TÌM HIỂU VÀ THỰC HÀNH ẢNH BÁO CHÍ

Kiến thức chung về ảnh báo chí mà phóng viên ảnh cần biết , đó là những nguyên tắc, yêu cầu về ảnh báo chí, phân loại ảnh báo chí. Những quy định về ảnh báo chí, kỹ thuật nhiếp ảnh báo chí để mang lại chất lượng tốt nhất mà mỗi phóng viên ảnh cần nắm rõ.

TÌM HIỂU VÀ THỰC HÀNH ẢNH BÁO CHÍ

Ảnh báo chí có những nguyên tắc mà nhà nhiếp ảnhlàm báo phải tuân thủ, không thể lầm lẫn Đây cũng làlằn ranh bắt buộc để phân biệt với ảnh sáng tác hoặc cácngành ảnh khác, trên bình diện nghệ thuật

1 TÍNH TƯ TƯỞNG

Ảnh báo là một đặc trưng “tiếng nói bằng ảnh” trênmặt báo, nhưng phải là “một binh chủng hợp thành” củabáo chí, đồng bộ với các loại hình ngôn ngữ văn hóakhác “hợp xướng, đồng ca” tôn chỉ, mục đích của tờbáo Và trên hết, nhắm vào mục đích văn hóa – tư tưởng

xã hội

Ảnh báo chí là ngành ảnh thực hiện rõ nhất bảnchất của nhiếp ảnh: chụp cái hiện hữu, đang vận động

Từ vật chụp bộc lộ một định hướng tư tưởng Thực ra,bất kỳ một tấm ảnh nào cũng có chủ ý nhất định

Tính tư tưởng – linh hồn của ảnh báo chí – đượcthể hiện qua:

Nội dung của ảnh: Là sự nỗ lực của con người vàtập thể trong lao động xây dựng đất nước thông quatrạng thái tinh thần vươn tới lý tưởng chân – thiện – mỹ.Thông qua chủ quan, ảnh báo chí còn luôn đi tìm bảnchất, trung tâm của sự kiện Từ đó khai quật cái hay, cáitốt của sự thật hoặc cái đẹp của tâm hồn Dễ thấy nhất :đồng lúa chín vàng biểu hiện của sự no đủ, được mùa;nghệ sĩ thường “hớt ngọn” bề mặt đồng lúa với những

bông lúa trĩu hạt; phóng viên ảnh đi vào tìm hiểu, khaithác “tầng sâu” nước –phân –cần –giống và năng suất,nguyên nhân làm nên cánh đồng lúa chín, biểu dươngnhững nhân tố tích cực Phóng viên cũng xúc độngtrước trời, mây, sông, núi nhưng biết tìm đến công việccủa người đánh bắt cá, người trồng rừng Ảnh báo chídựng nên những bức lao động hoành tráng của conngười Chỉ phóng viên ảnh báo chí mới nhìn ra giọt mồhôi trên khuôn mặt vị bác sĩ trong ca giải phẫu.

Ngôn ngữ của ảnh báo chí là chính luận; hìnhtượng ảnh báo chí là chính diện

Mối quan hệ tay ba: hiện thực –phóng viên –bạnđọc liên hệ mật thiết và tác động qua lại Hiện thựckhách quan qua sàng lọc của phóng viên sẽ định hướngcho bạn đọc, đem đến cho họ tri thức mới, giúp nângcao tư duy và dẫn đến hành động Đến lượt hành độngthúc đẩy lại hiện thực tiến bước Và vòng tuần hoàn nàygóp phần phát triển xã hội

2 LƯỢNG THÔNG TIN THỊ GIÁC

Tin tức là gì? Đó là bất cứ thứ gì trước đây chưabiết hoặc mới xảy ra Những gì được nghe nói, được rỉtai, được kể bằng lời, báo chí dùng phương tiện nhiếpảnh “kể” bằng tận mắt nhìn để mọi người mục sở thị.Quan niệm mới về thông tin là bất cứ hoạt động nàotham gia vào mặt trận truyền thông đại chúng, tìm mọicách để sớm đến với bạn đọc Thật đơn giản: mọi ngườinghe nói có con vật lạ đầu tiên được nhìn thấy ở gần

