Trích kịch “ Vũ Nh Tô ” Nguyễn Huy Tởng I.- Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh: 1.- Về kiến thức: - Nắm đợc xung đột kịch, mâu thuẫn thứ hai của đoạn trích: Mâu thuẫn giữa quan niệm nghệ t
Trang 1Ngày soạn: 04/12/2008
Ngày giảng: 10/12/2008
Tiết: 62
Trích kịch “ Vũ Nh Tô ” Nguyễn Huy Tởng
I.- Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
1.- Về kiến thức:
- Nắm đợc xung đột kịch, mâu thuẫn thứ hai của đoạn trích: Mâu thuẫn giữa quan niệm nghệ thuật cao siêu, thuần tuý muôn đời và lợi ích trực tiếp thiết thực của nhân dân
- Phân tích đợc diễn biến tâm trạng bi kịch của Vũ Nh Tô, rút ra đặc điểm tính cách và ý nghĩa nhân vật
- Thấy đợc quan điểm nhân dân của Nguyễn Huy Tởng, thái độ ngỡng mộ, trân trọng tài năng của tác giả đối với những nghệ sĩ có tâm huyết và tài năng lớn nhng lại lâm vào mâu thuẫn không thể giải quyết đợc giữa khát vọng nghệ thuật lớn lao và thực tế xã hội tạo điều kiện để thực hiện khát vọng ấy
- Nắm đợc nghệ thuật xây dựng nhân vật kịch qua đoạn trích
2.- Về kỹ năng:
- Kỹ năng phân tích nhân vật kịch
3.- Về giáo dục:
- Giúp học sinh có thái độ cảm thông với bi kịch của Vũ Nh Tô và trân trọng tài năng cuả ngời nghệ sĩ nhiều tâm huyết
- Nắm đợc ý nghĩa lịch sử, bài học lịch sử từ bi kịch của Vũ Nh Tô
II.- phơng tiện, cách thức tiến hành:
1.- Chuẩn bị:
- Giáo viên:
+ máy chiếu qua đầu
+ Xem trọn vẹn vở kịch Vũ Nh Tô
+ Sách giáo khoa, sách giáo viên, thiết kế bài giảng
- Học sinh:
+ Đọc kỹ đoạn trích
+ Soạn bài theo câu hỏi sách giáo khoa, chú ý nhân vật Vũ Nh Tô
2.- Phơng pháp:
- Đàm thoại – phát vấn, gợi mở – nêu vấn đề khơi gợi phát huy khả năng độc lập suy nghĩ của học sinh
- Xác định trọng tâm bài học: Tam trạng và bi kịch của Vũ Nh Tô
III.- Tiến trình dạy học:
1.- ổn định tổ chức lớp: 01 phút.
2.- Kiểm tra bài cũ : 05 phút.
- Câu hỏi: Em hãy trình bày mâu thuẫn giữa đời sỗng xa hoa của hôn quân bạo chúa cùng vây cánh của nó và cuộc sỗng lầm than của nhân dân
* Giới thiệu bài mới: ở tiết trớc, các em đã tìm hiểu nội dung vở kịch Vũ Nh Tô, trích
đoạn Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài cùng xung đột thứ nhất của vở kịch Vậy phải chăng trong đoạn trích, Nguyễn Huy Tởng chỉ đặt vấn đề mâu thuẫn giữa hôn quân bạo chúa ăn chơi truỵ lạc và đời sống lầm than của nhân dân? Chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu đoạn trích này để xem ông còn đa ta
đến những khám phá nào khác
Trang 2Hoạt động của giáo viên ( GV ) và học
Hoạt động 1:
- Hớng dẫn học sinh tìm hiểu mâu thuẫn 2
của đoạn trích:
+ GV gợi mở: hãy tìm và liệt kê những lời
thoại trong đoạn trích thể hiện thái độ của
Vũ Nh Tô với Cửu Trùng Đài và thái độ
của nhân dân với Vũ Nh Tô và Cửu Trùng
Đài
+ HS tìm dẫn chứng
+ GV chiếu bảng liệt kê, nhận xét bổ
xung( Slide2)
+ GV phát vấn: Vậy thái độ của Vũ Nh
Tô và nhân dân với Cửu Trùng đài có sự
khác biệt nh thế nào? Từ đó đoạn trích đã
thể hiện mâu thuẫn nào của vở kịch?
