Nói về vũ trụ

Thác Thiên th n ầ Angel Falls Venezuelaở nh: raphaelk Ả9... Núi Mauna Loa Hawaii ở nh: peakware Ả15... nh: planetarium Ả32... nh: talisman-activities Ả33.. Sao Diêm Về ương c ng là hà

101 điều thú vị về trái đất (Kỳ 1) - 10/4/2006 10h:40

Chúng ta đang s ng trên m t qu c u đ y nh ng đi u k qu c ố ộ ả ầ ầ ữ ề ỳ ặ

và đ c đáo Th c ch t nó không ph i hình c u mà là m t hành ộ ự ấ ả ầ ộ tinh hoang d i, l n nh n nh ng ng n núi l a l i tàn, rung ạ ổ ổ ữ ọ ử ụ

chuy n b i các tr n đ ng đ t kinh hoàng, ng p chìm trong ể ở ậ ộ ấ ậ

nh ng c n đ i h ng thu Nh ng đâu m i là đi u t i t nh t? ữ ơ ạ ồ ỷ ư ớ ề ồ ệ ấ

M t s thung l ng c a trái đ t chìm sâu d ộ ố ũ ủ ấ ướ i bi n Nhi u ng n ể ề ọ núi l i v ạ ươ n ch i lên trên l p không khí m ng B n có th nêu ồ ớ ỏ ạ ể tên đi m th p nh t trên trái đ t? ể ấ ấ ấ Đỉ nh cao nh t? B n có bi t ấ ạ ế

đ ườ ng vào trung tâm trái đ t là bao xa và có gì đó? N i nóng ấ ở ơ

nh t, l nh nh t, khô nh t, l ng gió nh t là đâu? ấ ạ ấ ấ ộ ấ ở

1 N i nào nóng nh t trên trái đ t? ơ ấ ấ

N u b n đoán là Thung l ng ch t California, M , thì b n hoàn toàn sai.ế ạ ũ ế ở ỹ ạ

El Azizia Libya đã đ t đở ạ ược nhi t đ k l c 57,8 đ C vào 13/9/1922 ệ ộ ỷ ụ ộThung l ng ch t ch đ t 56,6 đ C vào 10/7/1913.ũ ế ỉ ạ ộ

El Azizia Libyaở ( nh: fao.org) Ả

2 N i l nh nh t trên th gi i? ơ ạ ấ ế ớ

r t xa, nhi t đ th p nh t t ng đo đ c trên trái đ t là -89 đ C

Vostok, Nam C c, vào ngày 21/7/1983.ự

3 Cái gì t o nên s m sét? ạ ấ

N u b n đoán r ng "tia ch p" thì c ng xin bái ph c Nh ng có m t câu ế ạ ằ ớ ũ ụ ư ộ

tr l i sáng t h n Không khí xung quanh tia ch p b hâm nóng lên g p ả ờ ỏ ơ ớ ị ấ

5 l n nhi t đ c a m t tr i S hâm nóng đ t ng t này khi n không khí ầ ệ ộ ủ ặ ờ ự ộ ộ ế

n ra nhanh h n t c đ c a âm thanh, làm cho không khí xung quanh b ở ơ ố ộ ủ ịnén l i và t o nên shock wave, chúng ta nghe th y nh ti ng s m.ạ ạ ấ ư ế ấ

S m sét ấ ( nh: basinski-net) Ả

4 á có th n i trên n Đ ể ổ ướ c?

