Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.

Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách.

Lời mở đầu

Nhân cách là một đề tài nghiên cứu mang ý nghĩa xã hội sâu sắc Từ rất lâu, nghành khoa học này đã phát triển và trở thành đề tài quan trọng Đặc biệt là về các yếu tố hình thành và phát triển nhân cách luôn có rất nhiều quan điểm khác nhau xung quanh vấn đề này Chúng ta chia các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách thành 5 nhân tố khác nhau là di truyền- bẩm sinh, môi trường, giáo dục, hoạt động cá nhân, giao tiếp Theo đó thì vai trò của mỗi nhân tố sẽ khác nhau, được thể hiện ở mỗi góc độ và mức độ khác nhau

Nhân cách dùng để đánh giá mỗi con người Nó là tiền đề, cơ sở để ta nhìn nhận giá trị, bản chất của mỗi con người Vì vậy sự hình thành và phát triển nhân cách luôn được xã hội quan tâm và chú ý Mà nhân cách không phải ngay từ khi sinh ra đã có, nó được hình thành và phát triển một cách dần dần Trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách có 5 nhân tố đã nêu trên ảnh hưởng đến

nó với mức độ và vai trò khác nhau

Để phân tích nội dung này em xin được đưa ra đề tài của bài luận này như sau: “các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách”

I Khái quát chung về nhân cách

1 Khái niệm con người, nhân cách trong giáo dục học

a Khái niệm con người

- Theo từ điển tiếng việt, con người được hiểu: là động vật tiến hóa nhất, có khả năng nói, tư duy , sáng tạo, sử dụng công cụ trong quá trình lao động sáng tạo

- Theo quan điểm của C Mác thì con người là “ bản chất con người không phải là cái gì trừu tượng, vốn có củ mỗi cá nhân riêng biệt, trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội”

- Tóm lại, con người vẫn là một bộ phận, là khâu tiến hóa cao nhất của tự nhiên nói chung và của quá trình sinh học nói riêng, là một thực thể mang bản chất tự nhiên – sinh học, mang trong mình sức sống của tự nhiên và tính tự nhiên là tính bao trùm của

sự sống Điều quan trọng hơn, con người là một sản phẩm của lịch sử xã hội, là một thực thể mang bản chất xã hội, bao gồm những thuộc tính những phẩm chất có ý nghĩa xã hội, được hình thành trong quá trình hoạt động và do kết quả của sự tác động qua lại giữa người với người trong xã hội

b Khái niệm nhân cách

- Xét dưới góc độ giáo dục học, khái niệm nhân cách bao gồm tất

cả các nét, các mặt, các phẩm chất có ý nghĩa xã hội trong một con người Những thuộc tính này được hình thành trong quá trình tác động qua và lại giữa người đó và những người khác trong xã hội Nhân cách được hình thành và phát triển là nhờ những quan hệ xã hội mà trong đó cá nhân đang lớn lên và đang biến đổi ấy bắt đầu quá trình hoạt động sống của mình

- Người Việt Nam ta khi nói đến nhân cách thường quan niệm đó

là sự thống nhất biện chứng giữa các phẩm chất và năng lực của con người Sự hài hòa giữa đức và tài chính là những đặc điểm

có ý nghĩa xã hội, có giá trị xã hội của con người

2 Khái niệm về sự hình thành và phát triển nhân cách

Sự phát triển nhân cách gồm các mặt phát triển sau:

- Sự phát triển về thể chất: biểu hiện ở sự tăng trưởng về chiều cao

cơ bắp và sự hoàn thiện của các giác quan

- Sự phát triển về mặt tâm lí: biểu hiện ở những biến đổi cơ bản trong các quá trình nhận thức, tình cảm, ý chí, nhu cầu, nếp sống, thói quen… nhất là ở sự hình thành các thuộc tính tâm lí mới của nhân cách

- Sự phát triển về mặt xã hội biểu hiện ở việc tích cực, tự giác tham gia vào các mặt khác nhau của đời sống xã hội, cũng như những thay đổi trong việc cư xử với mọi người xung quanh

