Tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa LTĐH

Ở đây, bên cạnh việc xây dựng tình huống truyện mang ý nghĩa khám phá, phát hiện về sự thật đời sống, nhà văn còn xây dựng được nhân vật người đàn bà hàng chài một cách chân thật và sâu

MOON.V N

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

* Nguyễn Minh Châu (1930 - 1989), quê ở làng Quỳnh Thơi, huyện Quỳnh L-u, tỉnh Nghệ An, là

nhà văn quân đội, từng viết và chiến đấu tại rất nhiều chiến tr-ờng So với các bạn văn cùng thời, Nguyễn Minh Châu b-ớc vào làng văn muộn Đến năm 1960, ông mới bắt đầu sáng tác và 7 năm sau,

khi 37 tuổi, ông mới có cuốn tiểu thuyết đầu tay trình làng: Cửa sông (1967) Mặc dù sáng tác muộn,

tr-ởng thành muộn hơn nh-ng NMC lại có những đóng góp đáng kể cho văn học kháng chiến chống

Mĩ Sau chiến tranh, đặc biệt những năm 80 của thế kỉ XX, NMC trở thành cây bút tiên phong trong phong trào đổi mới văn học, ng-ời “mở đ-ờng tinh anh và tài năng” của nền văn học dân tộc trong thời kì hậu chiến và đổi mới

* Con đ-ờng sáng tác: có thể chia làm hai giai đoạn:

- Tr-ớc 1975: các sáng tác giai đoạn này của NMC mang âm h-ởng, đặc điểm và khuynh h-ớng trữ

tình - lãng mạn của văn học thời chống Mĩ: Đề tài: cuộc chiến tranh bảo vệ miền Bắc và giải phóng miền Nam Nhân vật trung tâm là những ng-ời anh hùng, ng-ời lính dũng cảm, hiên ngang, m-u trí

Họ th-ờng hiện lên trong khung cảnh bi tráng của chiến tranh Cảm hứng sử thi, cách mạng thể hiện

rõ qua giọng điệu ngợi ca, trang trọng Ngôn ngữ: trữ tình và lãng mạn

+ Tác phẩm tiêu biểu: Cửa sông, Những vùng trời khác nhau, Dấu chân ng-ời lính…

- Sau 1975: Nhân vật trung tâm: những con ng-ời m-u sinh, trong hành trình nhọc nhằn kiếm tìm

hạnh phúc và hoàn thiện nhân cách Ngôn ngữ: đời th-ờng, giản dị, giàu tính triết luận

+ Tác phẩm tiêu biểu: Bức tranh, Ng-ời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành; Bến quê…

2 Tác phẩm

2.1 Xuất xứ, vị trớ văn học sử

- Sáng tác năm 1983, đ-ợc in lần đầu trong tập Bến quê (1985) Sau đó, đ-ợc in riêng thành tập Chiếc thuyền ngoài xa (1988)

- Tác phẩm tiêu biểu cho sáng tác của NMC sau 1975 với khuynh h-ớng khám phá đời sống d-ới góc

độ thế sự - đời t- và phong cách tự sự - triết lí của ông

2.2.Tỡnh huống truyện

Tỏc phẩm là cõu chuyện kể về chuyến đi thực tế, với những phỏt hiện đầy bất ngờ về cuộc sống và nghệ thuật một nghệ sĩ nhiếp ảnh tờn là Phựng Được giao nhiệm vụ đi chụp để bổ sung cho

bộ ảnh lịch một cảnh biển buổi sỏng cú sương, Phựng đó tới một vựng ven biển miền Trung Tại đõy anh gặp lại Đẩu, người bạn chiến đấu năm nào nay là chỏnh ỏn tũa ỏn huyện Thật may mắn, anh đó gặp được “một cảnh đắt trời cho”, một vẻ đẹp thanh sơ mà toàn bớch gắn với một chiếc thuyền ngoài

xa trong cảnh biển mự sương Người nghệ sĩ nhiếp ảnh xỳc động, tưởng chớnh mỡnh vừa phỏt hiện ra rằng: cỏi Đẹp là chõn lớ cựa sự toàn thiện

Nhưng ngay sau đú, anh tỡnh cờ chứng kiến cảnh tượng oỏi oăm: cũng ở con thuyền đú, người phụ nữ hàng chài bị chồng đỏnh đập dó man Bà ta khụng chỉ cắn răng chịu đựng mà cũn kiờn quyết khụng rời bỏ người chồng vũ phu Cỏch xử sự lạ lựng này khiến cả Đẩu và Phựng ngạc nhiờn, thắc mắc Cuối cựng, cõu chuyện với người phụ nữ hàng chài đó khiến cả hai “vỡ ra” một nhận thức mới, làm thay đổi cỏch nhỡn, cỏch nghĩ quen thuộc của họ

Đõy là một tỡnh huống nhận thức độc đỏo, hấp dẫn, làm nổi rừ chủ đề thiờn truyện Qua đú, tỏc giả bày tỏ những suy tư sõu sắc về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, cỏch nhỡn nhận đỏnh giỏ hiện thực và con người

II Đọc- hiểu văn bản

1 Phõn tớch nhõn vật người đàn bà

A Dàn ý:

Người đàn bà hàng chài vụ danh như bao người đàn bà vựng biển khỏc Nhưng cú một cuộc đời và

số phận cụ thể được tỏc giả tập trung thể hiện:

CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA - NGUYỄN MINH CHÂU (tiết 1)

MOON.V N

a Một phụ nữ trung niên, xấu xí, nhọc nhằn, lam lũ, nhẫn nhục, thầm lặng chịu đựng những trận đòn tàn bạo của người chồng khiến người ngoài cuộc phải ngạc nhiên không thể hiểu nổi

b Vẻ đẹp tâm hồn toát lên chính từ sự cam chịu, nhẫn nhục ấy (qua sự giải thích của bà về lí do không từ bỏ người chồng vũ phu): sự ý thức về thiên chức của người phụ nữ trong gia đình Thấp thoáng chị là bóng dáng của những người phụ nữ Việt Nam nhân hậu, bao dung, giàu lòng vị tha Cuộc mưu sinh đầy cam go cần có một người đàn ông khỏe mạnh Thương con: muốn con được sống

và không bị tổn thương Đồng cảm thấu hiểu và chia sẻ với người chồng

B Nội dung chi tiết

Bước 1: Khái quát về tác giả, tác phẩm và vấn đề cần phân tích

NMC (1930-1989) là nhà văn trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ và đã có nhiều tác phẩm thành công Sau 1975, ông trực tiếp quan tâm tới đời sống ở góc độ thế sự và trở thành cây bút tiên

phong của văn học Việt Nam thời kì đổi mới Chiếc thuyền ngoài xa (1983) là một trong những tác phẩm tiêu biểu của thời kì này Ở đây, bên cạnh việc xây dựng tình huống truyện mang ý nghĩa khám

phá, phát hiện về sự thật đời sống, nhà văn còn xây dựng được nhân vật người đàn bà hàng chài một cách chân thật và sâu sắc