Trong nh ng đ t phun trào núi l a, l p khí b b n ra m nh m t dung ữ ợ ử ớ ị ắ ạ ẽ ừnham t o nên m t lo i đá s i b t g i là đá b t, ch a đ y các bong bóng ạ ộ ạ ủ ọ ọ ọ ứ ầkhí M t s hòn đá này có th n i trên m t nộ ố ể ổ ặ ước

5 á có th to lên không? Đ ể

Có, nh ng theo dõi quá trình này thì còn chán h n là xem s n khô ư ơ ơ

Nh ng hòn đá này (iron-manganese crusts) l n lên trên các ng n núi ữ ớ ọ ở

dưới bi n Chúng k t t a ch m rãi v t ch t t nể ế ủ ậ ậ ấ ừ ước bi n, to lên kho ng 1ể ả

mm trong 1 tri u n m Móng tay c a b n c ng m c lên t ng đó trong 2 ệ ă ủ ạ ũ ọ ừ

tu n.ầ

6 Bao nhiêu l ượ ng b i t không trung r i xu ng trái đ t m i ụ ừ ơ ố ấ ỗ

n m? ă

Con s này vô đ nh, nh ng USGS cho r ng có ít nh t 1.000 tri u gram, ố ị ư ằ ấ ệ

t c là kho ng 1.000 t n v t ch t r i vào b u khí quy n m i n m và h ứ ả ấ ậ ấ ơ ầ ể ỗ ă ạcánh xu ng b m t trái đ t ố ề ặ ấ

Bùi mù ( nh: ecosyn) Ả

7 B i có th bay bao xa trong gió? ụ ể

M t nghiên c u vào n m 1999 cho bi t b i t châu Phi đã tìm độ ứ ă ế ụ ừ ường t i ớFlorida và khi n nhi u n i bang này vế ề ơ ở ượt gi i h n ch t lớ ạ ấ ượng không khícho phép do U ban b o v môi trỷ ả ệ ường M quy đ nh S b i đó đỹ ị ố ụ ược

nh ng c n gió l n B c Phi đón đữ ơ ớ ở ắ ường và đ a lên cao 6.100 m, n i đó ư ơ

b i l i g p gió m u d ch và đụ ạ ặ ậ ị ược đ a qua bi n B i t Trung Qu c c ng ư ể ụ ừ ố ũ

đã vượt đ i dạ ương tìm sang B c M ắ ỹ

8 Thác n ướ c cao nh t th gi i đâu? ấ ế ớ ở

Thác Thiên th n (Angel Falls) Venezuela, ch y t đ cao 979 m.ầ ở ả ừ ộ

Thác Thiên th n (ầ Angel Falls) Venezuelaở ( nh: raphaelk) Ả

9 Hai thành ph l n nào c a M s b nh p vào nhau? ố ớ ủ ỹ ẽ ị ậ

Khe n t San Andreas ch y theo hứ ạ ướng b c nam đang phân tách v i t c ắ ớ ố

đ 5 cm/n m, khi n cho Los Angeles ti n g n v San Francisco ộ ă ế ế ầ ề Ước đoán Los Angeles s tr thành khu v c ngo i ô c a Thành ph bên V nh ẽ ở ự ạ ủ ố ịtrong 15 tri u n m n a.ệ ă ữ

Khe n t San Andreas ứ ( nh: wikipedia.org) Ả

10 Trái đ t có ph i hình c u? ấ ả ầ

Do hành tinh c a chúng ta xoay tròn và linh ho t h n b n có th tủ ạ ơ ạ ể ưởng

tượng, nó phình ra ph n gi a, t o nên hình gi ng nh qu bí ngô Ch ở ầ ữ ạ ố ư ả ỗphình ra này đang gi m d n qua hàng th k , nh ng nay b ng nhiên nó ả ầ ế ỷ ư ỗ

l i phát tri n Chính s b ng tan ngày càng nhi u trên trái đ t chính là ạ ể ự ă ề ấnguyên nhân khi n vành xích đ o n ra.ế ạ ở

11 Tr ng l c trên sao H a? ọ ự ỏ

Tr ng l c trên sao H a b ng 38% tr ng l c trái đ t, tính m c nọ ự ỏ ằ ọ ự ấ ở ự ước

bi n Vì th , m t ngể ế ộ ười n ng 100 kg trên trái đ t s n ng 38 kg trên sao ặ ấ ẽ ặ

