Bài dự thi của học sinh THCS Nga An

Bằng những kiến thức liên môn như Sinh Học, Hóa Học, Giáo Dục Công Dân, Ngữ Văn và kiến thức thực tế để thuyết trình, hùng biện cho các bạn học sinh thấy được tác hại của việc ăn đồ ăn n

1 Tên tình huống

Nghe tiếng trống ra chơi, bạn Nga cùng lớp rủ em ra cổng trường mua cái gì ăn, Nga thấy mấy món quẩy đóng gói nhìn rất bắt mắt Nga bảo mình thỉnh thoảng hay mua thứ này ăn cũng ngon lắm Nga đưa cho em một que ăn thử, nhưng thấy nó có mùi mà em không thích nên không ăn

Nga ăn hết túi quẩy cũng là lúc là tiếng trống vào học, tiết học được khoảng 35 phút thì Nga quay sang bảo em, sao mình đâu bụng lắm Thúy à, em quay sang nhìn Nga thì thấy bạn ấy toát mồn hôi, mặt thì nhợt nhặt lên, em vội đứng dạy thưa với cô giáo, cô liền xuống xem bạn Nga thế nào, Cô giáo hỏi; hồi sáng em

ăn gì hả Nga, Nga trả lời; sáng sớm vì dạy muộn nên em chưa kịp ăn gì cả cô ạ,

à có lúc nãy em ra cổng trường mua túi quẩy thôi mà sao giờ em thấy đâu bụng khó chịu lắm Cô giáo gọi điện nhờ thầy giáo thể dục lên lớp lai Nga ra chạm

xá gần trường

Hôm sau Nga đi học em vội hỏi Nga hôm qua bạn có sao không mình lo cho cậu quá Nga đáp; mình ra chạm xá thì được các bác sỹ khám và bảo mình

bị ngộ độc thức ăn do ăn túi quẩy đó bạn à, từ giờ mình không giám ăn thức ăn nhanh ở cổng trường nữa đâu Nghe Nga nói mà em giật mình và bảo may mà mình không ăn Vậy trong trường mình nhiều bạn ăn các loại bánh kẹo, quẩy ngoài cổng trường lắm mà Nga Hay mình và bạn hãy làm một tuyên truyền

viên về “những tác hại của thức ăn không rõ nguồn gốc đến sức khỏe con người”.

2 Mục tiêu giải quyết tình huống

Thực tế hiện nay, có rất nhiều thực phẩm được bày bán khắp các cổng trường và nhiều các quán tạp hóa nhỏ lẻ Đặc biệt nhiều bạn học sinh cho rằng đây chính là bữa ăn sáng hay đồ ăn lót bụng sau những tiết học mà chưa biết được những nguy hại từ đồ ăn nhanh này

Bằng những kiến thức liên môn như Sinh Học, Hóa Học, Giáo Dục Công Dân, Ngữ Văn và kiến thức thực tế để thuyết trình, hùng biện cho các bạn học sinh thấy được tác hại của việc ăn đồ ăn nhanh ngoài hàng quán, ăn những đồ ăn thức uống không rõ nguồn gốc xuất xứ dẫn đến tác hại như thế nào đến sức khẻo con người

Từ đó giúp các bạn học sinh hiểu rõ được tác hại của đồ ăn nhanh không

rõ nguồn gốc, giúp bảo vệ sức khỏe của chính mình

3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống

Tham khảo trên các báo, tạp chí, các báo cáo số liệu về vấn đề an toàn thực phẩm đối với sức khỏe con người, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con người Dưới hình thức thuyết trình, hùng biện và hành động bằng cách

vận động các bạn học sinh nói không với việc ăn thức ăn không rõ nguồn gốc

để cho người nghe rõ được tác hại của vấn đề an toàn mất vệ sinh thực phẩm trong trường học và xã hội nói chung Bài viết đề cặp đến những vấn đề sau:

- Phân loại thức ăn không rõ nguồn gốc

- Đặc điểm nhận dạng

- Tác hại của thức ăn không rõ nguồn gốc

- Biện pháp giải quyết

4 Giải pháp giải quyết tình huống

Vận dụng các kiến thức liên môn để giúp các bạn học sinh biết được những tác hại của thức ăn nhanh không rõ nguồn gốc đến sức khỏe con người như các môn:

- Môn toán học: Số liệu thống kê về số lượng, giá tiền và thành phần các chất hóa học có hại cho sức khỏe con người