Bước 2: Giới thiệu chung về nhân vật, vị trí của nhân vật trong tác phẩm

Người đàn bà là nhân vật trung tâm của tác phẩm, nơi nhà văn gửi gắm tình thương yêu đến đớn đau, khắc khoải trước số phận con người Đây cũng là nhân vật phụ nữ ấn tượng nhất của NMC, khác hẳn

với những Nguyệt trong Mảnh trăng cuối rừng, Thai trong Cỏ lau, hay Liên trong Bến quê, Quì trong Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành Không có một cái tên để gọi, một nét khả dĩ về ngoại

hình để được yêu thương, người phụ nữ miền biển này như là hiện thân của nỗi khổ nghèo, vất vả đến tận cùng, như là hiện hình của nỗi chát chua cho số phận Nhưng cũng chính ở chị, ta sẽ gặp

những “hạt ngọc” tâm hồn thật đáng quí trọng, nâng niu

Bước 3: Ngoại hình, ngôn ngữ, cử chỉ, hành động, tính cách

Tính cách 1: SỰ CAM CHỊU, NHẪN NHỤC!

- Ngoại hình: Dường như biển đã sinh ra chị, một người đàn bà cao lớn với đường nét thô kệch,

khuôn mặt mệt mỏi, tái ngắt, tấm lưng áo bạc phếch, rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng Chỉ bằng vài nét phác thảo, NMC đã làm hiện lên trước mắt chúng ta hình ảnh đau khổ, tội nghiệp của người phụ

nữ hàng chài lam lũ, khó nhọc Đó cũng là người đàn bà bình thường như bao người phụ nữ dân chài khác Nhưng điều khác biệt ở đây là người ấy lại bước ra từ con thuyền ngư phủ đẹp như trong mơ, điều ấy dự báo một nỗi éo le, nghịch cảnh nào đó sắp xảy ra Quả nhiên, ngay sau đó, ta sẽ gặp cảnh:

“lão đàn ông “lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay”, hắn “rút trong người ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy ngày xưa” và “quật tới tấp vào lưng người đàn bà vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két Vừa đánh lão vừa nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ đau đớn” Thật kinh

khủng! Ấy vậy mà

- Cử chỉ, hành động: người phụ nữ vẫn lặng im, nhẫn nhục chịu đòn Không né tránh, không kêu la,

không chống trả, không chạy trốn, chị đã chấp nhận nó như một phần cuộc sống của mình Như cuộc đời người đi biển cần phải đương đầu với sóng to gió lớn, muốn tồn tại phải chấp nhận Sự im lặng của chị khiến chúng ta đau lòng biết mấy Không biết, chị chịu đòn như thế đã bao năm rồi? Ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng, cuộc đời chị là chuỗi ngày đắng cay tủi cực chỉ để chịu đòn thôi ư? Thịt da ai cũng là người, chẳng lẽ chị không biết đau? Cảnh tượng quá đỗi lạ lùng khiến Phùng kinh ngạc Và mỗi người, khi đọc đến những dòng này không khỏi thắc mắc hoặc bức xúc

thay cho chị Chắc chắn phải có lí do nào thật đặc biệt khiến người đàn bà này có thể trở nên lì đòn

đến như vậy? Bên bờ biển, bí ẩn về cuộc đời chị mới chỉ bắt đầu hé lộ, để đến hôm sau, hôm sau nữa, tại Tòa án Huyện, nơi công đường, ta còn ngạc nhiên hơn nữa về cuộc đời người phụ nữ vô danh muốn lấy sự nhẫn nhịn để cứu cả thế giới và coi đó là phép màu của Hạnh phúc, thứ Hạnh phúc hiếm hoi muộn mằn như mạch nước ngầm rỉ thấm vào mảnh đất khô cằn vì nắng hạn

Tính cách 2: LÒNG TỰ TRỌNG, ĐỨC HI SINH, TẤM LÒNG VỊ THA NHÂN HẬU

- Xin đừng vội chê cười chị, người phụ nữ xấu xí có thân phận thấp hèn Ngày xưa, nàng Kiều cũng

thân lươn bao quản lấm đầu để giữ lấy sự trinh bạch, còn chị thì im lặng chịu đòn để giữ lấy nhiều

thứ quan trọng hơn, mà trước hết là nhân cách, lòng tự trọng Chị lĩnh những trận đòn như một lẽ đương nhiên, vì không muốn ai biết chuyện này, vì không muốn những đứa con thơ ngây phải chứng

MOON.V N

kiến cảnh cha đánh mẹ Chị im như tượng đá nhận về mình mọi nỗi đau đớn để chồng được hả cơn giận, để gia đình còn có người chèo chống lúc phong ba và cùng nhau nuôi đàn con “nhà nào cũng

trên dưới chục đứa” Khi đã ý thức được việc mình làm, chị không còn thấy đau nữa Chỉ khi biết

hành động vũ phu của chồng bị Phác và người khách lạ chứng kiến, bấy giờ chị mới đau đớn- vừa

đau đớn vừa vô cùng nhục nhã, xấu hổ Giọt nước mắt đau khổ của người đàn bà lúc bấy giờ mới

trào ra, giọt nước mắt xót xa, ân hận, nước mắt của nỗi nhọc nhằn và sức chịu đựng Chị không muốn

ai chứng kiến và thương xót mình, kể cả thằng Phác, đứa con trai yêu quí của chị và nhất là một người lạ như nghệ sĩ Phùng Dù thân thể bị chà đạp, nhân phẩm bị xúc phạm, nhưng người đàn bà ấy

không để ý, không bận tâm Chị chỉ bận tâm khi để người khác phải bận tâm về chị Ta hãy nhớ

lại những cử chỉ của chị lúc thằng Phác “vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngực trần vạm vỡ cháy nắng” của cha mình Tiếng gọi “Phác, con ơi!” cất lên như xé lòng Người đàn bà khốn khổ ngồi xệp xuống, “ôm chầm lấy nó rồi lại buông ra, chắp tay vái lấy vái để, rồi lại ôm chầm lấy” khiến bạn đọc vô cùng xúc động và thương xót Bà không khóc khi bị chồng hành hạ, nhưng đã khóc khi

