Mục tiêu dạy học: * Về kiến thức - Môn Lịch sử: Giúp các em: + Nắm được đặc điểm tình hình Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất với đặc điểm nổi bật là chương trình khai thác thuộ
Trang 1PHIẾU MÔ TẢ DỰ ÁN DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN
1 Tên dự án:
Bài 14 VIỆT NAM SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT
2 Mục tiêu dạy học:
* Về kiến thức
- Môn Lịch sử:
Giúp các em:
+ Nắm được đặc điểm tình hình Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất với đặc điểm nổi bật là chương trình khai thác thuộc địa lần hai của thực dân Pháp
+ Nắm được các chính sách khai thác về kinh tế, chính trị, văn hóa và giáo dục của thực dân Pháp tại Việt Nam
+ Các chính sách trên đã dẫn đến một tất yếu về sự biến đổi của xã hội có sự phân hóa sâu sắc Xã hội nước ta trở thành xã hội thực dân nửa phong kiến
* Về kĩ năng
Trang 2- Giúp các em rèn thành thạo khả năng tư duy, nhận nhiệm vụ, thu thập thông tin, phân tích kênh hình, xử lí thông tin, liên hệ thực tế
- Cảm nhận được nỗi bất hạnh của con người phụ nữ trong xã hội thực dân nửa phong kiến, sẵn lòng giúp đỡ người có hoàn cảnh bất hạnh và trình bày bằng đoạn văn hoặc bài văn phát biểu cảm nghĩ ngắn gọn
- Xử lí tình huống trong tác phẩm gắn với thực tế đời sống bản thân và địa phương Từ đó rút ra được cách xử lí tình huống theo chiều hướng tích cực nhất
* Về thái độ:
- Giáo dục ý thức bảo vệ cuộc sống
- Khơi gợi lòng đồng cảm với những số phận bất hạnh
3 Đối tượng dạy học của dự án:
Đối tượng dạy học của dự án là các em học sinh lớp 9 Trường THCS Mỹ Hóa
Dự án thực hiện là một tiết dạy trong chương trình lịch sử lớp 9 nên các em học sinh sẽ thuận lợi tiếp thu kiến thức bài học cũng như liên hệ với kiến thức cơ bản của một số môn khác
4 Ý nghĩa của bài học:
Việc vận dụng kiến thức liên môn trong một môn học, một giờ học là một biện pháp rất hữu ích, nó không những giúp cho người thầy có thêm nhiều kiến thức và phương pháp khác nhau trong một giờ dạy mà còn giúp cho các em học sinh chủ động trong hoạt động học tập, giải quyết các vấn đề và tích hợp kiến thức các môn học để thực hiện học tập tốt môn học đó và áp dụng giải quyết 1 vấn đề bất kỳ có hiệu quả, thông minh với nhiều cách giải quyết khác nhau
Cụ thể:
- Môn Ngữ văn:
Giúp các em biết được:
+ Những tác phẩm văn học, những câu ca dao tái hiện lại thực trạng đất nước trong chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp
+ Đặc điểm nền văn học hiện thực phê phán với những tác phẩm tiêu biểu
như: Tắt đèn của Ngô tất Tố, Lão Hạc của Nam Cao … Và những câu ca dao than
thân, ca dao châm biếm…
- Môn Địa lý:
Trang 3+ Học sinh nắm bắt được vai trò quan trọng của hai sản phẩm than và cao su thời kì sau chiến tranh thế giới thứ nhất
+ Học sinh củng cố thêm về kĩ năng đọc lược đồ thông qua các loại khoáng sản, các loại cây, các nghành công nghiệp được phát triển ở một số tỉnh thành, địa phương
+ Học sinh củng cố thêm về kĩ năng vẽ biểu đồ với sự khai thác tài nguyên, dẫn chứng là than ở Việt Nam trong những năm từ 1903 – 1913 đã tăng lên gần 200.000 tấn than ở Việt Nam
+ Học sinh biết được sự ô nhiễm, cạn kiệt tài nguyên do cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp
- Môn Giáo dục công dân