Quảng Bình, được gọi là con Hươu Sao La, thì nhiềungười và cả một số nhà sinh vật học thế giới đã bay đếnQuảng Bình tìm hiểu, đánh giá khoa học, xếp giốngloại, quay phim, chụp ảnh đăng quảng bá hiểu biết vềcon vật mảnh mai, mình hươu, đầu nai, tai ngựa

Cầu Mỹ Thuận bắc qua sông Tiền dài hàng ngàn mét,nghe nói được áp dụng kỹ thuật làm cầu hiện đại nhấtkhu vực, mà bằng dây treo, cầu treo dây văng là thếnào? Thì đây, ảnh cây cầu đã được in trên báo Mỗi tờbáo đem đến cho bạn đọc một cái nhìn cụ thể, chi tiếtnhìn cây cầu ban ngày, nhìn cây cầu ban đêm chiếusáng như trong mơ, này các bộ phận dây văng, này dảingăn cách, này độ cao chiếc cầu mà con tàu đang rẽsóng dưới bóng của nó … Và đây, ảnh lễ khánh thành,ảnh chân dung những con người lao động xây dựng nêncây cầu lịch sử, …v.v….Lợi ích của thông tin bằng mắt

là vậy

Đối với nhà báo, câu hỏi vẫn luôn đặt ra: Tin gì? Ở đâura? Các biên tập viên tin tức thế giới tìm nguồn tin toàncầu, ghi chép, chọn lọc trên cơ sở lao động của độngnghiệp bốn phương Còn tin tức trong nước? Phải bằngchính công sức cuốc xới trên mảnh đất của mình để tìm

ra những vỉa kim loại mang nội dung tin tức Thế giớiđối tượng của phóng viện được chia làm hai loại sựviệc: sự việc bất thường nảy ra tin tức và sự việc thườngngày –vốn chiếm nhiều nhất những điều tai nghe mắtthấy của biên tập viên, phóng viên, nhưng phải sục sạo,tìm tòi, phân tích, lý giải mới tìm ra được yếu tố tin tức

Phóng viên ảnh tham gia vào công việc báo chí làcông việc có định hướng Chụp gì? Tại sao, (việc đó)

như thế nào ? Đó là những câu hỏi mà phóng viên đặt racho mình hằng ngày, trong khi không ngưng nghỉ việcđưa ảnh lên báo Các nhà quản lý báo thường xuyênnhắc nhở phóng viên của mình và những cộng tác viênđắc lực: Chụp gì? Tại sao? Như thế nào? Để đáp ứngnhu cầu thông tin của bạn đọc và cũng vì lợi ích sốngcòn của tờ báo Qua điều tra của các tổ chức báo chí thếgiới, có một kết luận được đưa ra: tờ báo nào có ảnhgiải đáp chặt chẽ, phong phú thì tờ báo đó giành đượcnhiều bạn đọc hơn.

Đến đây, điều quyết định chất lượng thông tin lànội dung phải chụp trở thành yếu tố hàng đầu của ảnhbáo chí Lãnh vực báo chí khai thác tình trạng động,biến động ở trong đó, về những gì quan hệ đến đời sốngcon người Đứng hàng đầu những điều quan tâm lànhững vụ việc cấp bách trực tiếp đến sinh mệnh của sốđông: chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh, nạn đói Thứ đến

là những thành tựu do con người làm ra: hòa bình, hữunghị, sinh hoạt chính trị của toàn dân, những công trình

to lớn ích nước lợi dân, những thành tựu kinh tế, nhữngphát minh và sáng tác biểu hiện tài năng trí tuệ conngười, những biểu tượng về đức tính tốt đẹp truyềnthống của dân tộc …

