GT tin hoc co ban (CIFL) (ver 1 0)

Microsoft Surface Pro 4 HP Envy x2 Acer Aspire P3... Chúng ta không... Cáp quang ch truy n các tín hi u quang... HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n c u, thông tin đáp ng nhanh chóng.. nh thông qua

TR NG I H C TÂY B C TRUNG TÂM TIN H C - NGO I NG

GIÁO TRÌNH TIN H C ( Dành cho l p Tin h c c b n theo Chu n k n ng s d ng Công ngh thông tin )

Hoàng Th Lam - Giang Thành Trung

S n La, 03/2016

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

Máy tính xách tay (Laptop hay Notebook): là m t lo i máy tính

cá nhân nh g n, thu n ti n trong vi c di chuy n và s d ng m i

lúc, m i n i

Máy tính b ng (Tablet Computer hay Tablet): là m t chi c máy

tính di đ ng v i màn hình c m ng, m ch đi n và pin đ c tích

h p trong m t thi t b duy nh t Máy tính b ng th ng s d ng

thao tác tay ho c bút c m ng trên màn hình c m ng đ thay

th cho chu t và bàn phím trên các dòng máy tính đ bàn hay

máy tính xách tay Máy tính b ng th ng đ c s d ng v i m c

đích gi i trí nhi u h n là m c đích cho công vi c

Hi n nay, nhi u s n ph m máy tính b ng lai đ c tích h p bàn phím, s d ng các h

đi u hành phù h p cho công vi c c ng ra đ i đ phù h p v i nhu c u c a ng i s d ng nh : Microsoft Surface Pro, HP Envy x2, Acer Aspire P3,

Microsoft Surface Pro 4 HP Envy x2 Acer Aspire P3

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

- Ph n c ng máy tính: là m t t p h p các thi t b v t lý mà c u t o nên m t h th ng máy tính Ph n c ng máy tính là các ph n ho c thành ph n v t lý c a m t chi c máy tính nh : màn hình, chu t, bàn phím, b nh , card đ h a, card âm thanh,…

b, Ki n trúc ph n c ng c a máy tính

- Ki n trúc ph n c ng c a m t chi c máy tính g m 3 ph n:

+ Thi t b nh p/xu t (Input/Output Devices): là các thi t b giúp ng i dùng nh p thông tin vào máy tính, đi u khi n máy tính ho c hi n th thông tin đ ng i dùng có th xem

đ c các thông tin đã đ c máy tính x lý M t s thi t b nh p/xu t ph bi n:

 Thi t b nh p (Input Devices): chu t (Mouse), bàn phím (Keyboard), webcam, microphone, joystick, máy quét nh (image scanner), màn hình c m ng, các thi t b

Kh i đi u khi n (CU)

Kh i tính toán s

h c và logic (ALU) Các thanh ghi (Registers)

Thi t b

Xu t (Output Devices)

B nh (Memory) Hình 1.1: C u trúc ph n c ng máy tính

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

+ B x lý trung tâm (Central Processing Unit - CPU): B x lý trung tâm ch huy các ho t đ ng c a máy tính theo l nh và th c hi n các phép tính CPU có 3 b ph n chính:

kh i đi u khi n, kh i tính toán s h c và logic, và m t s thanh ghi

 Kh i đi u khi n (Control Unit - CU): Là trung tâm đi u hành máy tính Nó có nhi m

v gi i mã các l nh, t o ra các tín hi u đi u khi n công vi c c a các b ph n khác c a máy tính theo yêu c u c a ng i s d ng ho c theo ch ng trình đã cài đ t

 Kh i tính toán s h c và logic (Arithmetic-Logic Unit - ALU): Bao g m các thi t

b th c hi n các phép tính s h c (c ng, tr , nhân, chia, ), các phép tính logic (AND,

OR, NOT, XOR) và các phép tính quan h (so sánh l n h n, nh h n, b ng nhau, )

 Các thanh ghi (Registers): c g n ch t vào CPU b ng các m ch đi n t làm nhi m v b nh trung gian Các thanh ghi mang các ch c n ng chuyên d ng giúp t ng

t c đ trao đ i thông tin trong máy tính

Ngoài ra, CPU còn đ c g n v i m t đ ng h (clock) hay còn g i là b t o xung

nh p T n s đ ng h càng cao thì t c đ x lý thông tin càng nhanh Th ng thì đ ng h

c a CPU đó, CPU có t c đ càng cao thì th i gian th c hi n l nh càng nhanh Tuy nhiên, có nhi u y u t khác nh h ng đ n công su t c a CPU, thí d có dùng Cache không, dung

l ng Cache l n hay nh , CPU dùng m ch c ng đ c bi t hay dùng vi ch ng trình đ th c

hi n các l nh đ h a, s h c - Theo PC World)

+ B nh (Memory): B nh là thi t b l u tr thông tin trong quá trình máy tính x

lý B nh bao g m b nh trong và b nh ngoài

n v đo thông tin:

n v dùng đ đo thông tin g i là bit M t bit t ng ng v i m t ch th ho c m t thông báo nào đó v s ki n ch có 1 trong 2 tr ng thái là T t (Off) / M (On) hay úng (True) / Sai (False)

Ví d : M t m ch đèn có 2 tr ng thái là:

- T t (Off) khi m ch đi n qua công t c là h

- M (On) khi m ch đi n qua công t c là đóng

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

S h c nh phân s d ng hai s h ng 0 và 1 đ bi u di n các s Vì kh n ng s d ng hai s 0 và 1 là nh nhau nên m t ch th ch g m m t ch s nh phân có th xem nh là đ n

v ch a thông tin nh nh t

Bit là ch vi t t t c a BInary digiT Trong tin h c, ng i ta th ng s d ng các đ n

v đo thông tin l n h n nh sau:

Tên g i Ký hi u Giá tr Byte

KiloByte MegaByte GigaByte TeraByte PetaByte ExaByte ZettaByte YottaByte

 B nh trong: g m ROM và RAM :

- ROM (Read Only Memory) là b nh ch đ c thông tin, dùng đ l u tr các

ch ng trình h th ng, ch ng trình đi u khi n vi c nh p xu t c s (ROM-BIOS : ROM-Basic Input/Output System) Thông tin đ c gi trên ROM th ng xuyên và không b m t ngay c khi ng t đi n

- RAM (Random Access Memory) là b nh truy xu t ng u nhiên, đ c dùng đ

l u tr d ki n và ch ng trình trong quá trình thao tác và tính toán RAM có đ c đi m

là n i dung thông tin ch a trong nó s m t đi khi m t đi n ho c t t máy Dung l ng b

nh cho các máy tính cá nhân hi n nay thông th ng vào kho ng 2 GB, 4 GB, 8 GB,

16 GB và có th h n n a

 B nh ngoài: đ l u tr thông tin và có th chuy n các thông tin t máy tính này qua máy tính khác Các b nh này có dung l ng ch a l n, không b m t đi khi không

có ngu n đi n Trên các máy tính ph bi n hi n nay có các lo i sau:

- a c ng (Hard Disk): ph bi n là đ a c ng có dung l ng 100 GB, 320 GB, 500

GB, 1 TB, và l n h n n a Hi n nay, xu t hi n m t lo i đ a c ng v i t c đ truy xu t

và đ b n cao là c ng th r n (Solid State Drive - SSD) l u tr d li u trên các chip

nh flash, m c dù giá thành còn cao so v i đ a c ng truy n th ng nh ng c ng b t đ u

đ c đ a vào s d ng r ng rãi

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

- a quang (Compact Disk): lo i 4.72 inch, là thi t b ph bi n dùng đ l u tr các ph n m m mang nhi u thông tin, hình nh, âm thanh và th ng đ c s d ng trong các ph ng ti n đa truy n thông (multimedia) Có hai lo i ph bi n là: đ a CD (dung

l ng kho ng 700 MB) và DVD (dung l ng kho ng 4.7 GB)

- Các lo i b nh ngoài khác nh : th nh (Memory Stick, Compact Flash Card), USB Flash Drive có dung l ng ph bi n là 4 GB, 8GB, 16 GB, 32 GB,

Các thi t b ngo i vi nh thi t b nh p/xu t, thi t b l u tr , thi t b m ng đ c n i v i thi t b trung tâm qua các c ng k t n i M t s c ng k t n i ph bi n trên máy tính nh : PS/2

h tr k t n i v i các thi t b nh p/xu t nh chu t, bàn phím; DVI (Digital Visual Interface), Display Port ho c Mini Display Port, HDMI (High-Definition Multimedia Interface), VGA (Video Graphics Array) h tr k t n i v i các thi t b xu t là màn hình, máy chi u; E-Sata, SCSI (Small Computer System Interface), IDE (Integrated Device Electronics), Serial ATA

h tr k t n i v i các thi t b l u tr ; USB (Universal Serial Bus), FireWire, Serial h tr k t

n i v i các thi t b ngo i vi;…

I.1.2 Ph n m m

a, Khái ni m

- Ph n m m máy tính: Ph n m m là m t b ch ng trình các ch th đi n t ra l nh cho máy tính th c hi n m t công vi c nào đó theo yêu c u c a ng i s d ng Chúng ta không

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

Phân lo i d a trên Vai trò - Ch c n ng bao g m 2 lo i ph n m m c b n:

Ph n m m h th ng (Operating System Software): Là m t t p h p các ch ng trình

th c hi n ch c n ng qu n lý, đi u khi n các tài nguyên c a máy tính và các ch ng trình khác nhau ch y trên máy tính Chúng bao g m các h đi u hành, các ti n ích h th ng

- M t s ph n m m h th ng ph bi n: H H Windows, H H Linux, H H Mac OS,

H H Android,…

Ph n m m ng d ng (Application Software): Là các ph n m m tr giúp th c hi n

nh ng nhi m v trong các ho t đ ng nghi p v khác nhau Các ph n m m này đ c chia thành 2 lo i: ph n m m ng d ng đa n ng (x lý v n b n, b ng tính, h qu n tr c s d

li u,…) và các ph n m m ng d ng chuyên bi t/chuyên d ng (k toán, marketing, nghe nh c, trò ch i,…)

- M t s ph n m m ng d ng ph bi n:

+ Ph n m m x lý v n b n: Microsoft Word, Google Docs, Open Office Writer,… + Ph n m m b ng tính: Microsoft Excel, Google Sheets, Open Office Calc, …

+ H qu n tr c s d li u: Microsoft SQL Server, Oracle, My SQL,…

+ Ph n m m k toán: FreshBooks, Xero, Misa,…

+ Trò ch i: World of Warcraft, Fifa Online,…

c, Ph n m m th ng m i và ph n m m ngu n m

* Ph n m m th ng m i: là s n ph m ph n m m đ c s n xu t ra đ bán và thu l i nhu n (đi n hình là các ph n m m đóng gói hi n nay c a Microsoft) Nhà s n xu t trích m t

ph n trong s l i nhu n đó đ tái đ u t , nghiên c u phát tri n các s n ph m và công ngh

m i

- M t s ph n m m th ng m i: Microsoft Windows, Microsoft Office, Adobe Photoshop,…

* Ph n m m ngu n m : Là ph n m m v i mã ngu n đ c công b và s d ng m t

gi y phép ngu n m Gi y phép này cho phép b t c ai c ng có th s d ng, nghiên c u, thay

đ i và c i ti n ph n m m, và phân ph i ph n m m d ng ch a thay đ i ho c đã thay đ i

M t s gi y phép chèn thêm m t s đi u kho n quy đ nh vi c thay đ i, phân ph i ph i kèm theo nh : trình bày xu t x c a ph n m m, nêu tên tác gi ph n m m tr c khi ch nh s a, không đ c thu phí phân ph i,…

- M t s ph n m m ngu n m ph bi n theo l nh v c ng d ng:

+ Ph n m m h tr các ho t đ ng v n phòng nh x lý v n b n, b ng tính, trình chi u,…: Open Office

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

+ Ph n m m qu n lý th đi n t : Thunderbird, Claws Mail,…

+ Trình duy t web: Chrome, Mozilla Firefox,…

+ Biên t p nh: GIMP, Inkscape,…

I.1.3 Hi u n ng máy tính

- Hi u n ng máy tính: đ c đ nh ngh a là s l ng công vi c đ c hoàn thành b i m t

h th ng máy tính Tùy t ng ng c nh, hi u n ng máy tính đ c đánh giá thông qua m t s

ch s sau:

+ Th i gian ph n h i ng n cho m t ph n công vi c cho tr c

+ S d ng ít tài nguyên tính toán

+ Tính s n sàng cao c a h th ng máy tính ho c ng d ng

+ T l x lý công vi c cao

+ Truy n d li u trong th i gian ng n

- Hi u n ng máy tính ph thu c vào m t s y u t sau:

+ T c đ c a b x lý trung tâm nh h ng nhi u đ n hi u n ng c a máy tính V lý thuy t, t c đ càng cao thì hi u n ng càng l n, nh ng th c t nó còn ph thu c vào các y u

t khác nh : s b vi x lý trên m t lõi, các thi t b ph n c ng khác ho t đ ng cùng nó,… + Dung l ng b nh RAM c ng nh h ng không nh đ n hi u n ng c a máy tính

Hi u theo cách đ n gi n, b nh RAM đóng vai trò b nh trung gian khi máy tính x lý các

ng d ng, nên n u b nh RAM có dung l ng càng l n thì s ng d ng ch y đ ng th i đ c càng nhi u Ngoài ra còn m t y u t c a RAM nh h ng đ n hi u n ng c a h th ng máy tính đó là BUS c a RAM

+ T c đ c ng: c ng đóng vai trò là b nh ngoài, d li u đ c l u tr lâu dài trên

b b nh ngoài Vi c đ c ghi d li u có t c đ nhanh hay ch m s nh h ng nhi u đ n hi u

n ng c a c h th ng

+ B x lý đ h a: đ i v i các h th ng th c hi n các ph n m m đòi h i ph i x lý đ thì vai trò c a b x lý đ h a nh h ng l n đ n hi u n ng c a h th ng Ví d nh khi th c thi các ph n m m d ng hình, trò ch i đi n t có x lý nhi u đ i t ng đ h a thì n u không

có b x lý đ h a t t thì hi u n ng c a máy tính s b gi m xu ng đáng k dù b x lý trung tâm, b nh RAM, t c đ c ng có t t đ n đâu đi n a

Trong quá trình s d ng máy tính, vi c ch y nhi u ch ng trình đ ng th i s đòi h i tài nguyên c a b x lý trung tâm, b nh RAM, c ng nên t t nh t là t t các ch ng trình không c n thi t đ nâng cao hi u n ng c a h th ng

I.1.4 M ng máy tính và truy n thông

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

I.1.4.1 Khái ni m

M ng máy tính: Là m t t p h p các máy tính đ c k t n i l i v i nhau thông qua các thi t b n i k t m ng và ph ng ti n truy n thông (giao th c m ng, môi tr ng truy n d n) theo m t c u trúc nào đó và các máy tính này trao đ i thông tin qua l i v i nhau

- Dùng chung các tài nguyên đ t ti n nh : máy in, ph n m m,… Có kh n ng t ch c

và tri n khai các ho t đ ng nhóm d a trên m ng m t cách thu n l i

- B o đ m các tiêu chu n th ng nh t v tính b o m t, an toàn d li u khi nhi u ng i

s d ng t i các thi t b đ u cu i khác nhau cùng làm vi c

Phân lo i m ng máy tính: Do hi n nay m ng máy tính đ c phát tri n kh p n i v i

nh ng ng d ng ngày càng đa d ng cho nên vi c phân lo i m ng máy tính là m t vi c r t

ph c t p Ng i ta có th chia các m ng máy tính theo kho ng cách đ a lý ra làm hai lo i:

M ng di n r ng và M ng c c b

M ng c c b (Local Area Networks - LAN) là m ng đ c thi t l p đ liên k t các máy tính trong m t khu v c có di n tích nh nh trong m t toà nhà, m t khu nhà

M ng đô th (Metropolitan Area Networks - MAN), hay còn g i là "m ng đô th ", là

m ng có c l n h n LAN, ph m vi vài km Nó có th bao g m nhóm các v n phòng g n nhau trong thành ph , nó có th là m ng công c ng hay riêng t

M ng di n r ng (Wide Area Networks - WAN) là m ng đ c thi t l p đ liên k t các máy tính c a hai hay nhi u khu v c khác nhau nh gi a các thành ph hay toàn th gi i I.1.4.2 Truy n d li u trên m ng

ng truy n là h th ng các thi t b truy n d n có dây hay không dây dùng đ chuy n các tín hi u đi n t t máy tính này đ n máy tính khác Các tín hi u đi n t đó bi u th các

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

giá tr d li u d i d ng các xung nh phân (on - off) T t c các tín hi u đ c truy n gi a các máy tính đ u thu c m t d ng sóng đi n t Tùy theo t n s c a sóng đi n t có th dùng các đ ng truy n v t lý khác nhau đ truy n các tín hi u ng truy n đ c k t n i có th

là dây cáp đ ng tr c, cáp xo n, cáp quang, dây đi n tho i, sóng vô tuy n Các đ ng truy n

d li u t o nên c u trúc c a m ng

T c đ truy n d li u trên đ ng truy n còn đ c g i là thông l ng c a đ ng truy n

- th ng đ c tính b ng s l ng bit đ c truy n đi trong m t giây (bit per second - bps)

Hi n nay, các thi t b truy n d n có ch t l ng t t h n nên t c đ truy n d li u có th đ c

đo b ng m t s đ n v l n h n nh :– Kbps (1 Kbps = 1000bps),

Bit per second

Kilobit per second

Megabit per second

Gigabit per second

bps Kbps Mbps Gbps

1 bit/s

103bps = 1000 bit/s

106 Kbps

109 Kbps

I.1.4.3 Ph ng ti n truy n thông

Ph ng ti n truy n thông (media) đ c hi u nh các kênh truy n thông qua đó tin t c,

gi i trí, giáo d c, d li u ho c tin nh n qu ng cáo đ c ph bi n Ph ng ti n truy n thông bao g m t t c phát thanh truy n hình và ph ng ti n truy n thông h p nh báo, t p chí, truy n hình, đài phát thanh, b ng qu ng cáo, g i th tr c ti p, đi n tho i, fax, và internet

B ng thông (Bandwidth): B ng thông c a m t đ ng truy n là mi n t n s gi i h n th p

r , d cài đ t, có v b c tránh nhi t đ , đ m và có lo i có kh n ng ch ng nhi u STP (Shield Twisted Pair)

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

+ Cáp quang (Fiber Optic Cable): G m m t ho c nhi u s i quang trung tâm đ c bao

b c b i m t l p v nh a ph n x các tín hi u tr l i, vì v y h n ch suy hao, m t mát tín hi u Cáp quang ch truy n các tín hi u quang Các tín hi u d li u s đ c bi n đ i thành tín hi u quang trên đ ng truy n, và khi nh n, các tín hi u quang s đ c bi n đ i thành tín hi u d

li u Cáp quang có b ng thông đ t t i 2 Gbps, tránh nhi u t t, t c đ truy n đ t 100 Mbps trên đo n cáp dài hàng km nên lý t ng cho vi c truy n d li u

- Không dây:

+ Sóng vô tuy n: Sóng vô tuy n là m t ki u b c x đi n t v i b c sóng trong ph

đi n t dài h n ánh sáng h ng ngo i Sóng vô tuy n có t n s t 3 kHz t i 300 GHz, t ng

ng b c sóng t 100 km t i 1 mm Gi ng nh các sóng đi n t khác, chúng truy n v i v n

t c ánh sáng

I.1.4.4 M ng Internet, Intranet, Extranet

a, M ng Internet

Internet là m ng thông tin liên l c toàn c u

Xu t x c a Internet là m ng ARPAnet, m t h th ng máy tính c a B Qu c phòng M

đ c đ a ra thí nghi m vào n m 1969 M c đích ban đ u c a nó là đ t o thu n l i trong vi c

k t n i thông tin, h p tác khoa h c gi a các thành viên trong các công trình nghiên c u v

qu c phòng M ng này đã đ t ra n n t ng truy n thông bình đ ng (peer-to-peer) cho m ng Internet sau này Ngh a là, b t c máy tính nào h i đ các đi u ki n c b n đ hòa m ng đ u

có th giao ti p v i b t k máy tính thành viên nào khác Và chính nh đ c phát tri n v i

m c đích g c là ph c v vi c liên l c, chia s , h p tác khoa h c, công ngh Internet cho phép

m i h th ng đ u có th k t n i v i Internet qua c ng đi n t Hi n nay h u h t các qu c gia

v i hàng t máy tính k t n i vào m ng Internet

b, M ng Intranet

Intranet là m t m ng n i b m r ng, n i mà m t s d ch v n i b đ c làm s n có

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

cho bi t ng i dùng bên ngoài ho c đ i tác bên ngoài t i các đ a đi m t xa Hay c th h n Intranet là m ng thông tin, liên l c c c b c ng dùng giao th c TCP/IP nh Internet, c a m t

t ch c nào đó (th ng là m t công ty) ch cho phép các thành viên công ty hay nh ng ng i

đ c c p quy n truy c p

Do là m ng c c b , tuy c ng dùng giao th c quay s k t n i gi ng h t v i Internet;

nh ng khác là ch c c b trong ph m vi m ng mình làm thành viên, không th liên thông v i các m ng khác

c, M ng Extranet

Extranet cung c p m t Internet site có th truy nh p đ n m t nhóm ng i đã ch n Extranet cung c p kh n ng t o ra các ng d ng mà các bên c ng tác và khách hàng có th truy nh p nh ng không dành cho công chúng nói chung Extranet có th s d ng mã hoá và

s b o v b ng m t kh u đ đ m b o an toàn cho vi c truy nh p đ n site đó i v i các giao

d ch gi a các doanh nghi p, Extranet đ m b o th ng m i đi n t an toàn Extranet có th t

đ ng hoá chia s thông tin b ng cách cung c p truy nh p đ n thông tin c th và truy nh p có

ki m soát đ n các c s d li u n i b

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

truy n đi n tho i, thông qua m t thi t b k t n i Internet

(Modem) ây là ki u k t n i có chi phí ban đ u ít t n

kém nh t nh ng c ng là ki u có t c đ ch m nh t

- K t n i t c đ cao (ADSL): ây là ki u k t n i có th s d ng đ ng truy n riêng ho c chung v i đ ng dây đi n tho i, thông qua m t thi t b đ nh tuy n (Modem/Router) ây là

ki u k t n i có chi phí ban đ u khá cao: Phí đ ng ký l p đ t, phí mua ho c thuê Router T c

đ c a ADSL khá cao và tùy thu c vào gói c c mà b n đ ng ký, thông th ng nhà cung c p

s có các gói c c thuê bao v i t c đ khác nhau

- FTTH (Fiber To The Home): là m ng vi n thông s d ng công ngh cáp quang, cho

t c đ nhanh h n g p nhi u l n so v i ADSL c tính c a FTTH là t c đ t i lên và t c đ

t i xu ng ngang b ng nhau

Ph ng th c k t n i Internet là các giao th c đ c s d ng đ truy n d li u gi a máy

ch d ch v Internet và cá nhân ng i s d ng Có m t s giao th c đ c s d ng nh : b ng

đ ng dây đi n tho i, đi n tho i di đ ng, cáp, không dây ho c v tinh

II Các ng d ng c a CNTT-TT

II.1 M t s ng d ng công và ng d ng trong kinh doanh

Hi n nay, các d ch v trên Internet đã r t ph bi n và đang đáp ng nhu c u c a ng i

s d ng M t s d ch v Internet đ c ng d ng trong d ch v công và kinh doanh nh sau:

a, Th ng m i đi n t (TM T)

- Th ng m i đi n t (e-Commerce, Electronic commerce) là hình thái ho t đ ng

th ng m i b ng ph ng pháp đi n t ; là vi c trao đ i thông tin th ng m i thông qua các

ph ng ti n công ngh đi n t mà nói chung là không c n ph i in ra gi y trong b t c công

đo n nào c a quá trình giao d ch (nên còn đ c g i là "th ng m i không gi y t ")

- L i ích TM T giúp cho các Doanh nghi p n m đ c thông tin phong phú v th tr ng

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

và đ i tác

+ TM T giúp gi m chi phí s n xu t;

+ TM T giúp gi m chi phí bán hàng và ti p th ;

+ TM T qua INTERNET giúp ng i tiêu dùng và các doanh nghi p gi m đáng k

th i gian và chi phí giao d ch;

+ TM T t o đi u ki n cho vi c thi t l p và c ng c m i quan h gi a các thành ph n tham gia vào quá trình th ng m i;

+ T o đi u ki n s m ti p c n n n kinh t s hoá

b, Ngân hàng đi n t (NH T)

Ngân hàng đi n t (e-Banking) đ c hi u là các nghi p v , các s n ph m d ch v ngân hàng truy n th ng tr c đây đ c phân ph i trên các kênh m i nh Internet, đi n tho i, m ng không dây… Hi n nay, ngân hàng đi n t t n t i d i hai hình th c: hình th c ngân hàng tr c tuy n, ch t n t i d a trên môi tr ng m ng Internet, cung c p d ch v 100% thông qua môi

tr ng m ng; và mô hình k t h p gi a h th ng ngân hàng th ng m i truy n th ng và đi n

t hoá các d ch v truy n th ng, t c là phân ph i nh ng s n ph m d ch v c trên nh ng kênh phân ph i m i

H u h t các ngân hàng Vi t Nam hi n nay đ u cung c p d ch v NH T đ khách hàng

có th có thêm ti n ích trong vi c qu n lý tài kho n c a mình

d, H c t p tr c tuy n

H c t p tr c tuy n (e-Learning) là ph ng th c h c o thông qua m t máy vi tính n i

m ng đ i v i m t máy ch n i khác có l u gi s n bài gi ng đi n t và ph n m m c n thi t

đ có th h i/yêu c u/ra đ cho h c viên h c tr c tuy n t xa Giáo viên có th truy n t i hình

nh và âm thanh qua đ ng truy n b ng thông r ng M r ng ra, các cá nhân hay các t ch c

đ u có th t l p ra m t tr ng h c tr c tuy n (e-school) mà n i đó v n nh n đào t o h c viên, đóng h c phí và có các bài ki m tra nh các tr ng h c khác

u đi m:

- Giáo d c tr c tuy n cho phép đào t o m i lúc m i n i, truy n đ t ki n th c theo yêu

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

c u, thông tin đáp ng nhanh chóng H c viên có th truy c p các khoá h c b t k n i đâu

nh v n phòng làm vi c, t i nhà, t i nh ng đi m Internet công c ng, 24 gi m t ngày, 7 ngày trong tu n

- Ti t ki m chi phí: Giúp gi m kho ng 60% chi phí bao g m chi phí đi l i và chi phí t

ch c đ a đi m H c viên ch t n chi phí trong vi c đ ng kí khoá h c và có th đ ng kí nhi u khoá h c mà h c n

- Ti t ki m th i gian: giúp gi m th i gian đào t o t 20-40% so v i ph ng pháp gi ng

d y truy n th ng nh h n ch s phân tán và th i gian đi l i

- Uy n chuy n và linh đ ng: H c viên có th ch n l a nh ng khoá h c có s ch d n

c a gi ng viên tr c tuy n ho c khoá h c t t ng tác (Interactive Self-pace Course), t đi u

ch nh t c đ h c theo kh n ng và có th nâng cao ki n th c thông qua nh ng th vi n tr c tuy n

- T i u: N i dung truy n t i nh t quán Các t ch c có th đ ng th i cung c p nhi u ngành h c, khóa h c c ng nh c p đ h c khác nhau giúp h c viên d dàng l a ch n

- H th ng hóa: E-learning d dàng t o và cho phép h c viên tham gia h c, d dàng theo dõi ti n đ h c t p, và k t qu h c t p c a h c viên V i kh n ng t o nh ng bài đánh giá,

ng i qu n lí d dàng bi t đ c nhân viên nào đã tham gia h c, khi nào h hoàn t t khoá h c, làm th nào h th c hi n và m c đ phát tri n c a h

nh thông qua m ng Internet

f, H i ngh tr c tuy n

H i ngh tr c tuy n (Teleconference) là hình th c t ch c h i ngh qua các ph n m m, web h i ngh ho c qua t ng đài h i tho i thông qua môi tr ng Internet/PSTN nh m m c đích gi m chi phí và th i gian c a các t ch c so v i nh ng h i ngh tr c ti p (face-to-face) Ngoài ra đây c ng là ng d ng đ đào t o tr c tuy n (E-learning) cho các công ty ho c các trung tâm, tr ng h c đào t o t xa, l p h c o

II.2 M t s ng d ng ph bi n đ liên l c, truy n thông

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

a, Th đi n t (E-mail)

Email hay e-mail là đ c vi t t t t electronic mail trong ti ng Anh Email đ c ph

bi n t n m 1993 T này có ý ngh a là th đi n t , đúng nh tên g i c a nó th này ch có

th s d ng trên các thi t b đi n t Ch không ph i nh th bình th ng Mà ta b t bu c

đ c s d ng ph bi n trên các thi t b truy n thông nh đi n tho i di đ ng

c, D ch v nh n tin t c th i (Instant Messaging – IM): là d ch v cho phép hai ng i tr lên nói chuy n tr c tuy n v i nhau qua m t m ng máy tính

Nh n tin th c th i là trò chuy n d a trên m ng, ph ng pháp nói chuy n ph bi n hi n nay Nh n tin nhanh d dùng và có nhi u tính n ng hay, nh kh n ng trò chuy n nhóm, dùng

bi u t ng xúc c m, truy n t p tin, tìm d ch v và c u hình d dàng b n li t kê b n bè

Nh n tin nhanh đã thúc đ y s phát tri n c a Internet trong đ u th p niên 2000

d, àm tho i qua giao th c Internet (Voice over Internet Protocol – VoIP)

àm tho i qua giao th c Internet là công ngh truy n ti ng nói c a con ng i (tho i) qua m ng thông tin s d ng b giao th c TCP/IP Nó s d ng các gói d li u IP (trên m ng LAN, WAN, Internet) v i thông tin đ c truy n t i là mã hoá c a âm thanh trao đ i

Có th ng d ng VoIP đ thay th cho vi c g i đi n qua m ng vi n thông thông th ng

đ gi m chi phí

e, M ng xã h i (Social Network)

D ch v m ng xã h i, là d ch v n i k t các thành viên cùng s thích trên Internet l i

v i nhau v i nhi u m c đích khác nhau không phân bi t không gian và th i gian Nh ng

ng i tham gia vào d ch v m ng xã h i còn đ c g i là c dân m ng

D ch v m ng xã h i có nh ng tính n ng nh chat, e-mail, phim nh, voice chat, chia s file, blog và xã lu n M ng đ i m i hoàn toàn cách c dân m ng liên k t v i nhau và tr thành

m t ph n t t y u c a m i ngày cho hàng tr m tri u thành viên kh p th gi i Các d ch v này

có nhi u ph ng cách đ các thành viên tìm ki m b n bè, đ i tác: d a theo nhóm (ví d nh

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

tên tr ng ho c tên thành ph ), d a trên thông tin cá nhân (nh đ a ch e-mail ho c Tên hi n

th ), ho c d a trên s thích cá nhân (nh th thao, phim nh, sách báo, ho c ca nh c), l nh v c quan tâm: kinh doanh, mua bán

Hi n nay th gi i có hàng tr m d ch v m ng xã h i khác nhau, v i MySpace và Facebook n i ti ng nh t

f, Di n đàn (Forum)

Di n đàn tr c tuy n là n i đ cho ng i dùng Internet trao đ i th o lu n và tán g u nhau

Ph ng th c th ng đ c dùng trong di n đàn tr c tuy n là ng i đ u tiên g i lên m t

ch đ (topic, thread) trong m t đ m c (category, forum) và sau đó nh ng ng i ti p theo s

vi t nh ng bài góp ý, th o lu n lên đ trao đ i xung quanh ch đ đó

g, C ng thông tin đi n t

C ng thông tin đi n t là đi m truy c p t p trung và duy nh t; tích h p các kênh thông tin các d ch v , ng d ng; là m t s n ph m h th ng ph n m m đ c phát tri n trên m t s n

ph m ph n m m lõi, th c hi n trao đ i thông tin, d li u v i các h th ng thông tin, đ ng th i

th c hi n cung c p và trao đ i v i ng i s d ng thông qua m t ph ng th c th ng nh t trên

n n t ng Web t i b t k th i đi m nào và t b t k đâu

h, Trang thông tin đi n t

Trang thông tin đi n t (website) là h th ng thông tin dùng đ thi t l p m t ho c nhi u trang thông tin đ c trình bày d i d ng ký hi u, s , ch vi t, hình nh, âm thanh và các d ng thông tin khác ph c v cho vi c cung c p và s d ng thông tin trên Internet

Có 5 lo i nh sau:

Báo đi n t d i hình th c trang thông tin đi n t

Trang thông tin đi n t t ng h p là trang thông tin đi n t c a c quan, t ch c, doanh nghi p cung c p thông tin t ng h p trên c s trích d n nguyên v n, chính xác ngu n tin chính th c và ghi rõ tên tác gi ho c tên c quan c a ngu n tin chính th c, th i gian đã đ ng, phát thông tin đó

Trang thông tin đi n t n i b là trang thông tin đi n t c a c quan, t ch c, doanh nghi p cung c p thông tin v ch c n ng, quy n h n, nhi m v , t ch c b máy, d ch v , s n

ph m, ngành ngh và thông tin khác ph c v cho ho t đ ng c a chính c quan, t ch c, doanh nghi p đó và không cung c p thông tin t ng h p

Trang thông tin đi n t cá nhân là trang thông tin đi n t do cá nhân thi t l p ho c thi t

l p thông qua vi c s d ng d ch v m ng xã h i đ cung c p, trao đ i thông tin c a chính cá nhân đó, không đ i di n cho t ch c ho c cá nhân khác và không cung c p thông tin t ng

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

h p

Trang thông tin đi n t ng d ng chuyên ngành là trang thông tin đi n t c a c quan,

t ch c, doanh nghi p cung c p d ch v ng d ng trong l nh v c vi n thông, công ngh thông tin, phát thanh, truy n hình, th ng m i, tài chính, ngân hàng, v n hóa, y t , giáo d c và các

l nh v c chuyên ngành khác và không cung c p thông tin t ng h p

(Trích ngh đ nh 72/2013/N -CP v Qu n lý, cung c p, s d ng d ch v internet và thông tin trên m ng)

III An toàn lao đ ng và b o v môi tr ng trong s d ng CNTT-TT

III.1 An toàn lao đ ng

a, M t s lo i b nh liên quan đ n vi c s d ng máy tính lâu dài

- B nh v m t: Tri u ch ng th ng th y c a "B nh do máy tính" là m i m t, m t khô rát, nghiêm tr ng h n s làm cho th l c gi m xu ng gi m thi u nh ng hi n t ng có h i cho m t thì ng i ng i làm vi c v i máy tính c n ph i ngh ng i m t cách thích đáng Ví d

nh n u làm vi c trong m t hai ti ng đ ng h thì ph i ngh 10 đ n 15 phút (nh m m t ngh

ch c lát, ng m nhìn cây xanh phía xa); th ng xuyên ch p m t m t cách có ý th c ho c dùng thu c nh m t đ duy trì đ m cho m t Ngoài ra, c n ph i l u ý m y đi m nh sau: đ sáng t i u c a màn hình máy tính là kho ng g p ba l n ánh sáng xung quanh, không đ c

đ ánh sáng m t tr i và ánh đèn đi n trong phòng gây ph n x trên màn hình; hai m t nhìn

th ng ho c h i nhìn xu ng màn hình đôi chút; c ly gi a hai m t v i màn hình vi tính c n

ph i duy trì trên 60cm

- nh h ng h th n kinh: M c dù b c x do màn hình máy tính gây ra là trong m c

an toàn cho phép, nh ng n u c ch u b c x nh v y trong th i gian dài c ng gây nh h ng

đ i v i h th ng dây th n kinh c a con ng i, gây nên nh ng hi n t ng nh đau đ u, bu n nôn, t c ng c, m t m i, ng không ngon v.v Bi n pháp t t nh t là ngh dùng máy tính trong

m t th i gian đ kh i b b c x liên t c và kéo dài i v i m t s ng i b nh b xu t hi n tri u ch ng nghiêm tr ng có th ti n hành ch a tr b ng thu c

- M i c : s d ng máy tính trong th i gian dài c ng khi n m t s ng i c m th y m i

b p th t, ch y u xu t hi n c tay, mông, vai, c Nguyên nhân gây nên hi n t ng nói trên

ch y u là vì khi thao tác máy tính, các đ ng tác c a chúng ta t ng đ i đ n nh t, h u nh không có thay đ i Vì v y t th h p lý trong khi s d ng máy tính nh khi đánh máy trên bàn phím, khu u tay và bàn phím nên m t b ng ngang nhau, hai chân đ cân b ng trên sàn nhà, ng i th ng t a l ng vào gh , l a ch n chi c gh có th đi u ch nh đ cao, kho ng 10 phút thì đ ng d y ho t đ ng ch c lát đ th giãn các b p th t… s giúp gi m thi u nh ng tri u

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

ch ng khó ch u này

b, M t s quy t c c n tuân th khi s d ng máy tính đ phòng tránh các b nh th ng

g p liên quan đ n s d ng máy tính và đ m b o an toàn lao đ ng

- T th ng i tr c máy tính c n tho i mái sao chô không ph i ng ng c hay ng c m t khi nhìn màn hình Tay đ t ngang t m bàn phím và không ph i v n xa Gi kho ng cách t

m t đ n màn hình kho ng 50-80cm

- Máy tính nên đ t v trí sao cho ánh sáng không chi u th ng vào màn hình và không chi u th ng vào m t Không làm vi c quá lâu v i máy tính Phòng tránh các b nh ngh nghi p

nh : c n th , đau l ng, đau vai,…

- H th ng dây máy tính ph i g n gàng, đ m b o an toàn v đi n

Tái ch các thi t b đi n t nói chung và các b ph n c a máy tính nói riêng giúp khôi

ph c các nguyên li u c b n và s d ng l i chúng,h n ch ô nhi m môi tr ng làm nh h ng

đ n s c kho c ng đ ng

Thói quen s d ng máy tính c a ng i dùng c ng có tác đ ng t i môi tr ng nh : Thi t

l p các ch đ ti t ki m n ng l ng cho máy tính: t đ ng t t màn hình, đ t máy tính vào ch

đ ng khi không s d ng máy tính trong m t kho ng th i gian dài t 1h tr lên ho c t đ ng

t t máy sau m t kho ng th i gian nh t đ nh không s d ng

IV Các v n đ an toàn thông tin c b n khi làm vi c v i máy tính

IV.1 Ki m soát truy nh p, đ m b o an toàn cho d li u

qu n lý vi c truy c p m ng và Internet, m i cá nhân ng i dùng s d ng d ch v

th ng đ c g n v i m t tên ng i dùng và m t kh u t ng ng V i nguyên lý, ch ng i dùng m i bi t đ c tên ng i dùng và m t kh u c a mình, qua đó có th qu n lý đ c vi c trao đ i thông tin trên m ng g n v i t ng cá nhân c a ng i dùng

Chính vì v y, vi c b o v thông tin v tên ng i dùng và m t kh u là h t s c c n thi t

N u thông tin này b l , m t ai khác có th m o danh ng i dùng đó đ đ ng nh ng thông tin không phù h p làm nh h ng tr c ti p đ n ng i dùng

M t v n đ đ t ra đó làm l a ch n m t kh u t t M t m t kh u t t đ c khuy n cáo nh sau:

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

+ M t kh u có ít nh t 12 ký t

+ K t h p các ký t ch s , bi u t ng, ch cái vi t hoa, ch cái th ng

+ T o m t kh u có v n đi u

+ M t câu trong m t bài hát ho c tên m t b phim b n yêu thích

+ S d ng Thu t ng chuyên môn

+ …

M t kh u t t đ n đâu nh ng n u không có bi n pháp b o v , ho c chia s cho nhi u

ng i thì m t kh u đó c ng không có tác d ng Khi th c hi n các giao d ch tr c tuy n c n

h n ch đ l thông tin cá nhân b ng cách: s d ng bàn phím o do d ch v cung c p, s d ng các công ngh đ ng nh p hi n đ i: m ng m t, vân tay C n c nh giác v i ng i l , các Email

t ng i l , th gi m o

t m t kh u không ch đ i v i các tài kho n trên m ng mà nên đ t m t kh u v i c d

li u ng i dùng t ng tác hàng ngày nh đ t m t kh u cho các t p tin v n b n, sao l u d

li u th ng xuyên đ tránh d li u b thay đ i trái phép

IV.2 Ph n m m đ c h i (malware)

Hi n nay có m t s ph n m m đ c h i nh m phá ho i, đánh c p d li u, t ng ti n ng i

s d ng đ c chia thành các nhóm nh :

- Virus là m t ch ng trình mà có th lây lan (l p l i) t m t máy tính khác Virus

th ng ph i đ c đ a th ng vào m t t p tin th c thi đ ch y Khi t p tin th c thi b nhi m

đ c kh i ch y, nó có th s lây lan sang các file th c thi khác v i nhi u t c đ khác nhau

nh ng th ng là r t nhanh Hi u chính xác đ cho m t virus lây lan, nó th ng đ i h i m t

s can thi p c a ng i dùng Ví d n u b n đã t i v m t t p tin đính kèm t email c a b n

và h u qu sau khi m t p tin nó đã lây nhi m đ n h th ng c a b n, đó chính là virus vì nó đòi h i ng i s d ng ph i m t p tin Virus có nhi u cách r t khéo léo đ chèn mình vào các file th c thi Có m t lo i virus đ c g i là cavity virus, có th chèn chính nó vào ph n s

d ng c a m t t p tin th c thi, đo đó nó l i không làm t n t i đ n t p tin c ng nh làm t ng kích th c c a file

Lo i ph bi n nh t c a virus hi n nay là virus Macro Lo i này th ng t n công vào ng

d ng v n phòng c a Microsoft nh Word, Excel, Powerpoint, Outlook, v.v… K t khi Offive tr nên ph bi n c trên Mac

- Trojan là m t ch ng trình ph n m m đ c h i mà không c g ng đ t tái t o, thay vào đó nó s đ c cài đ t vào h th ng c a ng i dùng b ng cách gi v là m t ch ng trình

ph n m m h p pháp Tên c a nó xu t phát t th n tho i Hy L p c ng đã khi n nhi u ng i

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

dùng t ng ch ng nh nó vô h i và đó l i chính là th đo n c a nó đ khi n ng i dùng cài

đ t nó trên máy tính c a mình Khi m t Trojan đ c cài đ t trên máy tính c a ng i dùng, nó

s không c g ng đ gài chính nó vào m t t p tin nh virus, nh ng thay vào đó nó s cho phép các hacker ho t đ ng đ đi u khi n máy tính c a ng i dùng t xa M t trong nh ng

ng d ng ph bi n nh t c a m t máy tính b nhi m Trojan là làm cho nó tr thành m t ph n

c a botnet M t botnet c b n là m t lo t các máy đ c k t n i qua internet và sau đó có th

đ c s d ng đ g i th rác ho c th c hi n m t s nhi m v nh các cu c t n công of-service (t ch i d ch v ) th ng có trên các Website

Denial Spyware là lo i ph n m m chuyên thu th p các thông tin t các máy ch (thông th ng

vì m c đích th ng m i) qua m ng Internet mà không có s nh n bi t và cho phép c a ch máy M t cách đi n hình, spyware đ c cài đ t m t cách bí m t nh là m t b ph n kèm theo

c a các ph n m m mi n phí (freeware) và ph n m m chia s (shareware) mà ng i ta có th

t i v t Internet M t khi đã cài đ t, spyware đi u ph i các ho t đ ng c a máy ch trên Internet và l ng l chuy n các d li u thông tin đ n m t máy khác (th ng là c a nh ng hãng chuyên bán qu ng cáo ho c c a các tin t c) Ph n m m gián đi p c ng thu th p tin t c v đ a

ch th đi n t và ngay c m t kh u c ng nh là s th tín d ng

- Adware là lo i ph n m m có tính ch t c a virus (virus máy tính là ph n m m mà,

nh ng có tính ch t lây lan - qua m ng, qua vi c sao chép m t cách th công ) và m c tiêu

c a nó là qu ng cáo (Ví d ng i dùng b t Internet Explorer lên là nó nh y vào 1 trang web nào đó ho c th nh tho ng trên máy c a ng i dùng l i hi n lên 1 màn hình qu ng cáo mà b m vào đó là nó vào trang c a 1 nhà cung c p nào đó c n qu ng cáo) Thông th ng thì adware

ko có h i nhi u l m tr vi c gây khó ch u cho ng i dùng và làm máy tính ch y ch m đi,

nh ng c ng có th có lo i adware th c hi n 1 vi c m ám trên máy tính mà ng i dùng không

bi t (Ví d nh n c p tài kho n )

Hi n nay, các ph n ph n m m đ c h i có nhi u cách th c đ xâm nh p vào máy c a

ng i dùng nh : qua các liên k t trong email, qua t p tin đính kèm trong email, qua thi t b

nh nh USB, qua vi c cài ph n m m mi n phí,…

Chính vì s nguy h i c a các ph n m m đ c h i nên ng i dùng c n trang b cho mình

nh ng ki n th c phòng tránh và ch ng ph n m m đ c h i thông qua vi c cài đ t và nâng c p các ch ng trình di t virus m t cách th ng xuyên c ng nh nâng cao k n ng s d ng máy tính cho b n thân đ phòng tránh chúng

V M t s v n đ c b n liên quan đ n pháp lu t trong s d ng CNTT

V.1 B n quy n

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

Quy n tác gi (Copyright): hay tác quy n ho c b n là đ c quy n c a m t tác gi cho tác ph m c a ng i này Quy n tác gi đ c dùng đ b o v các sáng t o tinh th n có tính

ch t v n hóa (c ng còn đ c g i là tác ph m) không b vi ph m b n quy n, ví d nh các bài

vi t v khoa h c hay v n h c, ph n m m, sáng tác nh c, ghi âm, tranh v , hình ch p, phim và các ch ng trình truy n thanh Quy n này b o v các quy n l i cá nhân và l i ích kinh t c a tác gi trong m i liên quan v i tác ph m này

Lu t s h u trí tu Vi t Nam, đ c Qu c h i Vi t Nam khoá XI trong k h p th 8 thông qua ngày 29 tháng 11 n m 2005 và có hi u l c vào ngày 1 tháng 7 n m 2006 quy đ nh

v sau

Ph n m m dùng chung (Shareware) là lo i ph n m m mà ng i dùng đ c dùng th trong m t gi i h n nh t đ nh v th i gian (free trial) ho c ch c n ng Khi h t gi i h n, ng i dùng c n b ti n đ mua đ có th ti p t c dùng ph n m m đó

Ph n m m mã ngu n m (Open Source Software): xem ý c, m c I.1.2

V.2 B o v d li u

a, Khái ni m

D li u: Theo đi u 4 Lu t Giao d ch đi n t ban hành ngày 29 tháng 11 n m 2005, D

li u là thông tin d i d ng ký hi u,ch vi t, ch s , hình nh, âm thanh ho c d ng t ng t

Qu n lý và b o v d li u: Vi c qu n lý d li u ph thu c d li u đó thu c v ai N u

là d li u cá nhân s do cá nhân tr c ti p qu n lý và b o v , n u là d li u t p th s đ c trao quy n cho ai đó ch u trách nhi m qu n lý và b o v d li u Ng i ch u trách nhi m qu n

lý và b o v d li u s ch u trách nhi m v i nh ng v n đ x y ra v i d li u tùy theo quy

đ nh c a nhà n c, đ n v i v i nh ng đ n v thu th p d li u cá nhân c a ng i dùng thì

ph i có trách nhi m qu n lý, b o v các thông tin cá nhân đó theo pháp lu t quy đ nh

b, M t s quy đ nh c b n c a lu t pháp Vi t Nam liên quan đ n quy n b o v d li u, trách nhi m qu n lý d li u Vi t Nam

Lu t B o v thông tin cá nhân, b o v d li u hi n nay ch a có quy đ nh rõ v vi c b o

IU01 HiÓu biÕt vÒ CNTT c¬ b¶n

v thông tin cá nhân trên internet và trong ho t đ ng truy n thông

Theo k ho ch, d án Lu t s trình Qu c h i cho ý ki n t i K h p th 2 c a n m 2017 và xem xét, thông qua t i K h p th nh t c a n m 2018 Nh v y, Lu t này có hi u l c vào ngày 1.7.2018 - cùng v i th i đi m có hi u l c c a Lu t Ti p c n thông tin ho c 6 tháng sau khi Lu t đ c thông qua

IU02 Sö dông m¸y tÝnh c¬ b¶n

- Bên trái c a thanh là nút Start (n i b t đ u c a t t c các công vi c đ i v i Windows)

- Ti p theo là tên c a các ng d ng, tài li u đang m

- Ti p theo là bi u t ng c a các ch ng trình đang ch y th ng trú (ch y ng m)

- Bên ph i là đ ng h báo gi hi n t i c a h th ng

b Thao tác dùng chu t

- Click : Nh p trái chu t m t l n - Right click : Nh p ph i chu t m t l n

- Double click : Nh p trái chu t liên ti p 2 l n

- Click and Drag : Nh p và gi phím trái chu t r i kéo đ n v trí m i

2.2 Bi u t ng và c a s

M t s bi u t ng quan tr ng:

IU02 Sö dông m¸y tÝnh c¬ b¶n

a Computer

Dùng đ xem n i dung riêng m t th m c hay m t đ a, cách dùng:

- Nh p kép chu t vào Computer trên màn hình n n C a s Computer hi n lên

- Nh p kép chu t vào bi u t ng bi u th đ a c ng, n i dung c a đ a c ng hi n lên

b Recycle Bin (Thùng rác)

L u tr t m th i các t p b xoá, có th dùng nó đ ph c h i các t p b xoá nh m

Thao tác dùng Recycle Bin

- Nh p kép chu t vào bi u t ng Recycle Bin, xu t hi n c a s Recycle Bin ch a t t c các đ i t ng (th m c, t p) có th ph c h i l i ho c sao chép đ n n i khác

+ Ph c h i:

 Nh p chu t vào tên các đ i t ng c n ph c h i

IU02 Sö dông m¸y tÝnh c¬ b¶n

 Nh p chu t vào Restore this item (ho c Restore the selected items)

Windows s t đ ng khôi ph c các đ i t ng theo ngu n g c ban đ u

+ Xoá kh i Recycle Bin:

đ i t ng s hi n lên ph n bên ph i c a c a s

+ Nh p chu t vào ký hi u hình tam giác màu tr ng đ ng tr c m t đ i t ng thì

IU02 Sö dông m¸y tÝnh c¬ b¶n

trong cây th m c s hi n ti p các th m c con c a đ i t ng này

+ Nh p chu t vào ký hi u hình tam giác màu đen đ ng tr c m t đ i t ng thì trong cây th m c không hi n các th m c con c a đ i t ng này

* Ph n bên ph i c a c a s Windows explorer: Hi n n i dung c a đ a ho c th m c

đã ch n

b T o m t th m c con m i

Trong ph n bên trái c a c a s Windows explorer, nh p chu t vào tên đ a hay th

m c mà ta mu n t o th m c con m i đó Th c hi n m t trong 2 cách sau:

Cách 1:

- Nh p chu t vào New folder

- Gõ tên th m c m i vào h p New Folder và n Enter

Cách 2:

- Trong ph n bên ph i c a c a s , nh p chu t ph i, ch n New, ch n Folder

- Gõ tên th m c m i vào h p New Folder và n Enter

c Ch n t p và th m c

- Ch n m t đ i t ng (m t t p hay m t th m c): nh p chu t vào đ i t ng đó

- Ch n nhi u đ i t ng k ti p nhau n a ph i c a s : nh p chu t vào đ i t ng đ u,

n và gi phím Shift đ ng th i nh p chu t vào đ i t ng cu i

- Ch n nhi u đ i t ng n m r i r c trên n a ph i c a s : n và gi phím Ctrl đ ng

th i nh p chu t vào t ng đ i t ng

- Ch n t t các đ i t ng: nh p chu t vào menu Organize, ch n Select all

d M các t p và th m c

- Nh p kép chu t vào tên đ a ch a các t p hay th m c mà ta mu n m

- Nh p kép chu t vào t p hay th m c c n m

e i tên t p hay th m c

Cách 1:

- Ch n tên t p hay th m c c n đ i tên

- Nh p chu t vào menu Organize, ch n Rename

- Gõ vào tên m i, sau đó n Enter

Cách 2:

- Nh p chu t ph i vào tên t p hay tên th m c c n đ i, ch n Rename

- Gõ vào tên m i, sau đó n Enter

f Xoá các t p hay th m c

IU02 Sö dông m¸y tÝnh c¬ b¶n

- Ch n các đ i t ng (th m c, t p) c n di chuy n hay sao chép

- Nh p chu t vào menu Organize, ch n Cut đ di chuy n, ch n Copy đ sao chép các

- Ch n các đ i t ng (th m c, t p) c n di chuy n hay sao chép

- Nh p nút chu t ph i vào tên m t đ i t ng đã ch n

- Ch n Cut đ di chuy n các đ i t ng, ch n Copy đ sao chép các đ i t ng

- M th m c mu n đ t các đ i t ng vào, nh p chu t ph i vào ch tr ng c a c a s ,

Trong Word 2013, không còn các menu l nh nh phiên b n 2003 mà thay vào đó là h

th ng “Ribbon” v i 3 thành ph n chính: th (Tab), nhóm (Group) và các nút l nh (Command button) Các nút l nh có liên quan đ n nhau đ c gom vào m t nhóm, ví d : các nút ch n font, c ch , in đ m, nghiêng, g ch chân… đ c gom vào nhóm font Nhi u nhóm có chung m t tác v đ c gom vào trong m t th

Các thành ph n chính theo th t t trên xu ng

a Thanh công c truy c p nhanh và tiêu đ (Quick Access Toolbar and Title bar)

N m đ nh màn hình, có m t vài nút l nh th ng dùng, nêu tên c a ng d ng Word và tên v n b n đang so n th o

b Các th (Ribbon Tabs)

N m bên d i thanh tiêu đ (g m 9 th : File, Home, Insert, Design…), trình bày nh ng

ch c n ng chính c a word

di chuy n theo chi u d c (lên trên, xu ng d i) c a v n b n

g Thanh tr t ngang phía d i màn hình

Di chuy n theo chi u ngang c a v n b n

h Thanh tr ng thái (Status bar)

N m đáy màn hình, cung c p thông tin v n t t v tr ng thái làm vi c nh trang hi n t i, dòng, c t hi n t i…

Sau đó ch n Computer\Browse, xu t hi n h p tho i Open

Trong h p tho i Open, ch n t p tin c n m và click Open

IU 03 Xö lý v¨n b¶n c¬ b¶n

III Biên t p n i dung v n b n

1 Di chuy n con tr trong v n b n

- Phím Shift + Enter : xu ng hàng, ch a k t thúc m t đo n

- Phím Back Space ( ) đ xoá kí t bên trái con tr

- Phím Delete đ xoá kí t bên ph i con tr

2 Cách nh p v n b n

Tr c khi nh p m t v n b n trong word b ng ti ng vi t c n đ nh d ng

a Font ch (Font) : Click vào khung Font đ ch n font ch thích h p cho v n b n (th ng ch n Times New Roman)

b C ch ( Size): Click vào khung Size đ ch n c ch thích h p (th ng ch n c

- gõ ch hoa có d u ph i nh n thêm phím Shift

- chèn kí t vào v n b n, đ a con tr đ n v trí c n chèn, sau đó gõ kí t chèn vào

3 Ch n kh i v n b n

a con tr v đ u kh i, ch n 1 trong 2 cách sau:

Cách 1: Gi phím Shift, s d ng các phím m i tên đ m r ng kh i ch n

Cách 2 : Gi phím Shift, sau đó nh p chu t v trí cu i kh i

Chú ý : Có th Click and Drag (nh p chu t và rê) trên kh i mu n ch n

4 Ch n toàn b v n b n

IU 03 Xö lý v¨n b¶n c¬ b¶n

Trong h p tho i Symbol, ch n kí t c n chèn Có th ch n các b ng kí t khác trong khung Font

3 Click Insert đ ch p nh n chèn kí t

4 Click Cancel đ đóng h p tho i Symbol

* Có th thay đ i đ l n cho kí t đ c bi t này b ng cách ch n kí t c n thay đ i, vào Home\Font Trong h p tho i Font ch n đ l n trong khung Size

IU 03 Xö lý v¨n b¶n c¬ b¶n

Italic (ch nghiêng)

Bold (ch đ m)

- Size : xác đ nh c ch

- Font color : xác đ nh màu ch

- Underline style : kí t d ng g ch chân

- Effects : t o các hi u ng kí t

3 Click Ok đ th c hi n đ nh d ng

II nh d ng đo n v n

1 Ch n đo n v n b n c n đ nh d ng

2 Vào Home\Paragraph Trong h p tho i Paragraph, ch n Indents and spacing

- Alignment : Ch n cách canh đo n nh :

Left (canh trái)

IU 03 Xö lý v¨n b¶n c¬ b¶n

Right (canh ph i),

- Indentation : Ch nh l cho đo n

Left : Kho ng cách t l trái đ n đo n v n b n

Right : Kho ng cách t l ph i đ n đo n v n b n

- Spacing : Kho ng cách gi a các đo n

- Line spacing : Kho ng cách gi a các dòng Trong đó

1 Vào Home\Styles Trong khung Styles bên ph i, click bi u t ng (New Style), xu t

hi n h p tho i Create New Style from Formatting

IU 03 Xö lý v¨n b¶n c¬ b¶n

- Trong khung Name : t tên khuôn d ng

- Trong khung Style Type : nh d ng cho kí t hay đo n v n b n

- Trong khung Style based on : Ch n các khuôn d ng m u cho khuôn d ng c n t o, n u

2 Vào Home\Style Xu t hi n khung Styles bên ph i

Trong khung Styles, ch n khuôn d ng c n dùng

* Chú ý : Có th ch n nhanh khuôn d ng trên nhóm Styles trong th Home

IV nh d ng khung v n b n

đ nh d ng khung hay t o đ ng vi n cho v n b n, th c hi n các thao tác sau

1 Ch n các t hay đo n v n b n c n đ nh d ng khung

2 Vào Home, b m vào hình tam giác bên ph i bi u t ng r i ch n Borders and shading

Xu t hi n h p tho i Borders and shading, ch n Borders

IU 03 Xö lý v¨n b¶n c¬ b¶n

- Ch n ki u đóng khung Setting

- Ch n d ng đ ng k khung Style

- Ch n màu cho đ ng k trong khung Color

- Ch n đ dày c a đ ng k trong khung Width

Có th click vào v trí t ng ng trong Preview đ ch n c nh k khung cho đo n

3 Click Ok đ k khung

* Chú ý : Có th th c hi n nhanh vi c t o khung b ng cách click nút trong th Home

V nh d ng màu n n v n b n

1 Ch n các t hay đo n v n b n c n đ nh d ng n n

2 Vào Home, b m vào hình tam giác bên ph i bi u t ng r i ch n Shading

- Ch n màu c n tô trong Fill, n u ch n No Fill ngh a là không tô màu hay hu b tô màu

- Xác đ nh m u tô trong trong khung Style và ch n màu cho m u tô trong Color

IU 03 Xö lý v¨n b¶n c¬ b¶n

Trong đó :

- Presets : Xác đ nh cách chia c t theo m u đ nh s n

- Number of columns : Xác đ nh s c t c n chia theo ý mu n

- Width and spacing : nh b r ng và kho ng cách gi a các c t

N u ch n Equal column width : Word t đ ng đ nh b r ng các c t

- Line between : Xác đ nh đ ng k th ng đ ng gi a các c t

VII nh d ng Bullets and Numbering

chèn ký hi u đ c bi t hay s t đ ng vào đ u m i đo n v n b n, th c hi n :

IU 03 Xö lý v¨n b¶n c¬ b¶n

C u trúc b ng (Table) g m nhi u dòng (row), nhi u c t (column) Giao gi a dòng và c t

g i là ô (cell) t o b ng ta th c hi n :

1 t con tr vào v trí c n t o b ng

2 Vào Insert\Table\Insert Table Xu t hi n h p tho i

Trong h p tho i Insert Table xác đ nh s dòng và s c t c n t o t i:

- Number of columns : S c t c n t o

- Number of rows : S dòng c n t o

3 Click Ok đ hoàn t t vi c t o b ng

1.2 Thao tác trong b ng

1 Di chuy n con tr trong b ng

- Dùng các phím m i tên trên bàn phím đ di chuy n con tr đ n các ô

- Phím Tab : di chuy n con tr sang ô bên ph i Khi g p ô cu i cùng trong b ng, n u nh n Tab s t o thêm dòng m i

- Phím Enter : đ a con tr xu ng dòng c a ô t ng ng

2 Ch n 1 ô

C1: t con tr vào ô c n ch n, vào Layout\Select\Select Cell

C2: t con tr chu t vào bên trái ô c n ch n, khi con tr chu t có hình con tr màu đen thì b m trái chu t