modau Dịa hóa ứng dụng 2016

Giới thiệu về học phần Tài liệu tham khảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về lập bản đồ địa chất khoáng sản tỷ lệ 1:50.000 phần đất liền QCVN 49:2012/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về

Yêu cầu

vắng quá 20% trừ trường hợp có lý do chính đáng

có điện thoại ra ngoài để trả lời

Địa chỉ liên hệ

TS Hoàng Thị Thanh Thủy

Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP HCM httthuy@hcmunre.edu.vn

ĐỊA HÓA ỨNG DỤNG

TS Hoàng Thị Thanh Thủy

httthuy@hcmunre.edu.vn

Giới thiệu về học phần

Giới thiệu về học phần

 Tài liệu tham khảo

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về lập bản đồ địa chất khoáng sản

tỷ lệ 1:50.000 phần đất liền (QCVN 49:2012/BTNMT)

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về kiểm soát chất lượng các kết quả

phân tích mẫu địa chất, khoáng sản (QCVN 53:2014/BTNMT)

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng môi trường đất, nước, không khí, nước thải, chất thải rắn

Đào Đình Thục: Sử dụng tài liệu địa hóa trong nghiên cứu thạch luận http://idm.gov.vn/nguon_luc/Xuat_ban/Anpham/Diahoa/t5.htm

Kế hoạch giảng dạy

2 Bài tập nhóm – Báo cáo chương 1

PHẦN I: ĐỊA HÓA ỨNG DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU ĐỊA

CHẤT KHOÁNG SẢN

2 Chương 1: ĐỊA HÓA TRÁI ĐẤT

Cấu trúc của Trái đất

Thành phần hóa học của Trái đất

Phân loại các nguyên tố hóa học

Địa hóa quá trình nội sin

[1]

3 Chương 2: PHƯƠNG PHÁP ĐỊA HÓA TRONG NGHIÊN CỨU ĐỊA

CHẤT KHOÁNG SẢN

Địa hóa quá trình nội sinh

Phương pháp địa hóa trong nghiên cứu địa chất khoáng sản

[1]

QCVN 2012

49-4 Bài tập nhóm – Báo cáo chương 2 & 3

Kế hoạch giảng dạy

PHẦN II: ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG

5 Chương 3: ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG ĐẤT

Đặc điểm địa hóa môi trường đất và vỏ phong hóa

Ô nhiễm môi trường đất

[2]

6 Chương 4: ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG NƯỚC

Đặc điểm địa hóa môi trường nước mặt

Ô nhiễm môi trường nước

Ô nhiễm môi trường trầm tích

[2]

7 Chương 5: ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ

Đặc điểm địa hóa môi trường khí quyển

Ô nhiễm môi trường không khí

Giới thiệu về học phần

PHẦN III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

9 Bài tập nhóm – Báo cáo chương 4

Kiểm tra giữa kỳ

10-11 Chương 7: KHẢO SÁT THỰC ĐỊA

Các phương pháp địa hóa tìm kiếm khoáng sản

Các nghiên cứu địa hóa ứng dụng

[1]

12-13 Chương 8: PHÂN TÍCH MẪU ĐỊA HÓA

Gia công mẫu

Phá mẫu

Tách rời các nguyên tố

Phân tích định lượng các nguyên tố

Lựa chọn các phương pháp phân tích

[1]

14 Chương 9: XỬ LÝ THÔNG TIN ĐỊA HÓA

Độ chính xác của số liệu địa hóa

Khái niệm về nguyên tố chỉ thị

Xử lý thống kê

Xây dựng bản đồ địa hóa môi trường

[1]

QCVN 53:2014/B TNMT

Bài tập

15 Bài tập nhóm – Báo cáo chương 5 & 6

Đánh giá

 Thi cuối kỳ (trắc nghiệm): 60%

 Kiểm tra giữa kỳ: 20%

 Bài tập nhóm: 20%

 Điều kiện bắt buộc để được thi cuối kỳ

Bài tập nhóm

 Chủ đề

Xây dựng đề án nghiên cứu chuyên đề địa hóa trong khuôn khổ nhiệm

vụ lập bản đồ địa chất khoáng sản khu vực TP HCM (tỷ lệ 1/50.000)

Giả sử nhiệm vụ lập bản đồ địa chất khoáng sản khu vực TP HCM (tỷ

lệ 1/50.000) chưa được thực hiện.