Phương tiện nhiếp ảnh có khá nhiều thuận lợi đểbáo tin cấp kỳ, trình làng bộ mặt của sự kiện lúc xảy ra.Đồng thời những nhà báo nhiếp ảnh tinh thông nghềchụp ngay lấy hành động cùng bộ mặt con người trong

sự kiện Thái độ vui buồn hay lo âu, rạng rỡ hay thảmcảnh cũng như mối quan hệ giữa người với người trong

sự kiện Trong những công trình do con người làm nên,

chủ đạo vẫn là hành động và bộ mặt con người đangxây dựng Cũng như con người trong phát minh, sángtác, sản xuất, thu hoạch mùa vụ, học hành …Bên cạnhnhững cỗ máy to lớn, những phương tiện tinh xảo thìđiều ảnh báo chí truyền đạt vẫn phải là mặt, hành động,

cử chỉ con người

Vấn đề con người là trung tâm miêu tả, tái hiện củabáo chí – và do đó, xác lập trong nghệ thuật nhiếp ảnh –

là một quan điểm hình thành qua tranh luận, đấu tranh

tư tưởng và ý thức lâu dài mới đạt được Có một sốngười chủ trương: thảm cảnh, tai họa, sáng chế, phátminh, …nó đã xảy ra, anh là nhà báo hãy chụp nó như

nó vốn có, ảnh càng ác liệt, giật gân càng thu đượcnhiều tiền

Nhưng chúng ta chủ trương: sự việc đương nhiên đã vàđang xảy ra, nhưng con người có thể chế ngự thảm họa,cưu mang nhau vượt qua thảm họa; những thành tựu,những điều tốt lành trong đời mà con người coi là đạo

lý có thể nhân ra Lập luận này tích cực chứng minhluận điểm: con người là trung tâm của thế giới, là chủthể hưởng thụ cũng là chủ thể cải tạo và xây dựng thếgiới; chiến tranh không phải là định mệnh của loàingười Điều phân định này lý giải: ảnh báo chí nói riêng

và báo chí nói chung của nước ta không coi sản phẩmcủa mình là thương phẩm đơn thuần, mà coi đây là công

cụ làm chủ của nhân dân; và qua đó nói lên phẩm chấtđạo đức của nhà báo

Có một thực tế: Trong cơ quan báo, hầu hết biêntập viên, phóng viên viết đều được học về nhiếp ảnh.Nhưng phần lớn trong họ không phải là phóng viên ảnh

Bởi việc chuyên viết, chuyên chụp có những ngón nghềriêng biệt Nhà nhiếp ảnh làm báo –phóng viên ảnh cóđặt trưng về tư duy hình ảnh, có khả năng làm mọichuyện mà mình gặp thành thứ nhìn thấy được RobertKerns, nhà nhiếp ảnh người Mỹ (trong sách PhotoJournalism) đưa ra kết luận: nghề nghiệp phóng viênảnh phải được xây dựng trên nền tảng vững chắc (giốngnhư nhà xây dựng mà xây dựng một cái nền vững chắc,sao cho ngôi nhà khỏi đổ) Nền tảng vững chắc củaphóng viên ảnh dựa trên cấu trúc hợp thành thống 3 yếutố: Suy nghĩ, Hình dung trước, Thể hiện, gọi là bộ batruyền thông tin thị giác.

Suy nghĩ là năng lực làm việc của mọi người, mọinghề Ở báo chí, sự sung sức của cơ thể (phóng viên)làm khuếch đại suy nghĩ thị giác Suy nghĩ thị giác dựavào tri thức và khát vọng Tri thức chính xác, đầy đủcủa phóng viên ảnh nhằm xem xét chọn lọc, phân tích,tổng hợp, đánh giá đối tượng tái hiện và khát vọng hànhđộng, hành động tức thì, hành động vì mục đích truyềntải nhận thức của mình tới bạn đọc

Hình dung trước tác phẩm mà mình sắp sửa (hoặcsẽ) bấm máy Đây là năng lực rất riêng biệt của nhànhiếp ảnh, ở đây là phóng viên ảnh Ansel Adams làngười đầu tiên khai sinh khái niệm sự hình dung trước,

sự tưởng tượng rõ ràng trong trí óc (Visualization) trongsách The Negative (âm bản) Theo nhà tự nhiên họckiêm nhiếp ảnh gia này, sự hình dung trước, từ chỗ tìmtòi ý nghĩa, bản chất đến hình thể tái hiện, bố cục, sắc

độ, hiệu quả tương phản, sáng chói như nó sẽ xuất hiệntrên tấm ảnh được làm tấm âm bản Hình dung trước

giúp nhà nhiếp ảnh thay đổi cả một bố cục lý tưởngnhất Khả năng hình dung trước giúp nhà nhiếp ảnhthay đổi và quyết định các biện pháp thu hình tại chỗ,thậm chí đến cả một bố cục lý tưởng nhất Có người cókhả năng hình dung trước những ý tưởng chụp ảnh lâudài, có tư duy hình tượng hóa.