Ho Tuy v y, theo nh ng k ho ch hi n th i c a NASA thì ph i m t ả ậ ữ ế ạ ệ ờ ủ ả ấhàng th p k n a con s này m i đậ ỷ ữ ố ớ ược ki m ch ng.ể ứ

12 M t n m trên sao H a dài bao nhiêu? ộ ă ỏ

Nó đúng b ng m t n m, n u b n đ n t sao H a Nh ng đ i v i ngằ ộ ă ế ạ ế ừ ỏ ư ố ớ ười trái đ t, nó g n nh dài g p đôi Hành tinh đ m t 687 ngày đ quay ấ ầ ư ấ ỏ ấ ểquanh m t tr i, so v i 365 ngày c a trái đ t ặ ờ ớ ủ ấ

Nasa thám hi m sao H a ể ỏ ( nh: Nasa) Ả

13 M t ngày trung bình trên sao H a dài bao nhiêu? ộ ỏ

Người sao H a có th ng (ho c làm vi c) nhi u h n n a ti ng m i ngàyỏ ể ủ ặ ệ ề ơ ử ế ỗ

so v i b n M t ngày trên sao H a dài 24 gi 37 phút, so v i 23 gi 56 ớ ạ ộ ỏ ờ ớ ờphút trên trái đ t M t ngày trên b t c hành tinh nào thu c h m t tr i ấ ộ ấ ứ ộ ệ ặ ờ

được tính b ng th i gian nó t xoay tròn đúng m t vòng trên tr c, t c là ằ ờ ự ộ ụ ứlàm cho m t tr i nhô lên vào bu i sáng và l n xu ng vào bu i t i.ặ ờ ổ ặ ố ổ ố

14 Núi l a nào l n nh t? ử ớ ấ

Núi Mauna Loa Hawaii chi m danh hi u này trên trái đ t Nó cao 15,2 ở ế ệ ấ

km tính t chân núi n m dừ ằ ở ưới đáy bi n Nh ng ng n núi Olympus ể ư ọMons trên sao Ho còn v đ i h n - nó xuyên th ng b u tr i hành tinh đả ĩ ạ ơ ủ ầ ờ ỏ

v i đ cao 26 km N n móng c a ng n núi này có th bao ph h u nh ớ ộ ề ủ ọ ể ủ ầ ưtoàn b bang Arizona, M ộ ỹ

Núi Mauna Loa Hawaii ở ( nh: peakware) Ả

15 Tr n đ ng đ t gây thi t m ng nhi u nh t t tr ậ ộ ấ ệ ạ ề ấ ừ ướ c t i nay? ớ

K l c v tr n đ ng đ t th n ch t x y ra vào n m 1557 Trung Qu c ỷ ụ ề ậ ộ ấ ầ ế ả ă ở ố

Nó giáng xu ng khu v c n i ngố ự ơ ười dân ch y u s ng trong nh ng hang ủ ế ố ữ

đ ng b ng đá Dãy đá s p đ , gi t ch t kho ng 830.000 ngộ ằ ụ ổ ế ế ả ười M t tr nộ ậ

đ a ch n kinh hoàng khác c ng đ xu ng ị ấ ũ ổ ố Đường S n, Trung Qu c vào ơ ố

n m 1976 H n 250.000 ngă ơ ười thi t m ng.ệ ạ

Tr n đ ng đ t Trung Qu c n m 1976ậ ộ ấ ở ố ă ( nh: teacher2.smithtown) Ả

16 Tr n đ ng đ t m nh nh t trong giai đo n g n đây? ậ ộ ấ ạ ấ ạ ầ

Tr n đ ng đ t x y ngoài bi n Chile vào n m 1960 có cậ ộ ấ ả ở ể ă ường đ 9,6 ộrichter và gây ra v t n t dài 1.600 km M t tr n đ ng đ t nh v y x y raế ứ ộ ậ ộ ấ ư ậ ả

t i m t thành ph l n có th làm tan tành nh ng công trình có k thu t ạ ộ ố ớ ể ữ ỹ ậxây d ng hi n đ i nh t ự ệ ạ ấ