Bài tập nhóm

 Chương I

ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN, KINH TẾ-XÃ HỘI

 Vị trí địa lý, hành chính, toạ độ, diện tích và danh pháp các tờ bản đồ địa hình của vùng nghiên cứu (theo hệ toạ độ VN2000)

 Đặc điểm địa hình, mạng sông suối, mức độ lộ đá gốc

 Điều kiện kinh tế- xã hội, đặc điểm giao thông, dân cư, khí hậu

Bài tập nhóm

 Chương II

LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỊA CHẤT

 Khái quát mức độ nghiên cứu địa chất, khoáng sản đã có trong vùng

 Phân tích và đánh giá các kết quả chủ yếu, mức độ sử dụng các tài liệu hiện có; xác định các tồn tại cần giải quyết

 tập trung vào tài liệu địa hóa

Bài tập nhóm

 CHƯƠNG III

ĐẶC ĐIỂM ĐỊA CHẤT, KHOÁNG SẢN

 Khái quát về các đặc điểm địa tầng, magma, kiến tạo, địa mạo, vỏ phong hoá, tai biến địa chất, môi trường địa chất, địa chất thuỷ văn của vùng trên cơ sở tổng hợp các tài liệu đã có Xác định các vấn đề tồn tại cần giải quyết

 Khái quát về kết quả điều tra khoáng sản, các dấu hiệu khoáng sản

Đánh giá sơ bộ triển vọng khoáng sản của vùng đo vẽ

 Đề xuất các nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết về địa chất, khoáng sản và các nghiên cứu, điều tra kèm theo

 tập trung vào nghiên cứu địa hóa

Bài tập nhóm

 CHƯƠNG III

PHƯƠNG PHÁP VÀ KHỐI LƯỢNG

 Phân vùng đo vẽ về mức độ phức tạp địa chất, giao thông, chất lượng các tư liệu viễn thám

 Lựa chọn tổ hợp phương pháp điều tra phù hợp với nhiệm vụ, đặc điểm địa chất, các khoáng sản cụ thể của vùng đo vẽ

 Nội dung, nhiệm vụ cụ thể của chuyên đề địa hóa

 Đối với các phương pháp điều tra nêu rõ đối tượng và diện tích cụ thể

dự kiến áp dụng phương pháp địa hóa; dự kiến khối lượng công việc, các chỉ tiêu kỹ thuật của phương pháp địa hóa, mật độ khảo sát, lấy mẫu, trình tự áp dụng

Bài tập nhóm

 Chương V

DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHUYÊN ĐỀ ĐỊA HÓA

 Dự kiến kết quả sẽ đạt được chuyên đề.

 Thống kê danh mục dự kiến báo cáo chuyên đề và các tài liệu, các bản đồ, phụ lục sẽ thành lập và giao nộp vào Lưu trữ địa chất.

 Chương VI

TỔ CHỨC VÀ TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN

 Kế hoạch và trình tự tổ chức thực hiện chuyên đề.

 Tiến độ thực hiện chuyên đề.

Bài tập nhóm

 Phụ lục: Bản vẽ

1 Bản đồ khái quát vùng điều tra, trên đó thể hiện chính xác vị trí, vùng công tác, các đường giao thông đến vùng công tác tỷ lệ 1:200 000 hoặc 1:500 000.