ôm con vào lòng Bà đã không thể nào che chắn được cho con khỏi bị tổn thương Bà thương con, xót chồng, muốn tạ tội với con, muốn nó hiểu được những góc khuất trong cuộc đời và đừng căm thù

bố, cũng đừng trở nên độc ác như bố nó Người mẹ ấy đã phải tuôn rơi những giọt nước mắt tột cùng đau đớn, bất lực vì không thể bảo vệ, che chở và cũng không thể cho con một cuộc sống bình yên Trong cuộc mưu sinh này, người đàn bà quá khốn khổ vì phải che chắn cả trăm chiều giông bão và cũng thật đẹp, một vẻ đẹp ánh lên từ muôn vàn nỗi cơ cực đắng cay Đó là phẩm chất của con người

có lòng tự trọng

- Vậy đấy, người đàn bà ấy không cam chịu một cách vô lí Và cũng không cam chịu chỉ vì lí trí

là để đảm bảo sự sinh tồn cho cả đàn con Sở dĩ chị có thể chịu đựng dẻo dai và bền bỉ như vậy còn

vì một nguyên cớ sâu xa và nhân hậu hơn Chị hiểu điều gì đã khiến gã con trai “cục tính nhưng hiền

lành lắm không bao giờ đánh đập ai” trở thành một kẻ độc dữ, thô bạo Người đàn ông ấy là trụ cột

của một gia đình nghèo, đông con, sống bằng nghề chài lưới giữa biển khơi Cả gia đình sống chen

chúc trên một chiếc thuyền nhỏ trôi dạt trên biển Những khi biển động thì cả tháng trời “vợ chồng con cái toàn ăn cây xương rồng luộc chấm muối” Sự nghèo khó, cơ cực, lam lũ, nhọc nhằn đã hằn in

trên chân dung người đàn bà hàng chài với nước da tái ngắt vì mệt mỏi, đói ăn, thiếu ngủ Nhưng người đàn ông cũng khổ sở không kém! Chị thấu hiểu điều đó và còn hiểu nhiều hơn thế nữa, bằng trái tim nhân ái ấm áp của đàn bà Dù gì thì cũng nhờ có lão, chị mới có một gia đình Vốn xấu xí, lỡ làng, nếu không có lão, làm sao chị có được những phút giây vợ chồng con cái có lúc vui, nhất là khi nhìn thấy chúng được ăn no Nói về những điều này, gương mặt người đàn bà chợt ửng sáng lên như

nở một nụ cười Hạnh phúc thật muôn màu, có khi chỉ cần nhỏ nhoi đơn giản như vậy thôi Giữa cuộc sống nhọc nhằn đói khổ tưởng như chỉ biết đến đòn roi, sự bạo tàn, thô tục, ta vẫn thấy ánh lên

sắc màu bình yên hạnh phúc “Đàn bà trên thuyền chúng tôi phải sống cho con chứ chứ không sống cho mình như trên mặt đất được” Có lẽ đó là câu nói gợi nhiều suy nghĩ nhất trong lòng bạn đọc, thể

hiện nhiều nhất vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ Phải rồi, chính vì tình thương yêu vô bờ bến với những đứa con mà chị chấp nhận hi sinh Thấp thoáng sau hình ảnh chị là bóng dáng cuộc đời bao người vợ, người mẹ, người phụ nữ Việt Nam nhẫn nại cay đắng mà vẫn trong trẻo lắm một tấm lòng

vị tha, nhân hậu

Tính cách 3: SỰ SÂU SẮC, TRẢI ĐỜI

- Đọc CTNX, người đọc không chỉ ngạc nhiên trước thái độ nhẫn nhục của người đàn bà hàng chài khi bị chồng hành hạ, nhục mạ một cách phi lí mà còn ngạc nhiên hơn nữa trước thái độ của bà tại tòa án Huyện Từ chỗ “chắp tay vái lạy lia lịa”, “quí tòa bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng

được, đừng bắt con bỏ nó” đến lúc đột nhiên “mất hết cái vẻ ngoài khúm núm, sợ sệt khi mới xuất hiện ở tòa án”, người đàn bà hàng chài như đã trở thành một con người khác Sau cái vẻ khúm núm,

sợ sệt, dáng ngồi rụt rè mớm ở mép ghế là một con người thâm trầm sắc sảo đang ở thế đứng trên hai

nhà trí thức mà trút ra những lời lẽ được chiêm nghiệm trong cả cuộc đời đầy lo toan vất vả: “Các chú đâu có phải là người làm ăn cho nên các chú đâu có hiểu được cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọc” , “các chú không phải là người đàn bà chưa bao giờ các chú biết ” Người đàn

bà đã kể câu chuyện cuộc đời mình, qua đó gián tiếp đưa ra các lí do vì sao nhất quyết không bỏ

người chồng vũ phu: “ông trời sinh ra người đàn bà đẻ con và nuôi con khôn lớn” Nhưng cuộc

MOON.V N

sống chài lưới đầy những bất trắc, họ cần những người đàn ông làm chỗ dựa, nếu bỏ chồng, chị sẽ phải đối mặt với bi kịch khác khủng khiếp hơn: bi kịch của những đứa con phải chịu cảnh đói khát

Mặt khác, trong đau khổ triền miên, họ vẫn có những lúc“ vợ chồng con cái chúng tôi sống hòa thuận vui vẻ vui nhất là lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no” Chao ôi! Trước Cách Mạng, những người dân phố Huyện trong Hai đứa trẻ của Thạch Lam cố thức để được nhìn thấy

chuyến tàu Nửa thế kỉ sau ta lại gặp hạnh phúc lớn lao của người mẹ chỉ là nhìn thấy đàn con được

ăn no!? Và chị sẵn sàng thế chấp cuộc đời mình để đổi lấy nó, đánh đổi mọi thứ để có nó!

Bước 4: Khái quát về nghệ thuật

Bằng nghệ thuật tạo dựng tình huống truyện đặc sắc và sử dụng ngôn ngữ trần thuật linh hoạt, ngôn ngữ đối thoại và những nét phác họa về ngoại hình sinh động, tác giả đã xây dựng thành công chân

dung người đàn bà hàng chài với vẻ đẹp độc đáo, khuất lấp Đằng sau vẻ bề ngoài xấu xí, thô kệch là

tâm hồn sáng trong như ngọc; sau cái dáng chịu đòn đến trơ lì, vô cảm là sự kiên cường; sau bộ dạng chịu xúc phạm đến nhẫn nhục là đức hi sinh lớn lao của tình mẫu tử; sau vẻ ù lì ngu muội bởi đói nghèo, thất học là việc hiểu thấu lẽ đời Khi mà xã hội chưa có những giải pháp thực sự hiệu quả và kịp thời để giúp họ ổn đinh hơn trong nghề chài lưới đầy bất trắc, chị chỉ còn một cách: chấp nhận!