- Môn hóa học: Phân tích thành phầnn hóa học có trong các thức ăn nhanh

- Môn sinh học: Tác hại của thức ăn nhanh không rõ nguồn gốc đến sức khẻo con người đặc biệt là các bệnh về tiêu hóa

- Môn giáo dục công dân: Tuyên truyền nâng cao ý thức của các bạn học sinh không nên ăn các thức ăn nhanh không rõ nguồn gốc

- Môn ngữ văn: Sử dụng từ ngữ, phương thức biểu đạt phù hợp cho bài văn để làm bài hùng biện hay thuyết trình

- Môn tin học: Ứng dụng công nghệ thông tin, tìm kiếm google, trên wed

5 Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống

5.1 Phân loại thức ăn không rõ nguồn gốc

- Thịt đà điểu, thịt hổ

Đây là một món rất mới, đang thu hút sự quan tâm của các em nhỏ Gói thịt đà điểu, gói thịt “hổ’’

Hình 1 Thịt hổ

Điều đặt biệt là trên bao bì của những gói sản phẩm này, cả mặt trước và mặt sau đều toàn chữ Trung Quốc, không có mã vạch, không biết là ngày sản xuất hay hạn sử dụng

Bên trong, miếng thịt hổ có màu nâu, nhơn nhớt, dầu mỡ bê bết Tiếp tục

mở thử gói thịt hổ ra, mùi khen khét, nồng nồng, mặn mặn xộc thẳng vào mũi Miếng “thịt hổ” màu nâu, ăn vào thấy hơi dai, ngọt ngọt, lờ lợ và không còn độ giòn

- Đồ chiên rán: xúc xích, nem chua…

Các loại xúc xích, nem chua, quẩy rán không rõ nguồn gốc xuất xứ được bán với giá vài nghìn đồng một chiếc tràn lan trước cổng trường tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an toàn vệ sinh thực phẩm

Trong xúc xích, nem chua giá rẻ này có tẩm hóa chất, chất phụ gia, chất bảo quản buộc gan phải hoạt động nhiều để giải độc cho cơ thể

Hình 2 Nem chua, xúc xích rán Những loại dầu mỡ dùng để chiên là loại dầu mỡ bẩn, giá rẻ không đảm bảo chất lượng Dầu rán được đựng trong các vỏ chai, can đựng nước, nên chẳng ai kiểm chứng đó là dầu ăn có an toàn hay không Dù người bán hàng có rán bằng dầu mỡ tốt đi nữa thì việc chiên đi, rán lại nhiều lần cũng có nhiều nguy cơ gây ung thư theo cảnh báo của các nhà khoa học Tương ớt dùng để chấm cũng không có nhãn mác

Theo PGS TS Phan Thị Sửu, Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm,

đồ chiên rán như các loại bánh rán, quẩy và các thực phẩm nhiều dầu mỡ thường dùng dầu, mỡ chiên đi chiên lại nhiều lần gây biến chất vì tạo thành axit béo dạng xấu (trans fat) không có lợi cho sức khỏe, gây đầy bụng, khó tiêu, nguy hiểm cho người béo phì và bị bệnh tim mạch

TS Sửu cũng lo ngại: “Những thực phẩm chế biến sẵn bán cho trẻ em thường có độ mặn cao, nếu ăn thường xuyên sẽ tạo thành thói quen ăn mặn gây thừa muối, tạo ra nguy cơ tăng huyết áp” Nguy cơ tăng huyết áp càng cao ở những trẻ thừa cân, béo phì Ngay với trẻ cân nặng bình thường nhưng có thói quen ăn mặn về lâu dài có nguy cơ cao mắc bệnh tăng huyết áp khi trưởng thành Ngoài ra ăn cay, nóng quá cũng không tốt cho dạ dày, đường ruột

- Hoa quả "dầm" đường hóa học

Các loại hoa quả dầm cũng là món ăn vặt được trẻ con yêu thích được bán nhan nhản tại các cổng trường học Các loại xoài dầm, cóc dầm, dứa dầm màu đỏ choét, ngọt lịm phơi bày giữa nắng giữa mưa, không có che đậy Hơn nữa, nó có nguy cơ sử dụng đường hóa học trong quá trình tẩm ướp

