NGUỐN GỐC, BẢN CHẤT, CHỨC NĂNG, KIỂU VÀ HÌNH THỨC PHÁP LUẬT

Pháp luật Bản chất giai cấp Mối quan hệ Đặc điểm Chức năng Tính giai cấp Tính xã hội Tính quy phạm phổ biến Tính xác định về hình thức Giáo dục Điều chỉnh Bảo vệ Pháp luật và

NGUỐN GỐC, BẢN CHẤT, CHỨC NĂNG, KIỂU VÀ HÌNH THỨC

PHÁP LUẬT

Ths Trương Vĩnh Xuân

Khoa Nhà nước và Pháp luật

“Nemo censeter ignorare legem”

(Không ai được coi như không biết pháp luật)

Nội dung

I Nguồn gốc, bản chất và đặc điểm của

pháp luật

II Chức năng của pháp luật

III Các mối liên hệ của pháp luật

IV Vai trò của pháp luật

V Các kiểu pháp luật

VI Các hình thức pháp luật

Pháp luật

Pháp luật

Bản chất giai cấp

Mối quan

hệ

Đặc điểm

Chức năng

Tính giai cấp

Tính xã hội

Tính quy phạm phổ biến

Tính xác định về hình thức

Giáo dục Điều chỉnh Bảo vệ

Pháp luật và kinh tế

Pháp luật và chính trị

I Nguồn gốc, bản chất và đặc điểm của pháp luật

1 Nguồn gốc của pháp luật

a Quan điểm phi Mác – xít về nguồn gốc

pháp luật

b Quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin

a Một số quan điểm phi Mác – xít về nguồn gốc của pháp luật

- Thuyết thần học: pháp luật do Đấng tối cao

(Thượng đế, Chúa trời, Thần linh…) sinh ra, thể hiện ý chí của Đấng tối cao và vĩnh cữu

Pháp luật là những lời khuyên, quy tắc cuộc sống do chúa định đoạt và chuyển cho con người

- Thuyết gia trưởng : nguồn gốc của pháp luật có trong các quy tắc do người gia trưởng, chẳng hạn như người tù trưởng, tộc trưởng đặt ra

- Thuyết pháp quyền tự nhiên (Grotiut, J Rutxô, J Lốckơ,…):

PL là quy tắc mà con người cũng như các sự vật, hiện tượng tự nhiên phải có và sẽ tồn tại bất biến như thuộc tính con người, sự vật, hiện tượng

Quyết định

Lẽ công bằng, công lý vĩnh cửu tồn tại trên một trật tự vũ trụ

hay bản chất tự nhiên của con người

- Thuyết pháp quyền tự nhiên (J Rutxô, J Lốckơ,…) (tt)

Ưu điểm:

Thể hiện sự khát khao, ước vọng của con người muốn vươn tới

tự do, bình đẳng, nhân đạo

Vai trò tích cực chống lại chế độ PK, chế độ quân chủ chuyên chế phát triển lên nấc thang mới, chế độ mà con người bình đẳng về mặt pháp lý

b Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin

• Trước khi có PL : QP đạo đức, tạp quán…

• Chế độ tư hữu xuất hiện, xã hội phân hoá thành các giai cấp, các giai cấp đối kháng không thể điều hòa được  quy phạm xã hội không còn phù hợp Lợi dụng địa vị thống trị, giai cấp thống trị đã:

 Giữ lại tạp quán phù hợp và nâng thành luật  Ban hành quy phạm pháp luật mới mới

Pháp luật

Pháp luật:

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, được nhà nước đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội

Con đường hình thành pháp luật

- Giai cấp thống trị thông qua nhà nước chọn lọc, thừa nhận các quy tắc xử sự thông thường trong xã hội nâng lên thành các quy định pháp luật có tính quy phạm

- Nhà nước ban hành các quy phạm pháp luật

- Nhà nước thừa nhận các cách thức xử lý đã được đưa ra trong các quyết định áp dụng pháp luật nâng lên thành các quy định pháp luật có tính quy phạm

2 Bản chất của pháp luật

Pháp luật có bản chất giai cấp Bản chất giai cấp thể hiện trên 2 phương diện:

a Tính giai cấp

b Tính xã hội

tư sản, cũng như

pháp quyền của các ông chỉ là ý chí của giai cấp các ông được đề lên thành luật pháp, cái ý chí mà nội dung là do những điều kiện sinh hoạt vật chất của giai cấp các ông quyết định ”

“Lễ bất hạ

thứ dân, hình bất thượng đại phu ”

Florida, Mỹ: Phụ nữ chưa kết hôn ở bang Florida nếu nhảy dù từ máy bay vào các ngày chủ nhật sẽ bị

bỏ tù.

