Kiến thức: Giúp HS hiểu: - Nguyên nhân bùng nổ của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.. - Vai trò của Lê Lợi, Nguyễn Trãi và các hào kiệt trong giai đoạn đầu của khởi nghĩa.. THỜI KÌ Ở MIỀN TÂY THA
Trang 1Tiết 37 - Bài 19 CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN (1418 – 1427)
Ngày soạn: 15/12/2014
Ngày giảng: 2/1/2015
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức:
Giúp HS hiểu:
- Nguyên nhân bùng nổ của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn
- Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là cuộc đấu tranh giải phóng đất nước, từ 1 cuộc khởi nghĩa nhỏ ở miền núi rừng Thanh Hoá, trải qua giai đoạn khó khăn (1418 – 1423) dần dần phát triển trong cả nước
- Vai trò của Lê Lợi, Nguyễn Trãi và các hào kiệt trong giai đoạn đầu của khởi nghĩa
2 Tư tưởng:
- Tích hợp môi trường qua các điểm: địa bàn hoạt động của nghĩa quân, những nơi chiến thắng
- Giáo dục lòng yêu nước, biết ơn những người có công với đất nước như: Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Lê Lai
3 Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng sử dụng bản đồ, kĩ năng sử dụng tài liệu tham khảo
- Rèn kĩ năng khai thác tranh ảnh, video trong bài học
II CHUẨN BỊ
1 Giáo viên:
- Lược đồ khởi nghĩa Lam Sơn.
- Tranh ảnh: Căn cứ Lam Sơn bên tả ngạn sông Chu – Thanh Hóa; tranh ảnh về các nhân vật liên quan
- Video:
+ Video giới thiệu về Lê Lợi; Nguyễn Trãi; Lê Lai.
+ Video giới thiệu khởi nghĩa Lam Sơn giai đoạn khó khăn (1418 – 1423)
+ Video trích đoạn “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi.
2 Học sinh
- Sưu tầm tư liệu về: Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Lê Lai
- Tìm hiểu kiến thức môn Văn học, Địa lý liên quan đến bài học: Sự tích Hồ Gươm, giải thích các từ Hán Việt xuất hiện trong bài; tìm hiểu căn cứ Lam Sơn
III PHƯƠNG PHÁP:
Trực quan, đàm thoại, dạy học nêu vấn đề, hoạt động nhóm, ứng dụng công nghệ thông tin
IV TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC
1/ Ổn định lớp
2/ Kiểm tra bài cũ
GV cho HS xem video giới thiệu một số cuộc kháng chiến tiêu biểu từ thế kỉ X (kháng chiến chống Tống thời Lý – kháng chiến chống Mông – Nguyên thời Trần)
GV đặt câu hỏi: Em hãy kể tên các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm?
GV gọi 1 HS trả lời, HS khác nhận xét, GV kết luận:
Trang 2I THỜI KÌ Ở MIỀN TÂY THANH HOÁ.
Hoạt động 1: Tìm hiểu việc Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa
Mục tiêu: HS cần
- Hiểu được nguyên nhân bùng nổ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn
- Hiểu được vai trò của Lê Lợi trong việc chuẩn bị khởi nghĩa và lãnh đạo cuộc khởi nghĩa
- Hiểu được tính chất chính nghĩa của cuộc khởi nghĩa
- HS biết vận dụng kiến thức môn Văn, Địa lý để giải quyết tình huống Phương pháp: Trực quan, vấn đáp, dạy học nêu vấn đề
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cơ bản
GV nêu câu hỏi:
Nguyên nhân bùng nổ
cuộc khởi nghĩa Lam
Sơn?
GV lấy dẫn chứng trong
bài Bình Ngô đại cáo
GV kết luận:
GV yêu cầu HS đọc
đoạn chữ in nhỏ trong
SGK, kết hợp với xem
video để tìm hiểu về Lê
Lợi
GV nêu câu hỏi: Em
biết gì về Lê Lợi? Ông
là người như thế nào?
