Viêm dạ dày cấp mạn

Yếu tố ngoại sinh thường gặp - Do Helicobacter pylori Hp.. - Do vi khuẩn khác tụ cầu, liên cầu, Helicobacter helmmanii, lao, giang mai….. - Urê máu cao, tăng Thyroxin, tăng đư

Trang 1

VIÊM DẠ DÀY CẤP

1 ĐẠI CƯƠNG

Viêm dạ dày cấp là phản ứng viêm xảy ra ở niêm mạc dạ dày, do tác dụng mạnh của các tác nhân hoặc nhiễm khuẩn, có đặc tính là khởi phát, diễn biến nhanh chóng và ít khi để lại di chứng

1.1 Nguyên nhân

1.1.1 Yếu tố ngoại sinh thường gặp

- Do Helicobacter pylori (Hp)

- Do vi khuẩn khác (tụ cầu, liên cầu, Helicobacter helmmanii, lao, giang mai…)

- Do virut và độc tố của chúng

- Do ăn uống: thức ăn quá nóng, lạnh quá, cứng, khó tiêu, nhai không kỹ, do rượu, chè, cà phê, mù tạc…

- Thuốc: Aspirin, NSAIDs, Quinin, Sulfamid, Cortancyl, Phenylbutazol, Reserpin, Digitalin, kháng sinh…

- Các chất ăn mòn: muối kim loại nặng (đồng, kẽm, thủy ngân), kiềm, acid sulphuric, acid chlothydric, Nitrat bạc

- Các kích thích nhiệt, dị vật

1.1.2 Các yếu tố nội sinh

Do các độc tố nội sinh tràn vào máu gây ra viêm dạ dày cấp, gặp trong các bệnh sau:

- Các bệnh nhiễm trùng cấp (cúm, sởi, bạch hầu, thương hàn, viêm phổi, viêm ruột thừa ), TALTMC, thoát vị hoành…

- Urê máu cao, tăng Thyroxin, tăng đường máu

- Các stress: bỏng, chấn thương nặng, sau phẫu thuật lớn, shock, nhiễm phóng xạ (1.100r - 2.500r), u não, chấn thương thần kinh tâm thần, tim, bệnh tim - phổi cấp, xơ gan, suy thận…

- Dị ứng (thức ăn: tôm, sò, ốc, hến…), viêm thành mạch dị ứng (hội chứng Schoenlein- Hénoch)

1.2 Giải phẫu bệnh

Tổn thương có thể khu trú hoặc lan tỏa, tuỳ theo mức độ và nguyên nhân, mà người

ta chia ra làm 4 loại:

- Tổn thương dạng viêm long: nổi bật là phù nề, xung huyết mạch máu và thâm nhiễm tế bào viêm đa nhân ở lớp niêm mạc

- Viêm dạ dày thể xuất huyết: niêm mạc rải rác có những điểm xuất huyết phá vơ mạch máu ở lớp cơ niêm, vùng cổ tuyến có thâm nhiễm tế bào viêm Loại tổn thương này thường do các chất kích ứng dạ dày gây nên

- Viêm dạ dày ăn mòn: thường do các tác nhân kích ứng mạnh, mức độ tổn thương có thể từ phù nề niêm mạc đến loét, hoại tử, lan rộng đến lớp sâu của thành dạ dày Hoại tử có thể dẫn đến sẹo xơ thành dạ dày

Trang 2

- Viêm dạ dày nhiễm khuẩn: dạ dày viêm tấy, có thể viêm mủ làm tách toàn bộ thành dạ dày gây thủng và viêm phúc mạc Một số vi khuẩn sinh hơi có thể gây hoại tử dạ dày (viêm dạ dày hoại thư)

2 TRIỆU CHỨNG

2.1 Lâm sàng

Có thể hoàn toàn không có triệu chứng hoặc có thể biểu hiện rầm rộ với những triệu chứng:

- Đau vùng thượng vị dữ dội, cồn cào, nóng rát, có khi âm ỉ, ậm ạch khó tiêu

- Buồn nôn hoặc nôn nhiều, ăn xong nôn ngay, thường nôn xong giảm đau Nôn hết thức ăn thì nôn ra dịch chua, có khi nôn cả ra máu

- Có thể đi lỏng

- Lươi bự, miệng hôi, sốt 39 - 400C

- Gõ vùng thượng vị đau, dấu hiệu Mendel (+)