2 Sơ đồ địa chất và khoáng sản tỷ lệ 1:100 000 hoặc 1:50 000.

3 Các bản đồ, sơ đồ thiết kế thi công tỷ lệ 1:50 000 hoặc lớn hơn, thể hiện đầy đủ mạng lưới lấy mẫu địa hoá.

Bài tập nhóm

 Lịch báo cáo

 Tuần 2: Báo cáo Chương 1 (ppt)

 Tuần 4: Báo cáo Chương 2 & 3 (ppt)

 Tuần 9: Báo cáo Chương 4 (ppt)

 Tuần 15: Báo cáo Chương 5&6 (ppt)

 Thi kết thúc học phần: Nộp bài viết

 Không có bài báo cáo đúng theo lịch sẽ không được nộp bài viết

CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN

Khái niệm về Địa hóa & Địa hóa ứng dụng

Địa chất

Hóa học

Địa hóa

Địa hóa: Ứng dụng kiến thức hóa học để giải quyết các nhiệm vụ địa chất

Địa hóa học

 Địa hóa học là khoa học về lịch sử tự nhiên của các nguyên tố hóa học

 Nội dung của địa hóa học bao gồm các vấn đề phân bố các nguyên

tố trong các đối tượng tự nhiên khác nhau, góp phần lý giải nguồn gốc hình thành và lịch sử phát triển của Trái Đất

Nguồn: GS TS Nguyễn Văn Phổ

QUÁ TRÌNH TẠO KHOÁNG

TÌM KIẾM KHOÁNG SẢN

Mối liên quan hữu cơ giữa địa hóa học với các ngành khoa học

(Nguồn: Nguyễn Văn Phổ, 2002)

Lịch sử phát triển của địa hóa học

 1838: khái niệm “địa hóa” lần đầu tiên do nhà hóa học người Áo Schonbein CF đưa ra

 1908: khái niệm này được Clark F.W sử dụng trong cuốn sách “Số liệu địa hóa”

 Địa hóa học thực sự chỉ hình thành sau khi các nguyên tố hóa học

được phát hiện & Bảng tuần hoàn các nguyên tố được thành lập

Câu hỏi thảo luận

 Nhiệm vụ của kỹ sư Địa chất (khoáng sản) ?

 Tìm kiếm khoáng sản

 Khoáng sản kim loại/phi kim loại/dầu khi, v.v

 Khi nào thì có thể gọi là khoáng sản?

Câu hỏi thảo luận

 Các nhiệm vụ sẽ triển khai để đánh giá trữ lượng mỏ Au tại Bồng Miêu?

Các giai đoạn thực hiện

Câu hỏi thảo luận

 Các nhiệm vụ sẽ triển khai để đánh giá trữ lượng mỏ Au tại Bồng Miêu?

Câu hỏi thảo luận

 Xây dựng bản đồ địa chất – khoáng sản

 luận giải số liệu phân tích

 Địa hóa

 Đánh giá chất lượng & trữ lượng quặng

Câu hỏi thảo luận

 Các nhiệm vụ sẽ triển khai để đánh giá trữ lượng mỏ Au tại Bồng Miêu?

 Đánh giá trữ lượng & chất lượng

QCVN 49:2012/BTNMT

Hàm lượng Au: ? g/T

QCVN 49:2012/BTNMT

ĐỊA HÓA HỌC ỨNG DỤNG

Địa hóa ứng dụng

 Địa hóa truyền thống

Lặp lại lịch sử của từng nguyên tố,

Làm sáng tỏ các chu trình địa hóa trong các điều kiện địa chất, địa hóa,nhiệt động khác nhau trong quá khứ/tương lai

 Địa hóa ứng dụng

Tìm kiếm khoáng sản

 Đánh giá tiềm năng khoáng sản (chất lượng)

Địa hóa môi trường & Địa hóa y học

Nghiên cứu sự di chuyển và tích lũy trong môi trường của các chất ô nhiễm vô cơ và hữu cơ