GV nhận xét và bổ sung
tư liệu về Lê Lợi, qua
đó nêu đặc điểm của
con người ông: “Yêu
nước, thương dân”
Tích hợp với môn văn
giải thích từ hào trưởng,
nghĩa sĩ, hào kiệt
GV tiếp tục hỏi: Câu
nói của Lê Lợi trong
đoạn video trên thể
hiện điều gì?
GV nhận xét câu trả lời
của HS, qua đó, GV
tích hợp với việc GD ý
HS tái hiện kiến thức cũ để trả lời câu hỏi
HS đọc SGK và xem video
HS trả lời câu hỏi
HS vận dụng kiến thức môn Ngữ văn giải thích
HS đọc đoạn chữ
in nhỏ trong SGK (video) và nêu ý kiến cá nhân
1 Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa.
* Nguyên nhân:
Do chính sách cai trị tàn bạo của nhà Minh, làm cho mâu thuẫn giữa nhân dân ta với quân đô hộ nhà Minh ngày càng sâu sắc
* Lê Lợi:
Lê Lợi là một hào trưởng
có uy tín lớn ở Lam Sơn, có lòng căm thù quân xâm lược Minh
=> Lê Lợi là người yêu nước, thương dân, có lòng
tự chủ
Trang 3Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cơ bản
thức tự hào, tự tôn dân
tộc
GV cho HS quan sát
lược đồ khởi nghĩa Lam
Sơn và gọi 1, 2 HS lên
chỉ căn cứ Lam Sơn
trên lược đồ
GV hỏi: Tại sao Lê Lợi
lại chọn Lam Sơn làm
căn cứ?
Tích hợp kiến thức Địa
lý
Lam Sơn là một vùng
rừng núi thấp, xen kẽ
những dải rừng thưa và
thung lũng nằm bên tả
ngạn sông Chu, có địa
thế hiểm trở
GV Tích hợp môn
Ngữ văn:
GV tiếp tục gợi mở:
Trong môn Ngữ văn
lớp 6, các em đã được
tìm hiểu về truyền
thuyết nào liên quan
đến Lê Lợi?
GV nêu vân đề: [1]
Qua Sự tích Hồ Gươm,
em hãy nêu tính chất
cuộc khởi nghĩa của
ta?
GV kết luận: Cuộc khởi
nghĩa mang tính chính
nghĩa
GV dẫn dắt vấn đề:
Linh hồn của cuộc khởi
nghĩa Lam Sơn là Lê
Lợi, ngoài ra còn có sự
giúp sức đắc lực của
Nguyễn Trãi Vậy em
biết những thông tin gì
về Nguyễn Trãi?
HS quan sát lược
đồ và xác định vị trí căn cứ Lam Sơn
HS căn cứ vào SGK, sự tìm hiểu của bản thân để trả lời câu hỏi Học sinh bổ sung góp ý cho hoàn chỉnh
HS trả lời câu hỏi
HS tái hiện kiến thức môn Ngữ văn lớp 6 để trả lời câu hỏi
HS đọc SGK, kết hợp với vốn hiểu biết của bản thân trả lời câu hỏi
HS theo dõi video giới thiệu về Nguyễn Trãi
HS lĩnh hội thông
* Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa:
- Nghe tin Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa, nhiều người yêu nước tụ hội về Lam Sơn, trong đó có Nguyễn Trãi
Trang 4GV cho HS theo dõi
đoạn video về Nguyễn
Trãi
GV tiếp tục giới thiệu
sự kiện tiếp theo – Hội
thề Lũng Nhai
GV hỏi: Hội thề Lũng
Nhai có ý nghĩa?