Sự hình thành và phát triển của nhân cách con người chịu sự tác động của nhiều nhân tố, trong đó có nhân tố sinh học và nhân tố

xã hội

II Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách

1 Vai trò của bẩm sinh – di truyền trong việc hình thành và phát triển nhân cách

a Khái niệm bẩm sinh di truyền

- Bẩm sinh là những đặc điểm thuộc tính của cá nhân khi sinh ra

đã có

- Di truyền là sự tái tạo ở trẻ em những thuộc tính sinh học có ở cha mẹ, là sự truyền lại từ cha mẹ đến con cái những đặc điểm, phẩm chất nhất định đã được ghi lại trong hệ thống gen

b Vai trò của bẩm sinh – di truyền trong sự phát triển nhân cách

- Các yếu tố bẩm sinh – di truyền đóng vai trò tiền đề tự nhiên, là

cơ sở vật chất cho sự hình thành phát triển nhân cách

Điều này rất quan trọng trong giáo dục, di truyền tạo ra sức sống trong bản chất tự nhiên của con người, tạo khả năng người đó hoạt động có kết quả trong một số lĩnh vực nhất định

Ví dụ : Nhiều người tự nhiên đã có thính giác cảm nhận được sự tinh tế của âm thanh, giọng nói và giọng hát tốt, trí nhớ lạ thường, thể chất đặc biệt được thể hiện ở chiều cao, sức khỏe, sức học, óc tưởng tượng, khả năng tư duy

Chính vì vậy giáo dục cần quan tâm đúng mức để phát huy hết bản chất tự nhiên đó của con người Cần khai thác những tư chất, những năng lực vốn có, những say mê hứng thú của trẻ bằng cách phát hiện sớm, xác định rõ tính chất và phương hướng cho những sức sống đó, để có kế hoạch bồi dưỡng nhân tài

- Di truyền không quyết định những sự phát triển nhân cách

Không chỉ cần tư chất thì có năng khiếu mà giỏi Cái quyết định trong hình thành và phát triển nhân cách là điều kiện hoạt động và bản thân sự hoạt động ấy Vì những cái đó đòi hỏi đứa trẻ phải bộc lộ những phẩm chất nhân cách nhất định Chính vì vậy mà những trẻ bình thường

mà được hoạt động dưới sự lãnh đạo, tổ chức đúng đắn về giáo dục thì vẫn

có kết quả cao hơn so với các em có tư chất, năng khiếu nhưng không có điều kiện hoạt động thuận lợi Trẻ không có điều kiện hoạt động thuận lợi thì năng khiếu, tư chất cũng sẽ bị mai một

- Cuối cùng cần chú ý đến vai trò của di truyền trong sự hình thành và phát triển nhân cách, nếu xem nhẹ vai trò của di truyền thì chúng ta lại bỏ qua tư chất – tiền đề thuận lợi cho sự phát trển Hoặc đánh giá cao về bẩm sinh – di truyền sẽ dẫn đến sai

lầm về nhận thức dẫn đến khả năng phủ nhận sự biến đổi bản chất của con người và hạ thấp vai trò của giáo dục và tự giáo dục

2 Vai trò của môi trường trong sự phát triển nhân cách

a Khái niệm môi trường

- Môi trường là hệ thống các hoàn cảnh bên ngoài, các điều kiện

tự nhiên, xã hội xung quanh cần thiết cho hoạt động sống và phát triển của con người

- Môi trường sống được chia thành hai loại là môi trường tự nhiên

và môi trường xã hội

+ Môi trường tự nhiên ảnh hưởng rất rõ rệt đến sự phát triển cá nhân

Mỗi dân tộc sống trên một lãnh thổ nhất định và có các đặc điểm về hoàn cảnh địa lí khác nhau Những điều kiện ấy quy định các đặc điểm về các ngành sản xuất, các đặc điểm nghề nghiệp… từ đó quy định giá trị vật chất và tinh thần ở một mức độ nhất định

Ví dụ: người ở biển thì làm nghề đánh bắt cá, dày dạn với nắng gió,

có những tập tục và quan niệm về biển khác với người ở núi

+ Môi trường xã hội là ảnh hưởng quan trong nhất

Không có môi trường xã hội thì không có giao tiếp với người khác thì nhân cách không thể nào hình thành bởi bản chất con người là tổng hòa của tất cả các mối quan hệ xã hội

