine giảm cơn khi điều trị

do tác dụng placebo

 Phải giải thích rõ cho bệnh nhân về khả năng điều trị

• Điều trị lâu dài khi dùng thuốc ngừa cơn

• Độc tính của một số thuốc cắt cơn

 Nếu có chỉ định điều trị phòng ngừa thì bệnh nhân cần kiên nhẩn để tuân thủ điều trị

 Migraine là bệnh không nguy hiểm