GV kết luận:
GV tiếp tục giới thiệu
sự kiện tiếp theo qua
đoạn video giới thiệu về
cuộc khởi nghĩa Lam
Sơn
tin
HS nêu ý nghĩa của Hội thề Lũng Nhai
HS theo dõi video
và lĩnh hội kiến thức mới
- Đầu năm 1416, Lê Lợi cùng 18 người trong Bộ chỉ huy tổ chức hội thề Lũng Nhai
- Ngày 2 tháng 1 năm Mậu Tuất (7/2/1418), Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, tự xưng là Bình Định Vương
Hoạt động 2: Tìm hiểu những năm đầu hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn (trọng tâm của bài)
Mục tiêu: HS cần
- Hiểu được giai đoạn 1418 – 1423 là giai đoạn gian nan, vất vả của nghĩa quân
- Hiểu được tinh thần yêu nước của Nhân dân, cá nhân tiêu biểu là Lê Lai, thông qua đó giáo dục đạo đức cách mạng cho HS trong giai đoạn hiện nay
- Hiểu được quyết định giảng hòa của Lê Lợi là sáng suốt, đúng đắn bởi trong bối cảnh khó khăn, cần biết tự lượng sức mình, “hòa một bước để tiến hai bước”
- Biết vận dụng kiến thức môn văn để hiểu nỗi gian nan của nghĩa quân, kiến thức môn giáo dục công dân để tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người đã hy sinh anh dũng như Lê Lai
Phương pháp: Trực quan, vấn đáp, dạy học nêu vấn đề
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cơ bản
GV cho HS đọc SGK
tìm hiểu về cuộc chiến
đấu của Lê Lợi cùng
nghĩa quân
GV hỏi: Trong thời kì
đầu của cuộc khởi
nghĩa, quân Minh đã
tấn công căn cứ Lam
Sơn mấy lần? Trong
HS nghiên cứu SGK, đọc phần đầu mục 2 trả lời câu hỏi
2 Những năm đầu hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn
Trang 5Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cơ bản
những lần rút lui, Lê
Lợi đã thoát nạn như
thế nào?
GV kết luận:
GV cho HS nghe đoạn
trích về đoạn 3 của bài
Bình Ngô đại cáo và
hỏi: Em hãy nêu những
câu thơ đề cập đến khó
khăn của nghĩa quân?
GV nhấn mạnh một số
câu thơ
Tuấn kiệt như sao buổi
sớm,
Nhân tài như lá mùa thu,
Việc bôn tẩu thiếu kẻ đở
đần,
Nơi duy ác hiếm người
bàn bạc,
hay:
Khi Linh Sơn lương hết
mấy tuần,
Lúc Khôi Huyện quân
không một đội.
Trời thử lòng trao cho
mệnh lớn
Ta gắng trí khắc phục
gian nan.
GV phân tích: Nghĩa
quân Lam Sơn bước
vào cuộc chiến đấu
trong tương quan lực
lượng chênh lệch, gặp
rất nhiều khó khăn
Trong khi đó, quân
Minh nhiều lần tấn
công, bao vây căn cứ
HS nghe đoạn trích
và tìm những câu thơ liên quan
HS chú ý lắng nghe
HS chú ý lắng nghe
- Do lực lượng còn mỏng
và yếu, quân Minh nhiều lần tấn công bao vây căn
cứ Lam Sơn
Trang 6Lam Sơn Vì vậy, nghĩa
quân phải ba lần rút lên
núi Chí Linh, chịu đựng
nhiều khó khăn, gian
khổ, nhiều tấm gương
chiến đấu hy sinh anh
dũng, tiêu biểu là Lê
Lai
GV tiếp tục hỏi: Hãy
nêu hiểu biết của em về
Lê Lai?
GV đưa thông tin phản
hồi bằng đoạn video
ngắn
GV tích hợp với vấn đề
giáo dục đạo đức cách
mạng trong giai đoạn
hiện nay
Hành động dũng cảm
của Lê Lai không chỉ
thể hiện sự trung thành
với chủ tướng mà còn
thể hiện rõ trách nhiệm
của một người dân
trước vận nước khó
khăn Điều đó cho ta
thấy, trong bất kì hoàn
cảnh nào, Nhân dân đều
là chỗ dựa của cách
mạng
GV dẫn dắt chuyển ý
Mùa hè năm 1423, Lê
Lợi giảng hòa
GV hỏi: Vì sao có sự
giảng hòa giữa quân
khởi nghĩa và quân
Minh? Việc giảng hòa
HS đọc SGK nêu những thông tin cơ bản về Lê Lai
HS theo dõi video, hoàn thiện thêm hiểu biết về Lê Lai
HS trả lời
HS tiếp nhận thông tin
Trang 7Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cơ bản
có ý nghĩa gì?
