TỔNG hợp CHẤT HOẠT ĐỘNG bề mặt CATION từ mỡ cá BASA

Thành phần Thành phần tiêu biểu của nước xả vải: Water process aid Diethyl ester dimethyl ammonium chloride Softening agent –chất làm mềm vải, Fragrance Fragrance – chất tạo hương thơ

L/O/G/O

Chất HĐBM Cationic

Nước xả vải

Nước xả vải đầu tiên được phát triển trong ngành công nghiệp dệt may vào đầu thế kỷ 19 Chất làm mềm vải được biết sớm nhất vào năm 1900 là chất cải thiện độ mềm sau khi nhuộm Nước xả vải thông thường có 6 phần nước, 3 phần xà bông, 1 phần ôliu, ngũ cốc, và mỡ động vật

Tác dụng

2 Chống tích điện

4 Trơn phẳng và ủi dễ dàng

5 Thời gian làm khô

6 Bảo vệ sợi

Thành phần

Thành phần tiêu biểu của nước xả vải:

Water (process aid)

Diethyl ester dimethyl ammonium chloride (Softening agent –chất làm mềm vải),

Fragrance (Fragrance – chất tạo hương thơm),

Starch (Structuring agent – tinh bột chất tạo cấu trúc)

Ammonium chloride (Chlorine scavenger – chất khử clo dư)

Calcium chloride (process aid – muối chất hỗ trợ chế biến)

Formic acid (pH modifier – chất điều chỉnh độ axit)

Polydimethylsiloxane (Anti-foam agent – chất chống tạo bọt) Liquitint™

Blue (colorant – chất tạo màu)

Benzisothiazolinone (preservative – chất bảo quản),

Diethylenetriamine pentaacetate, sodium salt(chelate metals - phức chất ngăn kết tủa các kim loại nặng trong môi trường nước)

● Trong các chất làm mềm vải sợi trên, dạng distearyl là chất làm mềm kinh điển, không có tính độc hại cho người (hoặc rất ít tùy theo loại da của người tiêu dùng) do nó có nguồn gốc từ các chất béo tự nhiên, tuy nhiên ngày nay người ta

ít sử dụng Các chất làm mềm dạng imidazolin thì lại có

khả năng gây kích thích da, làm cho da bị phỏng đỏ và

ngứa khó chịu (tất nhiên nếu sử dụng lượng nhiều), do đó dạng imidazolin không thích hợp cho trẻ em và những

người có lớp da mẫn cảm

Ngày nay, người ta thường sử dụng diesterquat và

esterquat làm chất làm mềm chính Những chất này có cấu tạo gần giống polypeptid (kháng khuẩn tự nhiên do lớp da tiết ra qua tuyến chất nhờn và mồ hôi nhằm chống lại sự xâm nhập của vi khuẩn) do đó các chất này vừa có khả

năng làm mềm vải sợi và vừa có tính diệt khuẩn

Cơ chế làm mềm sợi vải

Từ hiện tượng thô cứng trên người ta sản xuất ra nước xả vải giúp hạn chế và bao bọc lấy sợi vải không cho chúng bị tách

ra Chất làm mềm sẽ tạo một lớp màng bảo vệ bao bọc xung quanh sợi vải cho ta cảm giác mềm mịn khi sờ vào sợi vải Vải trong môi trường xà phòng, chất giặt tẩy thường tích điện

âm (-), các chất làm mềm trong nước xả tích diện dương sẽ liên kết với nhau Chất làm mềm bám xung quanh sợi vải nhờ chất hoạt động bề mặt đưa vào bề mặt vải

TỔNG HỢP CHẤT HĐBM CATION TỪ

MỠ CÁ BASA

Việt Nam có nhiều vùng nuôi cá

tra, cá basa, đặc biệt là ở đồng

bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)

Mỗi năm khu vực này sản xuất ra

khoảng 800 ngàn tấn cá tra và cá

basa nguyên liệu, lượng mỡ cá

khoảng 20 ngàn tấn Việc giải

quyết nguồn mỡ phế thải này

đang là mối quan ngại lớn về vấn

đề môi sinh Hướng ứng dụng

chủ yếu hiện nay của mỡ cá tra,

cá basa là điều chế dầu diesel

sinh học

BIOSURFACTANT

Chất HĐBM sinh học (biosurfactant) có thể được tổng hợp từ dầu thực vật, mỡ động vật, có khả năng phân hủy sinh học cao và có thể sử dụng thay thế cho các loại chất hoạt động bề mặt tổng hợp từ dầu mỏ

Esterquat, một loại chất HĐBM cation thế hệ mới đang thu hút sự quan tâm trên thế giới do khả năng làm mềm vải sợi cũng như khả năng phân hủy sinh học cao của chúng

Tóm tắt

Phản ứng giữa methyl ester của các acid béo có trong mỡ cá basa với triethanolamine sử dụng CH3ONa làm chất xúc tác tạo

ra hỗn hợp gồm mono- và diesteramine Methyl hóa hỗn hợp esteramine sử dụng tác nhân methyl hóa là (CH3)2SO4 tạo ra sản phẩm esterquat Loại chất hoạt động bề mặt cation này thể hiện khả năng tạo nhũ rất tốt Bằng phương pháp epoxy hóa các vị trí C=C trên khung sườn carbon của các acid béo chưa no

có trong mỡ cá, khả năng tạo nhũ của sản phẩm chất hoạt động

bề mặt được cải thiện rõ rệt, chủ yếu do sự thay đổi độ tan trong nước của sản phẩm Cấu trúc các chất hoạt động bề mặt được xác nhận dựa vào các phương pháp phổ nghiệm hiện đại

Kết luận

Bằng phương pháp transester hóa methyl ester của acid béo với triethanolamine,chất hoạt động bề mặt cation loại esterquat đã được tổng hợp thành công từ mỡ cá basa Đánh giá bước đầu cho thấy sản phẩm chất hoạt động bề mặt này có khả năng tạo

hệ nhũ tương loại W/O bền vững Hoạt tính bề mặt của sản phẩm được cải thiện rõ rệt khi thay thế các nhóm kỵ nước C=C bởi các nhóm oxirane ưa nước bằng phương pháp epoxy hóa sử dụng hệ HCOOH/H2O2 Những kết quả nghiên cứu này cho thấy mỡ cá basa là một nguồn nguyên liệu đầy tiềm năng để tổng hợp chất hoạt động bề mặt cation nói riêng và các loại chất hoạt động bề mặt khác nói chung