tài liệu word SKKN gây hứng thú học văn tham khảo
Trang 1HS ”
LỜI NÓI ĐẦU
Có một thực tế đáng buồn cho những giáo viên dạy Ngữ văn hiện nay là : học sinh chán học văn Tìm tòi, suy nghĩ để có được một giải pháp khả thi nhằm gây hứng thú cho học sinh là điều bản thân hằng trăn trở Mà nói đến hứng thú trong giờ học văn lại không thể không nhắc đến phương pháp tạo hứng thú của người dạy.
Một tiết dạy Ngữ văn cũng như một buổi trình diễn nghệ thuật vậy Thành hay bại là xét cả quá trình tiết dạy diễn ra Tuy nhiên, bản thân cứ mỗi lần vào bài cho một tiết dạy thấy hứng khởi thì tiết dạy đó thực sự như ý Từ đó nghĩ rằng phải có cách để vào bài thật hấp dẫn chứ! Thế là ý tưởng “kể chuyện vào bài” được manh nha, ấp ủ.
Nói cho nho nhã, ông bà ta có câu “Vạn sự khởi đầu nan”, hay dân dã hơn : “Đầu xuôi đuôi lọt”! Vì thế, người viết đề tài này chỉ xin được nói đến công đoạn vài phút đầu tiên của một tiết dạy Ngữ văn mà thôi Tất nhiên để dẫn dắt vào bài học mới, mỗi thầy cô giáo đều có một phương pháp thường dùng Nhưng nói rằng vào bài lôi cuốân, hấp dẫn sự tập trung cho học sinh ngay từ đầu tiết dạy thì thật không đơn giản
Thi sĩ Xuân Diệu từng viết: “Lí thuyết chỉ là màu xám… và cây đời thì mãi mãi xanh tươi” Thực tế giảng dạy là cả một quá trình tự hoàn thiện chức năng người thầy Sau một thời gian thực nghiệm ở cả những lớp các biệt yếu kém, bản thân nhận thấy có thể chia sẻ chút ít kinh nghiệm của mình về vấn đề này nên mạnh dạn trình bày như một sáng kiến kinh nghiệm trong phạm vi hẹp với nhan đề:
CHO HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC NGỮ VĂN.”
Do khả năng trình bày có hạn,đề tài tuy chẳng phải mới mẻ nhưng bản chất lại thiên về một cách nghĩ, cách làm của cá nhân, nên gặp phải một số hạn chế là điều khó tránh Chỉ mong sao, với đề tài này, người viết có thể chung tay cùng các thầy cô giáo Trường Cấp 2-3 Đa kia - nhất là những giáo viên dạy Ngữ văn
- trong quá trình đưa học sinh trở lại với văn chương, giúp các em có được hứng thú trong những giờ dạy văn mà thầy cô hằng lao tâm khổ tứ.
Được như thế đã là hạnh phúc lớn lao cho người viết lắm vậy!
Rất mong nhận được sự góp ý chân tình của quý thầy cô trong Trường cũng như tất cả các bạn đồng nghiệp gần xa để đề tài có thể phát triển ở phạm vi rộng hơn
Tác giả
Trang 2HS ”
A ĐẶT VẤN ĐỀ:
1) Lý do chọn đề tài:
Bản thân người viết đề tài sáng kiến kinh nghiệm này cảm thấy có một ngoại lực thôi thúc tìm kiếm một phương án ngõ hầu lôi cuốn được học sinh
trong giờ học Ngữ văn, trước hết, sự thôi thúc ấy xuất phát từ thực trạng dạy
và học văn hiện nay.
