bai29. Quá trình hình thành loài ( SH 12 CB - GA soan thi GVG 2009

Diễn biến quá trình hình thành loài Các quần thể sống trong các khu vực địa lí khác nhau có điều kiện sinh thái khác nhau, chiều hướng tích lũy đột biến và biến dị tổ hợp so với nhau nh

-Cách li sinh sản là các trở ngại trên cơ thể sinh vật ngăn cản các cá thể

giao phối với nhau hoặc ngăn cản việc tạo ra con lai hữu thụ

- Cách li sinh sản có vai trò quan trọng trong quá trình tiến hoá vì

chúng ngăn cản các loài trao đổi vốn gen cho nhau , do vậy mỗi loài duy trì những đặc trưng riêng.

về quá trình hình

dần qua nhiều dạng trung gian dưới tác dụng của CLTN theo con đường phân ly tính trạng

QUAN ĐIỂM HIỆN ĐẠI

Hình thành loài mới là một quá trình lịch sử cải biến thành phần kiểu gen

của quần thể ban đầu theo hướng

Các con đường hình thành loài chủ yếu:

I.Hình thành loài khác khu vực địa lý

II Hình thành loài cùng khu vực địa lý:

1 Hình thành loài bằng cách li tập tính và cách li sinh thái.

2 Hình thành loài nhờ cơ chế lai xa đa bội hoá.

CON ĐƯỜNG NÀO CŨNG THẤY VAI TRÒ

CỦA CÁC NHÂNTỐ TIẾN HOÁ ( quá trình đột biến , quá trình giao phối , CLTN, yếu tố ngẫu nhiên, di - nhập gen )

a Yếu tố thúc đẩy hình thành loài

Quan sát các

hình vẽ sau

và nghiên cứu SGK cho

biết các yếu

tố thúc đẩy hình thành loài

Khu phân bố của loài bị chia cắt.

Chướng ngại về địa lí.

Quan sát các

hình vẽ sau

và nghiên cứu SGK cho

biết các Yếu

tố thúc đẩy hình thành loài

a Yếu tố thúc đẩy hình thành loài

1 Vai trò của cách li địa lí trong quá trình hình thành loài

b Diễn biến quá trình hình thành loài

Các quần thể sống trong các khu vực địa

lí khác nhau có điều kiện sinh thái khác nhau, chiều hướng tích lũy đột biến và biến dị tổ hợp so với nhau như thế nào?

và điều đó qua thời gian dài làm cho mức

độ sai khác giữa các quần thể sẽ thế nào?

Khi sự sai khác giữa các quần thể đó đạt đến mức nào thì tạo ra loài mới ?

c.Vai trò của cách li địa lí

Cách li địa lí ảnh hưởng đến sự giao phối và sự trao đổi gen giữa các quần thể, đó là ảnh hưởng thế nào?

Điều đó có tác dụng gì đến sự sai khác giữa các quần thể trong quá trình

tiến hóa ?

1 Vai trò của cách li địa lí trong quá trình hình thành loài c.Vai trò của cách li địa lí

- Ví dụ: trên quần đảo Galapagos có 13 loài chim sẻ Theo Đacuyn chúng được tiến hóa từ một ít cá thể của một loài di cư từ đất liền ra đảo

4 Cactus finch (Geospiza scandens)Chim sẽ ăn xương rồng

5 Sharp-beaked ground finch (Geospiza difficilis)Chim sẽ mặt

đất mỏ cứng

6 Small ground finch (Geospiza fuliginosa) Chim sẽ mặt đất nhỏ

7 Woodpecker finch (Cactospiza pallida) Chim gõ kiến

8 Vegetarian tree finch (Platyspiza crassirostris) Chim sẽ trên

cây ăn rau

9 Medium tree finch (Camarhynchus pauper) Chim sẽ trên cây

12 Warbler finch (Certhidia olivacea) Chim chích

13 Mangrove finch (Cactospiza heliobates)Chim sẽ ăn côn trùng

(From BSCS, Biological Science: Molecules to Man, Houghton

Mifflin Co., 1963)

Theo Đacuyn, 13 loài chim sẻ đã tiến hóa trên quần đảo Galapagos có tổ tiên

từ lục địa Nam Mỹ hoặc Trung Mỹ đến chiếm cứ các đảo Con cháu của loài đến chiếm cứ đã cách li địa lí, theo thời gian đã thay đổi rất nhiều và trở nên khác xa với tổ tiên của chúng ở lục địa và hình thành nên các loài mới.

c.Vai trò của cách li địa lí

- Hình thành loài trãi qua nhiều giai đoạn trung gian:

Thể đột biến mới

Thể đột biến mới

Quần thể

ban đầu

Chướng ngại địa lí

Sơ đồ động của quá trình hình thành loài bằng con đường địa lý

và thành phần kiểu gen giữa các quần thể.

Cách li sinh sản giữa các quần thể hình thành loài mới

Cách li địa lí ngăn cản sự giao phối giữa các cá thể của các

quần thể khác nhau duy trì và thúc đẩy sự phân hóa về tần

số các alen và thành phần kiểu gen của các quần thể Cách li sinh sản

Loài mới Loài mới

Hãy mô tả thí nghiệm của Dodd và nêu kết quả của thí nghiệm ?