Ví dụ: Cô Rochom Pngieng người Campuchia, hiện 33 tuổi, được tìm thấy hồi tháng 2.2007 sau khi người dân trong làng gần khu rừng mà cô sống phát hiện "ai đó" hay trộm đồ ăn Họ đặt bẫy và bắt được cô

Cô Rochom Pngieng mất tích vào năm 1988 khi đang chăn bò tại một khu vực hẻo lánh nằm cách thủ đô Phnom Penh (Campuchia) khoảng 322 km Khi được tìm thấy, cô có bộ dạng “nửa người, nửa thú”, cảnh sát địa

phương cho hay Kể từ sau khi quay về với thế giới văn minh, Pngieng

gặp nhiều khó khăn trong việc hòa nhập với cuộc sống bình thường Cô vẫn không thể học nói và từ chối mặc quần áo.Cha của cô cho biết đã phải đưa con gái mình vào bệnh viện sau khi cô tuyệt thực suốt một tháng và luôn tìm cách trốn về rừng

b Vai trò của môi trường và sự phát triển nhân cách

- Sự hình thành và phát triển nhân cách chỉ có thể thực hiện trong một môi trường nhất định Môi trường góp phần tạo nên động

cơ, mục đích, phương tiện và điều kiện cho hoạt động giao lưu của cá nhân mà nhờ đó cá nhân chiếm lĩnh được các kinh nghiệm xã hội loài người để hình thành và hoàn thiện nhân cách của mình

- Tính chất và mức độ ảnh hưởng của môi trường đối với sự hình thành và phát triển nhân cách tùy thuộc vào lập trường ,quan điểm, thái độ của cá nhân với môi trường Tùy thuộc vào xu hướng năng lực và mức độ của cá nhân tham gia cải biến môi trường

- Trong giáo dục cần gắn giáo dục với thực tế xã hội Phải hướng vào việc hình thành ở người học những định hướng đúng đắn , xây dựng cho các em bản lĩnh vực vàng chiếm lĩnh những ảnh hưởng tích cực của môi trường xung quanh, tạo điều kiện để các

em tích cực tham gia vào việc cải tao và xây dựng môi trường

- Trong giáo dục cần hướng dẫn cho trẻ nhận thức được những môi trường nào là tiêu cực hay tích cực Từ đó hướng dẫn cho trẻ biết cách vận dụng cái tích cực và loại trừ cái tiêu cực

- Trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách, cần đánh giá đúng mức vai trò của môi trường Việc tuyệt đối hóa hoặc hạ thấp vai trò của sai lầm đều mang lại kết quả sai lầm

3 Nhân tố giáo dục trong việc hình thành và phát triển nhân cách

a Khái niệm giáo dục

Theo nghĩa rộng giáo dục là quá trình toàn vẹn hình thành nhân cách, được tổ chức có mục đích, kế hoạch, thông qua hoạt động và quan hệ giữa nhà giáo dục và người được giáo dục nhằm chiếm lĩnh kinh nghiệm xã hội của loài người

Theo nghĩa hẹp giáo dục là quá trình tác động thế hệ trẻ về đạo đức, tư tưởng, hành vi…nhằm hình thành niềm tin, lí tưởng, động cơ, thái độ, hành vi, thói quen ứng xử đúng đắn trong xã hội

b Vai trò của giáo dục với sự hình thành và phát triển nhân cách

- Môi trường giáo dục tác động đến người học bằng cách tự phát hoặc tự giác nhưng chủ yếu bằng con đường tự giác

- Giáo dục vạch phương hướng cho sự hình thành và phát triển nhân cách cho người học Đồng thời dẫn dắt sự hình thành và phát triển nhân cách theo chiều hướng đó Điều này được thể hiện qua việc thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo của nhà trường

- Thông qua giáo dục thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau những kinh nghiệm xã hôi – lịch sử trong những sản phẩm văn hóa vật chất và tinh thần của nhân loại Thế hệ trẻ lĩnh hội và vận dụng