Ngữ văn trong nhà trường phổ thông thường được xác định là một môn học công cụ Nếu căn cứ vào quy chế xếp loại học lực HS, Ngữ văn còn được
xem là môn chính (cùng với môn Toán) Quy định là thế, hiểu với nhau là thế, nhưng cái vai trò “chính” của bộ môn – trong thực thế dạy-học hiện nay- chưa
mấy được thể hiện và phát huy một cách tương xứng
Thầy cô giáo (từ đây được hiểu là giáo viên THPT) hiện đang trực tiếp giảng dạy Ngữ văn có thể chia làm 3 thế hệ: trước năm 1990, từ 1990 đến năm
2005 và từ 2005 đến nay Tất cả đều được đào tạo từ các trường ĐHSP công
lập với nhiều hệ khác nhau Sự thống nhất về quan điểm đối với Ngữ văn và việc giảng dạy Ngữ văn trong nhà trường phổ thông được thể hiện rất rõ ở tầm
vĩ mô Nhưng ở góc độ vi mô, ba thế hệ giáo viên song song tồn tại ba dòng kiến thức, ba cách tiếp cận tác phẩm và có thề nói là cả ba cách truyền thụ khác
nhau Những buổi tập huấn chung, mang tính “cưỡi ngưa xem hoa” về phương
pháp chỉ dừng ở mức độ định hướng, còn thực dạy thì mỗi người một vẻ
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng ca ngợi “Nghề giáo là một nghề
cao quý nhất trong tất cả những nghề cao quý!” Nhưng trước đó, tự thân “kỹ
sư tâm hồn” đã là một nghề có tính đặc thù cao, đặc thù cả trong đào tạo, trong sản phẩm làm ra, trong môi trường hoạt động, trong tương quan xã hội…Riêng
đối với GV dạy văn, đặc thù còn bởi nó vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật Yếu tố nghệ thuật trong GD Ngữ văn ngay từ khi bước vào Trường ĐHSP đã bị xem nhẹ Giáo sinh ra trường, nhiều người không thể dạy
Văn được-bởi trong ngôn ngữ giao tiếp của họ không thấy có chất văn, mặc dù
viết lách rất tuyệt vời và kiến thức có thể rất uyên bác! Đây là một mâu thuẫn nội tại và cũng là một thực tế đáng buồn: có kiến thức, có phương pháp mà không thể trở thành thầy giỏi-họ đã đứng nhầm bục giảng một cách oan uổng!
Đối với bản thân người giáo viên dạy Ngữ văn, khả năng thích nghi với
những biến động - mà nhiều nhà giáo dục tâm huyết gọi là những cải cách
chóng mặt trong hơn hai thập niên qua về chương trình, nội dung Ngữ văn
trong nhà trường phổ thông - là chưa cao Thế hệ thứ nhất cảm thấy khó khăn khi phải giảng những bài văn trừu tượng, siêu thực, phải làm quen với những
thuật ngữ văn chương vừa thay đổi ngoại diên Thế hệ thứ hai thì tiến thoái
lưỡng nan trước những văn phẩm sử thi - anh hùng ca, với nội dung đề cao ý
thức bản ngã Còn thế hệ thứ ba thì rất khó truyền thụ cho học sinh hiểu về hào
khí của cha ông trong văn học trung đại hoặc chất lãng mạn của thơ mới…
Thêm vào đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy Ngữ văn (đối với các môn tự nhiên thì rất sôi nổi), thì chẳng mấy giáo viên mặn mà Tinh hoa của công nghệ thông tin đang bị nhiều thầy cô giáo dạy Ngữ văn cho đứng ngoài cuộc
Trang 3HS ”
Tất cả những tác động trên đây đang từng ngày từng giờ nhằm vào môn Ngữ văn Cho dù là khách quan hay chủ quan, đều gây những hiệu ứng xấu
Mà xấu nhất chính là kết quả này: HỌC SINH CHÁN HỌC NGỮ VĂN
Thầy là thế, còn trò thì sao?
Trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay, các em có đủ điều kiện
để tiếp cận với thế giới bên ngoài nhất là trong lĩnh vực văn hóa văn nghệ, giải trí…một cách nhanh chóng và hiệu quả Ngày nay, thật hiếm thấy có em học sinh đọc ngấu nghiến một tập tiểu thuyết dày vài trăm trang - dù đó là những
ấn phẩm siêu hạng, đang bán chạy nhất trên thị trường sách Kiến thức cơ bản
về ngữ văn nhiều em bị hổng - rất nhiều em không viết nổi một lá đơn xin phép nghỉ học cho đủ nội dung và đúng bài bản Ngôn ngữ nói thì cộc lốc, không đầu không đuôi Trong giờ học văn thì ngáp ngắn ngáp dài Thầy yêu cầu trả bài thì đọc thuộc như vẹt Khi kiểm tra, thi cử thì đạo văn người khác;
đánh trắc nghiệm thì “chằm chày may rủi”…
Các em không được trang bị một cách đầy đủ phương pháp tiếp cận một tác phẩm Học theo ý thầy giảng là đã quá lắm rồi (!) Trong trường phổ thông hiện nay, hiếm khi thấy có một học sinh nêu lên chính kiến của mình về một nhân vật, một hình ảnh thơ, một cách diễn đạt… Các em ngày càng thụ động,
xa rời bản chất của người học văn
Cũng phải nói thêm rằng, trong xã hội thị trường hóa nhiều lĩnh vực như hiện nay, học giỏi Văn không bằng giỏi Toán-Lý-Hóa-Ngoại ngữ…, cơ hội việc làm, thu nhập cao vẫn là mồi nhử hấp dẫn khiến các em xa dần môn Văn Nhiều học sinh có khả năng cảm thụ tốt, hành văn trôi chảy nhưng phụ huynh vẫn không mặn mà lắm khi định hướng cho con em mình học chuyên văn chẳng hạn Học văn chỉ mong sao đừng dưới trung bình còn đầu tư mạnh vào các môn tự nhiên…
Lý do thứ hai thôi thúc bản thân là bởi năm học 2008-2009 được BGD
chọn là năm học hưởng ứng thiết thực cuộc vận động xây dựng “Trường học
thân thiện, học sinh tích cực” Mà muốn có sự tích cực từ phía học sinh, nhất
thiết phải có sự kích hoạt của người thầy Vậy sự kích hoạt ấy là gì?