+ HS suy nghĩ và trả lời
+ GV tổng kết và chiếu bảng nhận
xét( Slide 2)
-15ph.
I.- Tìm hiểu chung II.- Đọc hiểu:
1.- Tìm hiểu xung đột kịch trong đoạn trích.
a Mâu thuẫn 1.
b Mâu thuẫn 2
* Quan hệ giữa Vũ Nh Tô và dân chúng:
Cửu Trùng Đài(cái Đẹp)
Chia năm đã đợc một phần
Vài năm nữa, đài Cửu Trùng hoàn thành, cao cả, huy hoàng, giữa cõi trần lao lực, có một cảnh Bồng Lai…
Vũ Nh Tô
( cái Tài)
- Tôi làm gì nên tội
- Tôi sống với Cửu Trùng
Đài, chết với Cửu Trùng
Đài, tôi không thể xa Trùng Đài một bớc, hồn tôi để cả đây thì tôi chạy
đi đâu?
- Tớng quân tha cho ông cả, nớc ta còn cần nhiều nhân tài để tô điểm ( Lời
Đan Thiềm)
- Ta tội gì không, ta chỉ có hoài bão là tô điểm đát n-ớc… Ta xây nốt Cửu Trùng
Đài dựng kỳ công muôn thủa
- Đời ta không quý bằng Cửu Trùng đài
Vũ Nh Tô coi Cửu Trùng Đài là phần xác, phần hồn của mình, là hiện thân của cái Đẹp cao siêu, thuần tuý
-.Cái Đẹp mà ông theo
đuổi - trong thời đại ông-không phục vụ nhu cầu đất nớc, nhân dân mà chỉ phục
vụ cho hôn quân bạo chúa
ăn chơi, hởng lạc
Dân chúng (cái thiện)
- Ai cũng cho ông là thủ phạm Vua xa xỉ là vi
ông, công khố hao hụt là vì ông, dân gian lầm than
là vì ông, man di oán giận là vì ông…
- Cần thợ tài để tô điểm,
để hao hụt ngân khố, để dân gian lầm than
- Mày không biết mấy nghìn ngời chết vì Cửu Trùng Đài, mẹ mất con,
vợ mất chồng vì mày đó , ngời ta oán mày hơn oán quỷ
- Đốt Cửu Trùng đài dẫn
Vũ Nh Tô pháp trờng Nhân dân coi Cửu Trùng Đài là hiện thân của sự ăn chơi xa xỉ, hiện thân của tội ác Họ không cần Cửu Trùng
Đài, Cửu Trùng Đài không nuôi sống họ đợc, thậm chí vì nó mà họ phải chịu bao thảm cảnh
- Họ coi Vũ Nh Tô - Cha
đẻ của Cửu Trùng Đài là
kẻ thù, nổi loạn đòi giết
Vũ Nh Tô
Nẩy sinh mâu thuẫn giữa nhân dân và Vũ Nh Tô, giữa quan niệm nghệ thuật cao siêu, thuần tuý
Trang 3GV phát vấn: Từ mối quan hệ giữa nhân
dân và ngời nghệ sĩ em hay cho biết
nguyên nhân vì sao có mâu thuẫn này?
- HS suy nghĩ trả lời, GV khái quát và
chiếu nhận xét
- GV phát vấn: Vâỵ trong hồi 5, mâu thuẫn
đợc giải quyết nh thế nào? Vũ Nh Tô có
tội hay không có tội, Vũ Nh Tô đúng hay
những kẻ giết ông đúng, tác giả trả lời câu
hỏi nầy nh thế nào?