để tạo nên nhân cách của mình

- Giáo dục có thể mang lại cho người học những cái không phải bẩm sinh – di truyền hay môi trường tự nhiên không thể mang lại

- Giáo dục có thể khắc phục được điều kiện không tốt do bẩm sinh mang lại Ví dụ như với người khuyết tật thì có giáo dục đặc biệt, trẻ bị câm thì giao tiếp bằng kí hiệu…

- Giáo dục giúp tìm ra và phát huy tối đa những mặt mạnh của các yếu tố chi phối sự hình thành và phát triển nhân cách như các yếu tố thể chất và môi trường

- Giáo dục phát hiện và uốn ắn những phẩm chất xấu do tác dộng

tự phát của môi trường và xã hội gây nên Đồng thời làm cho nó phát triển theo chiều hướng tích cực của xã hội Ví dụ như việc đưa các trẻ lang thang, trộm cắpvào các trại cải tạo…

- Sự phát triển tâm lí trẻ em chỉ có thể diễn ra một cách tốt đẹp trong điều kiện của dạy học và giáo dục

- Giáo dục có tính chất tiên tiến giáo dục có thể đi trước hiện thực trong khi tác động tự phát của xã hội chỉ ảnh hưởng dến các nhân ở mức độ hiện có của nó Ví dụ hiện nay nước ta đang xây dựng chế độ chủ nghĩa xã hội nhưng giáo dục thì xây dựng ra những con người xã hội chử nghĩa rồi

Tóm lại giáo dục định hướng cho sự hình thành và phát triển nhân cách, thúc đẩy quá trình đó đi theo chiều hướng được định sẵn Còn cá nhân có phát triển theo hướng đó hay không, phát triển đến mức độ nào thì giáo dục không quyết định được Giáo dục chỉ cung cấp cho con người những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo…hình thành trong người học những phẩm chất tâm lí cần thiết theo yêu cầu của sự phát triển của xã hội

4 Hoạt động cá nhân đối với việc hình thành và phát triển nhân cách

a Khái quát về hoạt động

Hoạt động là phương thức tồn tại của con người, là nhân tố quyết dịnh trực tiếp tới sự hình thành và phát triển nhân cách Hoạt động của con người là hoạt động có mục đích, mang tính xã hội, mang tính cộng đồng, được thực hiện bằng những thao tác nhất định với những công cụ nhất định

Hoạt động ở đây bao gồm một hệ thống làm việc, những hành vi, cách ứng xử và sự tuân thủ những quy tắc, chuẩn mực xã hội nhất định nhằm đảm bảo cho cá nhân tồn tại và phát triển trong các nhóm quan

hệ xã hội khác nhau Mỗi cá nhân học làm người thông qua một hệ thống hoạt động, làm việc trong các mối quan hệ xã hội và trong điều kiện kinh tế nhất định

Hoạt động để lại dấu ấn của mình trên chính bản thân con người Quan sát mọi người ta sẽ biết họ làm nghề gì, tính cách ra sao qua lời nói, cử chỉ, hành động… của họ

b Vai trò của hoạt động đối với sự hình thành và phát triển nhân cách

- Thông qua hoạt động của bản thân con người lĩnh hội kinh

nghiệm lịch sử - xã hội, biến nó thành nhân cách của mình Ví dụ như từ xa xưa ông bà ta đã biết nhìn nhận các hiện tượng tự nhiên để đoán biết được thời tiết, từ đó truyền lại cho con cháu

và con cháu vận dụng những cái đó thành cái của mình

- Sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi người phụ thuộc vào hoạt động ở mỗi thời kì, lứa tuổi nhất định Muốn hình thành nhân cách con người phải tham gia vào các dạng của hoạt động khác nhau, trong đó đặc biệt chú ý tới vai trò của hoạt động chủ đạo Vì thế phải lựa chọn, tổ chức và hướng dẫn các hoạt động đảm bảo tính giáo dục và tính hiệu quả đối với việc hình thành

và phát triển nhân cách

- Hoạt động có vai trò quyết định trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách nên trong công tác giáo dục cần chú ý thay đổi làm phong phú nội dung, hình thức, cách thức tổ chức hoạt động để lôi cuốn cá nhân tham gia tích cực, tự giác vào hoạt động đó