Có nhiều cách kích hoạt, nhiều giải pháp nhằm khắc phục thực trạng học sinh thụ động và chán học Văn như đã nêu trên Bản thân, trong hơn mười lăm năm trực tiếp giảng dạy Ngữ văn trung học phổ thông, tự thấy mình vẫn chưa
làm tròn trách nhiệm “Sản phẩm” tạo ra vẫn còn nhiều tì vết, chưa được như
mong muốn Rồi thì cố gắng suy nghĩ, mày mò tìm hiểu hầu mong tìm ra một giải pháp nào đó để đưa các em về với văn chương Có những lúc bước vào lớp học, cả lớp hơn 40 học sinh đồng loạt vỗ tay, lòng thật dạt dào vui sướng Các
em đã đặt hết niềm tin và hy vọng vào Thầy Vậy còn Thầy?
Sau 3 học kì ấp ủ, hình thành ý tưởng, nghiên cứu tài liệu và so sánh đối chiếu qua thực tế giảng dạy, dự giờ đồng nghiệp, nay bản thân mong muốn được thể hiện tất cả những điều tâm đắc mà những trải nghiệm cá nhân đã qua,
đã thực hành và thấy có hiệu quả nhất định Đó là vấn đề làm thế nào để gây
hứng thú cho HS trong giờ học Ngữ văn?
Trang 4HS ”
Đây là một vấn đề lớn, trong phạm vi của một đề tài sáng kiến kinh nghiệm, bản thân người viết chỉ có một mong muốn nho nhỏ là qua 6 tiết dạy ở
cả 3 phân môn, chứng minh rằng: tiết dạy nào người thầy gây được hứng thú
cho HS ngay từ lúc vào bài, tiết dạy đó có xác suất thành công cao! Kể chuyện
vào bài để gây hứng thú trong giờ học đối với HS là một cách tạo tâm thế hứng
khởi ngay từ đầu tiết học, tiết dạy thành công ấy
Vì những lẽ trên, đề tài xin được gọi tên khá dài nhưng đầy đủ:
“KỂ CHUYỆN VÀO BÀI-MỘT BIỆN PHÁP GÂY HỨNG THÚ
CHO HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC NGỮ VĂN”.
2) Phạm vi tìm hiểu và ứng dụng của đề tài:
Trong nội dung chương trình hiện nay, môn Ngữ văn THPT (gồm đọc
văn; tiếng Việt và làm văn) đã thống nhất và được phân phối đan xen một cách
khoa học theo hướng tích hợp cao, nhưng vẫn có sự phân biệt nên có thể gọi là
3 phân môn.
Bước đầu, bản thân thử áp dụng cho mỗi phân môn 2 tiết (tức 6 tiết
dạy cụ thể-tương ứng với 6 câu chuyện chọn lọc được lồng ghép kể vào đầu giờ dạy)
a) Đối với phân môn đọc văn: Kể hai chuyện:
+ Chuyện “Lê Lợi vi vương, Nguyễn Trãi vi thần”: dành vào bài cho tiết “Tác gia Nguyễn Trãi”- Lớp 10 (cơ bản);
+ Chuyện “Ngọn đèn chúc ngược, xe không kéo mà chạy”: dành vào bài “Xin lập khoa luật) (trích “Tế cấp bát điều” của Nguyễn Trường
Tộ)-Lớp 11(cơ bản).
b) Đối với phân môn Làm văn: Kể hai chuyện:
+ Chuyện “ Giai thoại về đồng chí Lê Đức Thọ và Tiến sĩ Kit-sin-giơ”: dành vào bài tiết : Thao tác lập luận so sánh – Lớp 11(cơ bản).
+ Chuyện “Tin vịt” : dành vào bài tiết : “Bản tin”- Lớp 11(cơ bản).
c) Đối với phân môn Tiếng Việt: Kể hai chuyện:
+ Chuyện “Lời dặn trên nhãn chai rượu thuốc”: dành vào bài cho tiết tự chọn “Một số lỗi thường gặp-Lỗi về ngữ pháp”-Lớp 10(cơ bản).