- HS suy nghĩ trả lời GV chiếu tổng kết
- GV phát vấn: Từ mâu thuẫn trên mối
quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống đợc
biểu hiện nh thế nào? ý nghĩa của mâu
thuẫn?
- HS suy nghĩ và trả lời, GV khái quát và
chiếu l ên máy( Slide 3)
Hoạt động 2: Tìm hiểu tâm trạng và bi
kịch của Vũ Nh Tô
- GV phát vấn: Dựa vào đoạn phim,
đoạn trích, anh(chị ) hãy nêu hoàn
cảnh (Khách quan, chủ quan) mà
Vũ Nh Tô gặp phải trong tình
huống này? Nhận xét
- HS quan sát, trả lời, GV củng cố
lại chiếu Slide 4
- GV chia HS làm 5 nhóm, mỗi
nhóm thảo luận 5 phút :
- yêu cầu:
+ Nhóm 1: Nêu hoàn cảnh và phản ứng
của Vũ Nh Tô (qua lời thoại) trong lớp
1
+ Nhóm 2: Nêu hoàn cảnh và phản ứng
22ph
5 ph.
10ph.
muôn đời và lợi ích trực tiếp thiết thực của nhân dân Cao hơn là mâu thuẫn giữa cái Đẹp và cáa Thiện
* Nguyên nhân của mâu thuẫn:
- Ngời nghệ sĩ thiên tài đày tâm huyết không thể thi thố tài năng của mình để đem lại cái đẹp cho đời, niềm tự hào cho dân tộc khi dân còn nghèo khổ, lầm than
* Kết cục của mâu thuẫn:
- Vũ Nh Tô bị giết mà không bao giờ trả Lời câu hỏi “
Ta tội gì ”
- Dân chúng kéo Vũ Nh Tô ra pháp trờng thiêu rụi Cửu Trùng Đài mà vẫn không hiểu đợc ý nghĩa cao cả
và khát vọng của Vũ Nh Tô khi xây Cửu Trùng Đài Mâu thuẫn cha đợc giải quyết triệt để trong thời
đại Vũ Nh Tô Chân lý một nửa thuộc về Vũ Nh Tô, một nửa thuộc về dân chúng
* ý nghĩa của mâu thuẫn:
- Đặt ra mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống ngời nghệ sĩ muốn khẳng định tài năng phải xuất phát từ lợi ích thiết thực của nhân dân.
2.- Tâm trạng và bi kịch của Vũ Nh Tô, Đan Thiềm a.- Vũ Nh Tô
* Hoàn cảnh:
- Khách quan: Cửu Trùng Đài chia 5 đã đợc một phần thì gặp cơn biến loạn: Dân gian đói kém nổi lên, Trịnh Duy Sản mợn tiếng đi dẹp giặp quay binh về làm loạn, thợ xây Cửu Trùng Đài quá nửa theo quân khởi loạn,
đòi giết Vũ Nh Tô đốt Cửu Trùng Đài
- chủ quan: Vũ Nh Tô bị động, không hề biết không khí bạo loạn bên ngoài
Tình huống căng thẳng, bất ngờ, xung đột giữa
V Nh Tô và dân chúng lên đến đỉnh điểm
* Diễn biến tâm trạng:
Lớp kịch Phản ứng của Vũ Nh Tô Tâm trạng
- Lớp 1: Đan Thiềm khuyên
Vũ Nh Tô đi trốn, nói rõ dân cho Vũ Nh Tô là thủ phạm gây lên cơn loạn biến
- Vũ Nh Tô
không tin mình
có tội, thề sống chết với Cửu Trùng Đài: “tôi làm gì nên tôị?;
Phá Cửu Trùng
Đài? Không đời nào! Mà tôi thì
không làm gì nên tội Họ hiểu nhầm; Tôi không trốn đâu.Ngời quân tử không
- Vũ Nh Tô trong 8 lớp đầu vẫn không tin mình có tội, vẫn tách biệt hẳn với không khí bạo loạn bên ngoài
- Vũ không quan tâm đến
lẽ sống chết của mình mà chỉ quan tâm
đến sự còn mất của Cửu Trùng
Trang 4của Vũ Nh Tô (qua lời thoại) trong lớp
2, 3
+ Nhóm 3: Nêu hoàn cảnh và phản ứng
của Vũ Nh Tô (qua lời thoại) lớp 4
+ Nhóm 4: Nêu hoàn cảnh và phản ứng
của Vũ Nh Tô (qua lời thoại) 5,6,7,8
+ Nhóm 5: Nêu hoàn cảnh và phản ứng
của Vũ Nh Tô (qua lời thoại) trong lớp
9
- Két hợp với câu trả lời của HS
chiếu lên máy( Slide 5)
- GV phát vấn:
+ Từ những dẫn chứng vừa tìm đợc,
anh( chị) hãy cho biết tâm trạng của
Vũ Nh Tô trong 8 lớp Kịch đầu?