- Có thể bị trụy tim mạch do nôn nhiều

2.2 Xét nghiệm

* Xét nghiệm máu:

- Bạch cầu tăng, công thức bạch cầu chuyển trái, máu lắng tăng

* Dịch vị:

- Tăng tiết dịch, tăng toan, trong dịch có bạch cầu, tế bào mủ

* X.quang: giá trị chẩn đoán hạn chế, trên film có thể thấy các hình ảnh

- Các nếp niêm mạc thô, ngoằn ngoèo

- Bờ cong lớn nham nhở, túi hơi rộng

* Nội soi dạ dày:

- Hình ảnh một phần hoặc toàn thể niêm mạc dạ dày đỏ rực, bóng láng, có những đám nhầy dày hoặc mỏng Các nếp niêm mạc phù nề Niêm mạc kém bền vững, dễ xuất huyết (chấm xuất huyết, mảng xuất huyết), vết trợt

- Trên nền xung huyết phù nề, có những chỗ mất tổ chức (thường ở phần dưới thân vị, hang vị), đôi khi có vết nứt kẽ, dài, ngắn, ngoằn ngoèo, chạy dọc các rãnh hoặc cắt ngang qua các niêm mạc, đôi khi là dạng loét trợt (Aphte), loét dài hẹp

3 CHẨN ĐOÁN

3.1 Chẩn đoán xác định: Bệnh xảy ra sau một căn nguyên hóa lý hoặc nhiễm

khuẩn

- Lâm sàng: đau thượng vị đột ngột không theo chu kỳ, nóng rát, điểm thượng vị đau, dấu hiệu Mendel (+)

- Soi dạ dày thấy tổn thương viêm cấp tính ở niêm mạc

- X.quang: không thấy hình loét, chỉ thấy niêm mạc thô

- Mô bệnh học: hình ảnh phù nề, xuất huyết, bong tróc niêm mạc và thâm nhiễm bạch cầu đa nhân (triệu chứng quyết định chẩn đoán)

3.2 Chẩn đoán phân biệt

- Viêm tụy cấp (đau, nôn, chướng bụng, amylaza máu và nước tiểu tăng cao)

Trang 3

- Thủng dạ dày (bụng cứng như gỗ, X quang bụng: thấy liềm hơi).

- Viêm túi mật cấp (sốt, sờ thấy túi mật to)

- Cơn đau cấp của loét dạ dày - tá tràng (tiền sử loét, X quang, nội soi dạ dày có ổ loét)

- Đợt cấp của viêm dạ dày mạn (chủ yếu phân biệt bằng mô bệnh học)

4 TIẾN TRIỂN, BIẾN CHỨNG

4.1 Tiến triển

Quá trình viêm diễn ra từ vài giờ đến vài ngày, liền sẹo nhanh, phục hồi hoàn toàn sau 1-2 tuần

Một số tác giả cho rằng từ viêm dạ dày cấp, nếu bị nhiều đợt có thể chuyển thành viêm mạn, vì niêm mạc bị phá hủy liên tiếp và có vai trò của cơ chế miễn dịch

4.2 Biến chứng

- Chảy máu dạ dày

- Trụy mạch do mất nước và điện giải

5 ĐIỀU TRỊ

5.1 Nguyên tắc điều trị

- Loại bỏ các nguyên nhân gây bệnh

- Điều trị triệu chứng và biến chứng (nếu có)

- Điều trị bằng kháng sinh nếu là do nguyên nhân nhiễm khuẩn

5.2 Chế độ ăn uống

Khi nôn nhiều cho bệnh nhân nhịn ăn, hết nôn có thể uống sữa, ăn xúp, ăn từ lỏng đến đặc

5.3 Dùng thuốc chữa triệu chứng

* Thuốc chống co thắt, chống nôn

- Thuốc ức chế M cholin

+ Atropin 1/4mg tiêm dưới da 1 ống/ lần x 2-3 lần/ ngày

+ Thuốc ức chế chọn lọc M1 cholin: Hyoscime - n - Butylbromide (Buscopan) ống 10mg tiêm bắp hoặc tiêm TM 1 - 2 ống/lần x 2-3 lần/ ngày

* Các thuốc chống co thắt cơ trơn

- Papaverrin ống 40mg, tiêm bắp 1ống/ lần x 3- 4 lần/ ngày viên 40mg uống 2 viên/ lần x 3-5 lần/ ngày