Bước 5: Kết luận

Tác phẩm đã khép lại, nhưng trong tâm trí ta vẫn hiện lên hình ảnh người đàn bà hàng chài với

bước đi chậm rãi, vững chắc Lối kết mở này cho phép ta nhìn chân dung người đàn bà hàng chài với một tầm vóc khác Cái con người như bước ra từ thế giới của hoang sơ không chỉ còn là hiện thân nghiệt ngã của số phận mà còn là vầng sáng lấp lánh Sau lưng chị là mặt trời, và trước mặt chị là biển đời nhọc nhằn, lam lũ, nhưng trong đó vẫn có những hạt châu báu của tâm hồn mà nhà văn đã

giúp ta phát hiện ra từ niềm tin yêu đến đau đớn vào cuộc sống, con người

MOON.V N

NHÂN VẬT NGƯỜI ĐÀN ÔNG-

Đề cương:

Người đàn ông vô danh độc dữ, vừa là nạn nhân của cuộc sống đói nghèo khốn khổ vừa là thủ

phạm gây nên bao nỗi đau khổ cho những người thân trong gia đình

- Vốn là một gã trai “cục tính nhưng hiền lành” và không bao giờ đánh vợ và “nghèo khổ, túng quẫn

vì trốn lính”

- Từ một người có nhân cách trở thành một người chồng, người cha vũ phu, tàn bạo: đánh vợ như đánh đòn thù “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng”

- Nguyên do: lúc đánh vợ là cách giải tỏa những uất ức, phiền muộn

Nhà văn như nêu ra cho bạn đọc một vấn đề nhức nhối: làm sao để nâng cao phần thiện , phần người trong những kẻ vũ phu, thô bạo ấy

Chi tiết

Ý 1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nhân vật (như đề trên)

Ý 2 Tóm tắt tác phẩm, vị trí của nhân vật: người đàn ông cũng vô danh, đã từng gây bao đau khổ

cho vợ con, là nhân vật chính của tác phẩm (như đề trên)

Ý 3 Ngoại hình: Chưa nhìn thấy người, ta đã nghe thấy tiếng gã đàn ông “nói chõ lên thuyền như

quát: Cứ ngồi nguyên đấy Động đậy là tao giết cả mày đi bây giờ” Và rồi lão xuất hiện Lão có một thân hình đặc trưng cho những người dân chài: “tấm lưng rộng và cong như lưng một con thuyền”

Từ con người ấy toát lên sự nhọc nhằn, dữ dằn, độc ác: “Mái tóc tổ quạ chân chữ bát hàng lông mày cháy nắng rủ xuống hai con mắt đầy vẻ độc dữ lúc nào cũng nhìn dán vào tấm lưng áo bạc phếch và rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng của người đàn bà” Không phải ngẫu nhiên khi cả ba nhân vật quan trọng trong tác phẩm đều được ví với chim hoang, thú hoang Thằng Phác thì như chú

hổ con, chú sói con, bố nó thì “như một con gấu đang đi tìm nguồn nước uống”

Ý 4 Hành động: Khi người vợ vừa dừng lại, ngước mắt nhìn ra ngoài mặt phá nước chỗ chiếc

thuyền đậu một thoáng” (có lẽ bà ta nhìn mấy đứa con) thì một sự việc khủng khiếp đã diễn ra Người đàn ông bỗng “lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay”, lồng lên như một con thú dữ, hắn “rút trong người ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy ngày xưa” và “quật tới tấp vào lưng người đàn bà vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két Vừa đánh lão vừa nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ đau đớn: “Mày chết đi cho ông nhờ Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ” Lão chồng vũ phu ấy đang “trút cơn giận như lửa cháy” vào người vợ đáng thương tội nghiệp

Ý 5 Tính cách, lí giải: Điều gì đã khiến gã con trai “cục tính nhưng hiền lành lắm không bao giờ

đánh đập ai” trở thành một kẻ độc dữ, thô bạo với chính người thân của mình? Cái nhìn giản đơn của Phừng đưa ta trở về với thói quen trong nhận thức: có thể đó là sản phẩm của chế độ cũ? Nhưng không, trước lão ta không đi lính ngụy, thậm chí lão còn trốn lính Tại rượu chè chăng? Cũng không nốt, giá mà lão uống rượu tôi còn đỡ khổ! Hay tại bản tính? Cũng không nốt, vì trước đây lão hiền lắm! Chẳng lẽ gánh nặng áo cơm bủa vây, giam hãm khiến họ tha hóa? Nhà văn không đi sâu lí giải nhưng khiến ta phải suy nghĩ, day dứt Người đàn ông ấy là trụ cột của một gia đình nghèo, đông con, sống bằng nghề chài lưới giữa biển khơi Cả gia đình sống chen chúc trên một chiếc thuyền nhỏ trôi dạt trên biển Chắc ông ta cũng phải hận đời, hận cho cái số kiếp trời đày của mình lắm Nhưng hận mà bất lực Lão chỉ còn một cách là đánh vợ để giải tỏa những nhọc nhằn, phiền muộn Nhưng còn gì đau đớn, xót xa hơn là hành hạ một người hàng ngày vẫn đầu gối tay ấp, đã cùng mình đi tới tận cùng sóng gió, chịu tới tận cùng những hiểm nguy? Còn gì cay đắng hơn khi phải hành hạ những người thân yêu nhất? Những người đàn ông chỉ biết cắm đầu ra biển, vật lộn với sóng gió, lúc không thể chịu đựng được họ chỉ biết uống rượu hoặc đánh vợ Như vậy, đánh vợ không phải thù ghét vợ

mà vì họ không còn hoặc không biết cách nào để giải tỏa mối hận đã dâng đến cực điểm Những ẩn

ức, áp lực trong cuộc sống mưu sinh không được giải tỏa khiến con người cùng quẫn và tha hóa, biến thành kẻ độc ác, mất nhân tính Người chồng ấy đã nghĩ gì khi “nhìn dán vào tấm lưng áo bạc phếch

CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA - NGUYỄN MINH CHÂU (tiết 2)

MOON.V N

và rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng” của vợ? Chắc hẳn không thể vô tâm, bởi kẻ có máu lạnh sẽ không thể đau đớn như thế khi trút giận xuống thân thể người đàn bà mình vẫn hằng đầu gối tay ấp: vừa đánh, lão vừa “rên rỉ đau đớn”: “Mày chết đi cho ông nhờ Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ” Người rủa mọi người chết hết ấy lại cũng là người đang nai lưng ra làm để bảo tồn sự sống cho cả gia đình Như vậy, đánh vợ đâu phải thù ghét vợ mà vì họ không còn (hoặc không biết) cách nào để giải tỏa mối hận đã dâng đến cực điểm