Thể hiện là giai đoạn sử dụng công nghệ thích hợp

và tốt nhất nhằm truyền tải hình ảnh đã được suy nghĩ

và hình dung trước Lúc này, phóng viên ảnh phải giảiđáp những câu hỏi đặt ra

Ngay cả lĩnh vực nông lâm thuỷ hải sản lại cũng có thểchia nhỏ như sau: nông dân, nông thôn, mùa vụ, sảnphẩm nông nghiệp, xuất nhập khẩu, phương tiện đánhbắt, nuôi sống … giao thông vận tải (cầu đường, hàngkhông, hàng hải…)

Khi đã có đề tài thể hiện, giữa những ngổn ngang, đanchồng của tình hình, phóng viên phải sàng lọc, phântích, đánh giá, tìm ra những điểm hội tụ có khả năngnảy sinh thông tin và cần thông tin, để thành chủ đề, rồitìm cách tái hiện bằng được Trước đây, giới ảnh báochí phân tích làm hai khái niệm: chủ đề và tư tưởng chủ

đề Thực ra, thuật ngữ chủ đề đã bao hàm: “Vấn đề chủyếu được quán triệt trong nội dung một tác phẩm trongvăn học nghệ thuật, theo một khuỵnh hướng nhất định”(Từ điển tiếng Việt) Vậy chủ đề đã khẳng định tính tưtưởng mà phóng viên muốn đề cập từ đề tài

Ở đâu ra những chủ đề có lượng thông tin đối vớinhà báo? Trước hết, ở tầm vĩ mô quốc gia, những vấn

đề về chính trị - xã hội, liên quan đế quốc kế, dân sinh:hoạt động của trung ương Đảng và Nhà nước, nhữngsinh hoạt chính trị, ngoại giao, quốc sách kinh tế, anninh và quốc phòng, thiên tai, dịch bệnh, tình trạngchiến tranh,… Những nội dung này, đối với nhà báo, cócái được biết trước, có cái đột xuất, có cái phải tìm hiểu,điều tra để phát hiện

Thứ đến, hằng ngày, thường xuyên, từng phút, từng giờ,luôn có sự việc mới xảy ra hoặc đang xảy ra trên các địabàn lãnh thổ, trong tất cả các lãnh vực của đời sống.Nhà báo nhờ thường trú, túc trực tại chỗ hoặc thông quacộng tác viên, thông tin viên mà nắm được thông tin rồi

có mặt tại hiện trường Tuy ở mức độ sự việc mà anh taquyết định phương tiện giao thông, để có mặt ở nơi cầnphản ánh thành ảnh.

Một loạt sự việc khác cũng đến với phóng viên: các tổchức, đơn vị, địa phương, người chủ trì công việc mờitới thực hiện phóng sự về việc làm của mình Tại nhữngnơi này, thường có những bộ phận hoặc nhân sự chuyêntrách công tác tuyên truyền, văn hoá đứng ra mời vàlàm việc với phóng viên Họ giúp phóng viên rút ngắnđược thời giờ thâm nhập thực tế, mau chóng tìm ranhững đối tượng và các tình tiết thông tin cần thiết Tuynhiên, phóng viên vẫn phải bằng tư cách độc lập côngtác, thẩm tra khéo léo, khuôn lại những vấn đề chủ yếu,tránh sự chủ quan của “chủ nhà”

Đến đây, phóng viên đã có cơ sở để lấy in Nhưng trên

cơ sở tiếp xúc đó, xác định chủ đề của ảnh như thế nào?