- Các chế phẩm của Papaverrin: Dotaverine HCl (Nospa), Alverine Citrat (Spasmaverin, Sapastop) ống 40mg, tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch 1 - 2 ống/ lần x 3 - 4 lần/ngày, viên 40mg 1 - 2 viên/lần x 2-3 lần/ ngày

- Thuốc điều hòa nhu động dạ dày, ruột: Metoclopramide HCl (Primperan, Metoclop) ống 10mg tiêm bắp thịt hoặc tĩnh mạch 1-2 ống/lần x 2-3 lần/ ngày Viên 10

mg x 1viên/lần x 2- 3 lần/ ngày

* Thuốc trung hòa acid, bảo vệ niêm mạc dạ dày:

Trang 4

Thành phần chủ yếu của các thuốc thuộc nhóm này là các Hydrocid hoặc các muối của nhôm, Mage, Silic, có tác dụng trung hoà các acid của dịch vị và tạo ra một lớp gel bao phủ niêm mạc dạ dày Tốt nhất là dùng ở dạng gel hoặc dạng bột

- Phosphalugel 13g dạng gói x 1gói/ lần x 2 - 3 lần/ ngày

- Gastropulgite gói 3g x 1gói/ lần x 3 lần/ ngày

* Thuốc băng phủ bảo vệ niêm mạc dạ dày Thuốc gắn với các Protein hoặc chất

nhầy niêm mạc tạo nên màng che phủ cho niêm mạc dạ dày

- Nhóm Bismuth Subcitrat (Trymo, Denol) viên 0,12 uống 1 viên/lần x 2-3 lần/ ngày

- Sucralfat gói 1000 mg dạng gel uống 1 gói/lần x 3- 4 lần/ngày uống trước ăn

* Thuốc ức chế tiết Acid

- Thuốc ức chế thụ thể H2 histamin

+ Cimetidin (Tagamet) viên 200mg, 300mg, 400mg, 800mg Liều dùng 800 mg,

1200 mg/ ngày, có thể uống 1 lần hoặc chia 2 lần Dạng tiêm 200 mg 1 ống/lần x 2 - 3 lần/ ngày

+ Ranitidin (Zantac) viên 150 - 300mg Liều dùng 300mg/ ngày, uống 1 lần hoặc chia 2 lần Ống tiêm 50mg 1 ống/lần x 2 - 3 lần/ngày

+ Famotidin (Pepcid, Pepcidin) viên 20 - 40mg Liều dùng 40 mg/ngày, uống 1 lần hoặc chia 2 lần Dạng tiêm 1 ống 40mg/lần x 2 lần/ngày

+ Nizatidin (Acid) viên 150 - 300mg Liều dùng 300mg/ngày, uống 1 lần hoặc chia

2 lần

- Thuốc ức chế bơm Proton ATPase

+ Omeprazol (Losec, omez ) viên 20mg Liều dùng 40mg/ ngày Dạng tiêm 1 ống

40 mg/ lần x 1- 2 lần/ ngày

+ Lansoprazol viên 30mg, liều dùng 1 viên/ngày

+ Rabeprazol viên 10 - 20mg Liều dùng 1- 2 viên/ngày

+ Pantoprazol (pantoloc) viên 40mg Liều dùng 40mg/ngày Dạng tiêm 1 ống 40 mg/lần x 1-2 lần/ ngày

+ Esomeprazol (nexium) viên 40mg Liều 1 viên/ ngày, dạng tiêm 1 ống 40 mg/lần x 1-2 lần/ngày

* Thuốc kích thích sản xuất chất nhầy và duy trì sự tái sinh của niêm mạc dạ dày, cải thiện tuần hoàn của niêm mạc

- Teprenon (biệt dược Selbec, Dimixen), viên nén 50mg Liều dùng 100-150 mg/ngày

- Pepsane, gói dạng gel bao gồm Dimeticone 3g, Guaiazulene 4mg uống 1 gói/lần x

2 - 3 lần/ ngày trước bữa ăn

* Dùng kháng sinh diệt trừ HP ( Xem bài : Viêm dạ dày mạn )

* Điều trị các triệu chứng khác

- Truyền dịch bù nước, điện giải nếu nôn nhiều

- Truyền dịch, truyền màu nếu có xuất huyết tiêu hóa gây tình trạng thiếu máu

- Nếu Bệnh nhân dị ứng cho Dimedrol hoặc Pipolphen ống 25mg tiêm bắp thịt 1 ống/ lần x 2-3 lần/ ngày