Ý 6 Đánh giá chung về nội dung, nghệ thuật xây dựng nhân vật

Bằng cái nhìn sâu sắc, nhiều chiều, bằng nghệ thuật tạo dựng tình huống truyện độc đáo và sử dụng ngôn ngữ trần thuật linh hoạt, ngôn ngữ đối thoại và những nét phác họa về ngoại hình sắc sảo, tác giả đã xây dựng thành công chân dung người đàn ông vô danh hàng chài với nhiều điểm còn khuất

lấp đòi hỏi chúng ta còn phải kiếm tìm Ông ta vừa là nạn nhân của cuộc sống khốn khổ vừa là thủ

phạm gây nên bao nỗi đau khổ cho chính những người thân trong gia đình Phải chăng kẻ bị đánh đã đau mà người đánh cũng đau đớn không kém? Những ẩn ức, áp lực trong cuộc sống mưu sinh không được giải tỏa khiến con người cùng quẫn và tha hóa, biến thành kẻ độc ác, mất nhân tính Hành động đánh vợ của người đàn ông thô bạo cần phải lên án, dù có trăm ngàn lí do để giải thích mà cảm thông cũng không thể tha thứ cho thói bạo hành trong gia đình ấy Tuy nhiên xâu chuỗi các sự kiện, chi tiết, tìm hiểu tâm lí tính cách nhân vật này thật tường tận thấu đáo, chúng ta sẽ phần nào bớt đi cái nhìn căm phẫn để mà vừa giận vừa thương, vừa lên án, vừa xót xa, trăn trở: phải làm sao để nâng cao phần thiện, phần người trong những kẻ thô bạo ấy? Nguyễn Minh Châu không chỉ lên án thói vũ phu, báo động về tình trạng bạo lực gia đình (đang có chiều hướng gia tăng) mà còn đi thẳng vào tầng sâu, góc khuất của cuộc sống và tính cách, tình cảm của con người, giúp bạn đọc thấy được những phức tạp của nó Hãy nhìn sâu vào từng bi kịch cụ thể để tìm ra trong những cái ta đang lên án có những điều rất cần sự cảm thông Nhà văn đã chỉ rõ cái xấu, cái ác không phải là bản chất mà nó nảy sinh từ

bi kịch không lối thoát của con người

Ý 7 Kết luận: Hoàn cảnh xấu có thể làm người ta thay đổi, bị tha hóa Trước Nguyễn Minh Châu,

Nam Cao đã từng đau đáu trăn trở về vấn đề này và đề cập đến nó với cái nhìn thấu hiểu, trĩu nặng yêu thương cùng nỗi xót xa cho con người Nhà văn muốn đặt ra vấn đề đầy day dứt: làm thế nào cho con người được là người một cách hoàn toàn, để những con người bị tha hóa bởi áp lực của cuộc mưu sinh có thể thoát khỏi cảnh đau khổ, tối tăm, man rợ? Từ nhân vật người chồng trong tác phẩm, tác giả đã gửi đến chúng ta nhiều chiêm nghiệm

3 Những đứa con - nạn nhân của những gia đình mà bố mẹ có chuyện lục đục

3.1 Chị thằng Phác

- Chắc chắn cô bé cũng rất đau đớn vì vì bi kịch gia đình: bố điên cuồng hành hạ người mẹ đáng thương nhẫn nhục còn thằng em vì muốn bảo vệ mẹ mà định cầm dao ngăn bố

- Dù yếu ớt nhưng can đảm, đã vật lộn để tước con dao trên tay thằng em, không cho nó làm một việc trái với luân thường đạo lí

- Là điểm tựa vững chắc cho người mẹ đáng thương: cô bé đã có hành động đúng đắn khi cản được việc làm của thằng em còn dại dột và biết lo toan khi mẹ phải đến tòa án huyện

3.2 Thằng Phác

- Thương mẹ, bằng mọi cách bảo vệ mẹ và cũng vì vậy mà thù hận người cha

- Hành động của Phác khiến ta lo ngại về tương lai của một cậu bé đã sớm bị tổn thương trong tình cảm Con mắt lo âu đầy trách nhiệm của nhà văn còn hướng vào thằng Phác, cậu bé sẽ thành những con người thế nào nếu môi trường sống không được thay đổi theo chiều hướng tích cực? Và ngay cả

ở nhân vật này, tác giả cũng đề cập đến một thay đổi quan trọng trong mối quan hệ truyền thống: người con đánh bố, chống lại bố Nếu chỉ nhìn nhận một cách hời hợt, người ta có thể khẳng định đây là biểu hiện của tình trạng suy thoái đạo đức trong gia đình: chồng đánh vợ, con đánh cha Nhưng dưới cái nhìn yêu thương, độ lượng của tác giả, hành động của cậu bé trước hết là sự bột phát của tấm lòng yêu thương chân thành, thấm thía với người mẹ tội nghiệp Cảm động biết bao trước cử chỉ bộc lộ tình cảm một cách vụng về của đứa con trai vùng biển “lặng lẽ đưa mấy ngón tay khẽ sờ trên khuôn mặt người mẹ, như muốn lau đi những giọt nước mắt chứa đầy trong những nốt rỗ chằng chịt” Phác đã tuyên bố với các bác ở xưởng đóng thuyền rằng nó còn có mặt ở dưới biển này thì mẹ

nó không bao giờ bị đánh Dù không đồng tình với cách bảo vệ mẹ của nó song hình ảnh thằng Phác

MOON.V N

vẫn khiến ta xúc động trước tình thương mẹ dào dạt Mặt khác, nhân vật này làm ta trăn trở đau xót: Phác còn quá nhỏ để nhận ra mình đang lấy cái ác để chống lại cái ác Nhà văn như muốn nhắc nhở: người lớn đừng gieo vào những trái tim non dại những gai nhọn và nọc độc của tàn bạo, hận thù! Chớ để lòng trẻ thơ mang vết sẹo đau thương! Đó là tiếng chuông cảnh báo về những phẩm chất người có nguy cơ bị hủy hoại nếu cuộc sống tăm tối vẫn còn tiếp diễn Ai dám khẳng định rằng thằng Phác trong tương lai sẽ không phải là hình ảnh của bố nó ngày hôm nay?