+ Chuyện “Mất”: dành cho vào bài tiết : “Ngữ cảnh”- Lớp 11(cơ
bản).
B NỘI DUNG:
I Cơ sở khoa học (lý luận) :
Dạy học là một hoạt động nghề nghiệp vừa có tính khoa học vừa có tính
nghệ thuật rất cao Khoa học(yếu tố ĐÚNG-ĐỦ)vì nó yêu cầu người dạy phải
truyền đạt chính xác và đầy đủ nội dung các đơn vị kiến thức cần đạt cho học sinh thông qua một phương pháp nhất định với một sự chuẩn bị càng công phu
càng tốt Còn nghệ thuật(yếu tố HAY) vì nó đòi hỏi người thầy phải thực sự có
khả năng truyền được mạch cảm xúc của mình đến với học sinh bằng một chiêu thức có thể nói là rất cá tính, nhưng trên một nền tảng kiến văn rộng và một năng lực diễn đạt tuyệt vời Người dạy Ngữ văn - vì thế, không chỉ có dạy
Trang 5HS ”
ĐÚNG-ĐỦ mà còn dạy phải dạy HAY mới mong đem lại hứng thú học văn cho
học sinh.
Bản thân cho rằng, trong giờ Ngữ văn, người thầy vừa là biên kịch, đạo
diễn, vừa là diễn viên; còn học sinh tích cực thì phải vừa là khán giả vừa là diễn viên Xu hướng đổi mới phương pháp giảng dạy hiện nay cho phép chúng
ta làm được điều đó trong tầm tay Quan hệ thầy-trò do vậy có tính hô-ứng
cao
Bên cạnh đó, bài dạy là một tác phẩm khoa học-nghệ thuật, nó phải
được công diễn thì mới tồn tại giá trị Mà đã công diễn thì thành công hay thất bại phụ thuộc rất nhiều yếu tố, trong đó phải kể đến vai trò hàng đầu của đạo
diễn(tức người thầy).
Đề tài này chú trọng đến yếu tố nghệ thuật (một tiêu chí lẽ ra cần phải
có đối với mọi người thầy); còn yếu tố khoa học người viết không có điều
kiện đề cập Hơn nữa, đấy đã là tiêu chí bắt buộc có đối với người thầy khi rời ghế trường Sư phạm
II Nội dung cụ thể:
1)Vai trò của những phút đầu tiên trong một tiết học-thời điểm vào
bài mới:
Trước tiên, đó là những phút tiền đề quyết định cho không khí lớp học:
sôi nổi hay trầm lắng, tích cực hay không tích cực.
Thực tế trường lớp của chúng ta hiện nay, không phải lớp học nào cũng toàn học sinh ngoan, chăm chỉ và tập trung Vì thế, như một cỗ máy đầu giờ vận hành, các em cần được kích hoạt một cách đồng bộ về mặt tâm lý Ngay cả đối với một lớp chỉ có vài em yếu kém, lười học, việc kích hoạt cho cả lớp vẫn
là điều rất cần thiết Làm được điều này, các em sẽ chăm chú lắng nghe, cùng nhau tư duy, và khi câu chuyện bất ngờ kết thúc là lúc khởi đầu cho những kiến thức quan trọng của bài giảng mà các em sắp được lĩnh hội Cái tâm thế tuyệt vời ấy của học sinh ảnh hưởng rất lớn đến tâm thế của người thầy suốt thời gian còn lại của tiết dạy
Và như một hệ quả tất yếu, khi thầy truyền được hứng thú cho trò ngay
từ đầu giờ học thì những phút tiếp theo của tiết dạy, như một bộ truyền động được bôi trơn: trò thích thú lắng nghe, tư duy và xây dựng bài học một cách sôi nổi, tính tích cực trong các em như được khuyến khích và khi ấy, nhu cầu tự bộc lộ đến với các em ; thầy say sưa với mạch giảng vốn đã được chuẩn bị rất chu đáo của mình Thế rồi tiếng trống kết thúc tiết dạy vang lên trong sự tiếc rẻ của các em
Có thể nói một cách chắc chắn rằng khả năng thành công của tiết dạy như thế là rất lớn.
Mọi người đều biết rằng dạy Ngữ văn là dạy khoa học về văn chương Khoa học văn chương lại gắn liền với phong cách ngôn ngữ nghệ thuật Đưa được những mẩu chuyện kể vào bài dạy một cách khéo léo, phù hợp với trọng
tâm tiết dạy là cả một nghệ thuật, một thủ pháp “đắc nhân tâm”, có khả năng truyền cảm mạnh mẽ - nhất là trong môi trường sư phạm.
