tiếng hát con tàu

Xuất xứ - Hoàn cảnh ra đời: + Chế Lan Viên chỉ sử dụng như một cái cớ để đột nhập sâu vào chính tâm hồn mình, khám phá mối quan hệ giữa con người với đất nước, nhân dân... => Lời khuyên

ChÕ Lan Viªn

TRƯỜNG THPT QUANG TRUNG

Tiết 34: Đọc thêm

Chế Lan Viên?

- Năm 1996: nhận giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT

b Tác phẩm

- Từ sau 1975: dần trở về với đời sống thế sự và những trăn trở

về cái tôi trong sự phức tạp, đa diện và vĩnh hằng của đời sống

Em h y kể tên một số tập ã thơ hoặc bài thơ của Chế Lan Viên mà em biết ?

- Tác phẩm chính: Điêu tàn, ánh sáng và phù sa…

Nêu những nét chính trong con đường thơ

của Chế Lan Viên?

* Phong cách nghệ thuật:

* Tập thơ: "ánh sáng và phù sa“:

Thể hiện hành trình tư tưởng và tâm hồn của người nghệ sĩ: “Đi từ thung lũng đau thương ra cánh đồng vui"…

Phong cách nghệ thuật nổi bật của thơ Chế Lan Viên?

Em biết gì về tập thơ “ánh sáng và

phù sa” ? Chất suy tưởng triết lí và sự đa dạng của thế giới hình ảnh thơ

- Hoàn cảnh ra đời: Cảm hứng thơ được khơi nguồn

từ một sự kiện kinh tế, x hội ã trong những năm

1958 - 1960

2 Bài thơ:

a Xuất xứ - Hoàn cảnh ra đời:

+ Chế Lan Viên chỉ sử dụng như một cái cớ để đột nhập sâu vào chính tâm hồn mình, khám phá mối

quan hệ giữa con người với đất nước, nhân dân

Em h y nêu xuất ã

xứ và hoàn cảnh

ra đời bài thơ?

- Xuất xứ: Rút từ tập " ánh sáng và phù sa"

- 4 khæ cuèi: Lªn ®­êng

Em h y cho biÕt bè · côc cña bµi th¬ ? (mÊy phÇn, néi dung

- Tiếng hát con tàu -> tiếng hát của tâm hồn nhà thơ - một tâm hồn tràn ngập niềm tin vào lí tưởng, vào cuộc

II Phân tích

Tây Bắc ư ? Có riêng gì Tây Bắc

Khi Lòng ta đã hóa những con tàu

Khi Tổ quốc bốn bề lên tiếng hát

Tâm hồn ta là Tây Bắc, chứ còn đâu

- Tây Bắc = Tổ quốc = Con tàu

Khi Lòng ta đã hóa những con tàu

Khi Tổ quốc bốn bề lên tiếng hát

Tâm hồn ta là Tây Bắc, chứ còn đâu

Em h y giải thích ý ã nghĩa hình ảnh

Tây Bắc?

* Lời đề từ

- Tây Bắc -> ngoài nghĩa cụ thể của một vùng đất, còn gợi nghĩ

đến mọi miền xa xôi của tổ quốc: gian lao - nghĩa tình

=> Lời giục gi mời gọi ra đi, lên Tây Bắc ã

=> Lời khuyên: Từ bỏ cái cô đơn chật hẹp của mình mà hòa

nhập với mọi người thì mới có nghệ thuật chân chính trong cuộc sống rộng lớn của nhân dân

1 Đoạn đầu (trăn trở) Những dằn vặt nhận thức

được diễn tả bằng hình thức nghệ thuật và giọng điệu

- Nhà thơ đang đối thoại - thực ra là độc thoại với chính lòng mình

- Câu hỏi hối thúc -> giục giã

- Câu trả lời : Phê phán - mời gọi

Nhà thơ gửi gắm

điều gì ở đây?