- Đặc sắc nghệ thuật

+ Đặt nhân vật vào tình huống truyện đặc sắc

+ Giọng điệu trần thuật

- Luôn thay đổi theo diễn biến tình tiết khá giàu kịch tính: có lúc say sưa hùng biện, có lúc hài hước

tự trào, lúc khách quan, khi trầm lắn suy tư Nhưng sắc thái suy tư, chiêm nghiệm, suy tư- triết lí nổi bật hơn cả với những câu miêu tả giàu chất trữ tình, nhịp chậm, ngữ điệu trầm, những so sánh mở

ra trường liên tưởng nhiều lo âu, day dứt hơn là thanh thản nhẹ nhõm

VD:

“ Người đàn bà với một vẻ cam chịu đầy nhẫn nhục, không hề kêu một tiếng, không hề chống trả, cũng không tìm cách chạy trốn ”

“ Rồi lão lẳng lặng bỏ đi về phía bờ nước bãi cát hoang vắng”

“ Thằng nhỏ cho đến lúc này nốt rỗ chằng chịt”

“ Khoảnh khắc sau, bãi cát lại trở về với vẻ mênh mông chiếc thuyền đậu ”

- Giọng kể thủ thỉ, trầm tĩnh, thấp thoáng nụ cười khoan hòa, lời văn giản dị, mộc mạc, nhiều dư vị

4 Nhân vật Đẩu và Phùng- Nhân vật tư tưởng, không rõ tính cách, nhưng cũng không giản đơn, sơ lược

4.1 Nhân vật Đẩu:

4.1.1 Là một người lính từng trải qua chiến tranh

4.1.2 Có lòng tốt bụng, nhiệt thành, tình cảm sôi nổi, nóng lòng muốn giải quyết áp bức bất công 4.1.3 Là vị quan tòa mẫn cán, có lương tâm và trách nhiệm với nghề

4.1.4 Cuối cùng, lại được người đàn bà làm “vỡ ra” bao điều Thì ra, người nắm giữ luật pháp chưa

chắc đã hiểu được quy luật tàn nhẫn của cuộc đời- Bài học nhận thức

4.1.5 Nghệ thuật xây dựng nhân vật: chỉ bằng vài nét phác họa thái độ, hành động, nội tâm, nhà văn

đã gửi đến chúng ta bức thông điệp đầy nghĩa nhân văn về cách nhìn đời, nhìn người, và đặt ra những vấn đề về việc giải quyết quyền sống, quyền hạnh phúc cho những con người bất hạnh

MOON.V N

4.2 Nhân vật Phùng

4.2.1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nhân vật

- Nguyễn Minh Châu là nhà văn mở đường tài năng và tinh anh của văn học Việt Nam thời kì đổi

mới

- Chiếc thuyền ngoài xa là một trong những sáng tác tiêu biểu của ông

- Truyện đã xây dựng thành công hình tượng nhân vật Phùng, một nghệ sĩ khao khát khám phá, sáng tạo ra cái đẹp, người luôn lo lắng, trăn trở, suy tư về nhân cách và đời sống con người

4.2.2 Tóm lược cốt truyện, vị trí của nhân vật trong tác phẩm

- Từ câu chuyện về một bức tranh nghệ thuật và sự thật cuộc đời đằng sau bức ảnh, truyện ngắn

“Chiếc thuyền ngoài xa” mang đến một bài học đúng đắn về cách nhìn nhận cuộc sống và con người: một cách nhìn đa diện, nhiều chiều, phát hiện ra bản chất thật sau vẻ đẹp bên ngoài của hiện tượng

Cái nhìn này được thể hiện chủ yếu qua nhân vật Phùng- kiểu nhân vật tư tưởng, có sự thay đổi trong

tư tưởng, quan niệm nghệ thuật vừa là nhân vật chính trong truyện đồng thời lại là người kể chuyện, tạo nên tính đa dạng về điểm nhìn; được khắc họa với đời sống nội tâm sâu sắc Nhân vật

được đặt trong hai hoàn cảnh đặc biệt: liên tiếp đối mặt với hai cảnh đời trái ngược, qua đó, làm nổi lên các bình diện nhân cách của kiểu nhân vật nghệ sĩ Mọi diễn biến của tác phẩm đều được soi chiếu quay lời kể và suy nghĩ của anh Qua tác phẩm, Phùng đã có những phát hiện quan trọng về cuộc sống và nghệ thuật

- Một phương diện rất thành công của truyện ngắn là cách chọn điểm nhìn trần thuật Nhà văn trao điểm nhìn trần thuật cho Phùng, nhân vật – người kể chuyện là cách chọn tối ưu Phùng kể lại kể chuyện mình trực tiếp chứng kiến, trực tiếp tham gia vào biến cố câu chuyện (nói chuyện với Phác - đứa con ; đánh lại gã chồng để tránh đòn cho người đàn bà ; nghe lời trần tình, giãi bày của người

vợ) nên câu chuyện kể ra rất thật, vì đó là chuyện của người kể, kể lại chuyện của mình Người kể chuyện đóng vai nhân vật nhảy vào các biến cố, tham gia trực tiếp vào các diễn biến của cốt truyện, rồi kể lại cho bạn đọc nghe; điều đó đã tạo ra xu hướng trần thuật tiệm tiến gần hơn với sự thật ngoài đời Thứ nữa, Phùng là người trải nghiệm, giàu vốn sống (từng có mười năm cầm

súng đánh giặc, nay làm nghề chụp ảnh được đi nhiều nơi, tiếp xúc nhiều người) nên lời văn trần thuật chứa nhiều yếu tố triết lý, ví như “ ở đời cái gì cũng thế, con người bản tính vốn lười biếng, đôi khi mình hãy cứ để cho mình rơi vào hoàn cảnh bị ép buộc phải làm, không khéo lại làm được một cái gì” Phải là người như Phùng, nghề nghiệp như Phùng bạn đọc mới tin và thấm thía triết lý này Hơn nữa Phùng là một nghệ sĩ nhiếp ảnh nên tất yếu phải có yếu tố nghề nghiệp trong lời kể Thế cho nên lời văn ở đây tràn đầy chất thơ, chất trữ tình và cũng đậm chất hoạ, chất điện ảnh thì đó cũng

là điều dễ hiểu Và các thủ pháp nghệ thuật trong lời kể cũng rõ cái dấu ấn nghề nghiệp gắn với nhân vật ví dụ một phép so sánh tả một ngư phủ Ngư phủ thì bao giờ cũng đi liền với cái thuyền và lưới, thế nên :

“Tấm lưng rộng và cong như chiếc thuyền”

“Những món tóc vàng hoe có chỗ đỏ quạch như mớ lưới to đã bợt bạt”

“Cặp mắt thật đen gợi cho tôi nghĩ đến con mắt người ta vẽ trên đầu mũi thuyền”