Quân đ i M tham gia c u t ngộ ỹ ứ ế ười dân Chile trong tr n đ ng đ t n mậ ộ ấ ă

1960 ( nh: history.amedd.army) Ả

17 Tr n đ ng đ t nào kinh hoàng h n: Kobe (Nh t B n) hay ậ ộ ấ ơ ậ ả Northridge, California (M )? ỹ

Tr n đ ng đ t Northridge vào n m 1994 m nh 6,7 đ richter và làm ậ ộ ấ ở ă ạ ộ

60 người ch t, 6.000 ngế ười b thị ương, thi t h i h n 40 t USD Tr n ệ ạ ơ ỷ ậ

đ ng đ t Kobe vào n m 1995 có cộ ấ ở ă ường đ 6,7 richter và gi t ch t ộ ế ế5.530 người Kho ng 37.000 ngả ười b thị ương và n n kinh t th t thoát ề ế ấ

100 t USD.ỷ

Tr n đ ng đ t Kobe vào n m 1995ậ ộ ấ ă ( nh: sio.ucsd) Ả

18 Kho ng cách t i trung tâm trái đ t là bao xa? ả ớ ấ

Kho ng cách t b m t trái đ t t i trung tâm là g n 5.955 km H u h t ả ừ ề ặ ấ ớ ầ ầ ếthành ph n trái đ t là ch t l ng Ch v r n nh t c a hành tinh ch dày ầ ấ ấ ỏ ỗ ỏ ắ ấ ủ ỉkho ng 66 km - m ng h n v c a m t qu táo, tính theo t l tả ỏ ơ ỏ ủ ộ ả ỷ ệ ương

đương

19 Ng n núi cao nh t th gi i? ọ ấ ế ớ

Núi Everest Nepal cao g n 9 km trên m c nở ầ ự ước bi n.ể

Núi Everest Nepalở ( nh: pacific.net) Ả

20 M t tr ng đã bao gi g n h n th này ch a? ặ ă ờ ầ ơ ế ư

Nó đã t ng g n h n r t nhi u M t t n m trừ ầ ơ ấ ề ộ ỷ ă ước đây, m t tr ng n m ặ ă ằtrong m t qu đ o nh h n, ch m t kho ng 20 ngày đ quay quanh ộ ỹ ạ ỏ ơ ỉ ấ ả ểchúng ta M t ngày trên trái đ t h i đó dài 18 ti ng Hi n m t tr ng v n ộ ấ ồ ế ệ ặ ă ẫ

ti n ra xa, kho ng 4 cm/n m Trong khi đó vòng quay c a trái đ t l i ế ả ă ủ ấ ạ

ch m l i, khi n cho ngày kéo dài ra Trong tậ ạ ế ương lai xa, m t ngày trên ộtrái đ t s dài 960 ti ng!ấ ẽ ế

(Nh ng câu tr l i trên do SPACE.com ph i h p v i T ch c kh o ữ ả ờ ố ợ ớ ổ ứ ả sát đ a ch t M (USGS), cùng Hi p h i khí quy n và đ i d ị ấ ỹ ệ ộ ể ạ ươ ng

Th c t là m t s ph n c a bang này đang b nh v y S xê d ch lên ự ế ộ ố ầ ủ ị ư ậ ự ị

xu ng c a m t s h nố ủ ộ ố ồ ước t nhiên dự ở ưới m t đ t đang khi n cho ặ ấ ếCalifornia lún xu ng 11cm/n m Các h th ng nố ă ệ ố ước và c ng ng m có ố ầ

th b đe do ể ị ạ

H Tahoe California ồ ở ( nh: anders) Ả

23 Con sông dài nh t? ấ

Sông Nile châu Phi dài 6.695 km Tuy nhiên, m i đây các nhà đ a ch t ở ớ ị ấcòn khám phá v c i ngu n con sông này thì th y chi u dài c a nó còn ề ộ ồ ấ ề ủ

l n h n r t nhi u.ớ ơ ấ ề

Hình nh sông Nile do Nasa ch p t trên cao thu c sa m c Egyptả ụ ừ ộ ạ ( nh: Ả

LiveScience)