- Điệp từ: anh

- Thời gian : Mười năm - nghìn năm - soi đường cho con

Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ

Cỏ đón giêng hai , chim én gặp mùa

Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa

Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa.

Lên với Tây Bắc cũng là về với chính những kỉ niệm

đẹp, với nhân dân, tác giả

đ dùng thủ pháp nghệ ãthuật nào để diễn tả cuộc

gặp gỡ đó?

Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ

cỏ đón giêng hai

chim én gặp mùa

đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa

chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa

- Hình ảnh so sánh dung dị, lấy từ đời sống tự nhiên và con người, nhưng chính vì thế mà gần gũi, gợi cảm đặc sắc? ý nghĩa? Hình ảnh thơ có gì

-> Diễn tả niềm hạnh phúc to lớn khi gặp lại nhân dân.

Vì sao nhân vật trữ

tình lại hạnh phúc khi gặp lại nhân dân?

Vì: Về với nhân dân là về với những gì thân thuộc, gần gũi nhất của lòng mình, về với niềm vui và hạnh phúc từng khao khát chờ mong

Nhà thơ gợi lại những kỷ niệm sâu sắc gắn với những con người tiêu biểu và nghĩa tình ra sao ?

em con

Mế

- Cách xưng hô: thân tình, ruột thịt

- Điệp ngữ: " con nhớ" vang lên da diết

- Chi tiết: cụ thể, gợi cảm: áo nâu, vá rách, phong thư

- Từ ngữ: suốt một đời, đêm cuối cùng, mười năm tròn, một mùa dài, trọn đời…-> Tình nghĩa

=> Hình ảnh những con người hi sinh thầm lặng, lớn lao, với tình thương và sự che chở, đùm bọc trọn vẹn và rộng lớn

+ Lòng biết ơn sâu nặng, sự gắn bó chân thành và những xúc

động thấm thía của nhà thơ

Nhận xét về nghệ thuật của đoạn thơ:

Em h y bình giảng câu ãthơ mà em thấy có tính chất triết lí khi nói lên mối quan hệ giữa conngười và cuộc sống?

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nào qua lòng lại chẳng yêu thương

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn.

=> Câu thơ giàu tính chất triết lí, trí tuệ sắc sảo, tác giả đ nêu ãlên quy luật tình cảm có giá trị khái quát

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nào qua lòng lại chẳng yêu thương

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn.

- Từ những kỉ niệm ân tình -> nâng lên thành những suy ngẫm, chiêm nghiệm, chân lí

- Những miền đất, những kỷ niệm ấy đ nuôi dưỡng, bồi đắp và ãlàm phong phú thêm tâm hồn nhà thơ

Nói về tình yêu trong nỗi nhớ Chế Lan Viên đ diễn tả ãnhư thế nào?

Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét

Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng

Như xuân đến chim rừng lông trở biếc

Tình yêu làm đất lạ hóa quê hương.

Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét

Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng

Như xuân đến chim rừng lông trở biếc

Tình yêu làm đất lạ hóa quê hương.

+ Cách diễn tả hóm hỉnh, độc đáo và sâu sắc

=>MQH khăng khít, sự gắn bó chặt chẽ giữa những kẻ đang yêu

+ Là một chùm hình ảnh so sánh

+ Những liên tưởng bất ngờ, gợi lên những hình ảnh đẹp, mới lạ, lung linh sắc màu

thiết như quê hương ta, hoá thành máu thịt tâm hồn ta

Nhận xét về nghệ thuật của khổ thơ: hình

ảnh, cách diễn tả?

Với cách diễn tả đó, Chế Lan Viên muốn

nói điều gì?

Đất nước gọi ta hay lòng ta gọi ?