Địa hóa môi trường

 Ngày nay, công cuộc công nghiệp hóa - đô thị hóa đã làm thay đổi môi

trường tự nhiên của trái đất

 Công nghệ mới đã tạo điều kiện nâng cao cuộc sống con người Nhưng cũng chính công nghệ đã can thiệp vào các quá trình tự nhiên và sản sinh ra những chất ô nhiễm

 Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, địa hóa học cũng đang ngàycàng phát triển

 Một lĩnh vực ứng dụng mới ra đời đó là địa hóa môi trường

 Để đáp ứng nhu cầu của con người là quan trắc, giám sát sự phân bố của các chất ô nhiễm con người trên trái đất

 Đối tượng của địa hóa môi trường là nghiên cứu ảnh hưởng của các chất ô nhiễm trong các thành tạo bề mặt (biểu sinh) đối với môi trường và con người

 Là chuyên ngành của địa hóa học để giải quyết các vấn đề môi trường do hoạt động của con người

 Trong những năm gần đây, các kiến thức địa hóa môi trường đã được áp dụng vào thực tiễn công nghệ để quản lý chất thải và xử lý ô nhiễm.

Địa hóa môi trường

Nghiên cứu sự biến đổi các quá trình địa hóa diễn ra trên bề mặt Trái đất do hoạt động của con người để dự báo ảnh hưởng đến chất lượng môi trường

Đưa ra những giải pháp kỹ thuật tối ưu cho việc sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên

Câu hỏi thảo luận

So sánh tác động môi trường giữa hai nguyên tố Ar và Pb ?

Trả lời

 Ar: khí trơ, không tạo thành các khoáng vật, không taọ thành các hợp chất trong tự nhiên

 không nguy hại về môi trường

 Pb: PbS (galena), có thể hoà tan, nguồn phát sinh từ các mỏ kim loại ở dạng sulfate hoặc oxit, dễ hoà tan

 có thể nguy hại về môi trường

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Các giai đoạn thực hiện

Phương pháp nghiên cứu địa hóa

 Phương pháp nghiên cứu phổ biến nhất là

 Thu thập tài liệu

 Khảo sát thực địa

 Công tác phân tích, thí nghiệm

 Công tác văn phòng: luận giải số liệu

Phương pháp nghiên cứu địa hóa

 Thu thập tài liệu

Theo QCVN 49:2012/BTNMT

Chương I

ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN, KINH TẾ-XÃ HỘI

- Vị trí địa lý, hành chính, toạ độ, diện tích và danh pháp các

tờ bản đồ địa hình của vùng đo vẽ (theo hệ toạ độ VN2000)

- Đặc điểm địa hình, mạng sông suối, mức độ lộ đá gốc.

- Điều kiện kinh tế- xã hội, đặc điểm giao thông, dân cư, khí hậu

Phương pháp nghiên cứu địa hóa

 Thu thập tài liệu

 Tìm tài liệu ở đâu?

 Google

 Wikipedia

Phương pháp nghiên cứu địa hóa

 Thu thập tài liệu

 Tìm tài liệu ở đâu?

 KHÔNG TRÍCH DẪN TÀI LIỆU KHÔNG CHÍNH THỐNG

 Wikipedia, tailieu.vn

 CÁC TÀI LIỆU CHÍNH THỐNG

 Giáo trình

 Tài liệu khoa học trong Lưu trữ địa chất, thư viện

 Bản đồ địa chất Nam Việt Nam tỷ lệ 1/200.000

 Báo cáo khảo sát địa chất khu vực TP HCM

 Trang web của cơ quan phụ trách (Tổng cục địa chất & Khoáng sản, Sở Tài nguyên và Môi trường, v.v)

 Khảo sát thực địa

Phương pháp nghiên cứu địa hóa

 Thu thập tài liệu

 Trích dẫn tài liệu

 Luôn luôn ghi nhớ chỉ rõ nguồn tài liệu: số liệu, hình ảnh, v.v

 Chỉ nêu các tài liệu được sử dụng gồm các tài liệu đã xuất bản, các tài liệu trong lưu trữ và các tài liệu khác liên quan