24 Bang ch u nhi u đ ng đ t nh t M ? ị ề ộ ấ ấ ở ỹ

Alaska thường xuyên ph i ch u m t tr n đ ng đ t m nh 7 đ richter m iả ị ộ ậ ộ ấ ạ ộ ỗ

n m, và m t c n đ ng đ t m nh h n 8 đ richter trung bình sau 14 ă ộ ơ ộ ấ ạ ơ ộ

n m Florida và North Dakota ch u ít đ ng đ t nh t M ă ị ộ ấ ấ ở ỹ

( nh: ujf-grenoble)Ả

26 Cái gì gây ra s t l đ t? ụ ở ấ

Lượng m a d n d p trong m t giai đo n ng n có th gây ra các dòng ư ồ ậ ộ ạ ắ ể

ch y bùn và rác th i v i t c đ cao Lả ả ớ ố ộ ượng m a d m d kéo dài trong ư ầ ề

m t th i gian dài l i t o ra nh ng v l đ t l n t t M i n m, nộ ờ ạ ạ ữ ụ ở ấ ớ ừ ừ ỗ ă ước M ỹthi t h i 2 t USD do s t l đ t Trong m t tr n bão k l c San ệ ạ ỷ ụ ở ấ ộ ậ ỷ ụ ở

Francisco vào tháng 1/1982, kho ng 18.000 dòng ch y rác th i hình ả ả ảthành trong m t đêm Thi t h i tài s n lên t i 66 tri u USD cùng 25 ộ ệ ạ ả ớ ệ

người ch t.ế

B n đoán đúng r i đ y N m 1999, các nhà khoa h c tìm th y v t li u ạ ồ ấ ă ọ ấ ậ ệtan ch y trong lõi trái đ t ch y theo các dòng xoáy mà s c m nh c a nóả ấ ả ứ ạ ủ

tương t nh bão l c ự ư ố

29 N i m ơ ẩ ướ t nh t trên trái đ t? ấ ấ

Lloro, Colombia có lượng m a trung bình hàng n m là h n 13 m, g p 10 ư ă ơ ấ

tr i, ánh sáng m t tr i chi u xu ng hành tinh c a chúng ta theo m t gócờ ặ ờ ế ố ủ ộkhác

So sánh gi a Trái đ t và sao H a ữ ấ ỏ ( nh: NaSa) Ả

31 H m núi l n nh t sao H a? ẻ ớ ấ ỏ

Grand Canyon được coi là h th ng h m núi l n nh t th gi i, dài 446 ệ ố ẻ ớ ấ ế ớ

km Nh ng h m núi Valles Marineris trên sao Ho còn dài t i 4.800 km ư ẻ ả ớ

N u đ t trên b n đ nế ặ ả ồ ước M , nó s kéo dài t New York t i Los Angeles.ỹ ẽ ừ ớ

V t s o kh ng l trên b m t hành tinh đ này sâu t i 8 km.ế ẹ ổ ồ ề ặ ỏ ớ

( nh: planetarium) Ả

32 H m núi sâu nh t M ? ẻ ấ ở ỹ

H m núi Hells d c theo biên gi i Oregon - Idaho sâu h n 2,4 km Trong ẻ ọ ớ ơkhi đó, Grand Canyon sâu không quá 2 km