( gợi ý: Vũ có tin mình có tội không,
thái độ của Vũ với Cửu Trùng Đài?)
- HS suy nghĩ, thảo luận theo bàn và
trả lời
- GV nhận xét , tổng kết, chiếu lên
máy (Slide 5 )
- Lớp 2, 3:
Hoàng thợng
bị giết, Nguyễn
Vũ tự sát Hoàng Hậu nhẩy vào lửa
- Lớp 4: thợ Cửu Trùng Đài quá
nửa theo quân phản nghịch, nội giám báo Cửu Trùng Đài bị
đốt, tiếng quân reo tìm Vũ phanh thây
- Lớp 5,6,7,8:
Quân sĩ kéo vào bắt Kim Phợng
Đam Thiềm, lệnh Vũ về trình chủ tớng
- Lớp 9:
- Cửu Trùng Đài
bị đốt trớc mắt
bao giờ sợ chết…
Tôi không thể xa Cửu Trùng Đài một bớc”
- Nhìn thây
Nguyên Vũ và nói “ Thảm não cha ”
“Thợ theo quan phản nghịch? Thế còn Cửu Trùng
Đài?”
- “vô lý”
Vẫn chìm đắm trong mộng ảo xây Cửu Trùng
Đài: “ Đời ta cha cạn, mệnh ta cha cùng, ta sẽ xây một toà lâu đài Vĩ
Đại để tạ lòng tri kỉ; Ta tội gì?
Không, ta chỉ có một hoài bão là tô
điểm đất nớc,
đem hết tài ra xây dựng cho đất nớc một toà lâu đài hoa lệ,thách cả
ngững công trình sau
trớc, tranh tinh xảo với hoá công
Vậy thì ta có tội gì? ”
- Vũ Nh Tô rú lên kinh hoàng
“ Đốt thật rồi ”…
Đài
- Là một ngời quân tử, Vũ kiên định, cứng cỏi Là một nghệ sĩ,
Vũ có lí tởng,
có khát vọng lớn lao nhng mơ hồ,, xa rời thực tế Cha tận mắt chứng kiến cảnh Cửu Trùng Đài bị
đốt, Vũ còn nuôi ảo mộng xây Cửu Trùng
Đài( lớp 8)
- Vũ Nh Tô
vỡ mộng kêu lên tiếng kêu
Trang 5- GV chiếu đoạn phim trích lớp 9 của
vở kịch Vu Nh Tô
- GV phát vấn: Tâm trạng của Vũ
Nh Tô ở lớp 9 có gì khác biệt so
với các lớp trên? Vì sao có sự khác
biệt đó?
- HS quan sát, kết hợp với SGK thảo
luận và lí giải
- GV củng cố, chiếu Slide 6
- GV phát vấn: Từ mâu thuẫn 2 và diễn
biến tâm trạng, hãy khái quát lên bi kịch
của Vũ Nh Tô
- HS thảo luận theo bàn và trả lời
- GV khái quát, chiếu lên máy( Slide
6)
- GV gợi mở: : Qua bi kịch của nhân
vật Vũ Nh Tô, Nguyễn Huy Tởng gợi
những suy sâu sắc về mối quan hệ giữa
ng-ời nghệ sĩ với hoạt động sáng tạo nghệ
thuật và hiện thực đời sống của nhân dân
Vậy, yêu cầu đặt ra với ngời nghệ sĩ là gì?