Trang 6HS ”
Tục ngữ có câu : “Vạn sự khởi đầu nan” Khởi đầu của một tiết dạy vẫn
còn khó khăn đối với không ít giáo viên, nhất là trong những tiết thao giảng hoặc có nhiều đồng nghiệp dự giờ Một số giáo viên do chuẩn bị bài giảng chưa tốt nên phần này nhiều người loay hoay cả 10 phút mà vẫn không dẫn dắt được học sinh vào bài học mới một cách như mong muốn Bản thân cũng đã từng gặp rắc rối như thế trong một vài tiết dạy
Đông đảo nhà giáo chúng ta cũng đã từng nghe những mẩu chuyện vui, châm biếm cách vào bài của một số đồng nghiệp Đó là những lời vào bài khô khan, “mất lửa”, đôi khi tréo ngoe một cách buồn cười, chẳng ăn nhập gì với bài giảng
Đối diện với thực tế trên, bản thân nhiều lần trăn trở với suy nghĩ làm sao
để tiết dạy Ngữ văn của mình phải thực sự suôn sẻ ngay từ những giây phút đầu tiên Cuối cùng quyết định nghiên cứu, biên tập các mẩu chuyện, cố gắng thể nghiệm trong một số tiết dạy của mình Bước đầu thấy có hiệu quả nên đã mạnh dạn đăng kí đề tài sáng kiến kinh nghiệm này, những mong góp một âm thanh nho nhỏ vào trong tiếng vang chung của bài ca sư phạm mà các thầy cô giáo đang ngày đêm hòa tấu trong sự nghiệp trồng người cao cả của mình
2) Kể chuyện để dẫn dắt vào bài học:(Trọng tâm)
Trong ba học kì vừa qua, bản thân được BGH phân công giảng dạy môn ngữ văn ở cả hai khối lớp 10&11, trong đó, đặc biệt có 2 lớp cá biệt yếu Hầu
hết học sinh ở 2 lớp này(10A 2 -NH 07-08; 10A 1 -NH 08-09) có học lực yếu kém,
lưu ban hoặc thi lại môn ngữ văn ở lớp 9 rồi được xét tuyển lớp 10.Đa số giáo viên bộ môn khi vào dạy lớp này đầu có chung một lời than thờ là các em không hề có hứng thú học tập Tất nhiên nguyên nhân dẫn đến thực trạng này thì có nhiều, nhưng bản thân nghĩ rằng, suy cho cùng thì người thầy là đối tượng cần phải nhìn lại mình trước đã
Từ chỗ nghiêm túc nhìn nhận, đánh giá lại khả năng sư phạm của mình, bản thân chọn lọc một số tiết dạy để thử nghiệm ý tưởng phục hồi hứng thú
học tập cho các em qua công đoạn vào bài của tiết dạy
Kế hoạch thử nghiệm cụ thể như sau:
a) Đối với phân môn Đọc văn: Kể hai chuyện:
+ Chuyện “Lê Lợi vi vương, Nguyễn Trãi vi thần”: dành vào bài cho
tiết đầu, phần“Tác gia Nguyễn Trãi” trong bài dạy “Đại cáo bình Ngô”- Lớp
10 (cơ bản).
Lời vào bài như sau:
“Buổi đầu đầy khó khăn, gian khổ của cuộc kháng chiến chống quân Minh, nhân dân chưa hưởng ứng vì chưa biết Lê Lợi là ai Có một người hiền tài đã hiến kế cho chủ tướng Lê Lợi nhằm thu phục lòng dân như sau:
Cho quân sĩ vào rừng lấy mật ong bí mật viết lên mặt lá cây tám chữ:
“LÊ LỢI VI VƯƠNG, NGUYỄN TRÃI VI THẦN”(tức “Lê Lợi là vua, Nguyễn Trãi là tôi”).Lũ kiến gặm vào vết mật ong trên lá cây, làm hiện lên mặt lá rất
rõ tám chữ này Những người tiều phu vào rừng đốn củi trông thấy rất nhiều
lá cây xuất hiện “ý trời” Một đồn mười, mười đồn trăm, nhân dân khắp vùng kéo nhau đến đầu quân theo Lê lợi kháng chiến ngày càng đông.
Trang 7HS ”
Các em biết người hiền tài đã hiến kế “đắc nhân tâm” ấy là ai không? Đấy chính là Nguyễn Trãi-tác giả bài cáo có một không hai trong lịch sử văn học Việt Nam mà các em sẽ được tìm hiểu ngay sau đây.”
+ Chuyện “Ngọn đèn chúc ngược, xe không keó mà chạy”: dành vào
bài “Xin lập khoa luật” (trích “Tế cấp bát điều” của Nguyễn Trường
Tộ)-Lớp 11(cơ bản).