( nh: talisman-activities) Ả

33 Trái đ t có ph i là hành tinh đá l n nh t trong h m t tr i? ấ ả ớ ấ ệ ặ ờ

Hoàn toàn đúng nh v y ư ậ Đường kính trái đ t t i đấ ạ ường xích đ o là ạ12.756 km Sao Kim là 12.104 km Sao Ho và sao Thu nh h n r t ả ỷ ỏ ơ ấnhi u Sao Diêm Về ương c ng là hành tinh đá nh ng quá nh ũ ư ỏ

Sao H a (trái), Trái đ t (gi a) và sao Kim (ph i) ỏ ấ ữ ả ( nh: astro) Ả

34 Có bao nhiêu núi l a t ng ho t đ ng trên trái đ t? ử ừ ạ ộ ấ

Có kho ng 540 núi l a trên m t đ t t ng phun trào Không ai bi t rõ có ả ử ặ ấ ừ ếbao nhiêu núi l a dử ở ưới bi n đã ho t đ ng t trể ạ ộ ừ ước t i nay.ớ

35 Không khí bao g m ch y u là ôxy? ồ ủ ế

B u ầ khí quyển c a trái đ t chi m 80% là nit Ph n còn l i ch y u là ôxy,ủ ấ ế ơ ầ ạ ủ ế

v i m t lớ ộ ượng r t nh các t p ch t khác.ấ ỏ ạ ấ

36 Thác n ướ c cao nh t M ? ấ ở ỹ

Thác Yosemite California cao 739 m.ở

( nh: mariposa) Ả

37 Bao nhiêu ph n tr m l ầ ă ượ ng n ướ c trên th gi i n m đ i ế ớ ằ ở ạ

d ươ ng?

Kho ng 97% ả Đại dương chi m 2/3 b m t trái đ t, đi u đó có ngh a là ế ề ặ ấ ề ĩ

n u có m t thiên th ch va vào trái đ t thì nó s b n tung toé.ế ộ ạ ấ ẽ ắ

38 Vùng đ t nào ch a l ấ ứ ượ ng n ướ c ng t l n nh t trên th gi i? ọ ớ ấ ế ớ

G n 70% lầ ượng nước ng t trên trái đ t n m trong các t ng b ng Nam ọ ấ ằ ả ă ở

c c và Greenland S còn l i n m trong b u khí quy n, sông su i, m ch ự ố ạ ằ ầ ể ố ạ

nước ng m và chi m ch kho ng 1%.ầ ế ỉ ả

( nh: fvalk) Ả

39 Đạ i d ươ ng l n nh t trên trái đ t? ớ ấ ấ

Thái Bình Dương bao ph m t di n tích r ng 165 tri u km2, l n h n g p ủ ộ ệ ộ ệ ớ ơ ấ

2 l n ầ Đại Tây Dương Nó có đ sâu trung bình là 3,9 km.ộ

40 T i sao trái đ t l i h u nh không có mi ng h , trong khi m t tr ng ạ ấ ạ ầ ư ệ ố ặ ă

l i l ch ?ạ ỗ ỗ

Trái đ t ho t đ ng tích c c h n v m t đ a lý và th i ti t M t s mi ng ấ ạ ộ ự ơ ề ặ ị ờ ế ộ ố ệ

h vài tri u tu i đã đố ệ ổ ược bao ph b i th c v t, bi n đ i qua đ ng đ t và ủ ở ự ậ ế ổ ộ ấ

l đ t, cùng v i nh ng hi n tở ấ ớ ữ ệ ượng m a gió Trong khi đó m t tr ng khá ư ặ ăyên t nh v m t đ a lý và h u nh không có th i ti t, nên các mi ng h ĩ ề ặ ị ầ ư ờ ế ệ ốtrên đó v n nguyên s qua hàng t ẫ ơ ỷ

(Nh ng câu tr l i trên do SPACE.com ph i h p v i T ch c kh o ữ ả ờ ố ợ ớ ổ ứ ả sát đ a ch t M (USGS), cùng Hi p h i khí quy n và đ i d ị ấ ỹ ệ ộ ể ạ ươ ng