+ Thái độ biết bảo vệ môi trường sống
+ Biết khai thác, sử dụng tài nguyên, tài sản một cách có hiệu quả
+ Học sinh biết thương yêu những con người thuộc các tầng lớp, giai cấp cực khổ tiêu biểu như những người nông dân, công nhân vất vả, khổ cực mà vẫn nghèo khổ
+ Biết lên án, loại bỏ hành vi người bóc lột người
- Môn Âm nhạc:
Bài hát “Tự hào giai cấp công nhân Việt Nam” sáng tác: Trần Cao Vân
- Môn Tin học:
+ Xây dựng các slide hình ảnh theo nội dung bài học (Kênh hình)
+ Băng hình về đời sống của các giai cấp, tầng lớp Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất Đặc biệt là giai cấp công nhân và giai cấp nông dân
5 Thiết bị dạy học, học liệu:
Giáo viên:
- Máy tính, máy chiếu;
- Tranh ảnh, băng hình; Lược đồ Việt Nam: dùng để giúp học sinh xác định được vị trí địa lí, nguồn lợi của Pháp ở một số nơi trên đất nước ta
- Kiến thức từ các nguồn tư liệu SGK, STK,…
Học sinh:
- Soạn bài và tìm hiểu bài trước ở nhà
- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu theo yêu cầu cuả giáo viên
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
Trang 4Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học của dự án này được mô tả thông
qua giáo án bài: “Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất”
* Ổn định tổ chức:
* Kiểm tra bài cũ:
GV có thể lồng ghép trong quá trình học bài mới (nếu các em trả lời đúng có thể ghi điểm)
* Bài mới:
GV giới thiệu bài mới: Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, nền kinh tế Pháp
cũng bị thiệt hại nặng nề, để bù đắp những thiệt hại đó, thực dân Pháp đã tăng cường khai thác các thuộc địa trong đó có Đông Dương và Việt Nam Để biết và hiểu được nguyên nhân, nội dung và những tác động của cuộc khai thác lần thứ hai của Pháp ở Việt Nam như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu bài mới để lí giải những vấn đề trên
Bài mới
động của HS
Nội dung
Hoạt động 1: GV hướng dẫn tìm hiểu
chương trình khai thác thuộc địa lần
thứ hai.
GV hỏi:
Em hãy cho biết tình hình nước Pháp ngay
sau chiến tranh thế giới thứ nhất?
- Thực dân Pháp bị thiệt hại nặng nề sau
chiến tranh Đẩy mạnh chương trình khai
thác thuộc đại lần thứ hai tại Việt Nam
Như vậy thực dân Pháp tiến hành khai
thác thuộc địa lần thứ hai tại Việt Nam với
mục đích gì ?
* GV tích hợp với môn GDCD để giáo dục
tinh thần hòa bình không gây chiến tranh
HS theo dõi nội dung sgk để trả lời
Trả lời
I Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai.
1 Mục đích
- Mục đích: Bù đắp thiệt
hại
Trang 5Dù thắng hay thua nhưng tất cả các nước
tham gia chiến tranh đều chịu tổn thất nặng
nề về mọi mặt
- Tại sao thực dân Pháp lại đẩy mạnh
chương trình khai thác Việt Nam ngay sau
chiến tranh?
-Việt Nam là vùng đất đông dân, tài
nguyên phong phú, trình độ dân trí thấp
Thực dân Pháp đã tiến hành khai thác
thuộc địa trong những lĩnh vực nào ?
-Tất cả các ngành: nông nghiệp, công
nghiệp, thương nghiệp, ngân hàng, giao
thông vận tải, thuế…
Trong nông nghiệp thực dân Pháp đã làm
gì để bóc lột nhân dân ta?
GV trình chiếu hình ảnh khai thác cao su
* GV tích hợp với môn Ngữ văn
Câu hỏi thảo luận nhóm đôi:
Sưu tầm những câu ca dao, những tác
phẩm văn học phản ánh số phận người
dân Việt Nam trong những năm thực dân
Pháp đẩy mạnh tăng cường khai thác cao
su ?