Trang 5

VIÊM DẠ DÀY MẠN

1 ĐẠI CƯƠNG

Viêm dạ dày mạn tính là tình trạng tổn thương có tính chất kéo dài và tiến triển chậm không đặc hiệu, có thể lan tỏa hoặc khu trú tại một vùng của niêm mạc dạ dày, hậu quả cuối cùng có thể dẫn tới viêm teo niêm mạc dạ dày

1.1 Tổn thương giải phẫu bệnh

1.1.1 Phân loại theo vị tri

- Viêm dạ dày mạn type A: Tổn thương ở thân và đáy vị, thường liên quan tới yếu

tố tự miễn Hình thái này hiếm gặp

- Viêm dạ dày mạn type B : Chủ yếu tổn thương ở hang vị, là hình thái phổ biến, ty

lệ mắc tăng lên theo tuổi Bệnh có thể do uống rượu kéo dài, trào ngược dịch tá tràng vào dạ dày Theo quan điển hiện nay, vi khuẩn Helicobacter pylori (Hp) vẫn được coi là nguyên nhân chính Điều trị Hp tốt, có thể cải thiện tình trạng tổn thương của niêm mạc

- Viêm dạ day mạn type AB: Viêm dạ dày mạn lan rộng cả thân vị và hang vị,

thường gặp ở người lớn tuổi Theo thống kê, 78% ở người trên 50 tuổi và 100% ở người trên 70 tuổi có hình thái tổn thương này

1.1.2 Hình ảnh tổn thương đại thể qua nội soi

Có nhiều cách phân loại, nhưng cách phân loại của Hội nghị tiêu hóa Thế giới năm

1990 tại Sydney- Australia và có bổ sung năm 1994, được nhiều tác giả công nhận và sử dụng Theo hệ thống Sydney hình ảnh tổn thương viêm dạ dày trên nội soi được chia thành 7 type:

Viêm dạ dày phù nề xung huyết (ban đỏ hoặc giả mạc): Niêm mạc kém nhẵn bóng, nhạt màu, có những vùng phù nề xung huyết

Viêm dạ dày trợt phẳng: Niêm mạc có những vết trợt nhỏ, có giả mạc bám ở rìa và có viền đỏ bao quanh hoặc không bao quanh, hoặc trợt nông chạy dài trên các nếp niêm mạc ở thân vị

Viêm dạ dày trợt nổi: Các cục viêm riêng biệt hoặc sát nhau nổi gồ trên niêm mạc, đỉnh hơi lõm và có thể trợt hoặc chấm xuất huyết

Viêm dạ dày xuất huyết: Có xuất huyết dưới niêm mạc hoặc những đám xuất huyết, máu tụ đen hoặc hơi rỉ máu

Viêm dạ dày trào ngược dịch mật: Niêm mạc xuất huyết đỏ rực, có dịch mật trào qua lỗ môn vị hoặc cặn mật trong dạ dày

Viêm dạ dày phì đại: Nếp niêm mạc to, thô, dày, các nếp niêm mạc không xẹp khi bơm căng hơi

Trang 6

Viêm teo niêm mạc dạ dày: Niêm mạc mỏng, nhẵn, trắng nhạt, các nếp niêm mạc thưa thớt và nhìn rõ các mạch máu

1.1.3 Hình ảnh vi thể

Phân loại của Whitehead 1985 được nhiều người áp dụng

- Viêm dạ dày nông mạn tính: Thâm nhiễm tế bào viêm ở lớp đệm và các khe tuyến nhưng không quá 1/3 trên của khe tuyến Tế bào bề mặt và ở khe tuyến bị tổn thương nhưng các tuyến không thay đổi Viêm dạ dày nông mạn tính có thể hồi phục hoàn toàn hoặc có thể chuyển thành viêm dạ dày teo

- Viêm dạ dày teo mạn tính: Là sự phối hợp tổn thương xâm nhập tế bào viêm vào toàn bộ chiều dày lớp niêm mạc và hình ảnh giảm số lượng và thể tích các tuyến, giảm số lượng tế bào chính và tế bào thành Có 3 mức độ viêm dạ dày teo:

Viêm teo nhẹ: Số lượng, thể tích các tuyến giảm ít, có sự xâm nhập tế bào Lympho, không có hoặc có ít dị sản

Viêm teo vừa: Số lượng, thể tích các tuyến giảm song chưa mất hết Có sự xâm nhập nhiều tế bào Lympho và tương bào, mô liên kết tăng sinh làm các tuyến cách xa nhau Nhiều dị sản ruột

Viêm teo nặng: Các tuyến giảm rõ rệt hoặc mất, các tuyến còn lại phân thành từng nhóm, tế bào tuyến kém biệt hoá, bề dày lớp niêm mạc giảm, thay thế vào đó là tổ chức

xơ tăng sinh, tế bào viêm xâm nhập ít đi, nhưng ngược lại, dị sản ruột nặng lên

Dị sản ruột là tình trạng niêm mạc dạ dày bị tổn thương, tế bào biểu mô hình trụ của dạ dày được thay thế bằng những tế bào biểu mô hình đài của ruột non, thậm chí còn thấy cả các nhung mao giống như ở ruột Các thành phần này không có ở niêm mạc dạ dày bình thường Tùy theo tình trạng tổn thương mà người ta chia thành 3 mức độ: nặng, vừa, nhẹ

Ngoài ra, theo hệ thống Sydney còn phân loại theo cường độ hoạt tính của viêm dạ dày mạn

Viêm dạ dày mạn không hoạt động biểu hiện bằng không có bạch cầu đa nhân Viêm dạ dày mạn hoạt động: biểu hiện có bạch cầu đa nhân trung tính trong mô đệm, khe tuyến, biểu mô phủ bề mặt và nhất là ở cổ tuyến, độ hoạt động của viêm dạ dày mạn tính cũng được chia thành 3 mức: nặng, vừa và nhẹ

1.2 Nguyên nhân

Cho tới nay, nguyên nhân viêm dạ dày mạn tính vẫn chưa được xác định rõ Tuy vây, có nhiều yếu tố được coi là có tác động gây bệnh Trên một bệnh nhân viêm dạ dày mạn tính thường có nhiều yếu tố phối hợp Một số nguyên nhân được nhiều tác giả công nhận là:

- Do rượu

- Do thuốc lá

- Do các thuốc giảm đau chống viêm Steroid và Non-steroid

- Do chế độ ăn: ăn nhiều gia vị chua cay, chế độ ăn thiếu đạm, thiếu các vitamin, răng không tốt, sức nhai kém, lạm dụng caphê, chè đặc, ăn không đúng giờ

- Các yếu tố cơ học, hóa - lý (phóng xạ, quang tuyến), một số thuốc nhuận tràng dùng kéo dài, các thuốc bột kiềm gây trung hòa dịch vị quá mức dẫn tới phản ứng đột biến tăng tiết axit HCl làm tổn thương niêm mạc dạ dày

Trang 7

- Các yếu tố nhiễm khuẩn: Gây viêm dạ dày mạn hoặc duy trì viêm dạ dày mạn (đặc biệt cần chú ý các nhiễm khuẩn ở tai mũi họng, răng, viêm phế quản mạn)

- Các rối loạn tâm lý, rối loạn thần kinh thực vật, có thể gây nên viêm dạ dày và rối loạn tiêu hoá

- Do trào ngược dịch tá tràng vào dạ dày: Các chất như muối mật, acid mật phá vơ sức căng bề mặt của lớp nhầy bao phủ dạ dày làm tăng sự khuyếch tán các ion H+ kéo dài gây ra viêm dạ dày mạn

- Rối loạn nội tiết: Trong suy yếu tuyến yên, bệnh Hashimoto, thiểu năng cận giáp, bệnh Addison, bệnh đái đường…

- Dị ứng: Một số bệnh ngoài da (mày đay, eczema, lichen…) hoặc do ăn uống

- Yếu tố miễn dịch: Mới đây phát hiện thấy có các kháng thể kháng tế bào thành, kháng yếu tố nội sinh (chỉ thấy trong bệnh Biermer), song cơ chế bệnh lý chưa rõ

- Yếu tố di truyền: Thấy rõ hơn cả trong bệnh Biermer (hấp thu B12 kém)