Hình 3 Dứa, xoài dầm đường Đường hóa học không tạo năng lượng, không có giá trị dinh dưỡng nhưng rất nguy hại nếu là đường hóa học cyclamate Đây là loại đường bị cấm

sử dụng trong thực phẩm, không tốt cho gan, thận

- Kem, nước giải khát có màu

Các loại kem rẻ tiền bán trước cổng trường có chứa các loại hạt, màu nhân tạo hoặc chất tạo hương vị… không hề an toàn với trẻ Kem được mua từ các cửa hàng khử trùng thì bạn có thể yên tâm, nhưng bán ở các xe bán hàng rong rất có thể bị nhiễm khuẩn khiến bé bị tiêu chảy, thậm chí là ngộ độc khi

ăn

Ngoài ra, các loại nước giải khát như nước cam, nước dâu, nước chanh thực chất là sử dụng siro phẩm màu có màu sắc rất đậm Tiến sĩ Sửu nhấn mạnh, ngay cả phẩm màu cho phép cũng không được lạm dụng, đặc biệt

là phẩm màu E102 (tạo màu vàng chanh) Riêng phẩm màu công nghiệp, khi

sử dụng có thể gây ung thư, hại gan, thận

- Bánh kẹo, ô mai Trung Quốc

Rất nhiều loại bánh kẹo lạ không rõ nguồn gốc, sử dụng nhiều loại phẩm màu độc hại và có thể gây nguy hại đến tính mạng đang “bủa vây” cổng trường học

Những túi kẹo xanh, đỏ như quýt sấy khô, kẹo ngậm, kẹo nổ, thạch, mì cay, mì Thái, ô mai, xí muội, ống ma thuật…rất được ưa chuộng

Hình 4 Ô mai, xí muội bẩn được rất nhiều học sinh ưa chuộng

Hình 5 Ống ma thuật

5.2 Đặc điểm nhận dạng

- Bao bì rất bắt mắt

Bao bì của hầu hết những gói bánh, gói kẹo này là đủ thứ tiếng từ tiếng Trung Quốc, Hàn quốc, Malaysia Trong đó đa phần là tiếng Trung Quốc với những hình ảnh Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới, siêu nhân, hoạt hình màu sắc rất nổi bật và bắt mắt

Bao bì in chủ yếu là chữ Trung Quốc đến người mua hàng cũng không hiểu trên đó viết gì Sản phẩm Trung Quốc có mã vạch bắt đầu bằng đầu 69, rồi có thể là hàng chữ “Made in China”, lại không rõ nơi sản xuất, hạn sử dụng, thành phần Cũng có những loại kẹo rất ngọt hay có những loại kẹo rất cay Không kể đến đó là những mặt hàng có màu sắc vô cùng lòe loẹt như màu cam, xanh, đen, vàng ăn vào rất ngon Ngoài ra, những đồ ăn này còn tặng kèm thêm một số đồ chơi

- Giá của các loại thực phẩm này rất rẻ

Hiện bánh kẹo không rõ cơ sở, xuất xứ, thành phần, hạn sử dụng xuất hiện ngày một nhiều trên thị trường đặc biệt là các quầy hàng nhỏ, lẻ Khách hàng có thể mua từng loại hoặc “bốc xô” mỗi loại một ít chỉ với gia từ 10.000-20.000 đồng/kg mà không cần biết hạn sử dụng còn hay không, chất phụ gia ra sao, tỉ lệ phẩm màu cho phép tới đâu Không chỉ thế, hiện nay xung quanh các trường Tiểu học, Trung học cơ sở vẫn còn rất nhiều quầy bán hàng Bánh kẹo bán ra đa số là hàng Trung Quốc với giá chỉ từ 500- 2000 đồng/ chiếc, ngoài ra còn các đồ chiên rán nhìn rất bắt mắt

Những túi kẹo xanh, đỏ như quýt sấy khô, kẹo ngậm, kẹo nổ, thạch, mì cay, mì Thái, ô mai, xí muội, ống ma thuật…rất được ưa chuộng Giá của những loại bánh, kẹo này dao động từ 2.000 – 5.000 đồng

Còn mỗi gói thịt đà thịt đà điểu có 2 xiên, tính ra mỗi xiên có giá 1.500 đồng, học sinh có thể mua cả gói hoặc mua lẻ Người bán hàng trước cổng Trường cho biết, xiên thịt đà điểu bán rất chạy bởi nó có vị vừa thơm vừa ngọt

Gói thịt đà điểu, gói thịt "hổ" nghe tên rất lạ đang được bày bán tràn lan ở các cổng trường trong thời gian gần đây bán với giá chỉ 3.000 đồng/gói