GV mở rộng: Ở lớp 8 các em đã được học
về truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao Vì
nhà quá nghèo không đủ tiền cưới vợ nên
con trai lão Hạc đã bỏ đi vào làm cho đồn
Trả lời
Trả lời
Trả lời Quan sát
Thảo luận nhóm đôi Nghe, cảm nhận
2 Nội dung
- Nông nghiệp: Tăng
cường đầu tư vốn, chủ yếu vào đồn điền cao su
Trang 6điền cao su với hi vọng có tiền trở về để
cưới vợ nhưng lại bặt vô âm tín Vì lợi
nhuận mà số phận những người công nhân
chăm sóc cao su thật bất hạnh như ca dao
đã từng viết:
“ Cao su xanh tốt lạ thường
Mỗi cây bón một xác người công nhân”.
- Nếu ai đó may mắn hơn thì cũng:
“Cao su đi dễ khó về
Khi đi trai tráng khi về bủng beo”.
- GV: Ngoài ra Pháp còn phát triển cà phê,
cao su, lúa gạo…
Trong công nghiệp Pháp dùng chính
sách nào?
GV: Pháp tăng cường khai thác thiếc, chì,
kẽm, vonphơram, than, vàng nhưng đặc
biệt là than
- Liên hệ đến giáo dục bảo vệ môi trường
GV trình chiếu hình ảnh công ty khai thác
than thời Pháp:
Nhìn vào bức tranh trên, em có nhận xét
gì về tác động của việc khai thác than đến
môi trường ?
- Không quy hoạch làm cạn kiệt tài
nguyên, ô nhiễm môi trường
* Tích hợp với môn Địa lý:
GV trình chiếu biểu đồ về Tổng sản lượng
Trả lời
HS nghe
Trả lời
Quan sát
Phát biểu cảm nghĩ
- Công nghiệp: Chú trọng khai thác mỏ (đặc biệt là than) → số vốn tăng, nhiều công ti mới ra đời
Trang 7khai thác than từ năm 1903 - 1913 từ
285.915 tấn lên 415.000 tấn và đạt 500.000
tấn năm 1913
Tổng sản lượng khai thác than (đơn vị:
tấn)
- Em có nhận xét và suy nghĩ gì qua những
con số trên?
- Vơ vét cạn kiệt nguồn tài nguyên
- Tại sao Pháp lại chú ý đầu tư khai thác
cao su và than?
- Đó là hai mặt hàng thị trường Pháp và thế
giới có nhu cầu lớn Vì vậy thực dân Pháp
đã tăng cường vốn, diện tích và cho ra đời
nhiều công ti cao su, công ty khai thác
than…SGK trang 55-56
Ngoài khai thác, pháp còn đầu tư lĩnh vực
nào trong công nghiệp?
GV trình chiếu trên lược đồ:
- Về thương nghiệp, chúng sử dụng thủ
đoạn nào?
- Nguồn lợi không thể thiếu của thực dân
Pháp là gì?
-Thuế là nguồn lợi nhuận vô tận của thực
dân Pháp
Trả lời
Trả lời Trả lời
Trả lời
Trả lời
Trả lời
Trả lời
+Đầu tư phát triển công
nghiệp nhẹ
- Thương nghiệp: Pháp độc quyền thị trường Việt Nam
và đánh thuế nặng vào hàng hóa nhập vào nước ta
Trang 8GV trình chiếu hình ảnh thẻ thuế thân và
trụ sở cơ quan thuế Sài Gòn:
- Em hãy giải thích thuật ngữ thuế thân ?
GV chốt: Thuế thân (thuế đinh): thế đánh
vào đầu người dưới chế độ phong kiến
thực dân Theo quy định, mỗi người đàn
ông từ 18 tuổi đến 60 tuổi được chia ruộng
khẩu phần và hàng năm phải nộp một số
tiền cho nhà nước với mức khá nặng
* Tích hợp với môn Ngữ văn: Tác phẩm
nào nói rõ nỗi khổ của nhân dân về thứ
thuế thân vô lí này?