Chủ thể trần thuật là ngôi thứ nhất, người kể chuyện đồng nhất với nhân vật đã thống nhất cả hai điểm nhìn, của nhân vật vốn bị chia cắt vào từng cảnh, của người kể vốn luôn xuyên suốt các sự kiện trên một trục thời gian đã tạo nên sự nhất quán của lời văn trần thuật trong cấu trúc

văn bản, vừa đi sâu, cụ thể vào các sự kiện vừa quy chiếu một cách toàn diện, hệ thống cốt truyện

4.2.3 Nét nổi bật ở người nghệ sỹ này là một tâm hồn nhạy cảm và say mê cái đẹp thơ mộng của

cảnh vật- Phẩm chất hàng đầu của nghệ sĩ

- Phùng là một nghệ sĩ tài hoa, say mê cái đẹp Niềm đam mê ấy khiến anh phục kích hàng tuần liền

trên bờ và thu được những tấm ảnh đẹp Nhạy bén với cái đẹp trời cho hết sức thơ mộng, mải mê thưởng lãm, vồ vập nắm bắt, háo hức ghi vào ống kính điêu luyện của mình

CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA - NGUYỄN MINH CHÂU (tiết 3)

MOON.V N

+ Niềm hân hoan khám phá sáng tạo tràn ngập tâm hồn khi chìm đắm trong những suy tưởng về

sự thống nhất giữa cái đẹp và cái thiện, về sự tận thiện tận mĩ của nghệ thuật và cuộc sống Đó là cảnh vùng phá nước phẳng lặng và tươi mát như da thịt mùa thu đứng trước cảnh biển sớm khi

mặt trời mới thức dậy qua đám mây ánh hồng, Phùng thực sự rung động “Đứng trước nó tôi trở nên bối rối Trong trái tim như có cái gì bóp thắt vào” và “ phát hiện ra khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn” Một người lính đã từng lăn lộn trên các chiến trường, hàng ngày hàng giờ phải đối diện

với cái dữ dội tàn khốc của chiến tranh mà tâm hồn vẫn trong veo thánh thiện Anh thực sự biết quan sát lựa chọn cái đẹp của thiên nhiên, cảnh vật, con người Cái đẹp tự nhiên “đắt giá” , “trời cho” mới thực sự làm rung động lòng người Từ đây, ta thấy:

+ Người nghệ sĩ phải là người phát hiện và mang cái đẹp đến cho đời

+ Niềm hạnh phúc của người nghệ sĩ chân chính là cái hạnh phúc của khám phá và sáng tạo, của sự

cảm nhận cái đẹp tuyệt diệu Dường như trong hình ảnh chiếc thuyền ngoài xa trong biển sương mờ,

anh đã bắt gặp cái tận thiện, tận mĩ, thấy tâm hồn như được gột rửa, trở nên thật trong trẻo, tinh khôi bởi cái đẹp hài hoà, lãng mạn của cuộc đời (Liên hệ vai trò, tác dụng của cái đẹp trong cuộc sống con người qua truyện ngắn “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân với hình tượng nhân vật Huấn cao

và viên quản ngục Cái đẹp ở đây chính là cầu nối liên kết, gắn bó con người với con người, giúp cho những kẻ ở những vị trí đôi nghịch nhau ở mọi mặt lại có thể tri âm, tri kỉ được với nhau) + Phùng còn nhận ra trong suy nghĩ của mình “chẳng biết ai đó lần đầu phát hiện ra bản thân cái đẹp là đạo

đức” Đó là cái đẹp phải kết hợp với cái tâm, cái tài- cái thiện

4.2.4 Vẻ đẹp sâu xa của nghệ sĩ Phùng chính là một tấm lòng đầy trăn trở, lo âu về thân phận

con người- Phẩm chất sâu xa nhất của nghệ sĩ

+ Khi chứng kiến cảnh bạo hành: bất ngờ, sửng sốt, bức xúc, hành động xông vào can thiệp để bảo vệ người đàn bà

+ Lắng nghe, day dứt với câu chuyện của người đàn bà, ám ảnh bởi hình ảnh và thân phận người đàn bà khi đã về thành phố; lo âu cho tương lai của người trong cuộc Thay đổi hẳn nhận thức của bản thân về mối quan hệ giữa cuộc đời và nghệ thuật

- Say mê với cái đẹp nhưng anh cũng tỉnh táo để nhìn thấy những nghịch lý của cuộc đời Chính

lúc anh “chắc mẩm” trong ngày hôm nay hoặc sáng mai đã có thể nhảy lên tàu hoả trở về thì anh đã bất ngờ nhìn thấy từ chiếc thuyền ngư phủ đẹp như mơ ấy bước ra một người đàn bà xấu xí mệt mỏi

và một người đàn ông thô kệch dữ dằn.Và không chỉ có thế, Phùng còn phải chứng kiến cảnh lão đàn ông đánh vợ vô lí và thô bạo Rồi cả cảnh thằng Phác kịp chạy tới để che chở cho người mẹ đáng thương Như trò đùa quái ác của cuộc sống, đúng vào lúc Phùng có khoảnh khắc hạnh phúc tràn ngập tâm hồn mình do cái đẹp tuyệt đỉnh của ngoại cảnh đem lại và anh đã từng chiêm nghiệm “bản thân cái đẹp chính là đạo đức”, vậy mà hoá ra đằng sau cái đẹp “toàn bích” mà anh vừa gặp trên biển xa

lại chẳng phải là “đạo đức”, cũng chẳng phải là “chân lí của sự hoàn thiện” Mà anh ngộ ra rằng cuộc đời luôn tồn tại cả thiện ác, tốt xấu Bạo lực gia đình lại diễn ra ngay sau chiếc xe dò phá mìn của

mĩ trên bãi cát Phải chăng cuộc chiến đầu giành độc lập tự do ta đã giải quyết được trọn vẹn, mang lại niềm vui cho mọi người Nhưng sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng còn biết bao vấn đề đặt ra: Đói kém, bệnh tật, bạo lực gia đình …Từ sự thật phũ phàng trên bãi biển về chiếc thuyền đánh ca

đẹp như mơ, nghệ sĩ Phùng đã dần dần vỡ ra bao điều về cuộc sống của những người dân chài lưới

- Nhưng điều đáng quí nhất ở người nghệ sĩ này chính là tấm lòng dành cho cuộc đời Anh đã

từng là người lính cầm súng chiến đấu để có vẻ đẹp thanh bình của thuyền biển mênh mông, anh không thể chịu được cảnh người đàn ông đánh vợ một cách vô lí và thô bạo Lần thứ hai, khi lại phải chứng kiến cảnh ấy, Phùng không thể làm ngơ Anh “vứt chiếc máy ảnh xuống đất chạy nhào tới căn ngăn cơn cuồng nộ Hành động đó không chỉ cho ta thấy Phùng sẵn sàng làm tất cả vì điều thiện và

sự công bằng của cuộc đời, mà dường như nhà văn còn muốn gửi đến một thông điệp: trước khi là một nghệ sĩ yêu cái đẹp, hãy là một con người biết yêu thương và chia sẻ nỗi đau nhân thế

