Phần mềm thư viện bài tập pascal

Phần mềm Thư viện bài tập Pascal là phần mềm miễn phí, không cần cài đặt, giao diện đơn giản, thân thiện dễ sử dụng, tương thích với mọi hệ điều hành. Thuận tiện cho người dùng trong việc tra cứu bài tập chủ đề kiến thức, dạng bài tập, tên bài tập. Phần mềm Thư viện bài tập Pascal là phần mềm gồm 318 bài tập khác nhau, chia ra thành các dạng: Tất cả các bài tập; Bài tập dạng số học; Bài tập dạng đại số; Bài tập dạng dãy số; Bài tập dạng hình học; Bài tập dạng thời gian; Bài tập dạng kí tự; Bài tập tổng hợp Trong phần mềm gồm hệ thống các bài tập, mỗi bao tập bao gồm các thông tin: Nguồn gốc của bài tập (nếu có), tên bài tập, đề bài, các bộ test, lời giải tham khảo. Tên bài tập thể hiện được nội dung của bài tập; Đề bài có trích dẫn rõ về nguồn đề nếu có để người đọc có thể thấy cấp độ của đề; Các bộ test để người tự học tự kiểm tra bài làm của mình; Lời giải tham khảo giúp đỡ người học trong quá trình tự học để người học có thể tham khảo cách làm, thuật toán. Phần mềm thư viện bài tập pascal được tổng hợp bởi nhiều tài liệu khác nhau, cập nhật liên tục, chia sẽ miễn phí trên internet giúp người dùng dễ dàng tiếp cận với nhiều nguồn kiến thức.

 Chức vụ, đơn vị công tác: Phó Hiệu trưởng trường THCS Trần Hưng

Đạo – Huyện Lục Ngạn – Tỉnh Bắc Giang;

 Tên công trình, sáng kiến: Phần mềm thư viện bài tập pascal;

 Năm thực hiện công trình, sáng kiến: Từ năm 2006 đến nay

1 Lý do chọn đề tài

o Lập trình pascal là môn học lập trình đầu tiên được đưa vào giảng dạy cho học sinh trong các trường phổ thông Tuy nhiên hiện nay có rất ít tài liệu tham khảo, tài liệu tự học, đặc biệt là tài liệu tổng hợp các bài tập, các dạng

bài tập để giúp học sinh học tốt và yêu thích môn lập trình pascal

o Pascal là môn học lập trình mới được bắt đầu học từ bậc THCS nhưng là môn thi chính trong các kì thi olympic tin học, tin học trẻ cấp huyện, cấp tỉnh, cấp toàn quốc Chính vì vậy đối tượng học Pascal rất đa dạng từ người mới học đến người học nâng cao Vậy nên cần có tài liệu tổng hợp các bài

tập pascal từ dễ đến khó để phục vụ cho các đội tuyển ôn thi các cấp

o Trong quá trình dạy, ôn tập đội tuyển tin học các cấp, giáo viên thường rất thiếu tài liệu ôn tập sát thực tế cho học sinh Đặc biệt là các dạng bài tập ở

các mức độ khác nhau để phù hợp với từng đối tượng, từng mức độ kì thi

o Để thỏa mãn đam lòng đam mê lập trình thì quá trình tự học của học sinh rất quan trọng, nhưng trong thực tế rất thiếu tài liệu để giáo viên hay học

sinh có thể tự học lập trình pascal

o Là bộ môn về công nghệ thông tin nhưng trong quá trình dạy lập trình

pascal không có nhiều phần mềm ứng dụng hỗ trợ giảng dạy bộ môn này

2 Mục đích nghiên cứu

 Phần mềm Thư viện bài tập Pascal là phần mềm miễn phí, không cần cài đặt, giao diện đơn giản, thân thiện dễ sử dụng, tương thích với mọi hệ điều hành Thuận tiện cho người dùng trong việc tra cứu bài tập chủ đề kiến thức, dạng bài tập, tên bài tập

 Phần mềm Thư viện bài tập Pascal là phần mềm gồm 318 bài tập khác nhau, chia ra thành các dạng: Tất cả các bài tập; Bài tập dạng số học; Bài tập dạng đại số; Bài tập dạng dãy số; Bài tập dạng hình học; Bài tập dạng thời gian; Bài tập dạng kí tự; Bài tập tổng hợp