- HS thảo luạn và trả lời
- GV nhận xét, khái quát, chiếu lên
máy( Slide 7)
4ph.
3ph.
Vũ Nh Tô Trời ơi phú cho ta
cái tài làm gì? ôi mộng lớn! ôi
Đam Thiềm! ôi Cửu Trùng Đài !
bi thiết vĩnh biệt khát vọng, vĩnh biệt ngời tri kỳ, vĩnh biệt cái đẹp siêu việt mà
ông tôn thờ
-Nh
Vậy, với Vũ Nh Tô, khát vọng biến thành ảo vọng
và cuối cùng là niềm tuyệt vọng, đảy ng ời nghệ sĩ đến nỗi đau tột cùng và kết cục bi đát :.
+ Bị chính những ngời dân mà mình yêu quý trả thù
+ Kết thúc cuộc đời mà Vũ không thể trả lời câu hỏi “ ta tội gì ?”
+ Cửu Trùng Đài- sinh mệnh của Nh Tô bị
đốt cháy cũng có nghĩa Vũ Nh Tô cũng bị chôn vùi theo lớp tro tàn của nó
* Bi kịch của Vũ Nh Tô :
- là bi kịch của ngời nghệ sĩ có tài và có hoài bão lớn, nhng không giải quyết đợc những mối quan hệ phức tạp giữa nghệ thuật và đời sống, đặc biệt là không giải quyết đợc thực sự đúng đắn vấn đề sáng tạo nghệ thuật cho ai và để làm gì, cuôí cùng là cái chết oan nghiệt
- Đằng sau bi kịch của ngời nghệ sĩ là bi kịch của cái tài, cái đẹp trớc cuộc đời phù du
* ý nghĩa nhân vật: Qua nhân vật Vũ Nh Tô, một lần
nũă Nguyễn Huy Tởng gợi những suy sâu sắc về mối quan hệ giữa ngời nghệ sĩ với hoạt động sáng tạo nghệ thuật và hiện thực đời sống của nhân dân : không có cái đẹp tách rời cái chân, cái thiện, tác phẩm nghệ thuật không chỉ mang cái đẹp thuần tuý mà còn phải
có mục đích phục vụ nhân dân, ngời nghệ sĩ có hoài bão lớn, có khát vọng sáng tạo những công trình vĩ đại cho muôn đời nhng cũng phải biết xử lí đũng đắn mối quan hệ giữa khát vọng đó với điều kiện thực tế của cuộc sống, với đòi hỏi của muôn dân.( Mối quan hệ giữa nghệ thuật vị nghệ thuật và nghệ thuật vị nhân sinh.)
- Nguyễn Huy Tởng còn hớng ngời đọc hôm nay có thái độ trân trọng cái tài, cái đẹp của cuộc đời Để rồi một lúc nào đó “khi đã cảm thấy vững vàng trên hai bàn chân trần nâu nho nhỏ của mình, chũng ta sẽ lại
đững thảng và vơn tay lên đợc với những điều vĩ đại Chân ta chạm đất và tay ta lại vơn thẳng lên bầu trời
Trang 6¶o väng hay hi väng? Vµ cã lÏ, mÆt trêi còng lµ mét
¶o väng mßn mái cho nh÷ng ai kiÕm t×m”
3 Cñng cè hÕt tiÕt häc: (2 ph)
- Yªu cÇu häc bµi, t©p trung ph©n tÝch t©m tr¹ng vµ bi kÞch cña Vò Nh T«, so s¸nh Vò Nh T« vµ HuÊn Cao trong Ch÷ ngêi tö tï cña NguyÔn Tu©n.
- ChuÈn bÞ bµi míi: nh©n vËt §an ThiÒm