Tình em đang mong tình mẹ đang chờ

Tàu hãy vỗ giùm ta đôi cánh vội

Tây Bắc ơi người là mẹ của hồn thơ

Mười năm chiến tranh vàng ta đau trong lửa

Nay trở về ta lấy lại vàng ta

Lấy cả những cơn mơ! Ai bảo con tàu không mộng tưởng? Mỗi dêm khuya không uống một vầng trăng

Lòng ta cũng như tàu, ta cũng uống Mặt hồng em trong suối lớn mùa xuân.

3 Đoạn cuối ( 4 khổ cuối)

Khúc hát lên đư ờng được nhà thơ diễn tả với giọng điệu, hình

ảnh… thơ như thế nào ?

Đất nước gọi ta hay lòng ta gọi ?

Tình em đang mong tình mẹ đang chờ

Tàu hãy vỗ giùm ta đôi cánh vội

Mắt ta thèm mái ngói đỏ trăm ga

Mắt ta nhớ mặt người, tai ta nhớ tiếng

Mùa nhân dân giăng lúa chín rì rào

Rẽ người mà đi vịn tay mà đến

Mặt đất nồng nhựa nóng của cần lao Nhựa nóng mười năm nhân dân máu đổ

Tây Bắc ơi người là mẹ của hồn thơ

Mười năm chiến tranh vàng ta đau trong lửa

Nay trở về ta lấy lại vàng ta

Mỗi dêm khuya không uống một vầng trăng Lòng ta cũng như tàu, ta cũng uống

Mặt hồng em trong suối lớn mùa xuân.

- Hình ảnh phong phú, biến hoá sáng tạo chủ yếu là

những hình ảnh biểu tượng và ẩn dụ: Mùa nhân dân

giăng lúa chín rì rào, vàng ta đau trong lửa, vầng trăng, Mặt hồng em trong suối lớn mùa xuân…

- Cách láy lại và mở rộng một hình ảnh, từ ngữ của câu cuối khổ trên xuống câu đầu khổ dưới -> liền mạch,

dồn dập, trùng điệp: Mắt ta thèm mái ngói đỏ trăm ga/ Mắt ta nhớ mặt người; Mặt đất nồng nhựa nóng của

cần lao /Nhựa nóng mười năm nhân dân máu đổ…

- Âm hưởng sôi nổi, lôi cuốn + giọng trầm lắng trong

suy tưởng.

=> Khúc hát lên đường sôi nổi, tin tưởng và say mê. Với cách diễn tả

đó khúc hát lên

đường vang lên như thế nào?

Tiếng gọi của đất nước, của nhân dân, của đời sống

đ thành sự thôi thúc bên trong, thành lời giục gi ã ã

III Tổng kết

1 Nội dung

Tiếng hát con tàu thể hiện khát vọng về với nhân dân và đất nư

ớc, với những kỉ niệm sâu nặng nghĩa tình trong cuộc kháng chiến chống Pháp của nhà thơ, cũng là về với ngọn nguồn của cảm hứng sáng tạo thơ ca

- Sự sáng tạo hình ảnh: Biểu tượng, ẩn dụ…

- Liên tưởng phong phú, bất ngờ

thơ?

Kiểm tra đánh giá

Câu 1: Tiếng hát con tàu :

A Là bài thơ triết lý trữ tình đặc sắc

B Là bài thơ trữ tình

C Là bài thơ giàu chất tự sự

Câu 2: Tiếng hát con tàu đã kết hợp các yếu tố tạo nên sự rung động lòng người

Câu 3: Bài thơ " Tiếng hát con tàu"

A Bày tỏ tình yêu, khát khao hào nhập cống hiến cho

Tổ quốc, nhân dân

B Bày tỏ khát khao của người nghệ sỹ tìm về Tổ quốc

như tìm về ngọn nguồn sáng tạo nghệ thuật

C Cả hai đáp án trên

Bài tập về nhà

Em hãy tìm và phân tích, bình luận những câu thơ tác giả đã

chiêm nghiệm, khái quát về chân lý đời sống

C Cả hai đáp án trên

Xin tr©n träng c¶m ¬n !