 Trong phần mềm gồm hệ thống các bài tập, mỗi bao tập bao gồm các thông tin: Nguồn gốc của bài tập (nếu có), tên bài tập, đề bài, các bộ test, lời giải tham khảo Tên bài tập thể hiện được nội dung của bài tập; Đề bài có trích dẫn rõ về nguồn đề nếu có để người đọc có thể thấy cấp độ của đề; Các bộ test để người tự học tự kiểm tra bài làm của mình; Lời giải tham khảo giúp

đỡ người học trong quá trình tự học để người học có thể tham khảo cách làm, thuật toán

 Phần mềm thư viện bài tập pascal được tổng hợp bởi nhiều tài liệu khác nhau, cập nhật liên tục, chia sẽ miễn phí trên internet giúp người dùng dễ dàng tiếp cận với nhiều nguồn kiến thức

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu ngôn ngữ lập trình Visualbasic 6.0 dùng để lập trình phần mềm giúp phần mềm có khả năng tương thích cao với các hệ điều hành

- Cơ sở dữ liệu của phần mềm được tổng hợp các bài tập trong sách giáo khoa, sách bài tập tin học lớp 8, lớp 11 trong chương trình học phổ thông Các bài tập trong giáo trình pascal của Bùi Thế Tâm, Quách Tuấn Ngọc,

Nguyễn Xuân Huy … các đề thi olympic, tin học trẻ cấp huyện, cấp tỉnh trong cả nước, các đề thi toàn quốc, sưu tầm trên internet…

- Thời gian nghiên cứu từ năm 2006 và tiếp tục không ngừng bổ sung, thay đổi thêm các bài tập cho thư viên thêm phong phú

- Tích hợp phần mềm trên cách thiết bị di động để tiện lợi hơn nữa cho người

sử dụng

4 Những đóng góp của đề tài

 Xuất phát từ kinh nghiệp dạy học và nhưu cầu thực tiễn, phần mềm Thư viện bài tập pascal đã được viết từ năm 2006 Bắt đầu sử dụng vào việc dạy học của giáo viên và tự học của học sinh từ năm 2009 đã đem lại hiệu quả vượt bậc Đội tuyển tin học trường THCS Trần Hưng Đạo vươn lên là một trong những đội có thành tích cao nhất tỉnh trong các kì thi tin học trẻ hay olympic tin học do Tỉnh đoàn hay Sở giáo dục tổ chức 3 giải nhất tỉnh và 1 giải ba toàn quốc trong 2 năm liên tiếp

 Áp dụng phần mềm Thư viện bài tập pascal vào dạy học sẽ giúp giáo viên tiết kiệm được rất nhiều thời gian thay vì việc phải tìm bài tập ở nhiều nguồn tài liệu cho nhiều đối tượng học sinh của mình Mà bài tập trong phần mềm đã được phân dạng, chia mức độ rất tiện cho giáo viên

 Phần mềm là một công cụ tự học rất hiệu quả của học sinh, đặc biệt là học sinh các đội tuyển tin học Cung cấp cho các em có một thư viện các bài tập pascal cụ thể, chi tiết, đa dạng, phong phú, sát thực tiễn mà không phải mất công, mất thời gian tìm kiếm ở nhiều nguồn tài liệu khác nhau

 Tạo ra một sân chơi giao lưu, trao đổi học tập lẫn nhau trong chương trình học pascal trong nhà trường trên diễn đàn facebook

 Phần mềm thư viện bài tập pascal tăng cường đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng công nghệ thông tin vào việc dạy và học trong nhà trường

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ Chương I Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

1 Cơ sở lý luận của đề tài

 Nghị quyết Trung Ương 2 khoá VIII, Ban chấp hành TW Đảng cộng sản Việt Nam khẳng định: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ theo một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học đảm bảo thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh "

 Nghị quyết số 40/2000/QH10, ngày 09 tháng 12 năm 2000 của Quốc hội khoá 10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã khẳng định mục tiêu của việc đổi mới là: "Xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực phục

vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển khu vực và trên thế giới"

 Luật giáo dục năm cũng đã nêu: " Khắc phục những mặt hạn chế của chương trình sách giáo khoa, tăng tính thực tiễn, kỹ năng thực hành, năng lực tự học, coi trọng kiến thức khoa học và công nghệ hiện đại phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh Đảm bảo sự thống nhất về chuẩn kiến thức và kỹ năng, có phương án vận dụng chương trình sách giáo khoa phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của các địa bàn khác nhau Đổi mới nội dung chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy và học phải thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học "