5.3 Tác hại của thức ăn không rõ nguồn gốc

- Phẩm màu có trong thức ăn không rõ nguồn gốc có tác hại

Các chuyên gia dinh dưỡng tại Viện dinh dưỡng nhận định, hầu hết các loại bánh kẹo này sử dụng các loại phẩm màu độc hại, không đảm bảo về vệ sinh an toàn thực phẩm, thậm chí có thể gây nguy hại đến sức khỏe và tính mạng con người, đặc biệt là trẻ nhỏ

Hiện màu công nghiệp vẫn được dùng khá phổ biến trong một số thực phẩm cho trẻ em như thạch, nước trái cây, đồ ăn nhanh, kẹo bánh, xúc xích

Có thể gây ngộ độc cấp tính, tích lũy lâu dài có thể gây ung thư Một nghiên cứu trước đây của Cục Quản lý tiêu chuẩn thực phẩm Anh còn cho thấy, việc dùng thường xuyên thực phẩm có màu công nghiệp sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến trí tuệ của trẻ, khiến chỉ số IQ giảm ít nhất 5,5 điểm

- Một nhóm các nhà khoa học Anh đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của một số phẩm màu và chất bảo quản thực phẩm đối với trẻ em theo đơn đặt hàng của Chính phủ Anh và phát hiện ra rằng chúng có thể làm trẻ trở nên hung hăng hơn và lười suy nghĩ hơn Không chỉ vậy, các hóa chất sử dụng rộng rãi trong việc bảo quản thực phẩm có thể làm cho nhiều phụ nữ khó thụ thai hơn, theo một nghiên cứu tại Mỹ Nếu con người sử dụng thường xuyên, liều cao loại phẩm màu công nghiệp, lâu dài sẽ gây tổn thương hệ thần kinh, suy gan, suy thận, thậm chí là gây ung thư

Hình 6 Bột màu cao cấp

- Đường hóa học có trong thức ăn không rõ nguồn gốc

Một số loại đường hóa học có tác hại nhất định đến cơ thể con người Nếu thai phụ thường xuyên ăn nhiều đường hóa học, sẽ gây kích thích niêm mạc đường ruột, suy giảm chức năng tiêu hóa, gây rối loạn tiêu hóa và trở ngại cho sự hấp thụ chất dinh dưỡng, đồng thời có thể gây hại tới chức năng thận Đối với trẻ em, đây là lứa tuổi đang cần bổ sung năng lượng và chất dinh dưỡng để phát triển trí não và chiều cao nên việc sử dụng đường hóa học nhiều

sẽ kìm hãm sự phát triển của trẻ, thậm chí sinh ra bệnh tật hay suy dinh dưỡng, hoặc trí não không phát triển bình thường Bên cạnh đó chức năng thải độc của gan, thận của trẻ em đều kém nên các hóa chất này sẽ tích lũy lại Một số trẻ tự nhiên biếng ăn bởi những chất ngọt “dởm” cản trở khả năng hấp thu protein, sắt, kẽm khiến trẻ chậm lớn

Đặc biệt trong thành phần của kẹo có chất gì đó rất độc hại vì đến những loại côn trùng như kiến, ruồi, muỗi còn sợ mùi của nó khiến chúng phải tránh

xa Chính con người lại không nhận ra sự nguy hiểm của nó, họ vẫn ngửi và

cảm nhận được vị ngon của kẹo Đây là một câu hỏi khiến các nhà nghiên cứu vẫn chưa giải thích được

Hình 7 Kiến tránh xa kẹo

- Melamin có thể có trong thức ăn không rõ nguồn gốc

Một vụ việc khác cũng quan trọng không kém vào tháng 9 năm 2008, phát hiện một số loại sữa dành cho trẻ em sản xuất tại Trung Quốc có nhiễm chất melamin Tính đến ngày 22 tháng 9 đã có hơn 53.000 trẻ em đã lâm bệnh

và hơn 12.000 em phải nhập viện, trong số đó có 4 người tử vong vì đã sử dụng các sản phẩm sữa này

Việc thêm Melamin vào sữa do nhà sản xuất có dụng ý làm tăng hàm lượng protein biểu kiến trong sữa vì melamin vốn có hàm lượng nitơ cao

