Ý THỨC PHÁP LUẬT Ý THỨC PHÁP LUẬT

Khái niệm tưởng, quan điểm, quan niệm thịnh hành trong xã hội pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua và pháp luật cần phải có, thể hiện sự đánh giá về tính hợp pháp hay không hợp pháp tr

Ý THỨC PHÁP LUẬT

ThS Trương Vĩnh Xuân Khoa Nhà nước và Pháp luật

Nội dung

I Khái niệm, đặc điểm và phân loại ý thức

pháp luật (YTPL)

II Cấu trúc của YTPL

III Quan hệ giữa YTPL và pháp luật

IV Quan hệ giữa YTPL với văn hoá pháp lý

V Quan hệ giữa YTPL với GDPL

I Khái niệm, đặc điểm và phân loại YTPL

1 Khái niệm

tưởng, quan điểm, quan niệm thịnh hành trong xã hội

pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua và pháp luật cần phải có, thể hiện sự đánh giá về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi xử sự của con người, cũng như trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội

a YTPL là hiện tượng mang tính giai cấp sâu sắc

- YTPL của giai cấp cầm quyền là tiền đề để xây dựng

các giá trị, chuẩn mực pháp lý đối với xã hội

- YTPL của giai cấp cầm quyền là cơ sở để hình thành

thế giới quan pháp lý chính thống trong xã hội

- Sự chọn lọc của giai cấp cầm quyền về kế thừa đối

với một số nhân tố của YTPL cũ

I Khái niệm, đặc điểm và phân loại YTPL

2 Đặc điểm ý thức pháp luật

b YTPL mang tính độc lập tương đối

- YTPL thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội, diễn

ra:

+ Khi điều kiện tồn tại có những nhân tố mới xuất hiện nhưng YTPL lại chưa phản ánh, ghi nhận kịp thời sự

biển đổi đó

+ Khi điều kiện tồn tại xã hội cũ mất đi nhưng YTPL

tương ứng với nó vẫn tồn tại dai dẳng trong thời gian nhất định

I Khái niệm, đặc điểm và phân loại YTPL

2 Đặc điểm ý thức pháp luật

b YTPL mang tính độc lập tương đối

- YTPL mang tính kế thừa, theo hai hướng:

+ Kế thừa những giá trị mang tính tích cực, tiến bộ

+ Kế thừa những giá trị tiêu cực, cản trở xã hội phát

triển

I Khái niệm, đặc điểm và phân loại YTPL

2 Đặc điểm ý thức pháp luật

b YTPL mang tính độc lập tương đối

- YTPL tác động qua lại với tồn tại xã hội, các hình thái

ý thức xã hội khác, các hiện tượng khác của kiến trúc thượng tầng:

+ Sự tác động không diễn ra trực tiếp mà thông qua hành vi pháp luật

+ Sự tác động đến ý thức chính trị, ý thức đạo đức, tôn giáo… luôn thể hiện sự đan xen, tương hỗ lẫn nhau trong quá trình tồn tại và vận động

I Khái niệm, đặc điểm và phân loại YTPL

2 Đặc điểm ý thức pháp luật

b YTPL mang tính độc lập tương đối

- Tính vượt trước của tư tưởng khoa học về pháp luật:

+ Do tư tưởng khoa học đem lại nhìn nhận khách quan đối với tồn tại xã hội

+ Góp phần phục vụ cho quá trình điều chỉnh pháp luật

và cải tạo xã hội trên thực tế

I Khái niệm, đặc điểm và phân loại YTPL

2 Đặc điểm ý thức pháp luật

a Căn cứ nội dung, tính chất của hệ tư tưởng pháp luật: YTPL thông thường và YTPL lý luận

- YTPL thông thường: thể hiện khả năng phản ánh các hiện tượng pháp lý, khả năng nhận thức pháp luật có hạn định, bên ngoài, phiến diện và riêng lẽ

- YTPL lý luận: thể hiện sự nhận thức về pháp luật và các hiện tượng pháp lý sâu sắc, toàn diện cả về bản chất, nội dung và hình thức

- YTPL chuyên ngành: là dạng YTPL được nhận diện theo từng lĩnh vực nghề nghiệp

I Khái niệm, đặc điểm và phân loại YTPL

3 Các dạng (hình thức) tồn tại của YTPL

b Căn cứ chủ thể: YTPL cá nhân, nhóm và YTPL xã hội

- YTPL cá nhân: biểu hiện sự hiểu biết pháp luật và thái

độ pháp lý của mỗi cá nhân

- YTPL nhóm: là quan điểm nhận thức và thái độ, tình cảm của nhóm, tổ chức người trong xã hội đối với pháp luật và các giá trị xã hội của pháp luật hoặc các hiện pháp lý thực tiễn

- YTPL xã hội: là ý thức của 1 bộ phận tiến bộ đại diện cho xã hội chứa đựng những quan điểm, tư tưởng khoa học về những vấn đề cơ bản nhất của pháp luật

I Khái niệm, đặc điểm và phân loại YTPL

3 Các dạng (hình thức) tồn tại của YTPL

 Phản ánh sâu sắc những điều kiện sinh hoạt của xã hội

 Có thể có tính khoa học hoặc phản khoa học

 Hệ tư tưởng khoa học không chỉ mang tính giai cấp mà còn kế thừa văn minh pháp lý của nhân loại