Từ mô hình con người mới, báo chí đã tìm đến nhữngcon người thật, việc thật, người tiên tiến, việc tiên tiến

và người tốt, việc tốt

Phóng viên ảnh thường thông qua phương phápphóng sự, vận dụng thể loại chân dung, sinh hoạt…khai thác khía cạnh đưa tin từ những tấm gương đó, làmđòn bẩy thúc đẩy xã hội đổi mới và tiến tới Với một tỷ

lệ ít hơn, phóng viên ảnh đến nơi những người, nhữngviệc chưa tốt, bằng phương pháp tìm hiểu của nhà báonhân dân, trò chuyện cùng họ, lắng nghe tâm tư, bànbiện pháp tháo gỡ, trân trọng những diễn biễn hướngthượng để phản ánh về họ

Tóm lại, xây dựng đề tài theo hướng tích cực xã hội

là lương tâm và trách nhiệm của nhà báo nói chung vànhà báo chụp ảnh nói riêng

2 HÌNH TƯỢNG ẢNH

Người ta nói một tấm ảnh tốt có thể thay cho hàng ngànlời nói là nhờ vào tính cô đọng của hình tượng trongảnh Cả một sự kiện nhiều diễn biến, nhiều tình tiết,nhiều hướng phát triển, vậy mà chỉ cần cô đọng vàomột tấm ảnh (hoặc một nhóm ảnh) Khi đã có chủ đề rồithì đến miêu tả tái hiện lượng thông tin Thời cơ bấmmáy là đáp án của cả một bài toán nghề nghiệp (góc độbao quát, ánh sáng tối ưu, mối quan hệ cận – trung –toàn cảnh?, mối quan hệ vật chính - vật phụ? ) Thứđến là phán đoán, quyết định thời điểm tiêu biểu nhấtcủa cảnh hoạt động trước mắt, săn đón, chờ đợi cáichớp nhoáng kỳ diệu ấy Sự kỳ diệu chỉ có thể tìm thấy

ở động tác hành động của nhân vật, hoặc các nhân vật,

tư thế - động thái – tình cảm ở thời điểm tiêu biểu nhất,giàu chất biểu hiện và thuyết phục làm thành sự cô đọngcủa hình tượng trong ảnh Thời cơ, dẫu do khách quanhoặc do chủ quan phóng viên thúc đẩy, khi đã đến đỉnhđiểm, anh ta phải biết chớp lấy

Henry Cartier – Bresson, với tư cách là một phóng viênxông xáo, đã rút ra kết luận: tôi không, và không thểsáng tác ra ảnh, nhưng tôi làm giàu khả năng biểu hiệncủa ảnh

Thực tiễn hoạt động của bất cứ phóng viên nào sành kỹthuật nhiếp ảnh đều thấy những cách thức làm giàu sứcbiểu hiện của ảnh là đều nằm trong tầm tay: ánh sáng,góc đứng chụp, cắt cảnh, bố cục… Và, mãi mãi thấy lờicủa Bresson là chân lý của ảnh báo chí: điểm của cúbấm máy Cú bấm máy bao hàm hai lĩnh vực: tính quyluật của máy ảnh “nhìn thấy cùng lúc” mọi thứ trướcmắt và tính chủ động thu hình của nhà nhiếp ảnh vàolúc điển hình, cao trào Tính chủ động của nhà nhiếpảnh còn biểu hiện ở tài năng tạo hình, biết nhấn mạnh,

tô đậm chủ đề vừa đưa xuống hàng thứ yếu - thậm chígạt bỏ - những tình tiết phụ, những chi tiết thừa

Ảnh báo chí được phép gia công thẩm mỹ nhằmtăng cường giá trị mỹ cảm, nhưng lại không được sa đàvào phương pháp này, thường rất dễ thấy ở những nhànhiếp ảnh không chuyên, những người cầm máy thẻđang đứng trước “ngã ba đường: ảnh báo chí và ảnhsáng tác”

Hình tượng nghệ thuật mang tính khái quát cao phảnánh những nét tiêu biểu, bản chất của hiện thực đượcbiểu hiện trong cái cá thể - con người và sự việc riêngbiệt – sinh động, không lầm lẫn với bất kỳ nhân vậthoặc tác phẩm nào đã có Nói như trong phương pháphiện thực: phản ánh con người điển hình trong hoàncảnh điển hình Lấy làm ví dụ: Phóng viên Đức Nhưxây dựng tác phẩm THU HOẠCH VỤ MÙA Anh tìmđến hợp tác xã Vũ La (Thái Bình), một hợp tác xã tiêntiến điển hình về sản xuất nông nghiệp đạt sản lượngcao, hoàn thành các nghĩa vụ về lương thực và quốcphòng, nhờ tổ chức lực lượng sản xuất tốt và cải thiện