Lời vào bài như sau:
“Vào giữa TK XIX, có một trí thức Việt hết sức đặc biệt, từng được du
học các nước phương Tây, được vua Tự Đức cử sang Pháp mua sắm máy móc… Giai thoại kể rằng ông đã từng tấu lên vua về những điều mắt thấy tai nghe ở phương Tây như: xe không kéo mà chạy(ô tô); đèn không dầu, chúc ngược mà vẫn sáng(đèn điện)…và có nhiều văn bản khác đề nghị triều đình cải cách Nhưng thật đáng tiếc, vua và quần thần lại cho đó là những lời sàm tấu, không thể tin(!) Nếu không thì có lẽ đất nước ta giờ đã tiến xa về khoa học-kĩ thuật.
Người trí thức đặc biệt ấy chính là Nguyễn Trường Tộ-tác giả của bản điều trần “Tế cấp bát điều”, trong đó có văn bản đề nghị với vua và triều đình
xin lập khoa luật mà các em sẽ được tìm hiểu trong tiết đọc văn hôm nay.”
b) Đối với phân môn Làm văn: Kể hai chuyện:
+ Chuyện “ Giai thoại về đồng chí Lê Đức Thọ và Tiến sĩ
Kit-sin-giơ”: dành vào bài tiết : Thao tác lập luận so sánh – Lớp 11(cơ bản).
Lời vào bài:
“Trong kháng chiến chống Mĩ, vào khoảng thời gian diễn ra Hội nghị Pa-ri bàn về chiến tranh Việt Nam, phía ta cử đồng chí Lê Đức Thọ làm trưởng đoàn đàm phán, phía Mĩ cử đại diện là ngoại trưởng, tiến sĩ Kit-sin-giơ Kit-sin-giơ người to cao còn Bác Thọ thì vóc người nhỏ nhắn.
Một lần cùng đi vào Hội trường, Kit-sin-giơ nói:
- Dù sao thì ngài vẫn thấp hơn tôi một cái đầu! (hàm ý chê bác Thọ ít học hơn ông ta).
Xong buổi họp, khi vào buồng nghỉ ở khách sạn, lúc cả hai đã nằm nghỉ lưng trên giường, Bác Thọ nói với Kit-sin-giơ:
- Thực ra, ngài chỉ dài hơn tôi một cái đầu mà thôi! (Ý nói Kit-sin-giơ
chỉ to xác mà thôi chứ trí tuệ thì chưa chắc ai hơn ai).
Cả hai nhân vật nổi tiếng trên đều sử dụng một phương pháp lập luận rất phổ biến trong đời sống ngôn ngữ của con người-đó là lập luận so sánh với nhiều tầng ngữ nghĩa hết sức thâm thúy.
Vậy bản chất của thao tác lập luận này ra sao? Thầy sẽ hướng dẫn các
em tìm hiểu trong tiết học làm văn hôm nay.”
+ Chuyện “Tin vịt” : dành vào bài tiết : “Bản tin”- Lớp 11(cơ bản).
Lời vào bài:
“Xưa có người đi câu gặp may, câu được cả chục con vịt trời Về đến nhà, chòm xóm đến chia vui và hỏi thăm kinh nghiệm Anh ta liền kể một mạch:
Trang 8HS ”
- Có gì đâu! Các bác biết không, tôi câu cả chục con vịt mà chỉ tốn đúng một miếng mồi thôi đấy!
Mọi người trố mắt ngạc nhiên Anh ta kể tiếp:
- Thế này nhé, tôi dùng một cục thịt mỡ tròn tròn móc vào lưỡi câu Con vịt thứ nhất đớp mồi và ngay lập tức trơn tuột ra sau hậu môn Con vịt thứ hai lại đớp rồi tuột, đớp…tuột…Cứ thế, cả mười con xâu gọn vào dây câu của tôi
Biết là gặp kẻ khoác lác, mọi người lảng ra về Từ đó, người ta gọi
những thông tin kiểu như thế là “Tin vịt”!
Ngày nay, một bản tin trên báo chí cần phải chính xác, khách quan.
Người đọc không thể chấp nhận loại “Tin vịt” như trên.
Tiết học làm văn hôm nay sẽ giúp các em nắm được đặc trưng cũng như
cách viết một bản tin theo đúng yêu cầu của một văn bản báo chí.”
c) Đối với phân môn Tiếng Việt: Kể hai chuyện:
+ Chuyện “Lời dặn trên nhãn chai rượu thuốc”: dành vào bài cho
tiết tự chọn “Một số lỗi thường gặp-Lỗi về ngữ pháp”-Lớp 10(cơ bản)
Lời vào bài:
* GV nêu tình huống:
Trên nhãn của một chai rượu thuốc có ghi lời dặn của nhà sản xuất như
sau: “Khi ăn cơm không được uống thứ rượu này”(không dùng dấu câu).