2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

 Trong nhà trường THCS và THPT hiện nay môn học Pascal được đưa vào giảng dạy, là môn chính trong các kì thi tin học trẻ, Olympic tin học các

cấp Tuy nhiên hệ thống tài liệu học tập, ôn thi rất ít, không phong phú Vậy nên lập trình pascal luôn được coi là bộ môn tin học khó nhất trong các bậc

học phổ thông

 Việc tự học của giáo viên và học sinh hiện nay còn hạn chế do thiếu tài liệu, thiếu kiến thức sát với trình độ, không lựa chọn được kiến thức, bài tập

phù hợp với trình độ, mục đích học tập của mình

 Giáo viên khó khăn trong việc tìm tài liệu ôn thi trong các kì thi các cấp

cho phù hợp với độ khó của cuộc thi

 Các tài liệu hiên nay ít có tài liệu được hệ thống phân dạng bài tập, độ khó, gây khó khăn trong việc lựa chọn bài tập tự học hoặc lựa chọn bài tập cho

pascal, các đề thi tin học trẻ, olympic tin học cấp huyện, cấp tỉnh, cấp quốc gia và nhiều tài liệu khác

Phần mềm Thư viện bài tập pascal là một tiện ích chỉ là một file duy nhất, không cần phải cài đặt Giao diện ở dạng cửa sổ đơn giản, thân thiện, dễ

sử dụng, tương thích với tất cả các hệ điều hành Windows, phù hợp với mọi đối tượng người dùng

Giao diện khởi động của phần mền Thư viện bài tập pascal

Cấu trúc của phần mềm gồm 4 phần:

Phần 1: Textbox này dùng để tìm kiếm bài tập theo tên hoặc một phần của tên bài tập (Vì được viết từ năm 2006 nên bảng mã để sử dụng trong hộp tìm kiếm là bảng mã TCVN3)

Phần 2: Combobox này là danh sách sổ xuống gồm các dạng bài tập: Tất cả các bài tập; Bài tập dạng số học; Bài tập dạng đại số; Bài tập dạng dãy số; Bài tập dạng hình học; Bài tập dạng thời gian; Bài tập dạng kí tự; Bài tập tổng hợp các dạng để người sử dụng lựa chọn

Phần 3: Listbox chứa danh sách tên các bài tập tương ứng với dạng bài tập đã chọn ở phần 2

Phần 4: Hộp Textbox chứa nội dung bài tập được chọn ở phần 3 Nội dụng bài tập bao gồm: Nguồn bài tập (nếu có), đề bài, các bộ test (nếu có), lời giải tham khảo

Ví dụ 1: Tìm bài tập theo tên bài tập:

Hình bên dưới là khi gõ từ khóa “chọn” ở mục tìm kiếm thì hộp danh sách sẽ hiện ra các 4 bài tập có từ “chọn” Nháy đúp vào bài “Chọn đồ vật – 089” thì sẽ hiển thị thông tin của bài tập ở hộp bên cạnh gồm nguồn đề, nội dung đề, lời giải tham khảo

1

2

Ví dụ 2: Tìm bài tập theo dạng bài tập

Hình bên dưới là khi ta chọn dạng bài tập là “Bài tập dạng số học”, khi

đó có rất nhiều các bài tập có nội dụng để rèn luyện tư duy số học, giải sử nháy đúp chọn bài “Số siêu nguyên tố - 038” thì thông tin của bài sẽ được hiển thị ở hộp văn bản bên cạnh

Như vậy trong quá trình giảng dạy hoặc tự học pascal, có thể dùng phần mềm Thư viện bài tập pascal để tìm bài tập theo tên bài để lấy các bộ test hoặc xem lời giải tham khảo Có thể tự học pascal qua việc làm các bài tập

có dạng giống nhau Tên các bài tập trong danh sách được sắp xếp theo thứ

tự bảng chữ cái nên người dùng có thể tìm các bài tập gần giống với bài tập của mình đang tìm để tham khảo

Chương III: Ứng dụng phần mềm trong dạy học, tự học

1 Dạy học, tự học theo chuyên đề

Trong quá trình dạy học, dạy đội tuyển, giáo viên thường dạy học sinh theo chuyên đề Nghĩa là sẽ dạy và yêu cầu học sinh làm các bài tập theo dạng nào đó mà các bài tập liên quan đến nhau Phầm mềm thư viện bài tập pascal phân chia các bài tập thành 8 dạng

Dạng 1: Bài tập dạng số học

Dạng bài tập này cung cấp các bài tập liên quan đến kiến thức số học từ dễ đến khó Đây là dạng bài tập mà gần như học sinh phải học đầu tiên khi học pascal Nó cũng là dạng bài tập thi chủ yếu trong các kỳ thi các cấp