Trước khi rời vùng biển trung du đầy nắng gió, anh đã đi suốt một đêm ngoài bờ phá Chắc hẳn anh

sẽ không thể quên cảnh đẹp nơi đây, và càng thể quên hình ảnh chiếc thuyền chống chịu cơn sóng gió Rồi cả những ngày biển động là những ngày đói, cả tháng trời ăn xương rồng luộc chám muối Lòng người nghệ sĩ nặng trĩu bao điều trăn trở: Bao giờ cuộc đời của những người hàng chài mới hết khổ? Tương lai con cái họ sẽ ra sao? Chính những suy nghĩ và tình cảm của anh không chỉ làm nên

MOON.V N

vẻ đẹp tâm hồn của người nghệ sĩ mà còn thức tỉnh tình người trong lòng người đọc Quả thực đối với một người nghệ sĩ, tài năng là quan trọng, nhưng quan trọng hơn cả là cái tâm đối với cuộc đời

- Vì anh bị đánh trọng thương phải đưa về trạm y tế của toà án huyện, Phùng mới đươc nghe lời giãi

bày của người đàn bà hàng chài Để rồi từ đó Phùng ngộ ra được nhiều điều về nhân tình thế thái

Hóa ra lão chồng vũ phu luôn mồm nguyền rủa vợ con lại là người đứng mũi chịu sào, vắt kiệt sức lực để nuôn nấng vợ con Hóa ra bên trong ngoại hình xấu xí của người đàn bà hàng chài là một tâm hồn đẹp, một tấm lòng vị tha, một tình mẫu tử thiêng liêng Hóa ra cái lẽ đời cay cực kia chưa thể thanh toán bằng lòng tốt, bằng ý chí chủ quan Hóa ra trong cuộc đời có những nghịch lí con người bắt buộc phải chấp nhận, như kiểu “Trên thuyền phải có một người đàn ông…dù hắn man rợ tàn bạo

Và anh cũng ngộ ra sâu sắc một điều: Trong cuộc chiến chống đói nghèo, đau khổ tối tăm, cần phải

có những giải pháp thiết thực chứ không phải là những thiện chí hoặc những lí thuyết đẹp đẽ xa rời thực tế Và đó là cuộc chiến còn gian nan hơn cả cuộc chiến chống ngoại xâm Chừng nào chưa thoát đói nghèo con người còn phải sống chung với cái xấu và cái ác Đây cũng là sự vỡ ra của người nghệ sĩ nhiếp ảnh về “độ chênh” giữa cái đẹp nghệ thuật và thực tế cuộc sống

4.2.5 Nhận thức về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc đời

Trở về từ bãi biển miền trung, Phùng mang theo nhiều tấm ảnh, trong đó có tấm ảnh “chiếc thuyền ngoài xa” Đó là một bức ảnh tĩnh, đen trắng, nhưng lần nào nhìn sâu vào bức tranh, Phùng lại như thấy một người đàn bà hàng chài bước ra từ chiếc thuyền đó Nó làm cho anh thấm thía một điều:

Nghệ thuật không chấp nhận sự giả dối, nghệ thuật phải gắn liền với cái thật và đạo đức Nghệ

thuật chân chính luôn tồn tại và phát triền trong mối quan hệ gắn bó với cuộc đời Và vì thế người nghệ sĩ nhìn nhận cuộc sống không thể đơn giản và sơ lược mà phải đa diện, nhiều chiều, phát hiện

ra bản chất sâu bên trong của hiện tượng “Chao ôi! Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối, không nên là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật có thể chỉ là tiếng đau khổ kia, thoát ra từ những kiếp lầm than…” Và một tác phẩm có giá trị phải “chứa đựng được một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn, lại vừa phấn khởi Nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bình…Nó làm cho người gần người hơn” (Nam Cao)

4.2.6 Đánh giá

Thông qua nhân vật Phùng, Nguyễn Minh Châu đã thể hiện sinh động quan điểm nghệ thuật trên

Giá trị nhân đạo của tác phẩm được toát ra từ tình yêu tha thiết đối với con người Tình yêu ấy

bao hàm cả khát vọng kiếm tìm, phát hiện, tôn vinh những vẻ đẹp người còn tiềm ẩn, cả những khắc khoải lo âu trước cái xấu và cái ác…Cuối truyện Đẩu đi gặp người đàn ông, Phùng đi gặp thằng Phác Kết quả như thế nào, tác giả còn bỏ ngỏ Chỉ biết bức ảnh anh chụp có chiếc thuyền lưới vó và suy nghĩ của Phùng “bao giờ tôi cũng thấy người đàn bà ấy đang bước ra khỏi tấm ảnh, đó là người đàn bà vùng biển cao lớn với đường nét thô kệch, tấm lưng áo bạc phếch có miếng vá, nửa thân dưới ướt sũng, khuôn mặt rỗ đã nhợt trắng vì kéo lưới suốt đêm” Phải chăng đây là sự trăn trở trước cuộc sống còn nhiều điều khó khăn, vất vả của người làm nghệ thuật Đó là mối quan hệ giữa văn chương với cuộc đời

Truyện Chiếc thuyền ngoài xa, qua những phát hiện của Phùng về vẻ đẹp của thiên nhiên, về sự thật

cay đắng, đầy bi kịch, nghèo khổ của những con người lao động bằng nghề chài lưới, đã bộc lộ

những lo lắng, trăn trở của nhà văn về nhân cách, đời sống con người, bộc lộ lòng thương cảm, trắc

ẩn, trân trọng những vẻ đẹp trong tâm hồn người dân lao động Truyện đậm chất tự sự , triết lý, tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu

5 Ý nghĩa nhan đề

- Là hình ảnh đẹp về thiên nhiên và cuộc sống con người miền biển

- Gợi cuộc sống bấp bênh của thân phận những con người hàng chài

- Biểu tượng cho mối quan hệ nghệ thuật và đời sống Đằng sau hình ảnh đẹp đó là cuộc sống của con người -> cách nhìn đa chiều đa diện

 tác phẩm thể hiện rõ nét tư tưởng nghệ thuật của tác giả

III Kết luận

Nội dung: Như vậy, trong chuyến đi công tác tại vùng biển miền Trung, nhân vật Phùng không chỉ

“chộp” được một “cảnh đắt trời cho” mà còn có được nhiều bài học về cuộc đời, về nghệ thuật Từ