đời sống nông dân: anh chọn thời điểm lúc thu hoạchmột vụ lúa được mùa

Ở đấy, anh làm phóng sự báo chí về mùa thu hoạch, nêudiện tích, năng suất, biện pháp kỹ thuật gieo trồng vàchăm sóc, biểu dương tổ khoa học kỹ thuật của thanhniên nông dân, đồng thời chú tâm xây dựng hình tượngnhân vật phụ nữ mới Trong ảnh là một phụ nữ tiêu biểucho lớp nữ thanh niên nông thôn mới, bộc lộ tinh thầnlàm chủ được giải phóng khỏi những tàn dư phong kiến

cũ, ôm những lượm lúa chín nặng hạt nói lên ý nghĩađược mùa, riêng cô thợ gặt nét mặt sảng khoái, cơ thểcường tráng, trong tư thế bước đi sinh động Tác phẩmtạo hình thanh thoát, một ánh sáng bên trên cao chiếuxuống làm rạng sáng khuôn mặt, tạo phần sáng tốikhuôn mặt, tạo phần sáng tối lập thể trên thần hình giàusức biểu cảm; bộ quần áo nông dân ngày mùa, nhữnglượm lúa, mặt cánh đồng lúa đang gặt, khắc hoạ nênmột cảnh tượng hiện thực

Tác phẩm của Đức Như đã toát ra hiệu quả điểnhình hoá và cá thể hoá của hình tượng nghệ thuật

Tác giả Lê Tú, một tay máy chụp dịch vụ văn hoá,quyết tâm xách máy… dấn thân đi chụp người thật việcthật Anh nói: “Tôi xem truyền hình và tình cờ thấy anh– thương binh thương tật ¼ Nguyễn Nam Quốc - cụt cảhai tay Tôi cùng một số đồng nghiệp sang Quận 8(TP.HCM) tìm anh để xin chụp ảnh Nhưng anh hẹnmấy tháng sau, khi nào thu hoạch cá sẽ nhắn sang chụpluôn thể Hôm sang chụp, tôi bấm luôn một hơi 4 cuộnphim Hơn 120 ảnh, tôi chỉ chọn được một ảnh gửi dựthi…” Và tác phẩm MƯU SINH ra đời Tác giả đã

chọn từ trong xấp ảnh chụp nhiều cảnh sống, làm việccủa nhân vật; dùng đôi chân thay tay khoát cặp máichéo xuống, lội nước giăng lưới, xua gom cá… để chắtlọc lấy tấm ảnh anh thương binh dùng hai cài tay giữchặt mép lưới, cười khoái trá trước một mẻ cá lớn, dầyđặc, quẫy nước

Tác phẩm miêu tả một nhân vật “tàn mà không phế”,mang phẩm chất của con người mới, người tiên tiến -nạn nhân của chiến tranh - để khẳng định con đườngmưu sinh và đạt tới thành công Tác phẩm cũng nói lêntấm lòng của tác giả, cảm phục và xúc động trước ý chícủa con người, một biểu hiện của nhân sinh quan tíchcực Tính cách nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điểnhình đã giúp tác giả xây dựng nên một hình tượng nghệthuật điển hình hoá, cá thể hoá Tác phẩm đã đoạt giảiGrand Prix của ACCU năm 1998

3 CHÚ THÍCH ẢNH

Ảnh báo chí coi chú thích ảnh là bộ phận hợp thành,không thể thiếu Nói cách khác, ảnh báo chí có haikênh: kênh hình ảnh và kênh ngôn từ Ở ảnh một tấm,ngôn từ là chú thích ảnh Ở ảnh nhóm (tường thuật,tổng hợp, phóng sự, ký sự…), ngôn từ trở thành bài viếtcông phu