Ví dụ: Để dạy về dạng bài toán số nguyên tố giáo viên có thể cho học sinh

làm các bài tập như sau: Đầu tiên đi từ bài tập Số nguyên tố - 203:

Sau khi làm xong có thể mở rộng bằng bài Số nguyên tố cùng nhau - 207:

Tiếp theo là luyện kiến thức về số nguyên tố và cách tách 1 số ra các chữ số

của nó bằng bài Số nguyên tố rút gọn – 026:

Nếu học sinh chưa thành thạo thì tiếp tục cho học sinh luyện bài Số phản

nguyên tố - 066:

Tiếp tục là cho học sinh tiếp cận đề thi với bài Số siêu nguyên tố - 038:

Có thể củng cố tiếp kiến thức về số nguyên tố thông qua bài Số nguyên tố

sinh đôi - 205, Số thân thiện - 173, phân tích ra thừa số NT - 206 …

Như vậy với một hệ thống các bài tập về số nguyên tố thì giáo viên có thể tha

hồ lựa chọn bài tập để phù hợp với đối tượng học sinh của mình Giúp học sinh có những kiến thức cơ bản và nâng cao về các thuật tính toán liên quan đến số nguyên tố

Tương tự như vậy đối với những dạng toán số học khác cũng có hệ thống các bài tập để người sử dụng lựa chọn Để luyện việc sử dụng từng chữ số trong

một số có thể cho học sinh lựa chọn các bài như: Số hạnh phúc – 109, Số

hoàn thiện – 212, Số phythagos – 108, Số armstrong – 107 …

Để lựa chọn bài tập phù hợp với đối tượng học sinh thì giáo viên cần lựa chọn đúng mức độ bài tập với mức độ kiến thức học sinh đang có Để có thể làm được giáo viên phải làm trước bài tập định giao hoặc có thể xem lời giải

để xem lượng kiến thức trong lời giải có phù hợp với học sinh của mình hay

không Ví dụ bài Con số may mắn – 093 có sử dụng mảng mà học sinh mình

chưa học đến mảng thì không thể ra đề cho học sinh làm được

Dạng 3: Bài tập dạng dãy số

Đây là hệ thống các bài tập về dãy số, từ các dãy cơ bản đến dãy nâng cao

Ví dụ để dạy học sinh về dãy số có thể xuất phát từ nhưng bài tập đơn giản

như bài Tính tổng dãy – 110:

Sau đó phát triển năng lực học sinh qua bài tập khó hơn như bài Tính tổng

dãy – 118:

Tiếp theo là cho học sinh tiếp cận với một số bài tập trong một cuộc thi cụ

thể để học sinh xác định khả năng kiến thức của mình Ví dụ bài Tính tổng

S- 004

Ngoài ra còn rất nhiều các bài tập tương tự, độ khó tương đương để giáo viên

có nhiều lựu chọn để rèn luyện, củng cố hoặc nâng cao kiến thức về mảng cho học sinh

Dạng 4: Bài tập dạng hình học

Đây là các dạng bài tập về hình học rất tốt cho việc tạo hứng thú học tập cho

học sinh từ những dòng lệnh đầu tiên Ví dụ bài Cây noel - 061

Bài này có thể cho học sinh áp dụng ngay từ những ngày đầu học lập trình pascal, tạo hứng thú cho học sinh ngay từ đầu

Bên cạnh đó có những bài tập để luyện khả năng tư duy, kiểm tra kiến thức

về hình học cho học sinh như: Tam giác – 180, Tấm khiên – 031 …

Dạng 5: Bài tập dạng thời gian

Là các bài tập liên quan đến thời gian Có thể chọn các bài đơn giản để rèn

luyện câu lệnh if như bài Cộng thời gian - 123

Hay để luyện khả năng về ngày trong tháng, năm nhuận … có thể chọn bài

Y3K - 064

Ngoài ra còn nhiều bài cơ bản, thông dụng để lựa chọn như bài Ngày hôm qua – 211, Đổi lịch dương sang lịch âm – 407 …

Có thể cho học sinh tiếp cận với rất nhiều đề thi dạng kí tự như bài Mã hóa

xâu ký tự - 005

Hoặc vừa luyện về kiến thức kí tự vừa luyện kĩ năng về mảng 1 chiều bằng

bài Liệt kê chữ cái - 086

Dạng 7: Dạng bài tập tổng hợp

Là các bài tập có dạng kiến thức tổng hợp Dạng này để rèn luyện tư duy kiến

thức thường ở mức độ cao Ví dụ bài Kiến thông minh – 156:

Để làm được bài này yêu cầu học sinh cần có kiến thức về mảng, chương

trình con, các thuật tính toán đệ quy … Có thể chọn bài Fibsrting - 033

Để kiểm tra tư duy về mảng, dãy số, chuỗi ký tự …

Dạng 8: Dạng tất cả các bài tập

Là lựa chọn để hiển thị tất cả các bài tập ở các dạng khác nhau Mục đích để tiện cho việc tìm kiếm bài tập theo tên, hoặc theo tên gần đúng hoặc chọn bài tập có dạng gần giống với dạng người dùng cần tìm Tên các bài tập đều được sắp xếp theo thứ thự bảng chữ cái để tiện cho quá trình tìm kiếm

2 Sử dụng phần mềm để tìm kiếm bài tập theo tên

Trong quá trình giảng dạy, có những lúc dựa vào tình huống thực tiễn mà giáo viên cần đưa ra các tình huống bài tập để phù hợp với học sinh Không phải lúc nào ta cũng chuẩn bị trước nhưng kiến thức thì ta luôn có sẵn Việc tìm kiếm bài tập theo tên sẽ giúp giáo viên nhanh chóng tìm được bài tập phù hợp với đối tượng học sinh đang học

Quá trình tự học hay chấm bài cần những bộ test, đôi khi phải tham khảo lời giải Công cụ tìm kiếm theo một phần tên bài tập sẽ giúp ích rất nhiều trong những tình huống này

Ví dụ: Đang làm đề học sinh giỏi lớp 12 tỉnh Bạc Liêu năm 2012, muốn tham khảo lời giải chỉ cần gõ tên hoặc một phần của bài cần tìm là sẽ có kết quả:

Ngoài ra còn có nhiều bài có kiến thức tương tự để người dạy, người học có thể

áp dụng làm thêm như bài Chọn trái cây; Chọn phần thưởng …

 Thuyết minh tính mới của giải pháp

Là phần mềm tổng hợp rất nhiều các bài tập pascal được chia thành các dạng bài khác nhau và có chức năng tìm kiếm theo tên hay theo dạng bài tập Đây là chức năng chưa phần mềm nào có Chức năng này rất thuận tiện cho người học trong việc tìm kiếm bài tập hay học theo chuyên đề

Phần mềm thư viện bài tập pascal gồm rất nhiều các bài tập được tổng hợp từ các tài liệu dạy học lập trình pascal, các đề thi tin học trẻ, olympic tin học các cấp, phù hợp với mọi đối tượng người học là học sinh THCS, THPT không chuyên, sinh viên các trường có học môn lập trình pascal Đặc biệt đây là tài liệu bổ ích với đối tượng học sinh phổ thông không chuyên tham gia các kì thi tin học trẻ, olympic tin học các cấp

Các bài tập được sắp xếp theo tên và được chia thành các dạng khác nhau, giúp người dùng có thể tìm kiếm theo tên hay theo dạng bài tập, rất thuận tiện cho việc dạy học và tự học theo chuyên đề

Là phần mềm miễn phí được chia sẻ trên internet tại địa chỉ nhóm “Thư viện bài tập pascal” công khai trên facebook Người dùng có thể trao đổi, chia sẻ, thảo luận về các bài tập trong nhóm này

 Khả năng áp dụng

Khả năng áp dụng của phần mềm là rất lớn vì nó là công cụ rất cần thiết cho giáo viên dạy lập trình pascal, học sinh tự học pascal, đặc biệt là các đội tuyển tin học các cấp

Có thể áp dụng phần mềm cho công tác giảng dạy tại các tất cả các trường THCS trong chương trình tin học lớp 8 Áp dụng cho tất cả các trường THPT trong chương trình tin học lớp 11, áp dụng cho các trường cao đẳng, đại học trong học phần lập trình Pascal

Phần mềm thư viện bài tập pascal đã được chia sẻ qua internet tại địa chỉ https://www.facebook.com/groups/thuvienbaitappascal/, được rất nhiều đồng nghiệp, học sinh sử dụng và đánh giá rất cao lợi ích khi sử dụng phần mềm trong giảng dạy và học tập

Xuất phát từ kinh nghiệp dạy học và nhưu cầu thực tiễn, phần mềm Thư viện bài tập pascal đã được viết từ năm 2006 Bắt đầu sử dụng vào việc dạy học của giáo viên và tự học của học sinh từ năm 2009 đã đem lại hiệu quả