“ Không ai có thể bị hạn chế, bị tước đoạt trái pháp luật quyền sở hữu đối với tài sản của mình Chủ sở hữu có quyền

tự bảo vệ, ngăn cản bất

kỳ người nào có hành vi xâm phạm quyền sở hữu của mình, truy tìm, đòi lại tài sản bị người khác chiếm hữu, sử dụng, định đoạt không có căn

cứ pháp luật ”

3 Đặc điểm của pháp luật

3 Đặc điểm của pháp luật

• Pháp luật mang tính quyền lực nhà nước

- Pháp luật do NN ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện bằng con đường nhà nước

- Thông qua NN, giai cấp thống trị thể hiện và hợp pháp hoá ý chí của mình vào quy định pháp luật

- Đảm bảo cho pháp luật được thực hiện có hiệu quả cũng là đảm bảo cho quyền lực nhà nước tác động đến các chủ thể

Do vậy, pháp luật không tách rời nhà nước, luôn mang tính quyền lực nhà nước

3 Đặc điểm của pháp luật

• Pháp luật mang tính bắt buộc chung

- Pháp luật ghi nhận các giá trị xã hội, các phương thức ứng xử điển hình, phổ biến trong xã hội

- Pháp luật buộc các chủ thể phải ứng xử theo yêu cầu của pháp luật

- Tính bắt buộc đòi hỏi phải thống nhất trong nhận thức và thực thi trong thực tế  Ý thức và văn

hoá của mỗi người khác nhau nên đòi hỏi đó rất khó

3 Đặc điểm của pháp luật

3 Đặc điểm của pháp luật

• Pháp luật có tính hệ thống

- Pháp luật là hệ thống các quy phạm pháp luật, tồn tại trong các văn bản khác nhau

- Các quy phạm pháp luật có mối quan hệ mật

thiết với nhau tạo thành hệ thống

- Tính hệ thống còn phát huy trong quá trình thực hiện trên thực tế

3 Đặc điểm của pháp luật

• Tính quy phạm phổ biến

• Tính xác định về mặt hình thức

- Như các hiện tượng xã hội khác, PL có hình thức thể hiện, hình thức tồn tại nhất định : hình thức bên ngoài (thể hiện), hình thức bên trong (cấu trúc)

- PL cần được quy định một cách rõ ràng, chặt chẽ,

xác định, khái quát trong các điều luật, VB QPPL và toàn hệ thống PL nói chung

- Thể hiện ở tính chính thống của các VBQPPL được ban hành: thquyền ban hành loại VBQPPL, loại VBQPPL được ban hành, và trình tự thủ tục …

3 Đặc điểm của pháp luật

• Tính được đảm bảo thực hiện bằng NN

- PL là chuẩn mực như nhau, nhưng:

+Con người không giống nhau, bằng nhau trong XH +Các tầng lớp, giai cấp… có lợi ích khác nhau

 Tất yếu phải có sự cưỡng chế để đảm bảo PL được thực hiện

- PL do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận nên gắn liền với quyền lực nhà nước

- PL hướng các hành vi của con người theo trật tự phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị

 trở thành quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung

3 Đặc điểm của pháp luật

II Chức năng của pháp luật

1 Chức năng điều chỉnh

2 Chức năng giáo dục

3 Chức năng bảo vệ

1 Chức năng điều chỉnh

• Pháp luật bảo đảm cho sự

xã hội theo chiều hướng

“1.Người tham gia giao thông phải đi bên phải theo chiều

đi của mình, đi đúng làn đường, phần đường quy định và phải chấp hành hệ thống báo hiệu đường bộ”

2 Chức năng giáo dục

Thực hiện thông qua sự tác động của

nước

3 Chức năng bảo vệ

• Pháp luật bảo đảm cho các

III Các mối liên hệ của pháp luật

1 Mối quan hệ giữa pháp luật và kinh tế

2 Mối quan hệ giữa pháp luật và chính trị

3 Mối quan hệ giữa pháp luật và nhà nước

4 Mối quan hệ giữa pháp luật với các quy

phạm xã hội khác: đạo đức, tôn giáo…

1 Mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế

a Tính quy định của kinh tế đối với PL

PL trước hết được ra đời trên cơ sở hạ tầng và bị quy định (cả nội dung và sự phát triển của PL) bởi cơ sở

hạ tầng Biểu hiện:

VD: nền kinh tế kế hoạch hoá, tập trung cao độ quy định cơ chế pháp luật, đặc biệt là pháp luật kinh tế đơn điệu, cứng nhắc, áp đặt