GV phân tích: Phía ta
đề nghị giảng hòa vì để
tránh cuộc bao vây lâu
ngày của giặc, có điều
kiện củng cố lực lượng,
tích trữ lương thực, vũ
khí để chiến đấu lâu
dài
GV tiếp tục nêu sự
kiện
HS trả lời câu hỏi
HS chú ý lắng nghe
HS tiếp nhận thông tin
- Mùa hè năm 1423, Lê Lợi đề nghị giảng hòa, được quân Minh chấp thuận, nghĩa quân trở về Lam Sơn tiếp tục hoạt động
- Cuối năm 1424, quân Minh trở mặt tấn công Lam Sơn Cuộc khởi nghĩa chuyển sang giai đoạn mới
Hoạt động 3: Thảo luận nhóm: Đánh giá vai trò của Lê Lợi đối với cuộc khởi nghĩa trong giai đoạn 1418 – 1423
Mục tiêu: HS cần
- Đánh giá được vai trò của Lê Lợi trong giai đoạn đầu của cuộc khởi nghĩa
- Có kĩ năng trình bày trước đám đông
Phương pháp: Hoạt động nhóm
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cơ bản
GV chia lớp làm 4 nhóm
GV nêu nhiệm vụ:
Qua bài học ngày hôm
nay, em hãy nêu vai trò
của Lê Lợi trong thời kì
đầu của cuộc khởi
nghĩa?
Thời gian hoạt động
nhóm (3 phút)
GV yêu cầu các nhóm
trình bày kết quả (3 phút)
Các nhóm khác bổ sung
ý kiến
GV đánh giá kết quả của
các nhóm
HS chia nhóm theo yêu cầu của GV Mỗi nhóm bầu nhóm trưởng, thư kí ghi chép
Các nhóm tổ chức trao đổi, vận dụng kiến thức đã học, thống nhất ý kiến Nhóm trưởng ghi lại vào bảng phụ sau khi đã thống nhất ý kiến
Nhóm trưởng lên trình bày
* Vai trò của Lê Lợi:
- Chiêu tập nghĩa sĩ
Trang 8GV kết luận: - Dựng cờ khởi nghĩa
- Đoàn kết Nhân dân
- Đoàn kết nội bộ (Thể hiện qua Hội thề Lũng Nhai)
- Lựa thời cơ (Do lực lượng yếu xin giảng hòa
để xây dựng và củng cố lực lượng)
4 Củng cố - dặn dò:
4.1 Bài tập về nhà (1’)
- Trả lời các câu hỏi trong SGK
- Viết một đoạn văn ngắn về Lê Lợi, Lê Lai, Nguyễn Trãi hay những nhân vật
mà em biết
- Sưu tầm tranh ảnh về những nhân vật mình yêu thích
- Đọc trước phần II
4.2 Củng cố (Khảo sát)
- GV sử dụng bài khảo sát để kiểm tra kiến thức đã học
V CHÚ THÍCH
gươm ở trên rừng, Lê Thận dâng gươm cho Lê Lợi, lưỡi gươm và chuôi gươm
khớp lại vừa như in Những sự kiện đó có ý nghĩa gì?
GV kết luận:
+ Lưỡi gươm ở dưới nước, chuôi gươm ở trên rừng => Điều đó cho thấy khả năng cứu nước có ở khắp nơi (miền núi, miền biển)
+ Lê Thận dâng gươm cho Lê Lợi => Đề cao vai trò của chủ tướng Lê Lợi + Chuôi gươm, lưỡi gươm vừa như in => nguyện vọng của Nhân dân trên dưới một lòng đánh giặc