- Vai trò của Helicobacter pyori: Sự phát hiện ra vi khuần Hp của Marshall và Warren( 1982) đă làm thay đổi nhiều quan niệm về nguyên nhân của viêm dạ dày mạn tính Rất nhiều nghiên cứu đă chứng minh Hp cư trú tại niêm mạc dạ dày người, có khả năng gây ra phản ứng viêm điển hình của bệnh viêm dạ dày mạn tính 80% bệnh nhân viêm dạ dày mạn tính có sự có mặt của Hp, sau khi điều trị tiệt trừ Hp thì hình ảnh lâm sàng và mô bệnh học được cải thiện rõ rệt Quan điểm hiện nay của hầu hết các tác giả là: Hp là nguyên nhân hàng đầu trong bệnh viêm dạ dày mạn tính

1.3 Cơ chế bệnh sinh

Thuyết khuyếch tán ngược các ion H+ của Davenport (1952)đã phần nào giải thích

cơ chế bệnh sinh của viêm dạ dày nói chung và viêm dạ dày mạn tính nói riêng Bình thường lớp hàng rào bảo vệ của niêm mạc dạ dày có khả năng ngăn chặn sự khuyếch tán ngược các ion H+ từ lòng dạ dày tới niêm mạc dạ dày Các yếu tố hại dạ dày như: NSAIDs, Corticoid, muối mật, vi khuẩn Hp có khả năng làm phá vơ hàng rào niêm mạc, làm tăng sự khuyếch tán ngược của các ion H+ vào niêm mạc dạ dày và gây tổn thương các tế bào Tổn thương kéo dài sẽ dẫn tới viêm dạ dày mạn tính Trong trường hợp tề bào biểu mô bị hủy hoại quá nhiều, các tế bào tái sinh sẽ có hiện tượng tự phân cực tạo thành các tế bào biệt hóa, quá trình này thường diễn ra song song với quá trình teo các tuyến đáy Cấu trúc niêm mạc có thể tự biến đổi, thành một lớp bao phủ giống như ở niêm mạc ruột non, đó là dị sản ruột non

2 TRIỆU CHỨNG

2.1 Lâm sàng

Không có dấu hiệu lâm sàng đặc trưng của viêm dạ dày mạn Bệnh nhân có những rối loạn chức năng (tương tự như trong rối loạn tiêu hóa xảy ra sớm, sau khi ăn, nhất là sau bữa ăn trưa):

- Cảm giác nặng bụng, chướng bụng, ợ hơi, nhức đầu, mặt đỏ cảm giác đắng miệng vào buổi sáng, buồn nôn, nôn, chán ăn, táo lỏng thất thường

- Nóng rát vùng thượng vị: xuất hiện sau hoặc trong khi ăn, đặc biệt rõ sau ăn uống một số thứ như: bia, rượu, vang trắng, gia vị cay, chua hoặc ngọt Sau ăn xuất hiện nóng rát có thể là do trào ngược dịch mật vào dạ dày Có một số trường hợp nóng rát xuất hiện muộn sau bữa ăn

Trang 8

- Đau vùng thượng vị: không đau dữ dội, thường chỉ là cảm giác khó chịu, âm ỉ thường xuyên tăng lên sau khi ăn

- Khám thực thể: thể trạng bình thường hoặc gầy đi chút ít Da khô tróc vẩy, có vết ấn của răng trên rìa lươi, ổ loét, chảy máu lợi Lươi bự trắng Đau tức vùng thượng vị khi gõ hoặc ấn sâu

2.2 Xét nghiệm

- Chụp X.quang dạ dày: Giá trị của X.quang trong chẩn đoán viêm dạ dày rất hạn chế

- Nội soi: Tổn thương niêm mạc dạ dày qua nội soi theo phân loại của hệ thống Sydney có giá trị tương đối trong chẩn đoán viêm dạ dày mạn tính (xem phần 1.1.2)

- Sinh thiết dạ dày xét nghiệm mô bệnh học: Mô bệnh học là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán viêm dạ dày mạn tính ( xem phần 1.1.3)

- Xét nghiệm dịch vị:

- Trong viêm dạ dày nhẹ: Nồng độ acid Chlohydric giảm, nhưng khối lượng dịch tiết bình thường hoặc hơi tăng

- Trong viêm teo dạ dày: Lượng dịch tiết và nồng độ acid Chlohydric giảm nhiều dần dần tiến tới vô toan