Nếu em là người mua chai rượu trên, em chọn cách uống nào?
* HS sẽ trả lời(1, 2 hoặc 3 cách uống) như sau:
- “Khi ăn cơm, không được uống thứ rượu này”(uống trước
hoặc sau khi ăn)
- “Khi ăn cơm không, được uống thứ rượu này”(uống khi chỉ ăn
cơm không-không có thức ăn hoặc không độn ngô, khoai…)
- “Khi ăn cơm không được, uống thứ rượu này”.(uống khi biếng
ăn) (!)
* Lời dặn trên đây của nhà sản xuất mắc lỗi gì trong cách diễn đạt? Tại sao một thông tin lại có đến ba cách hiểu khác nhau như thế? có lẽ các em đã rõ.
Để giúp các em tránh được những lỗi tương tự khi phát ngôn, tiết tự
chọn về tiếng Việt hôm nay, thầy trò chúng ta cùng tìm hiểu “Một số lỗi thường gặp-Lỗi về ngữ pháp”.
+ Chuyện “Mất”: dành cho vào bài tiết : “Ngữ cảnh”- Lớp 11(cơ
bản).
Lời vào bài:
“Có một người cha rất cẩn thận, trước lúc đi vắng, dặn đứa con trai nhỏ tuổi hễ thấy ai đến kiếm ba thì đưa ngay cho người ấy mảnh giấy này Đứa con vâng lời và nhét mảnh giấy vào túi
Vài giờ sau, lúc đang mải chơi thì có người khách lạ đến hỏi:
- Bố có nhà không hả cháu?
Thằng bé giật mình lục ngay túi áo, mặt biến sắc, trả lời:
- Mất rồi bác ạ! (mất mảnh giấy)
Đến phiên người khách biến sắc, hỏi dồn:
Trang 9HS ”
- Ối giời ơi! Khổ chưa! Thế mất lúc nào?(tưởng bạn chết đột ngột)
- Dạ mới mất!
Các em thấy, qua đoạn hội thoại trên, hai nhân vật có hiểu nhau không? Vì
sao? Bài học tiếng Việt về Ngữ cảnh sau đây sẽ giúp các em thấy rõ bản chất
của những vấn đề ngôn ngữ tương tự câu chuyện trên.”
3) Thực tiễn ứng dụng và hiệu quả:
Những mẩu chuyện trên được biên tập từ nhiều nguồn khác nhau, đều ngắn gọn, súc tích và giáo viên phải tự biên tập để trình bày một cách phù hợp với phần vào bài của một tiết dạy Hiệu quả càng cao khi giáo viên có giọng kể truyền cảm, lôi cuốn; ngữ điệu khi nghiêm trang, khi hóm hĩnh một cách linh hoạt
Nội dung câu chuyện có tác dụng lôi cuốn sự tập trung của học sinh gần như ngay lập tức bởi kịch tính cao Có thể trong lớp đã có em từng nghe qua câu chuyện của thầy, nhưng không vì thế mà bớt đi sự hào hứng Hiệu ứng im lặng xảy ra Trong lớp chỉ còn giọng kể lúc trầm lúc bổng của thầy, cho đến
khi nút kịch cuối cùng của câu chuyện được mở ra Một tiếng “Ồ!” đồng thanh
hoặc một chuỗi cười tự nhiên bật ra rồi ngay lập tức cả lớp lại yên lặng Tiết học bắt đầu đi vào quỹ đạo tốt đẹp của nó
Bản thân người viết đã liên tục sử dụng biện pháp này trong rất nhiều tiết dạy, qua nhiều năm học và với nhiều lớp học sinh khác nhau Tất cả đều thành công, không có ngoại lệ
Cũng xin được nói thêm, về lí thuyết, tất cả các tiết dạy, kể cả tiết trả bài
viết, mọi giáo viên Ngữ văn đều có thể vào bài một cách lôi cuốn bằng cách kể
chuyện, miễn là nắm được mấu chốt của vấn đề
Vấn đề mấu chốt để đảm bảo chắc chắn việc kể chuyện vào bài có hiệu
quả gây hứng thú cho HS, đó là:
a) Cần xác định tiêu chí cho mẩu chuyện:
Nội dung câu chuyện phải liên quan mật thiết với yêu cầu của bài học; ngắn gọn, súc tích và kịch tính cao; có ý nghĩa giáo dục nhất định…
b) Giáo viên phải sưu tầm, tự biên tập và tự kể sao cho phù hợp, linh hoạt;
c) Giọng kể phải rõ ràng, có ngữ điệu, truyền cảm và hấp dẫn (kể cả khi dạy với sự hỗ trợ của máy chiếu)
C KẾT LUẬN:
1)Ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm đối với việc giáo dục, dạy học:
Chương trình Ngữ văn 10, 11 hiện nay với trọng tâm là văn học trung
đại-một thời kì văn học mà rất nhiều giáo viên bộ môn cho là khó truyền thụ đối với thầy và khó lĩnh hội đối với trò Nhưng bù lại, lịch sử trung đại có vô
số chuyện kể, giai thoại về con người cũng như văn chương Nếu đầu tư công sức để thiết kế tốt bài giảng - mà trước tiên là phần vào bài suôn sẻ, mạch lạc-tâm thế của cả thầy và trò sẽ rất thoải mái và đầy tự tin để đi nốt các phần
Trang 10HS ”
trọng tâm của tiết dạy mà không còn cảm giác lo lắng về nhưng bài giảng thuộc thời kì văn học xa xưa này
Một số giáo viên rất ngại khi phải thao giảng tiết Làm văn bởi bản chất
khô khan của nó Thực ra, nếu thực sự nắm bắt được nghệ thuật giảng dạy, tiết
làm văn cũng có thể ướt át, hấp dẫn không kém Qua nội dung các mẩu chuyện
kể, học sinh dần hình thành nếp học tập trung khi thấy thầy vào lớp-một kết quả đáng giá khi thực tế việc làm ồn trong lớp vẫn thường xuyên gây bận tâm cho các thầy cô giáo
Lẽ tất nhiên hiệu quả của đề tài này không thể là toàn bích được Nếu chỉ
vào bài suôn sẻ còn sau đó thì tẻ nhạt, lúng túng, thiếu chính xác, không đầy
đủ…thì sao có tiết giảng thành công được! Ý nghĩa của đề tài này chỉ gói
gọn-xin nhấn mạnh- chỉ gói gọn trong những phút đầu khi giáo viên vào bài mới
mà thôi! Nó chỉ là một tiền đề, một món ẩm thực khai vị trong bữa đại tiệc là
tiết dạy ngữ văn (nếu có thể ví được như thế)
2) Những nhận định chung về việc áp dụng và khả năng vận dụng:
Để ứng dụng tốt đề tài này, yêu cầu giáo viên bộ môn khi thiết kế bài dạy, trước hết phải tìm được mối liên hệ giữa bài dạy với nội dung một số mẩu
chuyện, giai thoại… sau đó chọn (sưu tầm hoặc tự sáng tác) một chuyện phù hợp nhất để đưa vào phần vào bài Bước tiếp theo là biên tập câu chuyện Không phải cứ lấy ngay một chuyện cười, ngụ ngôn dân gian rồi bê vào giáo
án là được Phải tinh lọc lời văn, cốt truyện sao cho không thừa, không thiếu
thì lời vào bài mới đắc dụng.
Tất cả những yêu cầu trên, bất cứ giáo viên ngữ văn nào cũng có thể làm
được, chỉ cần giáo viên có thêm một giọng kể kha khá, dễ truyền cảm là “món
khai vị” do giáo viên dày công chế biến sẽ được học sinh hấp thụ một cách dễ
dàng và vô cùng bổ ích, nó sẽ tác động trực tiếp giúp các em tiếp tục lĩnh hội
một cách nhanh chóng những “món” tiếp theo của thầy.
3) Những ý kiến đề xuất để thực hiện, áp dụng:
Không thể lấy một phương pháp nào đó để áp đặt cho mọi trường hợp Tuy nhiên, nếu đây là đề tài mà các thầy cô giáo quan tâm và có thể tham khảo ứng dụng trong giảng dạy thì bản thân tác giả cũng mạnh dạn đưa ra những đề xuất sau đây:
+ Mỗi giáo viên dạy Ngữ văn cần có cho mình một số vốn về chuyện kể, giai thoại văn học, xã hội…Nguồn vô tận mà mọi người có thể khai thác đó là trong sách vở, trên mạng In-tơ-net, trong văn học dân gian, thậm chí trong cả
những câu chuyện lúc trà dư tửu hậu…
+ Tổ Ngữ văn cần có những hội thảo nhỏ về những vần đề giảng dạy thiết thực, gần gũi và dễ thực hiện đối với mọi người Trong đánh giá, xếp loại tiết dạy của giáo viên cũng nên coi trọng tính nghệ thuật của người thầy, góp phần giảm dần sự xơ cứng trong quá trình dạy ngữ văn
+ Nhà trường nên tổ chức định kỳ hoặc đột xuất sát hạch kỹ năng giảng dạy của giáo viên thông qua ý kiến phản hồi từ phía học sinh Tất nhiên chỉ để