Ở ảnh báo chí, hình tượng là yếu tố truyền đạt hàngđầu Tuy nhiên, hình tượng không nói hết được nhữngchi tiết thông tin như thời gian, địa điểm, tên người, quátrình công việc và hiệu quả Lại nữa, đề phòng tínhnhiều nghĩa của hình tượng có thể làm nhiễu thẩm định

của bạn đọc, phóng viên khuôn lại chỉ một định hướng

mà thôi Trong trường hợp này, ngôn từ của ảnh là chìakhoá giúp bạn đọc khám phá, suy ngẫm, tự rút ra kếtluận

Giới báo chí đã đưa ra các yêu cầu cho lượng thôngtin trên báo, gọi là 5 yếu tố tin tức, viết tắt bằng 5 W +

H Đó là

- Ai (Who)

- Cái gì (What)

- Ở đâu (Where)

- Tại sao (Why)

- Khi nào (When)

- Như thế nào (How)

Với 6 yếu tố tin tức, nhà báo đã nói được nhiều Nhưngchưa phải là tất cả Và, chẳng ai hạn chế nhà báo khicần thêm thắt những điều anh ta thấy cần thiết cung cấpcho bạn đọc Ví dụ: số liệu so sánh với cùng kỳ nămtrước, dự báo trước mắt… và cả những lời bình

Ở ảnh báo chí, một tấm ảnh khi đứng độc lập, chú thíchảnh cần được chăm sóc chu đáo Trong trường hợp này,thường nảy sinh một mâu thuận nhỏ: sự việc cần đưa tinthì bao quát rộng mà tấm ảnh chỉ chụp được một tìnhhuống cụ thể Phóng viên ảnh viết chú thích làm haiđoạn: đoạn tin bao quát để bạn đọc hiểu được sự việc vàtiếp theo, đoạn tin cụ thể liên quan đến cảnh được bấmmáy ra thành ảnh

Ảnh thời sự hôm nay là ảnh tư liệu của ngày mai,chú thích được sử dụng hôm nay là chú thích nguyênthuỷ, được lưu giữ mãi cho sau này Nó được làm căn

cứ cho việc truy cứu khoa học về sau

Về sau, ảnh được đem ra dùng cho nhiều nhu cầu (báochí sử dụng tư liệu, biên tập bộ ảnh triển lãm, giao lưuquốc tế, đưa vào bảo tàng, nhà truyền thống, chọn thi

“nghệ thuật”, xuất bản tuyển ảnh …) Mỗi lần sử dụnglại, tuỳ yêu cầu mà chú thích nguyên thuỷ có thể đượcrút gọn, biên tập lại,… nhưng vẫn cần thiết giữ nhữnggiá trị gốc (người, địa điểm, thời gian, công việc) Vềsau, thời gian càng xa, những giá trị gốc giúp ích nhiềucho nhà xã hội học, lịch sử học trong tương lai

Bài viết kèm những nhóm ảnh, tuỳ thể tài ảnh nhóm màviết thì sẽ linh hoạt Có thể được coi như văn bản vănhọc, giúp bạn đọc soi sáng, gợi mở nhiều khía cạnh, cóthể nhận xét, đánh giá, cổ vũ …Tuy nhiên, bài viếtkhông nên dài, không lặp lại những gì mà ảnh đã nóilên được

Khi sử dụng ngôn từ, phóng viên gặp một số khókhăn: nhân vật phải có đủ tên họ và chức vụ, hàm, vị,tước hiệu phải rất chính xác, biểu hiện sự nghiêm túc.Gặp khi chụp những nội dung khoa học kỹ thuật chuyênsâu, các phương pháp công nghệ, tên máy móc, phươngtiện, công suất, tên sản phẩm, công dụng, hiệu quả…dẫu phóng viên có học vấn và kinh nghiệm từng trải,nhưng đòi hỏi nghe – tiếp nhận - viết ra - truyền đạt saocho vừa đúng vừa dễ hiểu đối với bạn đọc là một việckhông đơn giản Nếu không được tìm hiểu, ghi chépđầy đủ khi lấy tin, bấm máy, ỷ lại vào trí nhớ sẽ thấtbại