- Xét nghiệm huyết thanh: Xác định nồng độ Pepsinogen và Gastrin huyết thanh có giá trị trong chẩn đoán viêm dạ dày mạn tính, đánh giá được tình trạng viêm teo của hang vị và thân vị và nguy cơ phát triển thành ung thư Đây là xét nghiêm sàng lọc có ý nghĩa định hướng trong chẩn đoán bệnh viêm dạ dày mạn tính trong cộng đồng Tuy vậy, xét nghiệm này chưa được phổ biến ở nước ta

- Mức Pepsinogen I thấp (dưới 20 microgam/lít), ty lệ Pepsinogen I/pepsinogen II thấp (dưới 1,0) và mức Gastrin cao nói lên tình trạng viêm teo dạ dày ở vùng thân vị

- Mức Pepsinogen I thấp kèm theo mức Gastrin thấp hoặc bình thường, nói lên tình trạng viêm teo dạ dày toàn bộ, có nguy cơ cao phát triển ung thư dạ dày

3 CHẨN ĐOÁN VÀ CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

3.1 Chẩn đoán xác định: chẩn đoán xác định viêm dạ dày mạn chủ yếu dựa vào:

- Các triệu chứng lâm sàng

- Hình ảnh nội soi

- Mô bệnh học kết hợp với lấy dịch vị xét nghiệm

3.2 Chẩn đoán phân biệt

- Loét dạ dày tá tràng

- Viêm dạ dày cấp

- Rối loạn chức năng dạ dày

- Ung thư dạ dày

Chẩn đoán phân biệt viêm dạ dày mạn tính với các bệnh trên, chủ yếu căn cứ vào hình ảnh nội soi và mô bệnh học

4 TIẾN TRIỂN VÀ BIẾN CHỨNG

4.1 Tiến triển

Trang 9

Viêm dạ dày mạn tính tiến triển từ từ, hình thái niêm mạc thay đổi dần dần từ viêm phì đại đến viêm teo (thể teo đơn thuần, thể teo có loạn sản)

4.2 Biến chứng

- Ung thư dạ dày

- Xuất huyết tiêu hoá

- Viêm quanh dạ dày, tá tràng

- Viêm túi mật mạn, viêm tụy mạn

5 ĐIỀU TRỊ

5.1.Nguyên tắc

- Loại trừ các nguyên nhân gây bệnh

- Diệt trừ vi khuẩn Hp nếu có

- Dùng các thuốc kích thích sản xuất chất nhầy duy trì sự tái sinh của niêm mạc, cải thiện tuần hoàn của niêm mạc

- Điều trị các rối loạn chức năng liên quan tới vận động và tiết dịch của dạ dày

5.2 Chế độ ăn uống

- Cần tránh tuyệt đối các thức ăn gây kích thích niêm mạc dạ dày : rượu, bia, thuốc lá, thức ăn chua, cay, không nên uống các loại nước ngọt có nhiều hơi ga

- Nên ăn nhiều bữa trong ngày, mỗi bữa không nên ăn quá no

- Nên dùng các loại nước khoáng có nhiều calci

5.3 Dùng thuốc trong đợt tiến triển

5.3.1 Nhóm thuốc bảo vệ, bọc phủ niêm mạc dạ dày

- Nhóm thuốc muối Bismuth: các tinh thể muối này với liên kết SH gắn chặt với các Albumin của dịch rỉ viêm và các Glyco protein tạo thành một màng bọc, có tác dụng củng cố hàng rào bảo vệ niêm mạc, chống sự khuếch tán ngược của các ion H+, kích thích tăng tiết Prostaglandin E2 Ngoài ra, các thuốc thuộc nhóm Bismuth còn có tác dụng ức chế vi khuẩn Hp

+ Colloidal Bismuth Subcitrat (CBS)

+ Tripotassium Dicitrat Bismuth (TDB)

Biệt dược Trymo, Pylocid, Denol, viên nén 125 mg, 120 mg Uống 2 - 4 viên/ ngày, uống trước ăn nửa giờ

- Sucralfat viên 1000 mg, thuốc này liên kết với Pepsin và muối mật phủ lên vùng niêm mạc bị viêm uống 1viên/lần x 3 - 4 lần/ngày, uống trước bữa ăn 30 phút