Cơ cấu kinh tế, tính chất

của các quan hệ kinh tế

Tính chất của các QHPL mức độ và phương pháp

điều chỉnh PL

quyết định

Cơ chế kinh tế thay đổi

Sự thay đổi trong tổ chức, hoạt động của các thiết chế và thủ tục pháp lý

Dẫn tới

b Sự tác động trở lại của pháp luật đối với kinh tế

Pháp luật không phụ thuộc một cách thụ động mà độc lập tương đối đối với kinh tế biểu hiện ở sự tác động trở lại của PL đối với kinh tế:

- PL phù hợp quy luật vận động khách quan của các quan

hệ kinh tế và phù hợp thực tiễn PL thúc đẩy kinh

tế phát triển

- Nếu PL không phù hợp điều kiện, yêu cầu của kinh tế

cản trở những ý tưởng và hành vi kinh doanh chính đáng mang lại lợi ích chính đánh cho xã hội

1 Mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế (tt)

2 Mối quan hệ giữa Pháp luật và chính trị

Đường lối chính sách

của đảng cầm quyền

• Chính trị

Các quy tắc hành vi có tính bắt buộc chung và được đảm bảo thực hiện

• Pháp luật

-Lực lượng xã hội khác

- Đ/lối ch/trị của các đảng phái khác, -Các xu hướng của nền ch/trị thế giới Kinh tế

Chính trị và PL đều là bộ phận của KTTT, có mối quan

hệ biện chứng nhưng không đồng nhất

3 Mối quan hệ giữa pháp luật và nhà nước

• PL và NN đều là bộ phận của KTTT, đều xuất phát từ nhu cầu khách quan của điều kiện kinh tế - xã hội và có mối quan hệ với nhau:

1 PL phản ánh quan điểm và đường lối chính trị của lực

lượng nắm quyền lực nhà nước Và PL đảm bảo cho quyền lực chính trị được triển khai và phát huy

nhà nước)

3 Nhưng pháp luật cũng tác động đến các hiện tượng

trong xã hội, kể cả nhà nước

4 Mối quan hệ giữa pháp luật với các quy phạm xã hội khác

• Pháp luật và các quy phạm xã hội khác đều chịu sự quy định của cơ sở hạ tầng, và đều điều chỉnh hành vi của con người trong xã hội Như vậy, quy phạm pháp luật chỉ là 1 trong nhiều loại quy phạm xã hội được dùng để điều chỉnh các quan hệ xã hội

• Giữa pháp luật và các quy phạm xã hội khác có mối liên hệ mật thiết với nhau:

 Nhiều quy phạm pháp luật được hình thành trên cơ sở các quy phạm đạo đức, tập quán

 Một mặt pháp luật chịu sự tác động của đạo đức và các quy phạm xã hội khác, trong một chừng mực nhất định pháp luật còn có khả năng cải tạo các quy phạm đạo đức

IV Vai trò của pháp luật

- Pháp luật là cơ sở thiết lập, củng cố và

tăng cường quyền lực nhà nước

kinh tế, xã hội

- Pháp luật góp phần tạo dựng quan hệ mới

- Pháp luật tạo lập môi trường ổn định cho việc thiết lập các mối quan hệ giao bang giữa các quốc gia

V Các kiểu pháp luật

Khái niệm: Kiểu pháp luật là tổng thể

những dấu hiệu (đăc điểm) cơ bản, đặc thù của pháp luật, thể hiện bản chất giai cấp và những điều kiện tồn tại và phát triển của

nhất định

- Kiểu pháp luật chủ nô

- Kiểu pháp luật phong kiến

- Kiểu pháp luật tư sản

VI Các hình thức pháp luật

1 Hình thức bên trong của pháp luật

2 Hình thức bên ngoài của Pháp luật

5.1 Hình thức bên trong của pháp luật

là sự liên kết, sắp xếp của các bộ phận, các yếu tố cấu tạo nên hệ thống pháp luật

5.2 Hình thức bên ngoài của pháp luật

1 Tập quán pháp

2 Tiền lệ pháp

3 Văn bản pháp luật

1.Tập quán pháp

nước thừa nhận một số tạp quán đã lưu truyền trong xã hội, còn phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị và nâng chúng lên thành những quy tắc xử sự chung được nhà nước đảm bảo thực hiện

2.Tiền lệ pháp

Tiền lệ pháp là hình thức pháp luật theo đó nhà nước thừa nhận các quyết định của cơ quan hành chính hoặc các bản án của cơ quan xét xử đã giải quyết các vụ việc cụ thể có tính chất điển hình và lấy đó

chất tương tự về sau

3 Văn bản pháp luật

nước có thẩm quyền ban hành hoặc phối hợp ban hành theo trình tự và dưới hình thức văn bản nhất định, trong đó chứa đựng

nhiều lần trong đời sống xã hội

Hết

Tiền lệ pháp

Common law, also known as case law or precedent, is law developed by judges

through decisions of courts and similar tribunals rather than through legislative statutes or executive branch action

Ví dụ: Án lệ có tên là: Moorgate Mercantili v Twitchings [1976].1.QB, 225, CA.