GV trình chiếu hình ảnh về cảnh chị Dậu
và tác giả Ngô Tất Tố GV bình luận
- Trong giao thông vận tải, thực dân Pháp
đã làm gì?
GV trình chiếu hình ảnh về đường sắt thời
Pháp và bình luận
- Trong lĩnh vực ngân hàng, Pháp đã làm
gì?
Trả lời
Xác định
Thảo luận
- Giao thông vận tải: Xây dựng thêm đường sắt
- Ngân hàng: Nắm độc quyền chỉ huy nền kinh tế Đông Dương
-HS xác định
=> Quy mô rộng lớn, nền kinh tế nước ta bị phụ thuộc vào nền kinh tế của thực dân Pháp
II.Các chính sách chính trị, văn hóa, giáo dục.
- Về chính trị:Thực hiện chính sách “Chia để trị”,
Trang 9- Quan sát hình 27 SGK /57, xác định các
nguồn lợi của tư bản Pháp ở Việt Nam
trong cuộc khai thác lần thứ hai trên lược
đồ?
Hình 27 Nguồn lợi của tư bản Pháp ở
Việt Nam trong cuộc khai thác thuộc địa
lần thứ hai.
GV yêu cầu HS quan sát lược đồ và yêu
cầu HS thào luận nhóm đôi (thời gian 3
phút)
- Hãy cho biết những địa điểm và những
nguồn lợi mà tư bản Pháp tiến hành khai
thác lần thứ hai.
- Nhận xét về nội dung chương trình khai
thác lần thứ hai của thực dân Pháp.
- Tác động của cuộc khai thác lần thứ hai
đối với tình hình kinh tế, xã hội Việt Nam.
Sau khi HS trao đổi, trả lời, GV phân tích,
chốt lại theo nôi dung đã tìm hiểu
Hoạt động 2: GV hướng dẫn tìm hiểu
các chính sách chính trị, văn hóa, giáo
Trả lời
Trả lời
Trả lời
Thảo luận Trả lời
thâu tóm mọi quyền hành, cấm đoán mọi quyền tự do dân chủ, thẳng tay đàn áp
- Về văn hóa, giáo dục: Khuyến khích các hoạt động mê tín dị đoan, các tệ nạn xã hội, hạn chế mở trường học
=> Củng cố bộ máy cai trị, phục vụ cho cuộc khai thác thuộc địa của chúng
III.Xã hội Việt Nam phân hóa
Trang 10Thực dân Pháp đã thi hành chính sách cai
trị nào về chính trị ?
Về văn hóa, giáo dục Pháp thi hành những
chính sách gì?
GV trình chiếu hình ảnh và bình luận, giải
thích, minh họa
Hình ảnh phụ nữ đánh xệp, tứ sắc …trong
sòng bạc
Pháp tiến hành những thủ đoạn đó nhằm
mục đích gì?
Hoạt động 3: GV hướng dẫn tìm hiểu về
sự phân hóa của xã hội Việt Nam
GV nêu câu hỏi để HS thảo luận nhóm
Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, xã hội
Việt Nam phân hóa như thế nào ?
Trước khi HS trả lời, GV có thể gợi ý:
Những giai cấp nào là giai cấp cũ vốn có
của xã hội ?
=> Địa chủ >< Nông dân
Gv: Khi thực dân Pháp tiến hành khai thác
thuộc địa lần thứ hai ở Việt Nam còn xuất
Trả lời
- Giai cấp địa chủ phong kiến: làm tay sai cho thực
dân Pháp→ áp bức bóc lột nhân dân Bộ phận nhỏ yêu nước
- Giai cấp tư sản:Tư sản mại bản: làm tay sai cho Pháp, tư sản dân tộc ít nhiều có tinh thần dân tộc
- Tầng lớp tiểu tư sản
thành thị: có tinh thần hăng
hái cách mạng
- Giai cấp nông dân: Là lực lượng đông đảo và hăng hái của cách mạng
- Giai cấp công nhân: là
lực lượng tiên phong và lãnh đạo cách mạng
=> Thái độ chính trị và khả năng cách mạng khác nhau
Trang 11hiện thêm những giai cấp tầng lớp mới đó
là giai cấp tư sản, tầng lớp tiểu tư sản và
giai cấp công nhân
- Các giai cấp được phân hóa như thế nào
Nêu thái độ chính trị và khả năng cách
mạng của từng giai cấp ?