5.3.2 Nhóm thuốc trung hoà Acid: thuốc nhóm muối nhôm và Magesium

- Gastropulgit gói 3g uống 3 - 4 gói/ngày, pha nước uống sau ăn

- Maalox viên nén 400 mg, nhai 1 - 2 viên/lần x 2 – 3 lần/ngày

- Kremyl- S 325 mg, nhai 1 - 2 viên/lần x 2 – 3 lần/ ngày sau ăn

- Phosphalugel gói 12,38g, uống 1 - 2 gói/lần x 2 - 3 lần/ngày sau ăn

5.3.3 Nhóm thuốc điều chỉnh chức năng vận động dạ dày

- Thuốc chống co thắt giảm đau: có thể dùng một trong những loại sau:

+ Spasmaverin 40 mg uống 2viên/lần x 2 - 3 lần/ngày

Trang 10

+ Spasfon viên bọc đường, viên ngậm dưới lươi, bao gồm Phloro glucinol 40mg và Trimethyl phloro glucinol 40mg, uống 2 viên lần x 2 - 3 lần/ngày

+ Meteospasmyl viên nang bao gồm Alverine Citrat 60 mg, Simethicone 300 mg, uống 1 viên/lần x 2 - 3 lần/ngày

- Thuốc điều hoà nhu động dạ dày: có thể dùng một trong những loại sau:

+ Metoclopramid HCL (Primperan) viên nén 10 mg uống 2 viên/lần x 2 – 3 lần/ngày

+ Domperidone Maleate (Motilium - M) viên nén 10 mg uống 2 viên/lần x 2 - 3 lần/ ngày trước ăn 30 phút

- Thuốc tác động lên thần kinh trung ương: có thể dùng một trong những loại sau: + Sulpiride (Dogmatil) viên nang 50 mg uống 1 - 2 viên/lần x 2 lần/ngày

+ Seduxen 5 mg uống 1 viên tối trước ngủ

+ Stinox viên nén 10 mg uống 1 viên tối trước ngủ

+ Bromazepin (Lexomyl) viên nén 6 mg, uống 1/4 – 1/2 viên/lần x2 lần/ ngày vào buổi sàng và tối trước ngủ

5.3.4 Nhóm thuốc tăng bài tiết nhầy, tái sinh niêm mạc, cải thiện tuần hoàn của niêm mạc dạ dày

- Prostaglandin E2 (Cytotec, Misoprostol), viên 200 microgam, uống 2 viên/ ần, 2 lần/ngày

- Thuốc kích thích tiết Prostaglandin E2 gây tăng tiết nhầy, tăng sinh niêm mạc + Teprenone (Dimixen, Selbec), viên nén 50 mg, uống 1 viên/lần, 2 - 3 lần/ ngày + Pepsane, gói dạng gel bao gồm Dimeticol 3g, Guaiazulene 4 mg, uống 1gói/ lần

x 2 - 3 lần/ngày trước bữa ăn

- Các loại vitamin B1, B6, B12, vitamin C

5.3.5 Nhóm thuốc điều chỉnh hỗ trợ chức năng tiết Acid của dạ dày

- Nếu giảm toan dịch vị dạ dày, có thể cho uống dung dịch Acid clohydric 1% 50 ml/ lần x 3 lần/ngày sau bữa ăn

- Nếu tăng toan nhiều dùng thuốc ức chế tiết Acid: thuốc ức chế thụ thể H2-Histamin của niêm mạc dạ dày, thuốc ức chế bơm Proton ATPaza (PPI) (Xem phần điều trị loét dạ dày - tá tràng)

5.3.6 Nhóm diệt vi khuẩn Helicobacter pylori : có thể phối hợp 2 - 3 kháng sinh kết

hợp với một loại thuốc ức chế tiết acid (nếu dịch vị tăng toan) hoặc một loại thuốc của nhóm Bismuth hoặc cả hai, một số phác đồ như sau

+ Amoxicyclin (1,5 - 2g/ngày) + Metronidazon (1 - 1,5g/ngày) + thuốc ức chế acid họăc Bismuth hoặc cả hai

+ Tetracyclin (1,5g/ngày) + Metronidazon (1- 1,5g/ngày) + thuốc ức chế acid họăc bismuth hoặc cả hai

+ Amoxicyclin (1,5 - 2g/ngày) + Clarythromycin (0,5-1g/ngày + thuốc ức chế acid họăc Bismuth hoặc cả hai

+ Amoxicyclin (1,5 - 2g/ngày) + Tinidazol (0,5-1g/ngày + thuốc ức chế acid họăc Bismuth hoặc cả hai

Định dạng
Số trang	11
Dung lượng	85,5 KB