Có thể hiểu đây là Vụ án Moorgate Mercantili kiện Twitchings, quyết định đưa ra và xuất bản vào năm 1976, tập 1 Bản án này được đưa ra bởi Tòa Phúc thẩm sau khi xem xét bản án bị kháng cáo được tuyên từ Tòa Nữ hoàng (là tòa cấp dưới) Vụ việc này được bắt đầu từ trang 225

Cụ thể hơn là: Moorgate Mercantili là tên nguyên đơn; Twitchings là bị đơn; Chữ “v” là

viết tắt của từ “Versus” có nghĩa là “kiện”, “chống lại”; [1976] là năm ra phán quyết;

số “1” là bản án được trích từ tập san án lệ (Law Reports) số 1; số “225” là số trang trong tuyển tập của vụ án này; chữ “QB” là viết tắt của Tòa Nữ hoàng (Queen

Banch) và chữ “CA” ở sau cùng là viết tắt của Tòa Phúc thẩm (Court of Apeal)

Đây là một vụ kiện giữa Moorgate Mercantili kiện Twitchings về việc ông ta đã gây thiệt hại cho mình do đã có những hành vi làm cho ông này tin tưởng Vụ án này đã được phúc thẩm phán Lord Dening đã đưa ra những phán quyết, trong đó có giải thích chế định “Estoppel” (“Ngăn không cho phủ nhận”) như sau: Khi một người đã thể hiện bằng lời nói, lời hứa, và các hành vi cụ thể của mình làm cho người khác tin và thiết lập giao dịch với mình, thì anh ta không được quyền thoái thác các nghĩa vụ phát sinh từ lời hứa và các hành vi cụ thể của mình” Bản án đã trở thành án lệ Nếu sau

đó, có một vụ kiện tương tự ví dụ như: về một bên ra lời giao kết với bên khác mà

Một số quy định không rõ ràng

• Năm 2008, Học viện MDIS (Singapore) đã quy định nữ sinh mặc váy hoặc quần đùi phải đủ dài (cao hơn đầu gối 15 cm)

http://vnexpress.net/gl/doi-song/cau-chuyen-cuoc-song/2012/04/nam-sinh-singapore-nhuc-mat-vi-ban-nu-mac-ho-hang/

• Quy định về đua xe:

 Công an: đua xe là phải có điểm xuất phát, có đích đến, có cá cược

đầu, điểm kết thúc hay có cá cược

• TTLT 10-1996 của BNV-TANDTC-VKSNDTC: “Người đua xe trái phép là người điều kiển xe trên đường giao thông với mục đích cùng đua với người điều khiển xe khác mà không được phép của cơ quan có thẩm quyền”

Nữ sinh gốc Việt bị giam gây xôn xao nước Mỹ

• Thẩm phán Lanny Moriaty, người đã thẩm vấn Tran trong lần triệu tập tại tòa vì "trốn học" từ tháng 4, nói rằng ông đã cảnh báo cô gái Và lần này khi Tran lại nghỉ học, ông buộc phải tiếp tục triệu tập và bắt giam cô trong phiên tòa công khai, đài

truyền hình KHOU-TV ở Houston cho hay

Một số cách hiểu liên quan đến

kinh doanh, thương mại

• Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi

• Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác

• Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của pháp luật

• Hoạt động đầu tư là hoạt động của nhà đầu tư trong quá trình đầu tư bao gồm các khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện và quản lý dự án đầu tư

Kinh Coran

• Tri pháp, úy pháp

• “Lễ bất hạ thứ dân, hình bất thượng đại phu”

• Thật ra, từ ngàn xưa, châm ngôn pháp lý Latin

có câu: "Ở đâu có xã hội, ở đó có pháp luật" (Ubi societas, ibi jus)

• Luật Hồng Đức Điều 33,“Chương Hộ hôn Các

quan ty ở trấn ngoài mà lấy đàn bà con gái ở trong hạt mình, thì bị phạt 70 trượng, biếm 3 tư

và bãi chức”

•

4/14/2016 Trương Vĩnh Xuân 48