( nh: veimages) Ả

43 N i có nhi u đ ng đ t và phun trào núi l a nh t trên trái ơ ề ộ ấ ử ấ

đ t? ấ

H u h t x y ra d c theo ranh gi i c a hàng ch c m ng th ch quy n ầ ế ả ọ ớ ủ ụ ả ạ ể

kh ng l trôi n i trên b m t trái đ t M t trong nh ng vành đ a n i ổ ồ ổ ề ặ ấ ộ ữ ĩ ơ

đ ng đ t và phun trào núi l a x y ra nhi u nh t là quanh Thái Bình ộ ấ ử ả ề ấ

Dương, thường được g i là Vành đai l a Thái Bình Dọ ử ương Nó gây ra các

v ch n đ ng và nung nóng tr i dài t Nh t B n t i Alaska và Nam M ụ ấ ộ ả ừ ậ ả ớ ỹ

Vành đai l a Thái Bình Dử ương (nét màu đ ) ( nh: virgil) ỏ Ả

44 Bên trong trái đ t nóng đ n m c nào? ấ ế ứ

Nhi t đ c a trái đ t t ng 20 đ C c sau m i km ti n sâu vào trong ệ ộ ủ ấ ă ộ ứ ỗ ế

G n trung tâm, nhi t đ lên t i ít nh t 3.870 đ C.ầ ệ ộ ớ ấ ộ

45 Ba qu c gia có s núi l a ho t đ ng l n nh t trong l ch s ? ố ố ử ạ ộ ớ ấ ị ử

Indonesia, Nh t B n và M , theo th t gi m d n v m c đ ho t đ ng.ậ ả ỹ ứ ự ả ầ ề ứ ộ ạ ộ

Núi l a Merapi thu c đ o Java - Indonesia ử ộ ả ( nh: gesource) Ả

46 Có bao nhiêu ng ườ i trên th gi i đ i m t v i th m h a t núi ế ớ ố ặ ớ ả ọ ừ

l a? ử

Vào n m 2000, các nhà khoa h c đã ă ọ ước tính núi l a s gây ra th m h aử ẽ ả ọ

rõ r t cho ít nh t 500 tri u ngệ ấ ệ ười, tương đương v i dân s toàn th gi i ớ ố ế ớvào đ u th k 17.ầ ế ỷ

47 Ngu n nào ch a l ồ ứ ượ ng n ướ c ng t l n nh t toàn c u: h , su i ọ ớ ấ ầ ồ ố

ho c n ặ ướ c ng m? ầ

Nước ng m ch a t i 30 l n lầ ứ ớ ầ ượng nước so v i t t c các h nớ ấ ả ồ ước ng t, ọ

và g p 3.000 l n lấ ầ ượng nướ ởc sông, su i trên toàn c u Nố ầ ước ng m ầ

được ch a trong các t ng ng m nứ ầ ậ ước t nhiên dự ở ưới m t đ t.ặ ấ

48 V đ ng đ t nào l n h n, n m 1906 San Francisco hay ụ ộ ấ ớ ơ ă ở

Tr n đ ng đ t Anchorage - Alaska n m 1964ậ ộ ấ ở ă ( nh: campus-online) Ả

49 V đ ng đ t nào kinh hoàng h n v s ng ụ ộ ấ ơ ề ố ườ i thi t m ng và ệ ạ tài s n: đ ng đ t n m 1906 San Francisco hay 1964 ả ộ ấ ă ở ở

Anchorage?

Tr n đ ng đ t San Francisco đ ng đ u Nó gây ra 700 cái ch t so v i ậ ộ ấ ở ứ ầ ế ớ

114 c a tr n đ ng đ t Anchorage Thi t h i v tài s n San Francisco ủ ậ ộ ấ ở ệ ạ ề ả ở

c ng l n h n, do ho ho n đã phá hu h u h t các công trình b ng g ũ ớ ơ ả ạ ỷ ầ ế ằ ỗ

th i đó.ờ