Em có nhận xét gì về kết quả của thí nghiệm?

Sự cách li về mặt địa lí và sự khác biệt về điều kiện sống đã làm xuất hiện sự cách li về tập tính giao phối dẫn đến cách li sinh sản giữa 2 quần thể ruồi.

Hiện tượng trên được giải thích như thế nào?

Hiện tượng trên được giải thích bằng giả thuyết về gen đa hiệu:

Gen

Sự tiêu hóa các loại đường

Thành phần hóa học của vỏ kitin

Tập tính giao phối

Cách li sinh sản

Phiếu học tập số 1 Câu hỏi: vận dụng lí luận nêu trên(sự hình thành loài bằng con đường địa lí) giải thích quá trình hình thành 13 loài chim sẻ ở quần đảo Galapagos mà Đacuyn đã nêu trên

Nhóm I và II

Phiếu học tập số 2

Câu hỏi: giải thích quá trình hình thành loài trên hình 29SGK

Gợi ý: giải thích quá trình từ loài A hình thành loài B:

+ Một nhóm cá thể loài A di cư ra đảo hình thành quần thể mới có điều kiện sinh thái thế nào so với ở quần thể gốc ?

+ Sống trong điều kiện sinh thái mới, tích lũy đột biến và biến dị tổ hợp của quần thể ở đảo theo chiều hướng thế nào ?

+ Sự cách li địa lí đã ảnh hưởng gì đến sự giao phối giữa quần thể ở đảo với loài A, điều đó ảnh hưởng đến sự sai khác giữa quần thể ở đảo với loài A theo thời gian thế nào ?

+ Khi sự sai khác đạt đến mức nào sẽ tạo nên loài B ?

+ Với lí luận tương tự để giải thích quá trình từ loài B hình thành nên loài C,D

Phiếu học tập số 3

Câu hỏi: tại sao trên các đảo đại dương lại hay tồn tại các loài đặc

hữu(loài chỉ có ở một nơi mà không có ở nơi nào khác trên trái đất)? Gợi ý:

+ Điều kiện sinh thái ở đảo đại dương so với các nơi khác trên trái đất ? + Với điều kiện sinh thái ở các đảo đại dương mức độ tác động của các nhân tố tiến hóa đối với các sinh vật di cư tới đảo thế nào, điều đó ảnh hưởng gì tới tần số các alen và tần số các kiểu gen của quần thể

+ CLTN đã đưa đến kết quả gì về sự tích lũy các đột biến và biến dị tổ hợp đối với điều kiện sống đặc biệt của đảo ?

+ Ngoài các lí do trên thì sự di - nhập gen của sinh vật ở các đảo đại dương thế nào mà có các loài đặc hữu ?

+ Sự sai khác giữa các quần thể và với quần thể gốc khi đạt đến mức cách li sinh

sản thì tạo ra 13 loài mới

Phiếu học tập số 2

Câu hỏi: giải thích quá trình hình thành loài trên hình 29SGK

Gợi ý: giải thích quá trình từ loài A hình thành loài B:

+ Một nhóm cá thể loài A di cư ra đảo hình thành quần thể mới có điều kiện sinh thái thế nào so với ở quần thể gốc ?

+ Sống trong điều kiện sinh thái mới, tích lũy đột biến và biến dị tổ hợp của quần thể ở đảo theo chiều hướng thế nào ?

+ Sự cách li địa lí đã ảnh hưởng gì đến sự giao phối giữa quần thể ở đảo với loài A, điều đó ảnh hưởng đến sự sai khác giữa quần thể ở đảo với loài A theo thời gian thế nào ?

+ Khi sự sai khác đạt đến mức nào sẽ tạo nên loài B ?

+ Với lí luận tương tự để giải thích quá trình từ loài B hình thành nên loài C,D

Phiếu học tập số 3

Câu hỏi: tại sao trên các đảo đại dương lại hay tồn tại các loài đặc hữu(loài chỉ có ở một nơi mà không

có ở nơi nào khác trên trái đất)?

Gợi ý:

+ Điều kiện sinh thái ở đảo đại dương so với các nơi khác trên trái đất ?

+ Với điều kiện sinh thái ở các đảo đại dương mức độ tác động của các nhân tố tiến hóa đối với các sinh vật di cư tới đảo thế nào, điều đó ảnh hưởng gì tới tần số các alen và tần số các kiểu gen của quần thể + CLTN đã đưa đến kết quả gì về sự tích lũy các đột biến và biến dị tổ hợp đối với điều kiện sống đặc biệt của đảo ?

+ Ngoài các lí do trên thì sự di - nhập gen của sinh vật ở các đảo đại dương thế nào mà có các loài đặc hữu ?

cá thể di cư ra đảo biến đổi rất nhanh chóng

+ CLTN, tích lũy các đột biến và biến dị tổ hợp thích nghi với điều kiện sống đặc biệt trên đảo

+ Mặt khác không có sự di - nhập gen nên các sinh vật trên đảo đảo hình thành nên các đặc điểm thích khác biệt với các nơi khác trên Trái Đất

- Chuẩn bị bài mới : Bài 30: Quá trình hình thành loài ( Tiếp)