Hoạt động của con người được hình thành và phát triển cùng với

sự hình thành và phát triển ý thức, là nguồn gốc và nội dung của ý thức Hoạt động của con người không chỉ được thực hiện trong mối quan hệ của con người với sự vật mà còn giữa con người với con người Vì thế hoạt động của con người luôn mang tính xã hội, tính cộng đồng

5 Giao tiếp đối với sự hình thành và phát triển nhân cách

a Khái quát về giao tiếp

- Giao tiếp là điều kiện tồn tại của cá nhân và xã hội loài người Nhu cầu giao tiếp là một nhu cầu cơ bản, xuất hiện rất sớm ở con người Chính trong giao tiếp đã diễn ra sự hình thành nhân cách con người

b Vai trò của giao tiếp đối với sự hình thành và phát triển nhân cách

- Nhờ giao tiếp mà con người gia nhập vào các quan hệ xã hội, lĩnh hội nền văn hóa xã hội, chuẩn mực xã hội làm thành bản chất con người Đồng thời qua giao tiếp, con người đóng góp tài lực của mình vào kho tàng của nhân loại

- Trong giao tiếp con người không chỉ nhận thức người khác, nhận thức các quan hệ xã hội, mà còn nhận thức được chính bản thân mình, tự đối chiếu so sánh mình với người khác, với chuẩn mực

xã hội để tự hoàn thiện nhân cách của mình

- Đối tượng giao tiếp là những chỉnh thể tâm lí sống động những nhân cách hoàn chỉnh Diễn ra mối quan hệ giữa người với người Do đó trong giao tiếp con người tác động qua lại với những người có tâm lí phức tạp, sống động hơn nhiều, có tính chhur động Do những đặc trưng cơ bửn có sự khác nhau như vậy nên sự hình thành nhân cách, đối tượng hoạt động lien quan nhiều hơn đến sự hình thành mặt năng lực của nhân cách, cồn giao tiếp lien quan đến sự hình thành mặt đạo đức và ý thức bản ngã nhân cách

Tóm lại, giao tiếp là hình thức đặc trưng cho mối quan hệ người với người, là một nhân tố cơ bản của việc hình thành và phát triển tâm lí, ý thức, nhân cách

III Liên hệ thực tiễn

Có thể thấy rằng 5 yếu tố trên chi phối sự hình thành và phát triển nhân cách con người Nếu cả 5 yếu tố này tác động đến con người theo cùng một hướng, trên những quan niệm giáo dục đúng đắn, thống nhất thì việc hình thành và phát triển nhân cách của con người chắc chắn sẽ tốt Còn nếu tác động đến con người những cách lệch lạc thì sẽ vô hiệu hóa, triệt tiêu lẫn nhau, gây ảnh hưởng xấu đến hình thành nhân cách con người Để có sự thống nhất, cộng hưởng giữa các yếu tố trên nhà trường cần pphair trở thành trung tâm văn hóa giáo dục con người

Mỗi thời đại, mỗi đất nước đều có những vĩ nhân, những nhân cách lớn Trên thế giới có rất nhiều bậc vĩ nhân như Lê-nin, Các Mác, Angen… những người đã đem lại nền hòa bình cho Châu Âu và khơi dậy phông trào giải phóng dân tộc toàn khắp thế giới Nhân dân Việt Nam không khỏi tự hào khi nói đến Hồ Chí Minh – một nhân cách lớn Hay là giáo sư Ngô Bảo Châu – người đạt giải thưởng toán học fields Là một tấm gương cho thế hệ thanh niên noi theo Đó là những nhân cách điển hình được mọi người biết đến, tuy nhiên vẫn có nhiều nhân cách tốt mà ta chưa biết đến Việc nhận thức được vai trò của các yếu tố đối với sự hình thành và phát triển nhân cách là vô cùng cần thiết đặc biệt là thế hệ trẻ

Từ việc hiểu biết về nhân cách, về vai trò của các yếu tố đối với sự hình thành và phát triển nhân cách, kết hợp với những kiến thức về thực tế đời sống xã hội, ta có thể liên hệ với bản thân và xác định phương hướng phát triển cho phù hợp