II Cấu trúc của YTPL

1 Hệ tư tưởng pháp luật

• Tác động của YTPL đối với hoạt động xây dựng

và hoàn thiện hệ thống pháp luật XHCN

• Tác động của YTPL đối với việc nhận thức và thực hiện pháp luật trong đời sống xã hội

• Tác động của YTPL XHCN đối với hoạt động áp dụng PL

• Tác động của PL đối với YTPL

III Quan hệ giữa YTPL với PL

IV Quan hệ giữa YTPL với văn hoá pháp lý

• YTPL là nền tảng thiết yếu đối với quá trình truyền tải, phản ánh, hiện thực hoá các loại hình, nội dung, giá trị của VH pháp lý

• VH pháp lý thể hiện sự hiểu biết pháp lý, trình

độ tư duy pháp lý và mức độ hiện thực hoá các giá trị pháp lý thông qua hành vi của con người

1 Khái niệm GDPL: là quá trình tác động một cách có hệ thống, mục đích và thường xuyên tới nhận thức của con người nhằm trang bị cho mỗi người trình độ pháp lý nhất định để từ đó có ý thức đúng đắn về pháp luật, tôn trọng và tự giác

xử sự theo yêu cầu của pháp luật

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề giáo dục pháp luật

2 Mục đích của GDPL :

- Mục đích nhận thức: Nâng cao khả năng nhận thức pháp lý, sự hiểu biết pháp luật, hình thành tri thức PL cho các chủ thể

- Mục đích xúc cảm: Hình thành tình cảm và lòng tin đối với PL (mục đích xúc cảm)

- Mục đích hành vi: Hình thành động cơ, hành vi và thói quen xử sự hợp pháp, tích cực

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề giáo dục pháp luật

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

a Nội dung

Quy định của Hiến pháp và VBQPPL, trọng tâm là các quy định của pháp luật về dân sự, hình sự, hành chính, hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, đất đai, , quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức

Các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên, các thỏa thuận quốc tế

Ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; ý thức bảo

vệ pháp luật; lợi ích của việc chấp hành pháp luật; gương

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề giáo dục pháp luật

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

b Hình thức, phương pháp

• Họp báo, thông cáo báo chí

• Phổ biến pháp luật trực tiếp; tư vấn, hướng dẫn tìm hiểu pháp luật; cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật

• Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, loa truyền thanh, internet, pa-nô, áp-phích, tranh cổ động; đăng tải trên Công báo; đăng tải thông tin pháp luật trên trang thông tin điện tử; niêm yết tại trụ sở, bảng tin của

cơ quan, tổ chức, khu dân cư

• Tổ chức thi tìm hiểu pháp luật

• Thông qua chương trình giáo dục pháp luật trong các cơ

sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề giáo dục pháp luật

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

b Hình thức, phương pháp

• Thông qua công tác xét xử, xử lý vi phạm hành chính, hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và hoạt động khác của các CQ trong BMNN; thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở

• Lồng ghép trong hoạt động văn hóa, văn nghệ, sinh hoạt của tổ chức chính trị và các đoàn thể, câu lạc bộ, tủ sách pháp luật và các thiết chế văn hóa khác ở cơ sở

• Các hình thức phổ biến, GDPL khác phù hợp với từng đối tượng cụ thể mà các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có thể áp dụng để bảo đảm cho công tác

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề giáo dục pháp luật

1 Họp báo, thông cáo báo chí

- VP chủ tịch nước kết hợp VP Quốc hội thực hiện

- Bộ Tư pháp thông cáo báo chí VBQPPL của Chính phủ ban hàng (hằng tháng)

2 Phổ biến pháp luật trực tiếp; tư vấn, hướng dẫn tìm hiểu pháp luật; cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề GDPL

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

b Hình thức, phương pháp GDPL

3 Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, loa truyền thanh, internet, pa-nô, áp-phích, tranh cổ động; đăng tải trên Công báo; đăng tải thông tin pháp luật trên trang thông tin điện tử; niêm yết tại trụ sở, bảng tin của cơ quan, tổ chức, khu dân

cư

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề GDPL

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

b Hình thức, phương pháp GDPL

4 Tổ chức thi tìm hiểu pháp luật

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề GDPL

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

b Hình thức, phương pháp GDPL

5 Thông qua công tác xét xử, xử lý vi phạm hành chính, hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và hoạt động khác của các cơ quan trong bộ máy nhà nước; thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề GDPL

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

b Hình thức, phương pháp GDPL

5 Thông qua công tác xét xử, xử lý vi phạm hành chính, hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và hoạt động khác của các cơ quan trong bộ máy nhà nước; thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề GDPL

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

b Hình thức, phương pháp GDPL

6 Lồng ghép trong hoạt động văn hóa, văn nghệ, sinh hoạt của

tổ chức chính trị và các đoàn thể, câu lạc bộ, tủ sách pháp luật và các thiết chế văn hóa khác ở cơ sở

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề GDPL

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

b Hình thức, phương pháp GDPL

7 Thông qua chương trình giáo dục pháp luật trong các

cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân

8 Các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật khác phù hợp với từng đối tượng cụ thể mà các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có thể áp dụng để bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đem lại

V Quan hệ giữa YTPL với vấn đề GDPL

3 Nội dung, hình thức, phương pháp GDPL

b Hình thức, phương pháp GDPL