Đến nay ngoài Trung Quốc, nhiều nước khác cũng đã phát hiện các sản phẩm

có nguồn gốc làm từ sữa cũng bị nhiễm chất melamin Và hầu hết các nước này

đã cấm nhập khẩu sữa và các sản phẩm chế biến từ sữa của Trung Quốc

Melamine (tên đầy đủ triazine-triamine) là một bazơ hữu cơ có công thức hóa học C3H6N6 tạo thành từ 3 phân tử cyanamide (CN2H2) Nếu tính tỷ

lệ các nguyên tố cácbon (C), nitơ (N) và hydro (H) thì nitơ chiếm tới 66% nếu tính theo khối lượng Melamine tan ít trong nước, có khả năng giải phóng N khi gặp nhiệt độ cao và được sử dụng làm chất chống cháy

Melamine còn là dẫn chất của thuốc trừ sâu cyromazine và có thể được hình thành trong cơ thể động vật có vú từ cyromazine Có nghiên cứu cho rằng melamine cũng được hình thành từ cyromazine khi cyromazine có mặt trong

mô thực vật

Điều gì sẽ xảy ra nếu như có hiện tượng bánh kẹo có lẫn melamine ở Việt Nam?

- Chì (Pb) có trong thức ăn không rõ nguồn gốc

Một số điều tra khác, có những loại bánh kẹo xuất xứ từ Trung Quốc có chứa hàm lượng Pb (chì) và hàm lượng cd (phẩm màu) vượt quá giới hạn cho phép Điều này sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe vô cùng nghiêm trọng

Chia sẻ về vấn đề này, PGS TS Nguyễn Duy Thịnh (Viện Công nghệ sinh học và công nghệ thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội) cho biết, rất nhiều xúc xích, nem chua được bán rong có nguồn gốc không rõ ràng, được chế biến từ thịt ôi thiu trong những cơ sở tư nhân thiếu an toàn vệ sinh thực phẩm Đồ chiên rán như nem chua rán thường dùng dầu, mỡ chiên đi chiên lại nhiều lần gây biến chất vì tạo thành axit béo dạng xấu (trans fat) không có lợi cho sức khỏe, gây đầy bụng, ngộ độc thức ăn, khó tiêu, nguy hiểm khiến người

ăn sẽ bị béo phì và bị bệnh tim mạch

Hình 8 Học sinh bị ngộ độc thức ăn

Ăn nhiều xúc xích, nem chua rán, trẻ có thể lâm vào tình trạng thừa năng lượng dẫn đến béo phì, dễ mắc các bệnh tim mạch, tiểu đường, đặc biệt, nếu các bé ăn nhiều, ăn trong thời gian dài, các chất độc có thể tích tụ lại, gây nên bệnh ung thư, thậm chí tử vong

- Tác hại trước mắt

Bánh kẹo Trung Quốc không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm Việc

ăn nhiều có thể dẫn đến đau bụng, đau đầu Tuy hàng rẻ nên không ít số học sinh coi đó là bữa sáng của mình Không chỉ vậy, một số học sinh không có ý thức, tự giác khi ăn xong còn vứt vỏ bánh, kẹo ra ngoài đường kể cả trong khuôn viên trường học mà không hề ngại ngùng Điều này làm ô nhiễm môi trường, mất mĩ quan

- Tác hại lâu dài

Khi ta ăn những loại bánh kẹo không rõ nguồn gốc xuất xứ, thành phần,

hạn sử dụng, chúng ta cảm thấy rất bình thường, hơn nữa chúng lại có thêm cả

vị ngon đặc biệt nên chúng ta ngày càng ăn nhiều mà không cần quan tâm đến hậu quả của nó Chúng ta đã quá coi thường và chủ quan Việc ăn nhiều bánh kẹo xuất xứ từ Trung Quốc không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn ảnh hưởng lâu dài

Căn cứ vào thông tin ở phẩn trên, chúng ta cần biết về tác hại của melamine, hàm lượng Pb (chì), hàm lượng cd (phẩm màu), chất bảo quản và một số chất độ hại khác:

Nếu ăn thực phẩm chứa melamine có thể dẫn đến các tổn thương đường tiêu hóa, sỏi bàng quang, sỏi thận và có thể ung thư bàng quang Melamine cũng được tìm thấy trong mô thận của mèo và chó được cho ăn thức ăn chứa melamine Sự lắng đọng các tinh thể muối melamine có khả năng gây bệnh tích tại thận của lợn và cá tương tự như axit uric gây sỏi thận ở người

- Trong cán cầm của kẹo mút phát quang có chứa PAH - một chất cực độc, gây ung thư, đột biến gene Đây là kết quả xét nghiệm do Viện kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia vừa công bố

Hình 9 Kẹo mút phát quang