Nhiều khi phải nhờ cơ sở hoặc nhân vật được chụp ảnhxem lại giúp mình sửa chú thích và bài viết Chụp ảnhlãnh tụ, các nhân vật lớn trong xã hội, do ý muốn của

các vị ấy hoặc do lòng kính trọng của phóng viên (hoặc

do quy chế của toà soạn báo quyết định), ảnh chụp các

vị trước khi in lên báo đều trình lên, xin ý kiến chọnlựa Bác Hồ lúc sinh thời, văn phòng Chủ Tịch cóthông lệ đệ trình ảnh chụp dược lên Chủ tịch duyệt Mỗikhi chuẩn bị đi công tác nước ngoài, tự Người chọn ảnhchân dung làm ảnh chính thức công bố ở nước bạn;trong tập chân dung của Người trước chuyến thăm Ấn

Độ, Người chọn một tấm mặt hơi gầy với bộ râu dài Thông tấn xã Việt Nam có quy chế xác định: nhữngphim ảnh của phóng viên chụp về, sau khi viên tập xử

lý, những phim, ảnh đạt yêu cầu được sử dụng và đưavào kho tư liệu lưu trữ; những phim, ảnh không đạt yêucầu (do lỗi kỹ thuật hoặc động thái của nhân vật) đềuphải huỷ bỏ, để tránh những hiểu lầm trong tương lai

KỸ THUẬT NHIẾP ẢNH BÁO CHÍ

Khi vào hoạt động báo chí, nhà nhiếp ảnh hoànthiện dần kỹ năng nhiếp ảnh của mình Kỹ năng đó trởthành bản năng như người ta mở miệng là nói ra lời,cầm bút là viết ra chữ, cầm …máy ảnh là chụp thànhảnh Nhờ có:

a Điểm nhìn Nói cách khác là góc độ chụp: nhìnbao quát hay nhìn trọng điểm, nhìn đề cao hay nhìn hạthấp, nhìn vào trung điểm (tiêu biểu) của đối tượng haynhìn tản mạn “chẳng thấy cái gì” Nhìn có định hướng

là nguyên tắc của bất kỳ phóng viên ảnh ở bất kỳ quốcgia nào Quan sát lối làm việc của họ, thấy mỗi người

khi “vào cuộc” là tìm ngay được một góc đứng chụp tối

ưu, sắc sảo

Không ở đâu bằng trong ảnh báo chí, thấy tỷ lệ ảnh

sử dụng góc độ thấp nhất lên cao chiếm tỷ lệ lớn, đấy làgóc nhìn cao nhân vật đối ngoại Tác phẩm NguyễnVăn Trỗi trước giờ hành hình được chụp bằng một góc

độ trân trọng như vậy “Người ta lớn bởi ta quỳ xuống”(thơ Aragông –Tố Hữu)

b Máy ảnh sẵn sàng Lời khuyên của các nhà nhiếpảnh lớp trước là ra khỏi nhà, anh hãy mang theo máyảnh bên mình và máy ảnh luôn ở tư thế sẵn sàng Cầnđặt một chỉ số bắt sáng gần đúng với hoàn cảnh trướcmắt cũng như cần đặt một cự ly máy “chung chung”, ví

dụ đặt sẵn f/8-1/125-vạch 5 mét (là đã có thể chụp mộtcảnh tương đối đủ ánh sáng và rõ nét từ 2 mét đến vôcực), đương nhiên sẽ dễ dàng căn chỉnh chi tiết hơn khi

“vào cuộc”

c Bố cục qua khung ngắm phải là sở trường củaphóng viên Đây là điều rất nhiều nhà sư phạm nhiếpảnh hoặc mỹ học nhấn mạnh với các nhà nhiếp ảnh:phải tập luyện để có thể hình dung trước tấm ảnh sắpsửa bấm máy Phóng viên ảnh phải quá thành thục điểunày Qua khung ngắm, đã xác định đâu là nhân vậttrung tâm, cái gì sẽ đưa lên tiền cảnh và cái gì đưaxuống hậu cảnh Chính là do điểm nhìn quyết định đốitượng chính – phụ, chi tiết lớn nhỏ, khoảng cách gầnxa…cắt cảnh thực tiễn đưa vào tấm ảnh của tương lai.Tuy nhiên, sự quyết đoán của phóng viên hoàn toàn dựavào phản ứng nhanh nhạy trước tình huống khách quan