GV chia lớp làm 2 nhóm (thời gian: 3
phút)
- Nhóm 1: Tìm hiểu về giai cấp cũ vốn có
(Giai cấp địa chủ và giai cấp nông dân)
- Nhóm 2: Tìm hiểu về giai cấp và tầng lớp
mới (Giai cấp tư sản, tầng lớp tiểu tư sản
và giai cấp công nhân)
HS dựa vào nội dung SGK và vốn kiến
thức của mình để trình bày kết quả thảo
luận
GV cho HS nhận xét, bổ sung cho nhau và
cuối cùng GV kết luận qua các câu hỏi, các
đoạn tư liệu, hình ảnh minh họa
GV giảng: Giai cấp địa chủ phong kiến
trong phong trào Cần Vương hăng hái
nhưng sau đó đã dần đầu hang và làm tay
sai cho thực dân Pháp
GV tổ chức cho HS diễn lại đoạn trích
Tức nước vỡ bờ của Ngô Tất Tố trong 3
phút
GV giải thích 2 thuật ngữ
-Tư sản mại bản: một bộ phận trong giai
cấp tư sản ở các nước thuộc địa, phụ thuộc
làm đại lí cho công ty tư bản độc quyền
hoặc tham gia bỏ vốn vào công ty của đế
quốc Họ có quyền lợi gắn chặt với đế
quốc
Trả lời
Trang 12- Tư sản dân tộc: một bộ phận trong giai
cấp tư sản ở các nước thuộc địa, phụ thuộc,
bị đế quốc chèn ép về kinh tế, hạn chế về
chính trị Trong một chừng mực nhất định,
họ có tinh thần cách mạng nhưng không
triệt để
GV trình chiếu hình ảnh:
Bạch Thái Bưởi (1874-1932) – Doanh
nhân người Việt nổi tiếng Một trong bốn
người giàu nhất Việt Nam vào đầu những
năm đầu của thế kỷ XX
* GV tích hợp với môn Triết học (Giáo
dục công dân) để lí giải cho tầng lớp tiểu
tư sản thành thị:
Theo em giai cấp khác với tầng lớp ở
điểm nào ?
- Giai cấp đại diện cho một QHSX, một
PTSX Họ có đủ điều kiện để vươn lên
nắm lấy TLSX và áp đặt QHSX của mình
lên toàn xã hội, tức là họ có ảnh hưởng lớn
về kinh tế đối với xã hội, họ tự mình có thể
tạo ra QHSX mới, PTSX mới
- Còn tầng lớp tuy họ cũng có khả năng
Trang 13nắm lấy TLSX nhất định nhưng không đủ
khả năng đại diện cho một PTSX mới, một
QHSX mới như giai cấp mà họ chỉ góp
phần vào sự phát triển chung của kinh tế -
xã hội
GV cung cấp tư liệu lịch sử về giai cấp
nông dân:
“ Trong một miếng đất rộng rào kín bốn
bề, có 3.000, 4.000 người mặc quần áo nâu
rách rưới: họ chen chúc chật ních đến nỗi
nhìn chung chỉ thấy một đống gì rung
rinh,có những cánh tay giơ lên gầy như
que sậy, khúc khuỷu, khô queo Trong mỗi
người bệnh gì cũng có: mặt phù ra hay
không còn chút thịt, răng rụng, mắt mờ
hay lem nhem, mình đầy ghẻ chốc Đàn
ông chăng? Đàn bà chăng? Hai mươi tuổi?
Hay sáu mươi tuổi? Không phân biệt
được! Không còn phân biệt được trai,
gái,già trẻ nữa, chỉ thấy một cái tình cảnh
khốn khổ tột bậc mà hàng nghìn miệng
đen kêu lên như những tiếng kêu của súc
vật”
Gv trình chiếu và bình hình ảnh người
nông dân thời Pháp thuộc:
