Ngon ngữ cơ thể libre

Khiăcònănh ,ătôiăluônăc mănh năr ngăkhôngăph iălúcănƠoăng iătaăcǜngădi năđ tăđúngănh ngăđi uăh ămu nănóiăhoặcăđangăc mănh năvƠătôiăbi t,ătôiăcóăth ăb tăng iăkhácălƠmăđi uămìnhămu năn uăđ

Cu năsáchănƠyădƠnhăchoănh ngăaiăcóăth ăl căt tănh ngăkhôngănhìnăth yăb năch tă

c aăs ăvi căb ngăđôiăm tăc aămình

AllanăvƠăBarbaraăPeaseălƠăhaiăchuyênăgiaăn iăti ngăth ăgi iătrongălĩnhăv căgiaoă

t ănhơnăs ăvƠăngônăng ăc ăth ăV iăs ăbánăđ călênăđ nă20ătri uăb n,ăh ăđưătr ăthƠnhă

m tăgiaăđìnhăn iăti ngăth ăgi i

Ngônăng ăc ăth ăth ngăchoăth yănh ngăgìăng iătaănóiăkhácăxaăv iănh ngăgìă

h ănghĩăhayăc mănh n

Cu năsáchănƠyătrìnhăbƠyăcácăv năđ :

 Cáchăt oă năt ngăt tăđẹpăv iăng iăkhác

 Cáchănh năbi tăm tăng iăđangănóiăd i

 Cáchăkhi năng iăkhácăh pătácăv iămình

 Cáchăthamăd ăph ngăv năvƠăth ngăl ngăhi uăqu

 Cáchăch năb năđ iătơmăđ uăỦăh p

M CăL C

L IăM ăĐ U 4

CH NGăI 9

HI UăNH NGăĐI UăC ăB N 9

CH NGăII 30

QUY NăL CăN MăTRONGăTAYăB N 30

CH NGă3 61

ĐI UăKǵăDI UăC AăN ăC IăVÀăTI NGăC I 61

CH NGă4 82

D UăHI UăC AăCÁNHăTAY 82

CH NGă5 99

NH NGăKHÁCăBI TăV ăVĔNăHịA 99

CH NGă6 116

ĐI UăB ăBÀNăTAYăVÀăNGịNăCÁI 116

Ch ngă7 131

CÁCăD UăHI UăĐÁNHăGIÁăVÀăL AăD I 131

Gi iămưăcácăđi uăb ăc aătayăvƠămặt 131

Ch ngă8 151

CÁCăD UăHI UăB NGăM T 151

CH NGă9 176

NG IăXỂMăPH MăKHÔNGăGIAN 176

Lưnhăth ăvƠăkhôngăgianăriêng 176

CH NGă10 191

ĐÔIăCHỂNăTI TăL ăụăĐ NHăNH ăTH ăNÀO 191

CH NGă11 207

13ăĐI UăB ăPH ăBI NăNH TăMÀăB NăNHỊNăTH YăM IăNGÀY 207

CH NGă12 226

B TăCH Căậ CÁCHăCHỎNGăTAăXỂYăD NGăM IăQUANăH 226

Ch ngă13 239

CÁCăD UăHI UăBệăM TăC AăĐI UăTHU C,ăM TăKệNHăVÀăVI CăTRANGă ĐI M 239

CH NGă14 254

C ăth ăti tăl ăn iăđ uăócăđangăh ngăđ n 254

CH NGă15 261

NH NGăĐI UăB ăTÁNăT NHăVÀăQUY NăRǛ 261

CH NGă16 291

CÁCăD UăHI UăV ăQUY NăS ăH U,ăLÃNHăTH ăVÀăCHI UăCAO 291

CH NGă17 303

S PăX PăCH ăNG Iăậ NG Iă ăĐỂUăVÀăT IăSAO? 303

CH NGă18 317

CU CăPH NGăV N,ăTR NăĐ UăQUY NăL CăVÀ 317

CÁCăTH ăTHU TăT OăQUY NăL Că ăC ăQUAN 317

CH NGă19 332

T NGăH PăT TăC ăNH NGăGỊăĐÃăTH OăLU N 332

L IăM ăĐ U

Từămóngătay,ătayăáo,ăđôiăủng,ăđầuăgốiăquầnăđếnănhữngăvếtăchaiăởăngónătrỏăvàă

ngón cái hay nétămặt,ăcổătayăáo,ătácăphongăcủaămộtăngườiăđềuănóiălênănghềănghiệpăcủaă họ.ăSựăthậtălàăt tăc ănhữngăyếuătốănàyăphốiăhợpălạiăcóăthểăgiúpăđiềuătraăviênătàiăgiỏiă làmăsángătỏămọiăvụăán

Khiăcònănh ,ătôiăluônăc mănh năr ngăkhôngăph iălúcănƠoăng iătaăcǜngădi năđ tăđúngănh ngăđi uăh ămu nănóiăhoặcăđangăc mănh năvƠătôiăbi t,ătôiăcóăth ăb tăng iăkhácălƠmăđi uămìnhămu năn uăđ căđ căc măxúcăth tăvƠăđápă ngăđúngănhuăc uăc aă

h ăTôiăb tăđ uăcôngăvi căbánăhƠngăt ănĕmălênă11ătu i.ăĐ ăki măti n,ăsauăgi ăh c,ătôiă

th ngăđ năt ngănhƠăbánămi ngămútăvƠănhanhăchóngănh năraăngayăli uăch ănhƠăcóă

mu nămuaăhƠngăhayăkhông.ăKhiătôiăgõăc aănhƠănƠoăđó,ăn uăch ănhƠăđu iătôiăđiănh ngăđôiăbƠnătayăh ăm ăr ngăđ ăl ălòngăbƠnătayăthìătôiăbi tăch căch nălƠămìnhăcóăth ăkiênătrìă

m iăchƠo,ăvìătuyăh ăraăvẻăxuaăđu iătôiănh ngăgi ngăkhôngăh năh c.ăNg căl i,ăn uăch ănhƠăđu iătôiăb ngăm tăgi ngănhẹănhƠngănh ngăl iăch ăb ngăngónătr ăhoặcăbƠnătayăđangă

n măchặtăthìătôiăbi tămìnhăh tăhyăv ng!ăTôiăr tăthíchăbánăhƠngăvƠăbánăr tăgi i.ăTh iăniênăthi u,ătôiăđưăbánăn iăniêuăxoongăch oăvƠoăbu iăt i.ăChínhăkh ănĕngăđ căđ căỦănghĩăc aăng iăkhácăđưăgiúpătôiăki măđ ăti nămuaăđ cămónătƠiăs năđ uătiên.ăBánăhƠngăđưăchoătôiăc ăh iăti păxúcănhi uăng i,ăg năgǜiătìmăhi uăvƠăthĕmădòăxemăh ăcóămu nămuaăhƠngăhayăkhôngăch ăđ năgi năb ngăvi căquanăsátăngônăng ăc ăth ăh ăKỹănĕngănƠyăcǜngălƠăm tăl iăth ăkhiătôiăgặpăg ăm yăcôănƠngă ăsƠnănh y.ăH uănh ătôiăluônăđoánă

đ căcôănƠoăs ăđ ngăỦănh yăv iătôiăvƠăaiăs ăt ăch i

Nĕmă20ătu i,ătôiălƠmăvi căchoăm tăcôngătyăb oăhi mănhơnăth ăTrongănĕmăđ uătiên,ătôiăliênăt căpháănhi uăkỷăl căbánăb oăhi măchoăcôngătyăvƠătr ăthƠnhănhơnăviênătrẻă

nh tăbánăđ cătrênă1ătri uăđôăla.ăThƠnhătíchănƠyăgiúpătôiăđ ătiêuăchuẩnăthamăd ăH iăngh ăBƠnătrònădƠnhăchoănh ngăng iăđ tădoanhăs ă1ătri uăđôălaăđ yăuyăth ă ăMỹ.ăDùă

tu iăđ iăcònătrẻănh ngătôiămayăm năh căđ cănh ngăth ăthu tăđ căngônăng ăc ăth ăkhiă

bánăhƠngălúcănh ăVƠăkh ănĕngănƠyăđưăgiúpătôiăthƠnhăcôngătrongălĩnhăv căm iăcǜngă

nh ătrongăb tăkǶăcôngăvi căkinhădoanhănƠoăc năkh ănĕngăgiaoăti p

M iăth ăkhôngănh ăvẻăb ăngoƠiăc aăchúng

Nh năbi tăchuy năgìăđangăx yăraăv iăai,ăkh ănĕngăđóălƠăđi uăbìnhăth ngăthôi!ăKhôngăd ănh ngăbìnhăth ng.ăĐóălƠăkh ănĕngăph iăh pănh ngăđi uătaiăngheăm tăth yătrongăb iăc nhăx yăraăs ăvi cămƠărútăraăcácăk tălu năkh ădĩ.ăTuyănhiên,ăđ iăđaăs ăch ă

th yănh ngăth ămƠăh ăchoălƠămìnhăđangăth y

Cơuăchuyênăsauăđơyăd năch ngăchoălu năđi mănƠy:

Haiăng iăđƠnăôngăđangăđiăquaăcánhăr ngăthìătìnhăc ăth yăm tăcáiăh ăl năr tăsơu

M tă ng iă nói:ă ắChƠầtrôngă cóă vẻ sơuă đ y!ă Chúngă taă th ă némă m yă viênă s iă

xu ngăh ăxemănóăsơuăc ănƠo.Ằ

H ănémăxu ngăvƠiăviênăs iăvƠăch ăđ iănh ngăkhôngăngheăđ ngătĩnhăgì

ắChƠ,ăcáiăh ănƠyăr tăsơu.ăChúngătaăhưyănémăhònăđáătoănƠyăxu ngăđi.ăS ăngheă

ti ngăđ ngăđ y.Ằ

H ănhặtă2ăhònăđáătoăc ătráiăbanhănémăxu ngăh ăvƠăch ăđ i,ănh ngăv năkhôngăngheăth yăgìăc

ắCóăm tăthanhătƠăvẹtătrongăđámăc ăd iăđ ngăkiaẰ,ăm tăng iănói.ăắN uămìnhănémăthanhătƠăvẹtăđóăxu ngăh ,ăch căch nănóăs ăgơyăraăti ngăđ ngẰ.ăH ăkéoălêăthanhătƠăvẹtănặngătrĩuăđ năbênăh ăr iănémăxu ngănh ngăkhôngăcóăm tăơmăthanhănƠoăphátăra

B tăthìnhălình,ăt ătrongăcánhăr ngăg năđóăxu tăhi năm tăconădê.ăNóăch yănhanhă

nh ăgióăvƠălaoăvƠoăgi aă2ăng i.ăR iănóăb ngănh yăc ngălênăvƠăm tăd ngăd iăcáiăh ăHaiăng iăđƠnăôngăđ ngăđóăch ngăki nătrong kinhăng c

M tăng iănôngădơnăt ătrongăcánhăr ngăđiăraăkh i:ăắNƠy!ăHaiăanhăcóăth yăconădêăc aătôiăkhông?Ằ

ắĐúngălƠăchúngătôiăcóănhìnăth yănó!ăChúngătôiăđưăch ngăki năm tăc nhăt ngă

h tăs căkh ngăkhi p!ăConădêălaoănhanhănh ăgióăt ăcánhăr ngăraăvƠănh yăxu ngăcáiăh ăđó!Ằ

ắKhôngẰ,ăng iănôngădơnănói,ăắĐóăkhôngăph iănƠoălƠăconădêăc aătôi.ăConădêă

c aătôiăb ăxíchăvƠoăcáiătƠăvẹtămƠ!Ằ

B năbi tălòngăbƠnătayăc aămìnhăđ năm cănƠo?

Th nhătho ngăchúngătaăhayănóiăr ngăraăbi tărõăđi uăgìăđóăắnh ălòngăbƠnătayẰ.ă

Nh ng cácăcu căthíănghi măđưăch ngăminhăr ngăkhôngăt iă5%ăs ăng iăcóăth ănh nă

d ngăbƠnătayăc aămìnhătrongă nh.ăK tăqu ăghiănh năđ căt ăm tăcu căthíănghi măđ nă

gi năchoăth y,ăđ iăđaăs ăkhôngăgi iăđ căđ căcácăd uăhi uăngônăng ăc ăth ăChúngătôiăđặtăm tăt măg ngăl nă ăcu iăm tăcáiăs nhădƠiătrongăkháchăs năđ ăt oăchoăkháchăb căvƠoă oăgiácălƠăcóăm tăhƠnhălangăch yădƠiăraăt iăphíaăsauăs nh.ăChúngătôiătreoătrênătr nă

nh ngăch uăc nhăto.ăCáchăsƠnăkho ngă1,5ămétăđ ăm iăkhiăcóăng iăb căvƠoăcùngălúcăphíaăđ uăs nhăbên kia.ăKhôngăd ănh năraăắng iăkiaẰăb iăcơyăc nhăđưăcheăkhu tăg ngămặtăh ,ănh ngăcóăth ăth yărõădángăd păvƠăs ădiăchuy năc aăng iăđó.ăM tăv ăkháchăđưăquanăsátăắv ăkháchẰă ătrongăg ngăkho ngă5ă6ăgiơyătr căkhiăr ătráiăv ăbƠnăti pătơn.ăKhiăđ căh iălƠăh ăcóănh năraăv ăkháchăkiaăkhông,ă85%ănamăgi iătr ăl iălƠăắkhôngẰ.ă

H uăh tăđƠnăôngăđ uăkhôngănh năraăchínhămìnhătrongăg ng.ăCóăng iăth măchíăcònănói:ăắụăanhămu nănóiăcáiăăgưătoăbéo,ăx uăxíăđóăph iăkhông?ẰăNh ngăkhôngăl yălƠmăl ăkhiă58%ăph ăn ănh năraăđóălƠăchi căg ngăvƠă30%ănóiăắv ăkháchẰăkiaătrôngăắquenăquenẰ

ảầuăhếtăđànăôngăvàăgầnăphânănửaăsốăphụănữăkhôngăbiếtăhìnhădạngăcủaămìnhătừă phầnăcổătrởălên

B năcóăth ănh năraănh ngăbi uăhi nătráiăng cănhauătrongăngônăng ăc ăth ă

đ năm cănƠo?

Aiă ăb tăc ăđơuăcǜngăđ uăchúăỦăt iăngônăng ăc ăth ăc aăcácăchínhătr ăgia,ăb iă

m iăng iăđ uăbi tăr ngăđôiăkhiăcácăchínhătr ăgiaăgi ăv ătinăt ngăvƠoăm tăđi uăgìăđó,ăhoặcăsuyădi năr ngăh ălƠăm tăng iăkhácăch ăkhôngăph iăchínhăh ăCácăchínhătr ăgiaă

th ngănéătránh,ăgi ăv ,ănóiăd i,ăcheăd uănh ngăc măxúcăvƠătìnhăc măc aăb năthơn,ătungă h aă mùă hoặcă dùngă g ngă soiă vƠă v yă tayă chƠoă nh ngă ng iă b nă mƠă h ă t ngă

t ngăraătrongăđámăđông.ăNh ngăb nănĕngăchoăchúngătaăbi tălƠăcu iăcùngăh ăs ăb ăl ătẩyăt ănh ngăd uăhi uăngônăng ăc ăth ătrái ng căc aăh ,ăvìăv yăchúngătaăr tăthíchăquanăsátăh ăth tăkỹăđ ăch ăt iălúcăđó

D uăhiệuănàoăchoăbạnăbiếtărằngămộtăchínhătrịăgiaăđangănóiădối?

Môiăcủaăôngă yăđangăm pămáy

Trongăm tăch ngătrìnhătruy năhình,ăchúngătôiăh pătácăv iăm tăhưngăduăl chăđ aă

ph ngăti năhƠnhăthíănghi măkhác.ăKhiăcácăduăkháchăb căvƠoăvĕnăphòngătìmăhi uăv ă

vi căthamăquanătrongăvùngăvƠăcácăđ aăđi mătrongăvƠăcácăđ aăđi măduăl ch,ăh ăđ că

h ngăd năđ năqu yăđ ănóiăchuy năv iănhơnăviênăc aăhưng.ăĐóălƠăm tăng iăđƠnăôngă

có mái tóc vàng, đ ăriaămép,ămặcăáoăs ămiătr ngăvƠăth tăcƠăv t.ăSauăvƠiăphútăđ ăc păđ nă

nh ngăl ătrìnhăcóăth ăthamăquan,ăng iănƠyăcúiăxu ngăm tăhútăbênăd iăqu yăđ ăl yăvƠiăt măsáchăqu ngăcáo.ăLúcăđó,ăm tăng iăđƠnăôngăkhácămặtămƠyănhẵnănh i,ătócăđen,ămặcăáoăs ămiămƠuăxanhădaătr iăxu tăhi năt ăd iăqu y,ătayăc mănh ngăt păsáchăqu ngăcáo.ăNg iănƠyăti păt cănóiăđúngăch ăng iăkiaăv aăb ăd ăĐángăng cănhiênălƠăg nă

n aăs ăduăkháchăkhôngăchúăỦăđ năs ăthayăđ iănƠy,ătrongăđóăg păđôiăs ăđƠnăôngăsoăv iă

ph ăn ăhoƠnătoƠnăkhôngănh n raăs ăkhácăbi tăậ khôngăch ă ăngônăng ăc ăth ămƠălƠăs ă

xu tăhi năc aăm tăng iăhoƠnătoƠnăm i.ăN uăb năkhôngăcóăkh ănĕngăbẩmăsinhăhoặcă

ch aăh căcáchănh năbi tăngônăng ăc ăth ,ăcóăth ăb năcǜngăs ăkhôngăchúăỦăđ năph nă

l nănh ngăthayăđ iăđó.ăCu năsáchănƠyăs ăchoăb năth yănh ngăgìăb năđangăb ăqua

Cáchăth căchúngătôiăvi tăcu năsáchănƠy

Cuốnăsáchăhoànăh oăvềăngônăngữăcơăthể đ căm ăr ngătrênătácăphẩmăđ uătiênă

c aătôiăcóăt aălƠăNgônăngữăcơăthể.ăTrongăsáchănƠyătôiăvƠăBarbaraăđưăd aăvƠoăcácăcôngă

trìnhănghiênăc uăt ăcácăngƠnhăkhoaăh căm iănh :ăsinhăh căti năhóa,ătơmălỦăh căti năhóaăvƠăcácălỦăthuy tăcôngăngh ăm iănh ăC ngăh ngăt ă(MageticăResonanceăImaging)ăchoăth yănh ngăgìădi năraătrongănưoăb ăChúngătôiăvi tăcu năsáchănƠyătheoăcáchăđ ăđ că

gi ăcóăth ăm ăsáchăraăđ căng uănhiênăb tăc ătrangănƠo.ăChúngătôiăcǜngăgi ăl iăn iădungă

v ăđ ngătácăc aăc ăth ,ănétămặtăvƠăđi uăb ,ăb iăvìăđơyălƠănh ngăđi uăc ăb năc năn mă

v ngăđ ăápăd ngătrongăm iăcu căgặpăg ătr cădi n.ăCuốnăsáchăhoànăh oăvềăngônăngữă

cơă thểăs ăgiúpăb năth uăhi uă nh ngă ámă hi uăkhôngăl iă c aăb năthơn,ăcáchăs ă d ngă

chúngăsaoăchoăhi uăqu ăcǜngănh ăđ ănh năđ cănh ngătácăd ngănh ăỦătrongăho tăđ ngăgiaoăti p

Cu năsáchăquanăsátăriêngăbi tăt ngăy uăt ăngônăng ăc ăth ăvƠăđi uăb ,ăs ăd ngăcácăthu tăng ăđ năgi n,ăd ăhi u.ăTuyănhiên,ăh uănh ăkhôngăcóăđi uăb ănƠoătáchăr iăcácă

đi uăb ăkhác.ăVìăv y,ăchúngătôiăcǜngăđ ngăth iăc ătránhăquáăđ năgi năhóaăs ăvi c

Th ănƠoăcǜngăcóăng iăthanătr iăr ngăvi cănghiênăc uăngônăng ăc ăth ăch ălƠăs ă

d ngăki năth căkhoaăh cătheoăm tăcáchăkhácăđ ăkhaiăthácăhoặcăchiăph iăng iătaăb ngăcáchăđ cănh ngăbíăm tăhoặcăsuyănghĩăc aăh ăTuyănhiên,ăm căđíchăcu năsáchănƠyălƠăgiúpăb năhi uăbi tăh nătrongăho tăđ ngăgiaoăti p,ăquaăđóăcóăth ăth uăhi uăng iăkhácăcǜngănh ăb năthơnămình.ăHi uăs ăvi cădi năbi năra saoăs ăgiúpăchúngătaăs ngăd ădƠngă

h n.ăCònăkhôngăhi uă bi tă hayă thi uăhi uă bi tăs ă lƠmă giaă tĕngă s ă s ăhưi,ămêă tín,ăvƠăkhi năchúngătaăhayăch ătríchăng iăkhác.ăM tăng iăquanăsátăchimăkhôngănghiênăc uă

v ăchimăđ ăb năh ăchúngăr iăgi ălƠmăchi năl iăphẩm.ăT ngăt ,ăn uătaăbi tăvƠăcóăkỹă

nĕngăđ căngônăng ăc ăth ,ăm iăcu căgặpăg ăc aătaăs ătr ănênăthúăv

T ăđi năngônăng ăc ăth ăc aăb n

Cu năsáchăđ uăti năv ăngônăng ăc ăth ăđ căchúngătôiăvi tăv iăd ngăỦălƠmăcẩmănangăh ngăd năchoănhơnăviênăbánăhƠng,ăgiámăđ c,ănh ngănhƠăđƠmăphánăvƠăcácănhƠă

đi uăhƠnh.ăNh ngănóăcǜngăcóăth ăápăd ngătrongăm iătìnhăhu ngătrongăcu căs ngănh ă

trongăgiaăđình,ăcácăcu căhẹnăhò,ăhoặcă ăn iălƠmăvi cầăCuốnăsáchăhoànăh oăvềăngônă

ngữă cơă thể lƠă thƠnhă qu ă trênă 30ă nĕmă chúngă tôiă tíchă lǜyă ki nă th că vƠ d nă thơnă vƠoă

nghiênăc uălĩnhăv căngônăng ăc ăth ăV iăcu năsáchănƠy,ăchúngătôiămu năcungăc păchoăb nănh ngăắv năt Ằăc ăb năđ ăđ căđ cătháiăđ ,ăc măxúc,ăđ ngăth iăgi iăđápăm tă

s ăcơuăh iăc căc ăv ăhƠnhăviăc aăng iănƠoăđóăvƠămưiămưiălƠmăthayăđ iăhƠnhăviăc aă

b n.ăHưyăt ngăt ngăb năv năluônă ăm tăcĕnăphòngăt i,ăb năcóăth ăch măvƠoăđ ăđ cătrongăphòngănh ărèmătreoăt ngăvƠăc aăraăvƠoănh ngăth tăs ăb năkhôngăth yăchúngăraăsao.ăCu năsáchănƠyăs ăb tăsángăđènăđ ăgiúpăb nănhìnăth yănh ngăth ăđưăluônăcóăsẵn.ăBây gi ăthìăb năs ăbi tăchínhăxácănh ngăth ăđóălƠăgì,ăn mă ăđơuăvƠănênălƠmăgìăv iăchúng

Allan Pease

CH NGăI

HI UăNH NGăĐI UăC ăB N

ĐơyălƠăc ăch ăbi uăth ăỦăắt tẰăđ iăv iăng iăph ngăTơy.ăắs ă1Ằăđ iăv iăng iăụ

ắs ă5Ằăđ iăv iăng iăNh tăvƠăắđ ăchóăch tẰăv iăng iăHyăL p

Aiătrongăchúngătaăcǜngăt ngăbi tăm tăng iămƠăch ăsauăvƠiăphútăb căvƠoăcĕnăphòngăch tăních,ăđưăcóăth ănóiăđúngăv ăquanăh ăgi aănh ngăng iătrongăphòngăvƠăc măgiácăc aăh ălúcă y.ăKh ănĕngăđ căđ cătháiăđ ăvƠăc măgiácăc aăng iănƠoăđóălƠăh ă

th ngăgiaoăti păđ uătiênămƠăconăng iăs ăd ngătr căkhiăngônăng ănóiăphátătri n

Tr căkhiăradioăđ căphátăminh,ăh uăh tăvi căgiaoăti păđ uăđ căth căhi năb ngă

ch ăvi tăthôngăquaăcácăph ngăti năsáchăbáo,ăth ăt ăChínhăvìăv yămƠăcácăchínhătr ăgiaăcóădi n m oăx uăxíăvƠăĕnănóiăv ngăv ,ănh ăAbrahamăLincoln,ăđ uăcóăth ăthƠnhăcôngă

n uăđ ăs căkiênătrìăvi tăraăđ cănh ngăbƠiăvi tăth tăhay.ăKỷănguyênăradioăm ăraăc ăh iăchoănh ngăng iăcóăkh ănĕngăĕnănóiăhayănh ăWinstonăChurchill,ăm tăconăng iăcóătƠiă

di năthuy tătuy tăv i,ănh ngăcóăl ăh ăs ăph iăvôăcùngăkhóăkhĕnăch tăv tăm iăđ tăđ căthƠnhăcôngăt ngăt ătrongăkỷănguyênăngheănhìnăngƠyănay

NgƠyănay,ăcácăchínhătr ăgiaăhi uăr ngăchínhătr ălƠăph iăkèmăv iăhìnhă nhădángăvẻă

b ăngoƠi.ăH uăh tăcácăchínhătr ăgiaăđ călòngădơnăđ uăcóăt ăv năriêngăv ăngônăng ăc ă

th ănh măgiúpăh ăt oă năt ngălƠăng iăchơnăthƠnh,ăchuăđáoăvƠătrungăth c,ăđặcăbi tăkhiă

h ăkhôngăph iălƠăng iănh ăth

Th tăkhóătinălƠăsauăh năhƠngăngƠnănĕmăti năhóa,ăngônăng ăc ăth ăch ăm iăđ cănghiênăc uăm tăcáchătíchăc c,ăr ngărưiăk ăt ăth păniênă60ăc aăth ăkỷă20ăvƠăđaăs ăcôngăchúngăbi tăđ năs ăt năt iăc aălo iăngônăng ănƠyăch ăm iănĕmă1978,ăth iăđi măchúngătôiă

xu tăb năcu năsáchăNgônăngữăcơăthể.ăPh năl năm iăng iăv nătinăr ngăngônăt ălƠăhìnhă

th căgiaoăti păch ăy uăc aăchúngăta.ăNóiătheoăthuy tăti năhóaăthìăch ăm iăg năđơy,ăl iănóiăm iătr ăthƠnhăm tăb ăph nătrongăkhoăcôngăc ăgiaoăti păc aăconăng iăvƠăch ăy uă

đ căs ăd ngăđ ăchuy năt uăcácăs ăki năvƠăd ăli u.ăL iănóiăcóăl ăb tăđ uăđ căphátătri năcáchăđơyăkho ngă500.000ăđ nă2ătri uănĕm,ăđơyăcǜngălƠăkho ngăth iăgianăkíchăc ă

b ănưoăconăng iătĕngăg pă3.ăTr căđó,ăngônăng ăc ăth ăvƠănh ngăơmăphátăraăc ăh ngălƠăcácăph ngăti năch ăy uăđ ăchuy năt iăc măxúc,ătìnhăc m,ăvƠăđi uăđóăv năcònăđúngăchoăđ năngƠyănay.ăNh ngădoăquáăt pătrungăvƠoăn iădungăđ căphátăngônănênăh uăh tăchúngătaăkhôngăđ ăỦănhi uăđ năngônăng ăc ăth ,ănóiăgìăđ năt măquanătr ngăc aănóătrongăcu căs ng

Tuyănhiên,ăngônăng ănóiăc aăchúngătaăbi uăl ăt măquanătr ngăc aăngônăng ăc ă

th ătrongăgiaoăti p.ăD iăđơyălƠăcácăvíăd ătiêuăbi u:

Get it off your chest Keep a stiff upper lip

Stayăatăarm’sălength.ăKeepăyourăchinăup

Shoulder a burden Face up to it

Put your best foot forward Kiss my butt

VƠiă c mă t ă trongă s ă nƠyă r tă khóă ắnu tẰă (swallow),ă nh ngă b nă ph iă choă m tătrƠngăpháoătayăhoanănghênhăchúngătôiă(giveăusăaăbigăhand),ăb iăvìă ăđơyăcóăm tăs ăđi uă

th tăb tăng ă(eyes-openers).ăTheoăkinhănghi măth căt ă(aăruleăofăthumb),ăchúngătôiăs ă

gi ă kínă (keepă themă comingă handă overă fist)ă nh ngă bíă m tă nƠyă đ nă khiă b nă bóă tayă(buckleăatătheăknees)ăhoặcăb năb ăquaă(turnăyourăback)ăchúng.ăHyăv ngălƠăb yănhi uă

c măt ănƠyăđưăđ ălƠmăb năquanătơmăđ năkháiăni măngônăng ăc ăth

Lúcăđ uầ

Cácădi năviênăđóngăphimăcơmănh ăCharlieăChapinălƠănh ngăng iătiênăphongăs ă

d ngăngônăng ăc ăth ăvìăđơyălƠăph ngăti năduyănh tăcóătrênămƠnă nhălúcăb yăgi ăKh ănĕngădi năxu tăc aăt ngădi năviênăđ căx pălo iăt tăhayăt iăd aătrênăm căđ ăh ăs ă

d ngăđi uăb ăvƠăcácăd uăhi uăc ăth ăđ ăgiaoăti păv iăkhánăgi ăKhiăphimăti ngătr ănênă

ph ăbi năvƠăcácăkhíaăc nhăphiăl iănóiăb ăxemănhẹăthìănhi uădi năviênăđóngăphimăcơmă

tr ăthƠnhăkẻăth tăth ăCh ănh ngădi năviênăđ căs ăd ngătrangăb ăkỹănĕngăs ăd ngăl iănóiăvƠăc ăch ăt tăm iăcóăth ăt năt i,

Liênăquanăt iăcôngăcu cănghiênăc uămangătínhăh căthu tăv ăngônăng ăc ăth ,ătác phẩmăcóă nhăh ngănh tătrongăgiaiăăđo năti năth ăkỷă20ăcóăl ălƠăcu năThe Expressiom

ofă theă Emotionsă ină Mană andă Animalsă (Biểuă lộă c mă xúcă ởă conă ngườiă vàă độngă vật)

(CharlesăDarwin,ă1872),ănh ngăđ căgi ăc aăcu năsáchănƠyăch ăy uălƠăgi iăhƠnălơm.ăTuyăv y,ăcu n sáchăđưălƠmăkh iăphátănh ngăcu cănghiênăc uăhi năđ iăv ănétămặtăvƠăngônăng ăc ăth ăNhi uăỦăt ngăvƠăphátăhi năc aăDarwinăt ăđóăđưăđ căcácănhƠănghiênă

c uătrênăkh păth ăgi iăch ngăminh.ăChoăđ nănay,ăh ăđưăquanăsátăvƠăghiăl iăg năm tătri uăkỦăhi uăvƠăd uăhi uăkhôngăl i.ăAlbertăMehrabian,ăm tănhƠănghiênăc uătiênăphongă

v ăngônăng ăc ăth ăvƠoăth păniênă50ăc aăth ăkẻăkỷă20,ăđưăphátăhi năr ngăt ngătácăd ngă

c aăm tăthôngăđi păthìăl iănóiă(ch ăxétăriêngăt ăng )ăchi măkho ngă7%,ăthanhăơmă(baoă

g măgi ngănói,ăng ăđi uăvƠăcácăơmăthanhăkhác)ăchi mă38%,ăcònăngônăng ăkhôngăl iăchi măđ nă55%

Dángăvẻăkhiăbạnănóiăchuyệnăquanătrọngăhơnăđiềuăbạnănói

NhƠănhơnăch ngăh căRayăBirdwhistellătiênăphongătrongăvi cănghiênăc uăgiaoă

ti păkhôngăl iăậ cáiăđ căôngăg iălƠăắkinesicsẰ.ăBirdwhistellăđưăđ aăraăm tăvƠiă cătínhăt ngăđ ngăv ăs ăl ngăgiaoăti păkhôngăl iădi năraăgi aăconăng iăvƠăphátăhi n,ă

m tăng iătrungăbìnhănóiăt ngăc ngăkho ngă10,ă11ăphútăm tăngƠyăvƠăm tăcơuănóiătrungăbìnhăm tăkho ngă2,5ăgiơy.ăÔngăcǜngă cătínhăchúngătaăcó th ăth căhi năvƠănh nădi năkho ngă250.000ănétămặt

Cǜngă gi ngă nh ă Mehrabian,ă Birdwhistellă đưă phátă hi nă raă trongă m tă cu că tròăchuy nătr cădi năthìăy uăt ăl iănóiăchi măch aăđ nă35%,ăcònătrênă65%ălƠăgiaoăti pă

khôngă l i.ă Quaă phơnă tíchă bĕngă ghiă ơmă t ă hƠngă ngƠnă cu că ph ngă v nă vƠă cácă cu că

th ngăl ngăbánăhƠngătrongăth păniênă70ăvƠă80ăc aăth ăkỷă20,ăchúngătôiănh năth yăngônăng ăc ăth ăchi măkho ngă60ăđ nă80%ătrongăvi căt oăraă nhăh ngăbênăbƠnăđƠmăphán.ăT ngăt ,ăcóă60%ăđ nă80%ănh năđ nhăbanăđ uăv ăm tăng iăm i gặpăđ căhìnhăthƠnhăch ătrongăvòngăch aăđ nă4ăphút.ăCácăcu cănghiênăc uăchoăth yăkhiăth ngăl ngăquaăđi nătho i,ăng iăcóălỦăl ăthuy tăph căh năng iăth ngăth ăNh ngăđi uănƠyăkhôngăđúngăkhiăth ngăl ngătr cădi n,ăb iăvìănóiăchungăchúngătaăth ngăd aăvƠoănh ngă

đi uăm tăth yăh nălƠănh ngăđi uătaiăngheăđ ăđ aăraăquy tăđ nhăcu iăcùng

T iăsaoăđi uăb nănóiăl iăkhôngăquanătr ng?

Mặcă dùă sáchă v ă cóă th ă nóiă khácă đi,ă nh ngă khiă gặpă aiă đóă l nă đ u,ă chúngă taă

th ngănhanhăchóngăxétăđoánăv ăs ăthơnăthi n,ăs ăn iăb t,ăvƠăkh ănĕngăng iăđóătr ă

thƠnhăb nătìnhăậ tuyăkhiă yăđôiăm tăc aăh ăkhôngăph iălƠăđi mănhìnăđ uătiênăc aăchúngă

ta

NgƠyănay,ăh uăh tăcácănhƠănghiênăc uăđ uăđ ngăỦăr ngăl iănóiăch ăy uăđ cădùngăđ ătruy năt iăthôngătin,ăcònăngônăng ăc ăth ăđ cădùngăđ ătraoăđ iătháiăđ ăgi aă

ng iăv iăng iăvƠătrongăm tăs ătr ngăh p,ănóăcònăđ cădùngăthayăchoăl iănói.ăVíă

d ,ăkhiăm tăph ăn ătraoăchoăng iăđƠnăôngăắánhăm tăch tăng iẰăthìă ăđơy,ăthôngăđi pă

đ căchuy năđiărõărƠngăđ năđ ăkhôngăph iăvi năđ năngônăt

B tăk ătrongăn năvĕnăháoănƠoăthìăl iănóiăcǜngăg năbóăchặtăch ăv iăđ ngătácăc aă

ng iăphátăngôn.ăTh măchí,ăBirdwhistellăcònăchoăr ngăn uăđ căt păluy năđúngăm căthìătaăcònăcóăth ăhìnhădungăm tăng iăđangăth căhi năđ ngătháiăgìăđóăthôngăquaăgi ngănóiăc aăh ăhayănh năbi t ng iătaănóiăngônăng ănƠoăch ăb ngăcáchăquanăsátăđi uăb

Nhi uăng iăkhóăch pănh năỦăki năchoăr ngăv ămặtăsinhăh c,ăconăng iăv nălƠă

đ ngăv t.ăChúngătaăthu căloƠiălinhătr ngă (Homo sapiens),ăm tălo iăv năkhôngăcóălông,ăđiătrênă2ăchiăvƠăcóăb ăócăc păcao.ăNh ngăgi ngănh ănh ngăloƠiăkhác,ăchúngătaă

v năb ăcácăquyălu tăsinhăh căchiăph iăhƠnhăđ ng,ăph nă ng,ăngônăng ăc ăth ăvƠăđi uăb ă

c aăb năthơn.ăĐi uăthúăv ălƠăloƠiăng iăh uănh ăkhôngăỦăth căr ngădángăđi,ăđ ngătháiăvƠăđi uăb ăc aăh ăcóăth ăbi uăl ăm tăthôngăđi păhoƠnătoƠnăkhácăv iănh ngăgìămƠăh ăđangădi năđ tăb ngăl i

Ngônăng ăc ăth ăti tăl ăc măxúcăvƠăỦănghĩănh ăth ănƠo?

Ngônăng ăc ăth ălƠăs ăph năánhătr ngătháiăc măxúcăc aăm tăng iăraăbênăngoƠi.ă

M iăđi uăb ăhoặcăđ ngătháiăđ uăcóăth ăchoăth yăc măxúcăc a m tăng iăvƠoăth iăđi măđó.ăVíăd ,ăm tăng iăđƠnăôngăđangăloămìnhătĕngăcơnăcóăth ăhayăvu tăn păg pă ăl pădaă

d iăc m.ăM tăph ăn ăbi tămìnhăb ătíchăm ă ăđùiăcóăth ăth ngăxuyênăvu tăáoăđ mă

xu ng.ăNg iăđangăs ăhưiăcóăth ăkhoanhătayăhayăb tăchéoăchơnăhoặcălƠmăc ă2ăđi uăb ănƠy;ăvƠăm tăng iăđƠnăôngăđangănóiăchuy năv iăng iăph ăn ăcóăb ăng căl năcóăth ă

c ătránhănhìnăch măch măvƠoăng căc aăb ă yătrongăkhiătayăôngătaăl iăphácăthƠnhăcácăc ă

ch ănh ăch păl yăm tăcáchăvôăỦăth c

Tháiăt ăCharlesăgặpăm tăng iăb năthân(*)

(*)Lưuă ýă cáchă chơiă chữ:ă bosomă friendă hoặcă bosomă buddyă làă mộtă ngườiă bạnă thân,ătrongălúcăbosomăcònăcóănghĩaălàăbộăngực.ă(Nguyênăvĕn:ăPrinceăCharlesăfindsăaă

bosom buddy.)

Đ ăđ căđ căngônăng ăc aăm tăng iăthìăph iăhi uăđ cătr ngătháiăc măxúcăc aă

ng iăđóătrongăkhiăl ngăngheăcǜngănh ăđ ăỦăđ năhoƠnăc nhăphátăngôn.ăCáchănƠyăgiúpă

b nătáchăb chăs ăth tăv iăgi ăt ng,ăth căt ăv iăt ngăt ng.ăTh iăgianăg năđơy,ăchúngătaăb ăámă nhăv iăl iăĕnăti ngănóiăvƠăvi năc nhătr ăthƠnhăng iăĕnănóiăgi iăgiang.ăTh ă

nh ng,ăđaăs ăm iăng iăl iăkhôngăbi tăđ năngônăng ăc ăth ăvƠăhi uăqu ăc aăchúng,ămặcădùăngƠyănayăph năl năcácăthôngăđi pătrongăb tăkǶăcu cătròăchuy nătr cădi nănƠoă

cǜngăđ uăđ căb căl ăquaăcácăd uăhi uăc ăth ăVíăd ,ăT ngăth ngăPhápăChirac,ăT ngă

th ngăMỹăRonaldăReaganăvƠăTh ăt ngăỎcăBobăHawkeăđ uădùngă2ăbƠnătayăđ ădi năt ătínhăt măc ăc aăv năđ ămƠăh ăđangănghĩăđ n.ăCóăl n,ăTh ăt ngăBobăHawkeăđưăbi nă

h ăv ăv năđ ăl ngătĕngăc aăcácăchínhătr ăgiaăb ngăcáchăsoăsánhăti năl ngăc aăh ăv iă

ti năl ngăc aăcácănhƠăđi uăhƠnhăcôngăty.ăÔngăchoăr ngăti năl ngăc aăcácănhƠăqu nălỦăđưătĕngăr tănhi u,ătrongăkhiăm căl ngătĕngăđ căki năngh ătĕngăchoăcácăchínhătr ăgiaăthìăítăh n.ăTuyănhiên,ăm iăl năđ ăc păđ năthuănh păc aăcácăchínhătr ăgia,ăôngăđ uădangăbàn tay cách nhau 1m, cònăkhiăđ ăc păđ năti năl ngăc aăcácănhƠăđi uăhƠnh,ăhaiăbƠnătayăôngăch ăcáchănhauă30cm.ăKho ngăcáchăgi aăhaiăbƠnătayăc aăôngăđưăti tăl ăr ngăôngă

c măth yăcácăchínhătr ăgiaăđangăđ căh ngăm căl ngăh uăhĩnhăh năr tănhi uăsoăv iă

đi uăôngăthúănh n

Tổng thốngăPhápăấacquesăChiracăđangăđoătầmăcỡăcủaăv năđề

T iăsaoănóiăph ăn ăm năc măh n?

Khiănóiăaiăđóăắm năc mẰăhoặcăắcóătr căgiácẰ,ăvôătìnhăchúngăraăđangăámăch ăđ nă

kh ănĕngăđ căđ căngônăng ăc ăth ăc aăh ăvƠăsoăsánhănh ngăd uăhi uănƠyăv iăl iănói.ăNói cách khác,ăkhiăchúngătaănóiăchúngătaăắlinhăc mẰăm tăng iănƠoăđóăđưănóiăd i,ănghĩaălƠăchúngătaăcóăỦănóiăngônăng ăc ăth ăvƠăl iănóiăc aăh ăkhôngăĕnăkh păv iănhau.ăĐơyăcǜngăchínhălƠăđi uămƠăcácădi năgi ăg iălƠăắs ănh năbi tătháiăđ ăkhánăgi Ằ,ăhoặcă

ắs ăquanăh ăt i m tăt păth Ằ.ăChẳngăh n,ăn uătoƠnăb ăkhánăgi ăng iăng ăl ngăvƠoăgh ,ă

c măchúiăxu ngăvƠăkhoanhătayătr căng căthìăm tădi năgi ăắm năc mẰăs ălinhăc mă

r ngăbƠiăphátăbi uăc aămìnhăkhôngăđ căhoanănghênhăcǜngănh ănh năth yămìnhăc năápă

d ngăm tăph ngăphápăkhác đ ălôiăkéoăs ăchúăỦăc aăm iăng iă.ăCònăm tădi năgi ăkhôngăắm năc mẰăs ăti păt căhuyênăthuyên,ăb tăch păph nă ngăc aăkhánăgi

“Mẫnăc m”ănghĩaălàăcóăkh ănĕngănhậnăraănhữngămâuăthuẫnăgiữaălờiănóiăvớiăcơă thểăcủaăngườiăkhác

Nhìnăchung,ăph ăn ăm năc măh năđƠnăôngăr tănhi u.ăĐi uănƠyăth ngăđ căg iălƠăắtr căgiácăc aăph ăn Ằ.ăPh ăn ăbẩmăsinhăđoánăbi tăđ căcácăd uăhi uăkhôngăl i,ăcǜngănh ăcóăcặpăm tăđ nhăv ăchínhăxácăđ năt ngăchiăti tăr tănh ăĐơyălƠălỦădoăt iăsaoă

g nănh ăkhôngăcóăôngăch ngănƠoănóiăd iăđ căv vƠăthoátăt i,ătrongăkhiăđó,ăh uăh tă

ph ăn ăđ uăcóăth ăquaăm tăđ căch ngămƠăkhôngăb ăphátăhi n

M tăcu cănghiênăc uădoăcácănhƠătơmălỦăh căthu cătr ngăĐ iăh căHarvardăti năhƠnhăchoăth y,ăph ăn ănh yăbénăv iăngônăng ăc ăth ăh năđƠnăôngăr tănhi u.ăH ăchi uăcácăđo năphimăng năđ căt tăơmăv ăm tăcu cătròăchuy năgi aăm tăng iăđƠnăôngăvƠă

m tăph ăn ,ăr iăyêuăc uănh ngăng iăthamăgiaăgi iămưănh ngăgìăđangădi năraăb ngăcáchăđ cănétămặtăc aă2ănhơnăv t.ăK tăqu ăchoăth yăph ăn ăhi uăđ cătìnhăhu ngăchínhăxácăđ nă87%ătrongăkhiăđƠnăôngăch ătrúngăđ că42%.ăNh ngăng iăđƠnăôngălƠăngh ăsỹ,ă

di nă viên,ă yă táă vƠă nh ngă đ ngă tínhă namă cǜngă hi uă t tă cácă tìnhă hu ngă đóă nh ă ph ă

n Tr căgiácăc aăph ăn ăđặcăbi tăth ăhi nărõă ănh ngăng iăđưăt ngănuôiăcon.ăTrongăvƠiănĕmăđ u,ăng iămẹăg nănh ăch ăd aăvƠoăkênhăgiaoăti păkhôngăl iăđ ăchuy nătròă

v iătrẻ,ădoăđó,ăng iăph ăn ăth ngălƠăng iăđƠmăphánăm năc măh nănamăgi iăb iăvìă

h ăh căt păđ căcácăd uăhi uăt ăs m

N iăsoiăc tăl pănưoăchoăth yăgì?

T ăch cănưoăb ăc aăđaăs ăph ăn ăchoăphépăh ăcóăkh ănĕngăgiaoăti păv tătr iă

h năb tăkǶăng iăđƠnăôngănƠoătrênăhƠnhătinhănƠy.ăN iăsoiăc tăl pănưoăb ngăph ngăphápăC ngăh ngăT ăchoăth yăt iăsaoăng iăph ăn ăl iăcóăkh ănĕngăgiaoăti păvƠăđánhăgiáăng iăkhácăt tăh nănhi uăsoăv iănamăgi i.ăNưoăng iăph ăn ăcóăt ă14ăđ nă16ăti uăkhuădùngăđ ăđánhăgiáăhƠnhăviăc aăng iăkhácătrongăkhiăđƠnăôngăch ăcóă4ăđ nă6ăti uăkhu.ăĐi uănƠyăgi iăthíchăt iăsaoăm tăng iăph ăn ăcóăth ănhanhăchóngăbi tăđ căm iă

quanăh ăc aăcácăcặpăv ăch ngăkhácătrongăm tăbu iăti căậ aiăđưăcưiănhau, aiăthíchăaiầăĐóăcǜngălƠălỦădoămƠătheoăquanăđi măc aăph ăn ăthìăđƠnăôngăd ngănh ăquáăki măl i,ăcònătheoănamăgi iăthìăph ăn ăd ngănh ăkhôngăbaoăgi ăimămi ng

Nh ăchúngătôiăđưătrìnhăbƠyătrongăcu năsáchă hyăMenăDon’tăListenă ă omenă

can’tă eadăMapă(Tạ iăsaoăđànăôngăkhôngălắngăngheăvàăphụănữăkhôngăthểăđọcăb năđồ)

(NhƠăxu tăb năOrion),ănưoăc aăph ăn ăđ căt ăch căđ ăđ mănhi măđaătácăv ăNg iă

ph ăn ăbìnhăth ngăcùngăm tălúcăcóăth ăxoayăs ăth căhi năt ă2ăđ nă4ăv năđ ăkhôngăliênăquanăgìănhau.ăH ăcóăth ăxemătiviăkhiăđangănóiăchuy năđi nătho i,ăđ ngăth iăl ngăngheăcu cătròăchuy năt ăđ ngăsauăl ngătrongălúcănhơmănhiăm tătáchăcƠăphê.ăPh ăn ăcóă

th ănóiănhi uăv ăch ăđ ăkhácănhauătrongăm tăcu cătròăchuy năvƠăcóăkh ănĕngăs ăd ngă5ăthanhăơmăđ ăcóăth ăthayăđ iăđ ătƠiăhoặcăraăỦănh năm nh.ăTi căthay,ăh uăh tăđƠnăôngă

ch ăcóăth ănh năraăđ că3ătrongăs ă5ăthanhăơmănƠy.ăK tăqu ălƠăđƠnăôngăth ngăl căm tă

m chăchuy năkhiăph ăn ăđangăc ăgiaoăti păv iăh

Cácăcu cănghiênăc uăchoăth yăm tăng iăcĕnăc ătr căti păvƠăbi uăhi năc ăx ăc aă

ng iăkhácăcóănhi uăkh ănĕngănh năxétăchínhăxácăv ăng iăđóăh nălƠănh ngăng iăch ăđánhăgiáăb ngătr căgiác.ăBi uăhi nănƠyăn mă ăngônăng ăc ăth ăc aăng iăđó.ăVƠăn uă

ph ăn ăđưănh năraăđi uănƠyăm tăcáchăvôăth căthìăb tăkǶăaiăcǜngăcóăth ăt ăh căm tăcáchă

có ý th căđ ăhi uăđ căcácăd uăhi u.ăĐơyălƠăđi uămƠăcu năsáchănƠyămu năđ ăc p

LƠmăth ănƠoăth yăbóiăbi tănhi uănh ăth ?

N uăcácăb năt ngăđiăxemăbói,ăcóăl ăkhiăraăv ăb năhẳnăr tăkinhăng căv ănh ngă

đi uămƠăh ăbi tăv ăb năậ nh ngăbíăm tămƠăkhôngăaiăcóăth ăbi t,ăđóăph iăchĕngălƠăkh ănĕngăngo iăc m?ăM tăcu cănghiênăc uăngƠnhăbóiătoánăchoăth yănh ngăắcô,ăc uẰănƠyăđưăs ăd ngăth ăthu tăắđoánămòẰăđ ăd ăđoánăchínhăxácăđ nă80%ăv ăm tăng iămƠăh ă

ch aăbaoăgi ăgặp.ăĐi uănƠyăcóăvẻăhi uăkǶăđ iăv iănh ngăng iăngơyăth ăvƠăc ătin

nh ngăth tăra,ănóăch ălƠăquyătrìnhăk tăh păgi aăvi căquanăsátăkỹăcácăd uăhi uăngônăng ă

c ăth ăc ngăv iăs ăhi uăbi tăb năch tăc aăconăng iăvƠăki năth căv ăxácăsu tăth ngăkê.ă

T tăc ălƠmănênăth ăthu tăchoănh ngăông/bƠăđ ng,ăth yăbóiăbƠiătaro,ănhƠăchiêmătinh và

th yăxemăch ătayăgiúpăh ăthuăth păthôngătinăv ăắthơnăch Ằ.ăNhi uăắth yăbóiănóiămòẰăcǜngăkhôngăbi tămìnhăcóăth ăhi uăcácăd uăhi uăkhôngăl iănênăh ătinăr ngăh ăth tăs ăcóă

kh ănĕngăngo iăc m.ăT tăc ănh ngăvi cănƠyălƠmătĕngăthêmătínhăthuy tăph căchoăvi că

bóiătoán,ăc ngăthêmăth căt ălƠănh ngăng iăth ngăxuyênăđiăxemăbóiăđ uămangăsẵnătrongămìnhăm tăni mătinămùăquáng.ăKèmătheoăb ăbƠiătaroăcònăcóăm tăhoặcă2ăqu ăc uăphaălê,ăm tăkhôngăgianănh ăk chătr ng,ăvƠăm tăsơnăkh uăđ căb ătríăhoƠnăh oăchoă

ph năđ căngônăng ăc ăth ăC nhăt ngănƠyăcóăth ăkhi năchoăc ănh ngăaiăđaănghiănh tăcǜngătinăr ngăcácăquy năl căsiêuănhiênăđangăhi năhi nătr căm tăh ăT tăc ăcácămƠnăbóiătoánăchungăquyăch ălƠăkh ănĕngăgi iămưăcácăph nă ngăc aăm tăng iăkhiăh ăgiưiăbƠyăcơuăchuy năcǜngănh thuăth păthôngătinăt ăvi căquanăsátădángăvẻăc aăh ăH uăh tăắcácănhƠăngo iăc mẰăđ uălƠăn ăvìănh ăđưănói,ăph ăn ăcóăthêmăm ngăc uătrúcănưoăchoăphépăh ăđ căđ căcácăd uăhi uăc aătrẻăs ăsinhăhayătr ngătháiăc măxúcăc aăng iăkhác

Thầyăbóiănhìnăchằmăchằmăvàoăqu ăcầuăphaălêăvàărồiăbắtăđầuăcườiăngặtănghẽo.ăVìă thế,ăấohnăđ măvàoămũiăbàăta.ăĐóălàălầnăđầuătiênăanhăđánhămộtăbàăđồngăđangăph nă

khích

Minhăch ngăchoăđi uănƠy,ăsauăđơyălƠăm tăquẻăbóiădƠnhăchoăriêngăb n:

Hưyăt ngăt ngăb năđ năm tăcĕnăphòngăng păkhói,ăánh sángăl ăm ă ăđó,ăcóă

m tăbƠăđ ngăđeoăđ yăđ ătrangăs c,ăqu năkhĕnăx păđangăng iăc nhăcáiăbƠnăth păhìnhămặtătrĕngăvƠătrênăbƠnăcóăm tăqu ăc uăhìnhăphaălê:

Vuiămừngăchàoăđónăcôăđếnănơiănày.ăTaăcóăthểăth yăcôăđangăgặpărắcărốiăbởiăvìătaă nhậnăđượcănhữngătínăhiệu r tămạnhătừăcô.ăTaăc măth yănhữngăđiềuăcôăthậtăsựămongă muốnă trongă đờiă đôiă khiă khôngă thựcă tếă vàă côă thườngă tựă hỏi,ă liệuă mìnhă cóă đạtă đượcă chúngăhayăkhông.ăTaăcũngăc măth yăđôiăkhiăcôăthânăthiện,ăhòaăđồngăvàăcởiămởăvớiămọiă người,ănhữngăcũngăcóălúcăcôălãnhăđạm,ăkhépăkínăvàăthậnătrọng.ăCôătựăhàoălàămộtăngườiă suyănghĩăđộcălậpănhữngăcũngăkhôngăch pănhậnănhữngăgìăđượcănhìnăth yăvàăngheăth yă từăngườiăkhácănếuăkhôngăcóăchứngăcứ.ăCôăthíchăsựăthayăđổiămuônămàu,ănhưngălạiăbồnă chồnăvìăbịănhữngăhạnăchếăvàălềăthóiăràngăbuộc.ăCôămuốnăchiaăsẻănhữngăc măxúcăthầmă kínăvớiăngườiăthânăthiếtănh tănhưngăeăngạiărằngăquáăcởiămởăvàălộăliễuălàăđiềuăkhôngă

l yăgìălàmăkhônăngoan.ăảiệnăgiờămộtăngườiăđànăôngăcóătênăbắtăđầuăbằngămẫuătựă“S”ă đangăgâyă nhăhưởngămạnhăđếnăcô.ăMộtăphụănữăsinhăvàoăthángă11ăsẽăliênălạcăvớiăcôă trongăthángătớiăvớiămộtălờiăđềănghịăh pădẫn.ăMặcădùăvẻăngoạiăcôătrôngăcóăvẻăđầyănghịă

lựcănhưngătrongălòngălạiăluônăhoangămang.ăĐôiălúcăcôăphânăvânăkhôngăbiếtămìnhălựaă chọnăvàăquyếtăđịnhăđúngăhayăkhông

Th ănƠo?ăChúngătôiăbóiăchoăb năcóăđúngăkhông?ăCácăcu cănghiênăc uăchoăth yăthôngătinătrongăắquẻăbóiẰănƠyăchínhăxácăđ nă80%ăchoăb tăkǶăaiăđ cănó.ăCùngăv iăkh ănĕngătuy tăv iăđ căđ căngônăng ăc ăth ,ănétămặtăvƠănh ngăđ ngătháiăkhácăc aăm tă

ng i,ăc ngăv iăánhăsángăm ă o,ăơmăthanhăkǶăquáiăvƠăm tăcơyănhang,ăchúngătôiăđ mă

b oălƠăb năs ăcóăth ălƠmăb tăc ăaiăcǜngăph iătinăsáiăc ăChúngătôiăkhôngăkhuy năkhíchă

b nătr ăthƠnhăth yăbói,ănh ngăb năs ănhanhăchóngăcóăkh ănĕngăđ căđ căng iăkhácăchínhăxácănh ăth yăbóiăv y

Bẩmăsinh,ădiătruy năhayăđ căti păthu?

Khiăkhoanhătayătr căng căthìăb năđặtăcánhătayătráiălênătayăph iăhayăng căl i?ă

H uăh tăm iăng iăđ uăkhôngăth ăch căch năr ngăh ăđưăđặtătayătheoăcáchănƠoăchoăđ năkhiălƠmăth ăNgayăbơyăgi ,ăb năhưyăkhoanhătayătr căng căr iăc ăg ngănhanhăchóng

đ oăng căv ătrí.ăB năs ăc măth yăcóă1ăcáchălƠătho iămáiăvƠăcáchăkiaăth tălƠăng c.ă

Ch ngăc ăchoăth yăđơyăcóăth ălƠăm tăđi uăb ădiătruy năkhôngăthayăđ iăđ c

Cứă10ăngườiăthìăcóătớiă7ăngườiăđặtăcánhătayătráiălênăcánhătayăph iăkhiăkhoanhă tayătrướcăngực

Nhi uăcu căh iăth oăvƠănghiênăc uăđ căth căhi nănh măkhámăpháăraăcácăd uă

hi uăphiăngônăng ăcóăđ cădoăbẩmăsinh,ăh căh i,ădiătruy n,ăhayănóiătheoăcáchăkhác.ăCácănhƠănghiênăc uăđưăthuăth păch ngăc ăt ăvi căquanăsátănh ngăng iămùă(h ăkhôngă

th ăh căđ căcácăd uăhi uăkhôngăl iăb ngăth ăgiác)ăvƠăcácăhƠnhăviăđi uăb ă ănhi uăn năvĕnăhóaăkhácănhauătrênăth ăgi i.ăBênăc nhăđó,ăh ăcǜngănghiênăc uăhƠnhăviăc aănh ngă

đ ngăv tălinhătr ngăcóăquanăh ăg nănh tăv iăchúngătaăv ănhơnăch ngăh călƠăloƠiătinhătinhăvƠăloƠiăkh

H ăk tălu năr ngăm iălưnhăv cănóiătrênă(bẩmăsinh,ăh căh i,ădiătruy n,ăv.v)ăđ uăcóăvaiătròănh tăđ nhătrongăvi căt oănênăngônăng ăc ăth ăVíăd ,ăh uăh tănh ngăđ ngăv tălinhătr ngăm iăsinhăđ uăcóăkh ănĕngăbúăngay,ădoăđóăđi uăb ănƠyălƠăbẩmăsinhăhoặcădiătruy n NhƠă khoaă h că ng iă Đ c,ă Eibl-Eibesfeldtă phátă hi nă raă đi uă b ă m mă c iă ă

nh ngă đ aă trẻă đi că vƠă mùă bẩmă sinhă x yă raă khôngă ph iă doă chúngă ti pă thuă hoặcă b tă

ch cănênăđơyăcǜngălƠăm tăđi uăb ăbẩmăsinh.ăEkman,ăFriesenăvƠăSorensonăđưă ngăh ă

m tăs ăgi ăthi tăbanăđ uăc aăDarwinăv ăđi uăb ăbẩmăsinhătrongăkhiănghiênăc uăcácănétămặtăc aănh ngăng iăthu că5ăn năvĕnăhóaăkhácănhau.ăH ăphátăhi năraăr ngăđ ăb căl ăcùngă1ăc măxúc,ăcácăn năvĕnăhóaăcùngăs ăd ngăchungăm tăđi uăb ăc ăb nătrênăkhuônămặt,ădoăv y,ănh ngăđi uăb ănƠyălƠăbẩmăsinh

Vĕnăhóaăthìăr tăkhácănhauănhưngănhữngăd uăhiệuăcủaăngônăngữăcơăthểăcơăb năởă mọiănơiăđềuăgiốngănhau

Bênăc nhăđó,ăng iătaăv năcònătranhălu năv ăngu năg căm tăs ăđi uăb ăcóăđ cădoădiătruy năhayăđ căti păthuăquaăconăđ ngăgiaoăl uăvĕnăhóaăvƠătr ăthƠnhăthóiăquen.ăVíăd ,ăph năl năđƠnăôngăx ăáoăbênăcánhătayăph iătr c,ăcònăđaăs ăph ăn ăl iăx ăáoăbênăcánhătayătráiătr c.ăĐi uănƠyăch ngăt ăđƠnăôngăs ăd ngăbánăc uănưoătráiăđ ăth căhi nă

đ ngătácănƠyătrongăkhiăph ăn ăs ăd ngăbánăc uănưoăph i.ăKhiăđiăngangăquaăm tăph ăn ătrênăđ ngăph ăđôngăđúc,ăđƠnăôngăth ngăxoayăng iăv ăphíaăph ăn ăđó.ăTheoăb nănĕng,ăng iăph ăn ăxoayăng iănéăng iăđƠnăôngăđ ăb oăv ăb ăng căc aămình.ăĐơyălƠă

ph nă ngăbẩmăsinhăc aăph ăn ăhayăđóăch ălƠăhƠnhăđ ngăvôăth cămƠăh ăh căđ căkhi quanăsátănh ngăng iăph ăn ăkhác?

M tăs ăngu năg căc ăb n

Ph năl năcácăd uăhi uăgiaoăti păc ăb năđ uăgi ngănhauătrênăkh păth ăgi i.ăKhiăvui,ăng iătaăc i.ăKhiăbu năhayăt căgi n,ăng iătaăcauămƠyăhoặcăt ăraăcáuăbẳn.ăG tă

đ uălƠăd uăhi uăth ngăbi uăhi n Ủăắph iẰăhayăđ ngăỦ.ăĐóălƠăm tăki uăh ăth păđ uăvƠăcóăth ălƠăđi uăb ăbẩmăsinh,ăb iăvìăng iămùăbẩmăsinhăcǜngăs ăd ngăđi uăb ănƠy.ăL că

đ uăt ăbênănƠyăsangăbênăkiaăđ ăt ăỦăắkhôngẰăhoặcăkhôngătánăthƠnhăcǜngălƠăm tăđi uăb ă

ph ăbi n,ăxemăraănóăcóăt ăth iăth ă u.ăKhiăđ aătrẻănoăs a,ănóăquayăđ uăt ăbênănƠyăsangăbênăkiaăđ ăt ăch iăvúămẹ;ăcònăkhiăĕnăno,ănóăl căđ uăt ăbênănƠyăsangăbênăkiaăđ ăngĕnă

ng iăl năc ăbónăth căĕnăvƠoămi ngămình.ăQuaăvi căth căhi nănƠy,ătrẻănhanhăchóngă

h căđ căcáchăbi uăl ăs ăkhôngăđ ngăỦăhoặcătháiăđ ătiêuăc c

Điệuăbộălắcăđầuătruyềnăđạtăýă“không”ăvàăcóănguồnăgốcătừăviệcăbúăvúămẹ

Ngu năg căphátătri năc aăm tăs ăđi uăb ăcóăth ăb tăngu năt ăđ ngăv tăth iăti nă

s ăChẳngăh n,ăắc iẰălƠăm tăđi uăb ăđeăd aăđ iăv iăh uăh tăcácăloƠiăđ ngăv tăĕnăth t,

nh ngăđ iăv iăloƠiălinhătr ng,ăắc iẰăkèmătheoăđi uăb ăkhôngăđeăd aăbi uăl ăs ăph cătùng

Cáiănhếchămépăcủaăngườiăvàăđộngăvậtă– Bạnăsẽăkhôngămuốnătiếpătụcăhẹnăhò

vớiăb tăkỳăaiătrongăsốăhọ

NheărĕngăvƠăph ngămǜiălênăb tăngu năt ăđ ngătácăt năcôngăc aăloƠiălinhătr ng.ă

C iănh chămépălƠăd uăhi uăc nhăbáoăchoănh ngăconăv tăkhácăbi tăr ngăn uăc năthi t,ăchúngăs ădùngărĕngăt năcôngăhoặcăt ăv ăĐ iăv iăconăng i,ăđi uăb ănƠyădùngăcóăỦănghĩaăt ngăt ,ămặcădùăconăng iăth ngăkhôngăt năcôngăb ngărĕng

Mǜiăph ng lênăgiúpăc ăth ăthuăn păđ cănhi uăkhôngăkhíăđ ăchuẩnăb ăchoăvi căđánhănhauăhoặcăb ăch y.ăTrongăth ăgi iăđ ngăv tălinhătr ng,ăđi uăb ănƠyăchoăth yăchúngăđangăc năđ căh ătr ăđ ăv tăquaăm iăđeăd aăs păxu tăhi n.ăTrongăth ăgi iăloƠiă

ng i,ănh chămépăbi uăhi nătháiăđ ăt căgi năvƠăkhóăch uăkhiăng iătaăc măth yăb tă nă

v ăth ăch tăhayătinhăth n

Nh ngăđi uăb ăph ăbi n

Nhún vai lƠăđi uăb ăph ăbi nădùngăđ ăbi uăth ăỦăắkhôngăbi tẰăhoặcăkhôngăhi uă

b năđangănóiăgì.ăĐơyălƠăc măt ăch ăcóăs ăk tăh păc aă3ăđi uăb ăchính:ălòngăbƠnătayăđ ă

l ăraăchoăth yăkhôngăcóăgìăgi uăgi mătrongătay,ăvaiănhôălênăb oăv ăc ăh ng,ăchơnămƠyă

nh nălênăbi uăth ăs ăph cătùng

Nhúnăvaiăbiểuăthịăsựăquyăphục

Gi ngănh ăl iănói,ăm tăs ăd uăhi uăc aăngônăng ăc ăth ăcǜngăcóăth ăkhácănhauătheoăt ng n năvĕnăhóa.ăM tăđi uăb ăcóăth ălƠăcóăth ăquenăthu căvƠăcóăỦănghĩaă ăn năvĕnăhóaănƠyănh ngăl iăvôănghĩaăhayămangăỦănghĩaăhoƠnătoƠnăkhácă ăn năvĕnăhóaăkhác.ă

Nh ngăđi măkhácăbi tăs ăđ cănóiăđ nătrongăCh ngă5

Baăquyăt căđ ăđ căchínhăxácăngônăng ăc ăth

Nh ngăđi uăm tăth y,ătaiăngheătrongăb tăkǶătìnhăhu ngănƠoăcǜngăch aăhẳnălƠătháiă

đ ăđíchăth căc aăm tăng i.ăB năc nătuơnătheoăbaăquyăt căc ăb năsauăđ ăhi uăđúngăs ă

vi c

Quyăt că1:ăHi uăcácăđi uăb ătheoăc m

M tătrongănh ngăl iănghiêmătr ngănh tămƠăm tăng iăm iăh căcáchăđ căngônă

ng ăc ăth ăth ngăph măph i,ăđóălƠăh ăhi uăm tăđi uăb ăđ nălẻăvƠătáchăbi tăv iăcácă

đi uăb ăhayătìnhăhu ngăkhác.ăVíăd ,ăgưiăđ uăcóănhi uănghĩa:ăđ ăm ăhôi,ăkhôngăch că

ch n,ătócăcóăgƠuăhayăch y,ăđưngătríăhoặcănóiăd iầătùyăthu căvƠoăcácăđi uăb ăkhácă

đ ngăth iăx yăraăvƠoălúcăđó.ăNh ăb tăkǶăngônăng ănóiănƠo,ăngônăng ăc ăth ăcǜngăcóă

ắt Ằ,ăắcơuẰăvƠăắd uăcơuẰ.ăM iăđi uăb ăgi ngănh ăm tăt ăđ năvƠăm tăt ăcóăth ăcóănhi uănghĩaăkhácănhau.ăVíăd ,ătrongăti ngăAnh,ăt ăắdressingẰăcóăítănh tă10ănghĩaănh :ămặcă

qu năáo,ăn căx tăr iăth căĕn,ănh iăth tăgƠ,ăbôiăthu călênăv tăth ng,ăphơnăbón,ăt mă

r a,ăch iălôngăng aầ

M tăt ăph iăn mătrongăcơuăcùngăv iănh ngăt ăkhácăthìăm iăcóăđ yăđ ănghĩa.ăCácă

đi uăb ăn mătrongăắcácăcơuẰăđ căg iălƠăc m.ăChúngăgópăph năb căl ătìnhăc măhoặcă

tháiăđ ăth tăc aăm tăng iănƠoăđó.ăGi ngănh ăcơu,ăm tăc măngônăng ăc ăth ăcǜngăcóăítănh tă3ăắt Ằăm iăđ ăđ ăb năđ nhănghĩaăchínhăxácăắt Ằ.ăNg iăắm năc mẰălƠăng iăcóă

th ăhi uăđ căắcơuẰăc aăngônăng ăc ăth ăvƠăk tăh păchúngăv iăl iăc aăng i nói

Gãiăđầuăcóăthểăcóănghĩaălàăkhôngăchắcăchắnănhưngăcũngăcóăthểălàăd uăhiệuăcủaă

gàu

Vìăv y,ăhưyăluônăxemăxétăc ăc măđi uăb ăđ ăhi uăđúngăs ăvi c.ăM iăkhiăchúngătaălặpăđiălặpăl iăm tăhoặcănhi uăđi uăb ăđ năgi n,ănghĩaălƠăchúngătaăđangăc măth yă

bu năchánăhayăcĕngăthẳng.ăS ăhoặcăxo nătócăliênăt călƠăm tăvíăd ăth ngăgặp,ănh ngă

n uătáchăbi tănóăv iăcácăđi uăb ăkhácăthìăđ ngătácănƠyăr tăcóăth ălƠăd uăhi uăchoăth yă

ng iăđóăđangăc măth yăkhôngăch căch năhoặcăloăơu.ăNg iătaăvu tătócăhoặcăvòăđ uă

b iăvìăđóălƠăcáchăh ăđ cămẹăană iăkhiăcònănh

Đ ăch ngăminhălu năđi măv ăc măđi uăb ,ăxinăgi iăthi uăsauăđơyăc măđi uăb ă

khiă h ă khôngă cóă nă t ngă v iă nh ngă gìă h ă ngheă

ngangă c ă th ă (t ă v ),ă trongă khiă đ uă vƠă c mă cúiă xu ngă (khôngă đ ngă Ủ,ă ch ngă đ i).ăắCơuẰăngônăng ăc ăth ănƠyăcóăỦăđ iălo iănh :ăắTôiăkhôngăthíchăđi uăanhăđangănóiẰ,ăắTôiăkhôngăđ ngăỦẰ,ăhoặcăắTôiăđangăkìmănénănh ngăc măxúcătiêuăc cẰ

ảillaryăClintonădùngăcụmăđiệuăbộănàyăkhiăvàăkhôngătinăvàoălờiăngườiănói

Quyăt că2:ăTìmăki măphùăh p

Nghiênăc uăchoăth yăcácăd uăhi uăkhôngăl iăcóătácăđ ngăg pă5ăl năl iănói.ăKhiă2ă

y uăt ănƠyăkhôngăkh păv iănhauăthìăm i ng iăậ đặcăbi tălƠăph ăn ă- s ăd aăvƠoăthôngă

đi păkhôngăl iăvƠăkhôngăquanătơmăđ năn iădungăc aăl iănói

LƠădi năgi ,ăkhiăb năyêuăc uăng iăngheăphátăbi uăỦăki năv ănh ngăgìăb năđưănói,ăn uăng iăđóătr ăl iăkhôngăđ ngăỦăthìăl iănóiăvƠăc ăch ăc aăh ăs ăkh păv iănhau.ă

Tuyănhiên,ăn uăng iăđóănóiăđồngăý v iănh ngăgìăb nănóiănh ngăđi uăb ăl iăkhôngăphùă

h păthìăr tăcóăth ăh ăđangănóiăd i

Khiălờiănóiăvàăngônăngữăcủaăcơăthểăcủaămộtăngườiămâuăthuẫnăvớiănhauăthìăphụă nữăsẽăkhôngătinăvàoănộiădungălờiănói

Gi ăs ,ăb năth yăm tăchínhătr ăgiaăđangăđ ngătrênăb c,ăhùngăh năphátăbi uăv iăkhánăgi ălƠăôngătaăsẵnăsƠngăti păthuăvƠăhoanăngênhăỦăt ngăc aănh ngăng iătrẻătu iătrongăkhiăhaiăcánhătayăôngătaăx păchặtătr căng că(t ăv )ăvƠăc măcúiăxu ngă(hoƠiănghi,ă

ch ngăđ i)ăthìăb năcóătinăkhông?ăHoặcăkhiăôngătaăc ăthuy tăph căb năv ălòngănhi tătình,ăs ăquanătơmăc aămìnhănh ngăl iăgiángănh ngăcúăchặtăkarateăđanhăg năxu ngămặtăbƠnăc aăb căthìăb năth yăsao?ăCóăl n,ăSigmundăFreudăthu tăl iăr ngăôngătaăth yăm tă

ph ăn ăđangănóiăv ăni măh nhăphúcătrongăhônănhơnăc aămìnhănh ngăl iătu tăraătu tă

vƠoăchi cănh năc iătrênăngónătayăm tăcáchăvôăth c.ăVìănh năraăỦănghĩaăc aăđi uăb ănƠyănênăôngăkhôngăl yălƠmăng cănhiênăkhiăbƠăb tăđ uăb căl ănh ngăv năđ ăhônănhơn

Vi cătheoădõiănh ngăđi uăb ,ăs ăhòa h păgi aăngônăng ăc ăth ăvƠăl iănóiălƠăy uă

t ăthenăch tăđ ăgi iănghĩaăchínhăxácătháiăd ăc aăng iăthôngăquaăngônăng ănƠy

Quyăt că3:ăHi uăđi uăb ătrongăng ăc nh

T tăc ăcácăđi uăb ănênăđ căxemăxétătrongăng ăc nhăxu tăhi năđi uăb ăđó.ăVíă

d ,ăn uăm tăng iăđ iă ăxeăbuỦtă ătr măcu i,ătayăchơnăkhoanhăl iăth tăchặt,ăc măcúiă

xu ngătrongăm tăngƠyămuaăđôngăl nhăgiáăthìăr tăcóăth ăng iăđóăth yăl nh,ăch ăkhôngă

ph iămu năt ăv ăTh ănh ng,ăn uăaiăđóăng iăđ iădi năv iăb năvƠăs ăd ngănh ngăđi uă

b ăt ngăt ătrongălúcăb năđangăc ăg ngăchƠoăbánăm tăỦăt ng,ăs năphẩmăhayăd chăv ă

v iăanhătaăthìăchínhăxácălƠăanhătaăkhôngăch pănh năhoặcăđangăt ăch iăl iăđ ăngh ăc aă

b n

Trongăcu năsáchănƠy,ăt tăc ăcácăđi uăb ăc aăngônăng ăc ăth ăs ăđ căxemăxétătrongăng ăc nhăvƠăkhiăc năthi t, chúngătaăs ănghiênăc uăc măđi uăb

C măth yălạnh,ăchứăkhôngăph iătựăvệ

T iăsaoăđi uăb ăl iăcóăth ăd ăb ăhi uănh m?

M tăng iăb tătayănhẹăhoặcăy uă tăậ đặcăbi tălƠăđƠnăôngăậ r tăd ăb ăchoălƠăcóătínhăcáchăy uăđu i.ăCh ngăti pătheoăv ăthu tăb tătayăs ăkhámăpháălỦădoăđ ngăsauăđi uănƠy.ă

Nh ngăn uăbƠnătayăc aăng iănƠoăđóăb ăviêmăkh păthìăr tăcóăth ,ăh ăcǜngăs ăb tătayănhẹăđ ătránhăb ăđau.ăT ngăt ,ăcácăh aăsĩ,ănh căsĩ,ănhƠăph uăthu tăvƠănh ngăng iăcóă

ngh ănghi păđòiăh iăm tăbƠnătayăkhéoăléoătrongăcôngăvi c th ngăkhôngăthíchăb tătay.ă

N uăbu căb tătay,ăcóăth ăh ăs ăd ngăcáiăb tătayăắchi uăl Ằăđ ăb oăv ăbƠnătayăc aămình

Nh ngăng iămặcăqu năáoăkhôngăphùăh păhoặcăbóăsátăcǜngăkhôngăth ăth căhi nă

đi uăb ăĐi uănƠyăcóăth ă nhăh ngăđ năvi căs ăd ngăngônăng ăc ăth ăc aăh ăVíăd ,ă

nh ngăng iăbéoăphìăkhôngăth ăb tăchéoăchơn.ăPh ăn ămặcăváyăng năs ăng iăb tăchéoăchơnăth tăsátăđ ăt ăb oăv ,ănh ngăđi uănƠyăkhi năh ăcóăvẻăkhôngăc iăm ăchoăl măvƠă

gi măđiăc ăh iăđ căm iăkhiêuăvǜăt iăcácăh păđêm.ăNh ngătìnhăhu ngănƠyăch x yăraă

v iăm tăs ăítăng i.ăQuanătr ngălƠăph iăcơnănh căxemănh ngăkhi măkhuy tăv ăth ăch tăhoặcăcácăth ngăt tătrênăc ăth ăc aăm tăng iăcóă nhăh ngăđ năc ăđ ngăc aăc ăth ă

h

T iăsaoăd ăhi uătrẻăemăh n?

Ng iăl năkhóăhi uăh nătrẻăemăb iăvìăs cătháiătrên c ămặtăh ăítăđ căbi uăhi nă

h n

T căđ ăth căhi năvƠăkh ănĕngăcheăgi uăm tăs ăđi uăb ăcóăliênăquanăđ nătu iătácă

c aăm iăng i.ăVíăd ,ăn uăm tăđ aătrẻănĕmătu iănóiăd i,ăr tăcóăth ănóăs ădùngă1ătayăhoặcăc ă2ătayăb mămi ngăl iăngayăt căthì

Đứaătrẻăđangănóiădối

HƠnhăđ ngăcheămi ngăcóăth ămáchăb oăchoăcha,ămẹăchúngăbi tăđóălƠăl iănóiăd i.ă

Đ aăbéăcóăth ăv năgi ăđi uăb ăcheămi ngătrongăsu tăcu căđ i,ăch ăcóăt căđ ăth căhi nă

đi uăb ălƠăkhácăđi.ăKhiăm tăthi uăniênănóiăd iăthìăbƠnătayăcǜngăđ aălênămi ngăgi ngă

nh ăđ aătrẻă5ătu i,ănh ngăthayăvìădùngăc ăbƠnătayăthìălúcănƠyăch ăcóăcácăngónătayăxoaănhẹăquanhămi ng

ăng iătr ngăthƠnh,ăđi uăb ăcheămi ngăth ăbéăcònăđ căth căhi nănhanhăh nă

n a.ăKhiăng iătr ngăthƠnhănóiăd i,ăd ngănh ăđ uăócăd năd tăbƠnătayăh ăcheămi ngă

nh măngĕnăc nănh ngăl iăd iătráăh tănh ănh ngăđ aătrẻă5ătu iăvƠăthi uăniên.ăNh ngăvƠoăphútăcu i,ăbƠnătayăđ căthuăl iăthƠnhăđi uăb ăs ămǜi.ăĐơyălƠăđi uăb ăc aăphiênăb nă

c aăđi uăb ăcheămi ngămƠăng iătaăđưăs ăd ngăth iăth ă u

Ngườiăthanhăniênănàyăđangănóiădối

Đi uănƠyăchoăth yăcƠngăl nătu iăthìănh ngăđi uăb ăcƠngătr ănênătinhăviăvƠăkhóă

nh năbi tăh n.ăĐóăcǜngălƠălỦădoăt iăsaoăđi uăb ăc aăm tăng iă50ătu iăkhóăhi uăh năsoă

v iăđi uăb ăc aăm tăđ aătrẻă5ătu i

BillăClintonătr ălờiănhữngăcâuăhỏiăvềăMonicaăLewinskyătrướcăbanăhộiăthẩm

B năcóăth ăb aăraănh ngăđi uăb ăkhông?

Chúngătôiăth ngăxuyênăđ căh i:ăắB năcóăth ăb aăraăngônăng ăc ăth ăkhông?ẰăCơuătr ăl iăchungăchoăcơuăh iănƠyălƠăắkhôngẰ,ăb iăvìăluônăx yăraăs ăthi uăhòaăh păgi aă

nh ngăđi uăb ăc ăb năvƠănh ngăd uăhi uăr tănh ăc aăc ăth ăvƠăl iănói.ăVíăd ,ălòngăbƠnă

tayăm ăr ngăkhi năb nănghĩăđ năs ăchơnăth t.ăNh ngăn uăm tăng iănóiăd iăcǜngăđ aălòngăbƠnătayăraăvƠăm măc iăv iăb năthìăcònănh ngăđi uăb ăr tănh ăkhácăc aăanhătaăchoă

th yăanhătaălƠăng iăd iătrá.ăCóăth ăhaiăđ ngăt ăc aăanhătaăcoăl i,ăm tăbênălôngămƠyă

nh ngălênăhoặcăkhóeămi ngăcoăgi t.ăNh ngăd uăhi uănƠyămơuăthu năv iăđi uăb ălòngăbƠnătayăm ăraăvƠăn ăc iăthƠnhăth t.ăK tăqu ălƠănh ngăng iăti pănh năthôngătin,ăđặcă

bi tălƠăph ăn ,ăcóăkhuynhăh ngăkhôngătinănh ngăgìăanhătaănói

Ngônăngữăcơăthểădễălừaăđànăôngăhơnăphụănữăvìănhìnăchung,ăđànăôngăkhôngăgiỏiă đọcăđượcăngônăngữănày

Cơuăchuy năcóăth c:ă ngăviênăxinăvi cănóiăd i

Chúngătôiăđưăyêuăc uăm tăng iăđƠnăôngăđ năph ngăv năgi iăthíchălỦădoăanhăta

b ăvi căcôngătyătr c.ăLỦădoăanhătaăđ aăraălƠă ăđóăkhôngăcóănhi uăc ăh iăchoăt ngălaiăvƠăth tălƠăkhóăkhiăquy tăđ nhăthôiăvi căvìăanhătaăđ călòngăt tăc ăm iăng i.ăMặcădùăngăviênănƠyăkhôngăng tăcaăng iăôngăch ăcǜăc aămìnhănh ngăng iăph ngăv nănóiă

r ng côăcóăắlinhăc mẰălƠăanhătaăđangănóiăd i.ăAnhătaăkhôngăh ănghĩăt tăv ăôngăch ăcǜ.Khiăxemăl iăcu căph ngăv nătrênăbĕngăvideoăquayăch m,ăchúngătôiăđ ăỦăđ năm iăl năngăviênăđóănh căđ năôngăch ăcǜ,ăm tăn ăc iăkhẩyăthoángăxu tăhi nă ăphíaătráiăkhuônămặtăc aăanhăta.ăTh ngăthìănh ngăd uăhi uăđ iăl pănƠyăch ălóeăquaăg ngămặtăc aă

ng iănƠoăđóătrongăgiơyălát.ăN uăng iăquanăsátăch aăđ căđƠoăt oăs ăkhôngăth ănh nă

th yăđi uănƠy.ăChúngătôiăđưăg iăđi nătho iăchoăôngăch ăcǜăc aăanhătaăvƠăđ căbi t,ăanhătaăb ăsaăth iăvìăbánămaătúyăchoăcácănhơnăviênăkhác.ă ngăviênănƠyăđưăc ăgi ăt oăngônă

ng ăc ăth ăchoăth tăt ănhiên,ănh ngănh ngăđi uăb ămơuăthu năr tănh ăc aăanhătaăđưăt ă

ti tăl ăs ăth tăchoăng iăn ăph ngăv năc aăchúngătôi

Đi uă m uă ch tă ă đơyă lƠă kh ă nĕngă táchă bi tă nh ng đi uă b ă chơnă th tă raă kh iă

nh ngăđi uăb ăgi ăt oăđ ăphơnăbi tăm tăng iăchơnăthƠnhăv iăkẻănóiăd iăhayăm oădanh.ăCácăd uăhi uănh ăđ ngăt ădưnăra,ăđ ăm ăhôiăvƠăđ ămặtăthìăkhôngăth ăc ăỦăgi ăt oăđ că

nh ngăcáchăphôănƠyălòngăbƠnătayăđ ăc ăraăvẻăchơnăth tăthìăr tăd ăh c

Nhữngăkẻădốiătráăchỉăcóăthểăgi ăvờătrongămộtăthờiăgianăngắn

Tuyănhiên,ătrongăm tăs ătr ngăh păngônăng ăc ăth ăđ căgi ăt oăm tăcáchătinhăviăđ ăgiƠnhăl yănh ngăl iăth ănƠoăđó.ăL yăcu căthiăHoaăh uăTh ăgi iăhoặcăHoaăh uă

HoƠnăvǜălƠmăvíăd ăCácăthíăsinhăđ uăs ăd ngănh ngăđ ngătácăc ăth ăđưăđ căh căm tăcáchăcẩnăth năđ ăt oă năt ngănhi tătìnhăvƠăthƠnhăth t.ă ăm tăch ngăm cănƠoăđó,ăh ă

đ uăchuy năt iăđ cănh ngăthôngăđi pănƠyăvƠăghiăđi măv iăgiámăkh o.ăNh ngăngayăc ă

nh ngăthíăsinhălưoăluy năcǜngăch ăcóăth ăgi ăt oăngônăng ăc ăth ătrongăm tăth iăgiană

ng n.ăCu iăcùng,ănh ngăd uăhi uămơuăthu năs ăb ăb căl ăđ căl păv iănh ngăhƠnhăđ ngăcóăỦăth c.ăNhi uăchínhătr ăgiaălƠăchuyênăgiaăgi ăt oăngônăng ăc ăth ăv iăm căđíchălƠăchi măđ călòngătinăc aăcácăc ătri.ăNh ngăchínhătr ăgiaăthƠnhăcôngătrongălĩnhăv cănƠyă

ậ nh ăJohnăFăKenedyăvƠăAdolfăHitleăậ đ căchoălƠăcóăắs călôiăcu năqu năchúngẰ

Tómăl i,ăth tăkhóăđ ăgi ăt oăngônăng ăc ăth ătrongăm tăth iăgianădƠi.ăNh ng,ă

nh ăchúngătôiăs ăbƠnăsauăănƠy,ăvi căh căcáchăs ăd ngăngônăng ăc ăth ătíchăc căđ ăgiaoă

ti păv iăng iăkhácăvƠălo iăb ăngônăng ăc ăth ătiêuăc căcóăth ăd năđ năthôngătinăsaiă

l mălƠăr tăquanătr ng.ăĐi uănƠyăcóăth ălƠmăchoăvi căgiaoăti păc aăb năđ cătho iămáiă

h năvƠăgiúpăb năd ăchi măđ căc mătìnhăc aăng iăkhácăh n.ăĐóălƠăm tătrongănh ngă

m cătiêuăc aăcu năsáchănƠy

LƠmăth ănƠoăđ ătr ăthƠnhăm tăng iăđ căngônăng ăc ăth ăth tăgi i?

HưyădƠnhăítănh tă15ăphútăm iăngƠyăđ ănghiênăc uăngônăng ăc ăth ăc aăng iăkhácăcǜngănh ănh năbi tăm tăcáchăcóăỦăth căv ăđi uăb ăc aăchínhăb n.ăC ăh iălỦăt ngă

đ ăđ căngônăng ăc ăth ălƠăb tăkǶăn iănƠoădi năraăho tăđ ngăgiaoăti p.ăSơnăbayălƠăm tă

n iăđặcăbi tăt tăđ ăquanăsátătoƠnăb ăhƠnhăvi,ăđi uăb ăc aăconăng i.ăVìă ăđơy,ăng iătaă

b căl ăm iăcungăb căh ăn ăáiă ăvƠănhi uăcungăb căc măxúc khácăthôngăquaăngônăng ăc ă

th ăCácăs ăki năxưăh i,ăcácăcu căh păbƠnăchuyênăkinhădoanhăhayăcácăb aăti căcǜngălƠă

n iăr tătuy tăđ ăb năluy năt păquanăsát.ăKhiăđưătr ănênăthƠnhăth oăngh ăthu tăđ căngônă

ng ăc ăth ,ăb năcóăth ăđ năd ă1ăb aăti c,ăch năl yă1ăch ng iătrongăgócăphòngăvƠădƠnhăkho ngăth iăgianăthúăv ăch ăđ ăquanăsátăcácăbi uăl ăngônăng ăc aăng iăkhác

Conăngườiăhiệnăđạiăkhôngăgiỏiăđọcăcácăd uăhiệuăcơăthểăbằngătổătiênăcủaăhọăvìă ngàyănayăchúngătaăbịăchiăphốiăbởiălờiănói

Tiviă cǜngălƠăn iăh că h iăr tă tuy t.ăHayă gi mă ơmă l ngăvƠăc ă hi uă chuy năgìăđangăx yăraăb ngăcáchăxemăhìnhă nhătr c.ăSauăđó,ăc ăcáchăvƠiăphútăl iăđi uăch nhăơmăthanhăl nălên,ăb năcóăth ăki mătraăvi căđ căngônăng ăc ăth ăc aămìnhăđúngăđ năm că

nƠo.ăTr căđó,ăb năcóăth ăxemătoƠnăb ăch ngătrìnhăđưăđ căt tăơmăvƠăc ăhi uăchuy năgìăđangăx yăra,ăh tănh ăcáchănh ngăng iăkhi măthínhăth ngălƠm

H căđ căcácăd uăhi uăngônăng ăc ăth ăkhôngănh ngăgiúpăb năcóănh năth căs că

s oăh năv ăcáchăng iăkhácăraăs căchiăph iăvƠăđi uăkhi nătìnhăhu ng,ămƠăcòn giúpăb nă

nh năraăđ căh ăđangălƠmăđi uăgi ngănh ăchúngătaăđangălƠmăvƠăquanătr ngăh năh t,ănóăgiúpăchúngătaătr ănênănh yăc măh năv iătìnhăc măvƠăc măxúcăc aăng iăkhác

NgƠyănay,ăchúngătôiăđưăch ngăki năm tăki uănhƠăkhoaăh căxưăh iăm i;ăđóălƠă

Ng iăquanăsátăngônăng ăc ăth ăGi ngănh ăng iăquanăsátăchimăr tăthíchăquanăsátăchimăvƠăhƠnhăviăc aăchúng,ăNg iăquanăsátăngônăng ăc ăth ăthíchăquanăsátăcácăámă

hi uăvƠăd uăhi uăc aăconăng i.ăNh ngăng iănƠyăquanăsátăcácăc ăch ătrongănh ngăs ă

ki năxưăh i,ăt iăcácăbưiăbi n,ătrênătivi,ătrongăvĕnăphòngăhoặcăb tăc ăn iănƠoăcóăho tă

đ ngăgiaoăti p.ăĐóălƠănh ngăng iămu nătìmăhi uăcácăđ ngătácăc aăconăng iăđ ăcu iăcùng,ăh ăcóăth ăth uăhi uăsơuăs căh năv ăb năthơnăvƠăcáchăth căc iăthi năm iăquanăh ă

v iăng iăkhác

Sựăkhácăbiệtăgiữaămộtăngườiăquanăsátăvàămộtăkẻărìnhărậpălàăgì?

Mộtăbìaăkẹpăhồăsơăvàăcâyăviết

CH NGăII

QUY NăL CăN MăTRONGăTAYăB N

LòngăbƠnătayăvƠăcáiăb tătayăđ căs ăd ngăđ ăn măquy nănh ăth ănƠo?

Vàoăthờiăxaăxưa,ălòngăbànătayămởărộngăđượcădùngăđểăbiểuăthịăkhôngăcóăvũăkhí

ĐóălƠăngƠyălƠmăvi căđ uătiênăc aăAdamătrongăm tăcôngătyăchuyênăv ălưnhăv căquanăh ăcôngăchúngă(PR)ăvƠăhẳnănhiênălƠăanhătaămu năt oă năt ngăt tăv iăm iăng i.ăKhiăđ căl năl tăgi iăthi uăv iăcácăđ ngănghi p,ăanhătaăđưăb tătayănhi tătìnhăvƠăc iă

th tăt iăv iăh ăAdamăcaoă1m90,ădi năm oăd ănhìn,ăĕnămặcăt ăch nh,ăvƠăt tănhiênălƠătrôngăgi ngăv iăm tănhơnăviênăPRăthƠnhăcông.ăAnhătaăluônăluônăb tătayăth tăchặtătheoăcáchămƠăchaăanhătaăđưăd yăkhiăcònănh ăS ăth tălƠăanhătaăb tătayăm nhăđ năn iălƠmăchoăhaiăđ ngănghi păn ăch yămáuă ăngónăđeoănh năvƠăgơyăđauăđ năchoănhi uăng iăkhác.ă

Nh ngăng iăđƠnăôngăthiăth ăcáiăb tătayăth tăl căv iăAdamă ậ gi iăđƠnăôngăv năv y.ăTuyănhiên,ăph ăn ăch ăimălặngăch uăđ ngăvƠăchẳngăm yăch căh ăxìăx m:ăắHưy tránh xa

anhăchƠngăAdamăm iăđ năđó.ăH nălƠăm tătênăvõăbi n!ẰăĐƠnăôngăkhôngăbaoăgi ănóiăraă

đi uăđó,ănh ngăph ăn ăthìătránhănéăAdam.ăVƠăphơnăn aăs ăs pătrongăcôngătyălƠăn

Đơyă lƠă m tă Ủă nghĩă cóă íchă ậ choă dùă b nă lƠă ng iă vùngă v ă hayă tr chă tr ng,ăchuyên dùng ti uăx oăđ ătránhătìnhătr ngăắtayălƠmăhƠmănhaiẰăthìăcǜngăcóălúc,ăb năph iă

đ ăl ăbƠnătayăc aămìnhăđ ăgiƠnhăth ăth ngăphong.ăĐ ngăđ ăb ăb tăqu ătangăhayăc ă

ch iăb ăm tăl iăl m,ăb iăvìăn uăb năvongăơnăb iănghĩaăthìăs ăvi căs ăcóăth ătr ănênăt iă

t ă(Here’săa handy thought-whether you are heavyậhander or highhanded, engage in sleight-of-hand to avoid a hand-to-mouth existence, you might have to show your handăsometimesătoăgainătheăupperăhand.ăDon’tăgetăcaughtăred-handed, or try to wash your hands of a mistake, because if you bite the hand that feeds you, things could get out of hand.)[*]

[Đâyălàămộtălốiăchơiăchữ.ăTrongătiếngăAnh,ăt tăc ănhữngăcáchădiễnăđạtătrongă đoạnănàyăđềuălàăđặcăngữăcóătừă“hand”ă(bànătay).ăVềămặtălogic,ănhữngăcâuănàyăkhôngă

th yăhợpălýăxétăvềăngữănghĩa,ătuyănhiênătácăgi ămuốnănh nămạnhăđếnătầmăquanătrọngă củaăchữă“hand”trongăcácăthànhăngữăthườngădùng.]

Conăng iăháăh ngăđ ăbi uăl ăs ăph cătùngăhoặcăđ uăhƠngăv iăkẻăchi năth ng,ăconăng iăđ ăl ălòngăbƠnătayăchoăth yăh ăkhôngăcóăvǜăkhíăvƠăvìăth ăs ăkhôngăgơyăh i

Nhữngăconăchóăphôăbàyăcổăhọngăcủaăchúngăđểăbiểuăthịăsựăphụcătùng,ăcònăconă ngườiăđểălộălòngăbànătayăcủaămình

LƠmăth ănƠoăđ ăphátăhi năs ăchơnăth t?

Khiăaiăđóăb tăđ uătròăchuy năc iăm ăhoặcănóiăth t,ăr tăcóăth ăh ăs ăđ ăl ătoƠnăb ăhoặcăm t ph nălòngăbƠnătayăchoăng iăkhácănhìnăth yăvƠănóiăđi uăgìăđóăki uănh ăắTôiăkhôngălƠmăđi uăđó!Ằ,ăắTôiăr tăti călƠmăanhăth tăv ngẰăhoặcăắTôiăđangănóiăth tăv iăanhă

đ yẰ.ăCǜngănh ăh uăh tăcácăd uăhi uăngônăng ăc ăth ,ăđơyălƠăm tăđi uăb ăhoƠnătoƠnăvôăth c.ăNóălƠmăchoăb nălinhăc măr ngăh ăđangănóiăth t

“ảãyătinătôiă– Tôiălàăbácăsĩ.”

Ngườiătaăcốăýăsửădụngălòngăbànătayăởămọiănơiăđểătạoăraăcáchătiếpăcậnăcởiămở,

thànhăthậtăvớiăngườiăkhác

Khiătrẻăemănóiăd iăhoặcăcheăđ yăđi uăgìăđó,ăchúngăth ngăgi uăbƠnătayăraăsau

l ng.ăT ngăt ,ăkhiăm tăng iăđƠnăôngăđangăc ăgi uăv ăn iăanhătaăt ăt păv iăb năbè,ăanhătaăcóăth ăđútătayătrongătúiăqu năhoặcăkhoanhătayăl iătrongălúcăgi iăthích.ăTuyănhiên,ăhƠnhăđ ngăđóăcóăth ăg iăchoăng iăv ăc mănh nătr căgiácăr ngăch ngămìnhăkhôngănói

th t.ăNg căl i,ăkhiăm tăng iăph ăn ăc ăcheăgi uăm tăđi uăgìăđó,ăh ăs ăc ăl ngătránhă

v năđ ăhoặcănóiăv ăm tălo tăđ ătƠiăkhôngăliênăquanătrongăkhiăth căhi nănhi uăhƠnhă

đ ngăcùngă1ălúc

Cóăthểăth yăhànhăviănóiădốiăcủaăngườiăđànăôngăquaăngônăngữăcơăthểăcủaăhọ.ă Trongăkhiăđó,ăphụănữăchọnăcáchăgi ăvờăbậnărộnăkhiăhọănóiădối

CácănhơnăviênăbánăhƠngăđ căhu năluy năcáchăquanăsátălòngăbƠnătayăđ ăl ăc aăkháchăhƠngăkhiăh ăt ăch iămuaăm tăs năphẩmănƠoăđó.ăKhiăkháchăhƠngăđ aăraănh ngălỦă

doăchínhăđáng,ăh ăth ngăđ ăl ălòngăbƠnătay.ăTrongăkhiăđó,ăng iănóiăd iăcǜngăbi năminhăt ngăt ănh ngăl iăcheăgi uăbƠnătayăc aămình

Gi ăbƠnătayătrongătúiăqu nălƠăm tăth ăthu tă aăthíchăc aănh ngăng iăđƠnăôngăkhôngămu năthamăgiaăvƠoăcu cătròăchuy n.ăCóăth ăxemălòngăbƠnătayălƠădơyăthanh âm

c aăngônăng ăc ăth ăvƠoălúcăđ uăvìăchúngăắtròăchuy nănhi uăh năsoăv iăcácăb ăph năkhác,ădoăđóăgi uăbƠnătayăđiăcǜngănh ăgi ăkínăm mămi ngăv y

Lòngăbànătayăgi uătrongătúiăquần:ăảoàngătửă illiamăchoăgiớiătruyềnăthôngăth yă

rằng anhăkhôngămuốnănóiăchuyện

C ăỦăs ăd ngălòngăbƠnătayăđ ăđánhăl a

M tăs ăng iăh i:ăắN uătôiănóiăd iăvƠăđ ăl ălòngăbƠnătayăthìăng iătaăcóătinătôiă

h năkhông?ẰăCơuătr ăl iăcóăth ălƠăcóăhoặcăkhông.ăN uăb nănóiăd iăthẳngăth ngăv iălòngăbƠnătayăđ ăl ăra,ăng iăngheăs ăth yăb năkhông cóăvẻăgìălƠăthƠnhăth t,ăb iăvìăh ăkhôngănhìnăth yănh ngăđi uăb ăb căl ăs ăchơnăth tămƠăch ăth yăđ cănh ngăđi uăb ă

đ căs ăd ngăkhiănóiăd i,ăkhôngăphùăh păv iălòngăbƠnătayăxòeăra.ăNh ngăng iăkhéoă

l aăb păhayănóiăd iăchuyênănghi pălƠănh ngăng iăphátătri năkỹăthu tăt oăraăcácăd uă

hi uăc ăth ăđặcăbi t,ăh ătr ăchoănh ngăl iănóiăd iăc aăh ăH ăcƠngămangăvẻăth tăthƠăkhiănóiăd iăthìăcôngăvi căc aăh ăcƠngătĕngăs căthuy tăph c

tay Chàngătraiăđápălại:ă“Khôngănhữngăanhăsẽăyêuăemămàăanhăcònăviếtăthưăchoăem.”

Quyălu tănhơnăqu

Tuyănhiên,ăkhiăgiaoăti păv iăng iăkhác,ăvi căt păđi uăb ăđ ăl ălòngăbƠnătayăs ă

t oăraăvẻăc iăm ăvƠăđángătinăc yăh n.ăĐi uăđángăchúăỦălƠăkhiăđi uăb ăm ălòngăbƠnătayă

tr ăthƠnhăthóiăquenăthìăkhuynhăh ngănóiăd iăs ăgi măb t.ăĐaăs ăng iătaăth yăkhóănóiă

đ iăv iălòngăbƠnătayădoăquyălu tănhơnăqu ăM tăng iănƠoăđóăc iăm ,ăh ăs ăđ ăl ălòngăbƠnătay.ăT ngăt ,ăm tăng iăđ ăl ălòngăbƠnătayăs ăr tăkhóănóiăd iăthuy tăph căvìăđi u

b ăvƠăc măxúcăcóăliênăh ătr căti păv iănhau.ăCǜngăgi ngănh ăkhiăb năcóătơmălỦăphòngă

th ăthìăb năcóăth ăkhoanhătayătr căng c.ăNg căl i,ăn uăb năkhoanhătayăthìăb năs ăb tă

đ uătơmăsinhălỦăphòngăth ăNgoƠiăra,ăvi căb nănóiăchuy năv iălòngăbƠnătayăđ ăl ăcǜng

t oăápăl căđ ăng iănóiăchuy năcùngăb năph iăt ăraăthƠnhăth t.ăNóiăcáchăkhác,ălòngăbƠnătayăm ăraăcóăth ălƠmăgi măỦăđ nhănóiăd iăc aăng iăkhácăvƠăkhuy năkhíchăh ăc iăm ă

h năv iăb n

S căm nhăc aălòngăbƠnătay

D uăhi uăc aălòngăbƠnătayăítăđ căchúăỦănh tănh ngăl iăcóătácăđ ngăm nhănh t,ăđóălƠăđi uăb ătr ătayăch ăđ ngăhoặcăraăl nhăchoăaiăđóăvƠăđi uăb ăb tătay.ăKhiălòngăbƠnă

tayăđ căs ăd ngătheoăm tăcáchănƠoăđó,ăsứcămạnhăcủaălòngăbànătayăs ăchoăng iăs ă

d ngăcóăm tăth ăquy năl căng m

Cóăbaăđi uăb ăchínhăkhi dùng lòng bàn tay: lòngăbànătayăngửaălên,ălòngăbànătayă

úpăxuốngăvàălòngăbànătayăkhépălạiătrongălúcăngónătrỏăchĩaăra.ăS ăkhácăbi tăgi aăbaă

đi uăb ănƠyăđ căth ăhi nătrongătìnhăhu ngăsau:ăB năyêuăc uăaiăđóănhặtăcáiăgìălênăvƠămangăđóăđ năm tăv ătríăkhác.ăGi đ nhăr ngăb năs ăd ngăăcùngăm tăgi ngăđi u,ăl iănóiăvƠănétămặtănh ngăthayăđ iăt ăth ăc aălòngăbƠnătayătrongăt ngăvíăd

LòngăbƠnătayăng aălênăđ căs ăd ngănh ăm tăđi uăb ăph cătùng,ăkhôngăcóătínhăápăđặt.ăNóăg iălênăđi uăb ăc uăxinănh ăng iăĕnămƠyăvƠăxétătheoăquanăđi măti năhóaăthìănóăđ căhi uălƠăng iănƠyăkhôngămangăvǜăkhí.ăNg iăđ căyêuăc uăd iămónăđ ăs ăkhôngă c mă th yă b ă épă bu căhayă b ă ápă đặtă b iă yêuă c uă c aă b n.ăN uă b nă mu nănóiăchuy năv iăaiăđó,ăb năcǜngăcóăth ăs ăd ngălòngăbƠnătayăng aălênănh ăđi uăb ăắbƠnăgiaoẰăđ ăchoăh ăbi tăr ngăb nămongămu năđ cănóiăchuy năvƠăsẵnăsƠngăl ngănghe

Đi uăb ănƠyăđưăthayăđ iăquaănhi uăth ăkỷăvƠăphátătri năthƠnhănh ngăđi uăb ănh ă

mộtălòngăbànătayăgiơălênăkhôngătrung,ălòngăbànătayăápăvàoăngựcăáoăvƠănhi uăbi năt uă

Víăd ,ăn uăng iăb ăraăl nhăcóăđ aăv ăngangăb ngăv iăb năthìăcóăth ăh ăs ăkhángă

c ăl iăl iăyêuăc uăv iălòngăbƠnătayăúpăxu ngă y.ăNh ngăn uăb năng aălòngăbƠnătayălênăthìăkh ănĕngăth căhi năl iăyêuăc uăc aăb năcaoăh n.ăCh ăkhiănƠoăh ălƠăc păd iăc aăb năthìăđi uăb ălòngăbƠnătayăúpăxu ngăm iăcóăth ăch pănh năđ căb iăvìăb năcóăquy năs ă

d ngăđi uăb ăđó

Đ ngă viênă Đ ngă Qu că xưă đưă s ă d ngă ki uă chƠoă v iă lòngă bƠnă tayă úpă thẳngă

xu ng.ăĐóălƠăbi uăt ngăc aăquy năl căvƠăs ăchuy năch ăd iăch ăđ ănƠy.ăN uăAdolfăHitlerădùngăki uăchƠoăv iălòngăbƠnătayăng aălênăthìăr tăcóăth ,ăôngătaăchẳngăđ căaiăkínhătr ngăậ h ăs ăc iăôngăta

Khiăm tăcặpăv ăch ngăn mătayăd oăb căthìăng iăcóăgenătr i,ăth ngălƠăđƠnăôngăđiătr căm tăchút,ăbƠnătayăđặtăbênătrên,ălòngăbƠnătayăh ngăraăphíaăsau,ătrongăkhiălòngăbƠnătayăc aăng iăph ăn ăh ngăv ăphíaătr c.ăT ăth ănh ănhặtănƠyăl păt căti tăl ăchoăng iăquanăsátăbi t,ăaiălƠătay hòmăchìaăkhóaătrongăgiaăđình

Adolfăảitlerăsửădụngămộtătrongănhữngăd uăhiệuăcóălòngăbànătayăúpăxuống

nổiătiếngănh tătrongălịchăsử

Đi uăb ălòngăbƠnătayăn măchặtăvƠăm tăngónătayăch ăraălƠăm tăn măđ măv iăngónă

tr ăđ cădùngăgi ngănh ăhìnhăt ngăchi cădùiăcuiămƠăng iănóiădùngănóăđ ăépăng iăngheăph iăquyăph c.ăTrongăti măth c,ăđi uăb ănƠyăgơyăraănh ngăph nă ngătiêuăc căđ iă

v iăng iănghe,ăb iăvìănóăgi ngănh ăhƠnhăđ ngăchuẩnăb ăm tăcúăđ măvungătay.ăĐơyălƠă

đ ngătácăc ăb nămƠăđaăs ăcácăđ ngăv tălinhătr ngăs ăd ngăkhiăt năcông

N măchặtălòngăbƠnătayăvƠăch ăngónătayăraălƠăm tătrongănh ngăđi uăb ăgơyăkhóă

ch uănh tămƠănhi uăng iăs ăd ngăkhiănóiăchuy n,ăđặcăbi tălƠăkhiăngónătayăđóăgõănh pătheoăl iăng iădi năthuy t.ă ăm tăs ăn cănh ăMalaysiaăvƠăPhilippines,ăvi căch ăngónătayăvƠoăng iăkhácălƠăhƠnhăviăxúcăph m.ăĐi uăb ănƠyăch ăđ cădùngăđ ăch ăvƠoăsúcă

v t.ă Thayă vƠoă đó,ă ng iă Malaysiaă dùngă ngónă tayă cáiă ch ă vƠoă ng iă khácă hoặcă ch ă

đ ng

Cu căth ăngi măc aăchúngătôiăv iăkhánăgi

Chúngătôiăđưăti năhƠnhăm tăcu căth ănghi măv iă8ăng iădi năthuy t.ăH ăđ căyêuăc uăs ăd ngăbaăđi uăb ăb ngătayănƠyătrongăm iăcu cănóiăchuy năkéoădƠiă10ăphútă

v iă nhi uă l tă khánă gi ă Ghiă nh nă tháiă đ ă c aă cácă thínhă gi ă đ iă v iă t ngă di nă gi ,ăchúngătôiăphátăhi năkhiăcácădi năgi ăph năl năs ăd ngăđi uăb ălòngăbƠnătayăng aălên,ă

h ănh năđ că84%ăc mătìnhăc aăng iăthamăd ăTỷăl ănƠyăgi măxu ngăcònă52%ăkhiă

h ăphátăbi uăv iăcùngăn iădungănh ngăs ăd ngăđi uăb ălòngăbƠnătayăúpăxu ng.ăĐi uăb ă

ch ăngónătayăđ căghiănh năch ăđ tă28%ăph nă ngătíchăc c,ăth măchí,ăm tăs ăng iăngheăđưăb căraăngoƠiătrongăbu iăthuy tătrình

Ngónătayăchỉălênăgâyăraănhữngăph năứngătiêuăcựcătrongălòngăhầuăhếtăngườiănghe

Vi căch ăngónătayăkhôngănh ngăítănh năđ căph nă ngătíchăc căt ăng iănghe,ămƠăcònăkhi năh ăkémănh ăn iădung thuy tătrìnhăh n.ăN uăb năcóăthóiăquenăch ăngónătay,ăhayăth ăđi uăb ălòngăbƠnătayăng aălênăvƠăúpăxu ng,ăb năs ăth yăr ngămìnhăcóăth ă

t oăraăm tăb uăkhôngăkhíătho iămáiăh năv iăng iăkhác.ăHoặc,ăn uăch măcácăđ uăngónătayăvƠoăngónăcáiăđ ălƠmăđi uăb ăắOKẰăkhiănóiăchuy n,ăb năs ăt oăđ că năt ngălƠă

ng iăquy tăđoánăvƠăkhôngăhungăhĕng.ăChúngătôiăđưăh ngăd nănhi uănhómădi năgi ,ăchínhătr ăgiaăvƠănh ngăng iăđ ngăđ uăcôngătyăs ăd ngăđi uăb ătrênăr iăxemăxétăph năngăng iăthamăd ăCácăkhánăgi ăl ngăngheănh năxétălƠănh ngăng iănƠyălƠăắchuăđáoẰ,ăắcóăm cătiêuẰăvƠăắt pătrungẰ

Épăngónătayăcáiăvàoăđầuăngónătayăđểătránhăgâyă nătượngădọaănạtăkhánăgi

Cácădi năgi ăs ăd ngăt ăth ăch ăngónătayăb ămôăt ălƠăng iăắhi uăth ngẰ,ăắhungăhĕngẰ,ăắthôăl ẰăvƠăkhánăgi ăc aăh ănh ăđ căítăthôngătinănh t.ăCònădi năgi ănƠoăch ăthẳngăvƠoăkhánăgi ăthìăs ăb ăh ăbìnhăphẩmănhi uăh nălƠăl ngăngheăn iădungăbƠiăthuy tătrình

Phơnătíchăcácăki uăb tătay

B tătayăcóăngu năg căt ăth iăxaăx a.ăKhiăth ădơnăcácăb ăl cănguyênăth yăgặpănhau trong hoànăc nhăthơnăthi n,ăh ăs ăđ aătayăraăđ ăl ălòngăbƠnătayănh măch ngăt ă

r ngămìnhăkhôngămangătheoăhoặcăkhôngăgi uăvǜăkhí.ăVƠoăth iăLaăMư,ădaoăgĕmăhayă

đ căl nătrongătayăáo,ădoăv y,ăng iătaănghĩăraăki uăchƠoănắmăl yăphầnădướiăcánhătay

đ ăđ măb oăanătoƠn

Đ ngătácăn măchặtăr iăl călòngăbƠnătay,ăhìnhăth căhi năđ iăc aăki uăchƠoăc ăx aătrên,ăđ căs ăd ngăl năđ uătiênăvƠoăth ăkỷă19ătrongăcácăbu iăkỦăk tăth ngăm iăgi aă

nh ngăng iăcóăđ aăv ăngangănhau.ăNóăch ătr ănênăph ăbi năcáchăđơyăkho ngă100ănĕmăvƠăđ cănamăgi iăs ăd ngăchoăđ năngƠyănay.ăHi năt i,ă ăh uăh tăcácăn căph ngăTơyăhayăchơuăỂu,ăđi uăb ănƠyăđ căth căhi nălúcăchƠoăh iănhauăl năkhiăchiaătayătrongăt tă

c ăcácăb iăc nhăkinhădoanh,ăvƠăngƠyăđ căc ănamăl năn ăs ăd ngăt iăcácăb aăti căhayătrongăcácăs ăki n xã giao

Cáiăbắtătayăhiệnăđạiăđượcăxemălàăcáchăđểăcủngăcốămộtăcuộcăthỏaăthuậnăthươngă mại

Th măchí,ăt iăm tăs ăqu căgiaăcóăki uăchƠoăh iătruy năth ngănh ăđ ngătácăcúiă

ng iă ăNh tăB n,ăđ ngătácăxáă ăTháiăLană(m tăđi uăb ăgi ngăc uănguy n)ăthìăcáchă

b tătayăhi năđ iăv năđ căs ăd ngăr ngărưi.ă ăr tănhi uăn i,ăbƠnătayăth ngăđ căl călênăl căxu ngăt ă5ăđ nă7ăl n.ăNh ngă ăm tăs ăn c,ăchẳngăh nănh ă ăĐ c,ăh ăl cătayălênăxu ngă2ăhoặcă3ăl năc ngăv iăth iăgianăn mătayădƠiăkho ngăg păđôiăth iăgianăl c.ă

Ng iăPháp chƠoănhauănhi tătìnhănh t.ăH ăb tătayăc ăkhiăchƠoăh iăl năkhiăchiaătayăvƠă

m iăngƠyăh ădƠnhăraăm tăkho ngăth iăgianăđángăk ăđ ălƠmăđi uăđó

Aiănênăch ăđ ngăb tătayătr c?

Mặcădùăb tătayăth ngăđ căxemălƠănghiăth căxưăgiaoăkhiăgặpăaiăđóăl năđ uă

nh ngăch ăđ ngăb tătayătrongăm tăvƠiătr ngăh păl iăkhôngăthíchăh p.ăN uăxemăcáiăb tătayălƠăd uăhi uăc aăs ătinăc yăvƠăhoanănghênhăthìăb năc năt ăh iămìnhăm tăs ăcơuătr căkhiăch ăđ ngăb tătay:ăMìnhăcóăđ căhoanănghênhăkhông?ăNg iănƠyăcóăvuiăkhiăgặpămìnhăhayămìnhăđangăépăbu căh ?ăCácănhơnăviênăbánăhƠngăđ căh ngăd nălƠăn uăh ă

ch ăđ ngăb tătayăv iăkháchăhƠngăm tăcáchăb tăng ăthìăcóăth ăd năđ năvi căng iămuaăkhôngămu năti păđónăh ăvƠăc măth yăépăbu căkhiăb ăb tătay.ăTrongătr ngăh pănƠy,ă

cácănhơnăviênăbánăhƠngăđ căkhuyênălƠăt tăh nănênăđ iăkháchăhƠngăch ăđ ngătr căvƠă

n uăh ăch aăsẵnăsƠng,ăhưyăg tăđ uănhẹăđ ăchƠoăh ă ăm tăs ăqu căgia,ăvi căb tătayăv iă

ph ăn ăb ăcoiălƠăc ăch ăb tăl chăs ă(chẳngăh nănh ă ănhi uăqu căgiaăH iăgiáo)ănênăthayăvƠoăđó,ăhưyăg tăđ uănhẹ.ăNh ngăhi nănay,ăng iătaănh năth yănh ngăph ăn ăch ăđ ngă

b tătayănhi tătìnhă ăh uăh tăcácăn căđ uăđ căđánhăgiáălƠăc iăm ăh năvƠăt oăđ că nă

t ngăbanăđ uăt t

S ăth ngătr ăvƠăquy năki măsoátăcóăliênăquanănh ăth ănƠo?

D aătrênănh ngăđi uăđưăbƠnălu n,ăchúngăta hưyăcùngănhauăkhámăpháăm iăt ngăquanăgi aăđi uăb ălòngăbƠnătayăng aălênăvƠălòngăbƠnătayăúpăxu ngătrongăcáiăb tătay

VƠoăth iăLaăMư,ăhaiăth ălĩnhăgặpămặtăvƠăchƠoăh iănhauănh ăki uăv tătayăc aă

ng iăhi năđ i.ăCu iăcùng,ăbƠnătayăc aăng iăkh eăh năs ăđèătrênăbƠnătayăc aăng iă

kia.ăT ăth ănƠyăđ căg iălƠătưăthếăthượngăphong

Gi ăs ăb năv aăgặpăaiăđóăl năđ uătiênăvƠăb tătayăchƠoăh iăthìăm tătrongăbaătháiă

đ ăc ăb năsauăđơyăs ăđ cătruy năđ tătheoăti măth c:

1 S ăth ngătr :ăắAnhătaăđangăc ăth ngătr ătôi.ăTôiănênăth nătr ngăthìăh n.Ằ

2 S ăph cătùng:ăắTôiăcóăth ăth ngătr ăng iănƠy.ăAnhătaăs ălƠmăb tăc ăđi uăgìămƠătôiămu n.Ằ

3 S ăbìnhăđẳngă:ăắTôiăc măth yătho iămáiăv iăanhăta.Ằ

Nh ngătháiăđ ănƠyăđ cătruy năđiăvƠănh năl iăm tăcáchăvôăth căvƠăchúngăcóăth ătácăđ ngăngayăl păt căđ năk tăqu ăc aăcu căgặpămặt.ăVƠoăth păniênă70ăc aăth ăkỷă20,ăchúngătôiăđưătrìnhăbƠyă nhăh ngăc aăthu tăb tătayătrongăcácăl păđƠoăt oăkỹănĕngăkinhădoanh.ăNóăđ căxemănh ălƠăchi năl căkinhădoanh.ăCácăb năs ăth yăch ăc năluy năt păvƠă ngăd ngăm tăchútălƠăcáiăb tătayăcóăth ă nhăh ngăr tăl năđ nănh ngăcu căgặpăg ă

tr cădi n