Phương pháp nghiên cứu địa hóa

 Phương pháp nghiên cứu địa hóa tìm kiếm khoáng sản

 Theo quy định của công tác đo vẽ bản đồ địa chất & tìm kiếm khoángsản

 QCVN 49:2012/BTNMT

 Phương pháp nghiên cứu địa hóa môi trường

 Khảo sát thực địa

 Điều tra thực địa

 Ngoài các thông tin bình thường của công tác thực địa địa chất còn cần phải chú ý khảo sát và mô tả về đặc điểm địa lý, khí hậu, địa mạo, thủy văn, thực vật, thổ nhưỡng, cảnh quan và đặc biệt là các yếu tố nhân sinh Mặt khác, cần phải thu thập đầy đủ các mẫu thuộc các hợp phần môi trường khác nhau như không khí, đất , nước, thực vật,

 Lấy mẫu

Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp nghiên cứu địa hóa môi trường

 Công tác phân tích, thí nghiệm

 Phân tích mẫu

 So sánh công tác phân tích của chuyên ngành địa hóa môi trường với địa hóa tím kiếm khoáng sản?

 Tìm kiếm khoáng sản: Phát hiện nguyên tố có hàm lượng cao

 Địa hóa môi trường: Phát hiện nguyên tố có hàm lượng cao/thấp

Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp nghiên cứu địa hóa môi trường

 Công tác văn phòng

 Luận giải số liệu nhằm mục đích đánh giá mức độ ô nhiễm & Quản lý ô nhiễm

Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp nghiên cứu địa hóa môi trường

 Công tác văn phòng

 dựa trên hàm lượng, tổ hợp dạng tồn tại, phân bố của các nguyên tố trong các hợp phần; nghiên cứu, theo dõi nguồn, cách thức thâm nhập và di chuyển của các chất ô nhiễm từ đó đánh giá tỷ lệ của các quá trình tựnhiên và nhân sinh tạo nên sự tập trung/phân tán của các chất ô nhiễm , xác định quy mô hình thái, tính phân đới của các dị thường ô nhiễm ; đánh giá sinh địa hóa của các chất ô nhiễm.

 Quản lý ô nhiễm: đề xuất các biện pháp quản lý chất ô nhiễm, xử lý ô nhiễm

Phương pháp nghiên cứu

 Các yếu tố quyết định tới việc xây dựng chương trình nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: xác định loại mẫu cần thu thập, mật độ, và

mức độ thường xuyên của mạng lưới khảo sát cũng như các phân tích cần tiến hành

Môi trường nghiên cứu: xác định vị trí và các yếu tố hậu cần của việc khảo sát

 Khả năng sử dụng của các dụng cụ lấy mẫu

 Yếu tố thời gian

 Khả năng tiếp cận vùng lấy mẫu

 Khả năng định vị

 Khả năng con người

 Khả năng của thiết bị

 Điều kiện bảo quản mẫu

 Điều kiện vận chuyển

 Các yếu tố khác

Câu hỏi thảo luận

 Trong 3 nhóm phương pháp nghiên cứu địa hóa hãy liệt kê các lỗi

có thể gặp

 Thực địa

 Phân tích – thí nghiệm

 Xử lý số liệu

Câu hỏi

 Đọc tóm tắt nghiên cứu của tác giả Bùi Thế Vinh & cho biết:

 http://www.geology.hcmus.edu.vn/vietnamese/research/luanan caohoc/BuiTVinh.htm

 Kết quả nghiên cứu nào là của nhà địa hóa?

 Phương pháp nghiên cứu đã sử dụng?

 Tại sao phải có nghiên cứu địa hóa khi nghiên cứu đá magma?

 Hàm lượng Clark là gì và ý nghĩa?